ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2641 1052148 1051510 2026-09-10T07:49:45Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1052148 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= Mon |native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်(ဂကူမည်)}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} |native_name_lang = mnw။ | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = Mon girls wearing traditional dress in [[Mawlamyine]] | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ |pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ခန့်မှန်း ၂ သန်းခန့် |region2 = {{flag|Thailand}} |pop2 = ခန့်မှန်း ၁သန်းခန့် | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = 9000{{efn|name=burmese}} | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = 8000{{efn|name=burmese}} | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = 650{{efn|name=burmese}} |rels= အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |related=[[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ |image caption=ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေး (မော်လမြိုင်) }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref name="Coedes">Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Southworth">Southworth, William A. (2018). "The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.</ref> ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref><ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.</ref> သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Hall">Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် "မန်" ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မန်" သို့မဟုတ် "မန္န" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် "မွန်" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Shorto">Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.</ref> ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို "တလိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ "မွန်" ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရာမည" (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ "ရမေည်" (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="South">South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.</ref>ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို "ရမေည်" (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ "မွန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။<ref name="Bauer">Bauer, Christian. (1984). "A Guide to Mon Studies". ''Working Papers'', Monash University.</ref>သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို "ရာမဏ္ဍဒေသ" (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို "မင်" သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] p4pe97oppjbdomgkfygmg5z3ywyg584 0 2809 1052053 1040016 2026-09-09T14:36:32Z Chenzeyan29 141880 /* အတန်းအစားခွဲခြင်းနှင့် ဒေသိယစကားများ */ 1052053 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာဘာသာစကား သည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲ]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref>မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံ နှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell"/> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် သရုပ်ခွဲဘာသာစကား လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> == အတန်းအစားခွဲခြင်းနှင့် ဒေသိယစကားများ == မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman languages of the Himalayas''. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> === ဒေသိယစကားများ === [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် ဒေသိယစကား ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ ဒေသိယစကားများအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။<ref name="ThantMyintU2006">Thant Myint-U (2006). ''The River of Lost Footsteps: Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux, pp. 110–125.</ref> ==== ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။<ref name="Wheatley1987">Wheatley, Julian K. (1987). ''Burmese''. In Bernard Comrie (ed.), The World's Major Languages, Oxford University Press, pp. 834–854.</ref> မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် မင်းနေပြည်တော်မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ === အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု === မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Vol. 1''. Cambridge University Press, pp. 150–180.</ref> [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ တောင်ပေါ်ဒေသအချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင်လည်း [[ဗမာလူမျိုး]]များ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟု ခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်းရွှေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ==== ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Okell1995">Okell, John (1995). ''Burmese: An Introduction to the Spoken Language''. Northern Book Centre.</ref> ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | url = https://archive.org/details/beginningburmese0000corn | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] gr1fszdscg5fx6mfg0d1jw9rj0l31ef 1052054 1052053 2026-09-09T14:49:26Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1052054 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref>မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref> [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲ]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley" /> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံနှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell" /> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် [[သရုပ်ခွဲဘာသာစကား]] လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley" /> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> == အတန်းအစားခွဲခြင်းနှင့် ဒေသိယစကားများ == မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman languages of the Himalayas''. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> === ဒေသိယစကားများ === [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် ဒေသိယစကား ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ ဒေသိယစကားများအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။<ref name="ThantMyintU2006">Thant Myint-U (2006). ''The River of Lost Footsteps: Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux, pp. 110–125.</ref> ==== ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။<ref name="Wheatley1987">Wheatley, Julian K. (1987). ''Burmese''. In Bernard Comrie (ed.), The World's Major Languages, Oxford University Press, pp. 834–854.</ref> မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် မင်းနေပြည်တော်မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ === အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု === မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Vol. 1''. Cambridge University Press, pp. 150–180.</ref> [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ တောင်ပေါ်ဒေသအချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင်လည်း [[ဗမာလူမျိုး]]များ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟု ခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်းရွှေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ==== ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Okell1995">Okell, John (1995). ''Burmese: An Introduction to the Spoken Language''. Northern Book Centre.</ref> ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | url = https://archive.org/details/beginningburmese0000corn | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] qmkeexae59odakys2pkl24gl8cgvhqy 10 9602 1052050 684583 2026-09-09T12:44:14Z Dr Lotus Black 31011 1052050 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Spaceflight |title = [[အာကာသပျံသန်းရေး]] |groupstyle = padding:0.35em 1.0em; line-height:1.1em; text-align:center; white-space:normal; |liststyle = line-height:1.4em; |state = {{{state|<includeonly>autocollapse</includeonly><noinclude>uncollapsed</noinclude>}}} |image = [[File:Sputnik asm.jpg|150px|link=Sputnik 1]] |group1 = အထွေထွေ အာကာသယာဉ် |list1 = {{nowrap begin}} <!-- -->[[အာကာသ ပျံသန်းမှု သမိုင်း|သမိုင်း]] ([[အာကာသခေတ်]]၊ [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]] [[Space accidents and incidents|Accidents and incidents]]){{·w}} <!-- -->[[Orbital mechanics|Astrodynamics]]{{·w}} <!-- --> [[:Template:Space exploration lists and timelines|Lists and timelines]] <!-- --> {{nowrap end}} |group2 = စနစ်ခွဲများ |list2 =[[ကမ္ဘာမြေ စူးစမ်းရေး ဂြိုဟ်တု]] ([[ထောက်လှမ်းရေး ဂြိုဟ်တု]] - [[မိုးလေဝါသ ဂြိုဟ်တု]]) - [[အာကာသ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း]] -<br/>[[အာကာသ ခရီးသွားလုပ်ငန်း]] - [[ဂြိုဟ်တု လမ်းညွှန်မြေပုံစနစ်]] - [[အာကာသ သုတေသန]] - [[လဟာပြင် တည်ဆောက်ပုံ]] - [[လဟာပြင် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း]] |group3 = [[လူသားပါဝင်သော အာကာသယာဉ်]] |list3 = {{Navbox subgroup |groupstyle = background:transparent; |liststyle = line-height:1.3em; |group1 = အထွေအထွေ |list1 = {{nowrap begin}}[[အာကာသယာဉ်မှူး]] - [[အသက်ရှင်သန်ရေး အထောက်အကူစနစ်]] - [[အာကာသဝတ်စုံ]]{{nowrap end}} |group2 = ဆိုးကျိုးများ |list2 = [[အလေးချိန်မဲ့ခြင်း]] ([[space adaptation syndrome]]) {{·w}}[[ကော့မစ်ရောင်ခြည်|ကော့စမစ် ဓာတ်ရောင်ခြည်]] {{nowrap end}} |group3 = အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်များ |list3 = {{nowrap begin}} [[ဗော့စတော့ စီမံကိန်း|Vostok]]{{·w}} [[မာကျူရီ စီမံကိန်း|မာကျူရီ]]{{·w}} [[Voskhod programme|Voskhod]]{{·w}} [[ဂျီမီနီ စီမံကိန်း|ဂျီမီနီ]]{{·w}} [[Soyuz programme|ဆိုယု]]{{·w}} [[အပိုလိုစီမံကိန်း|အပိုလို ]]{{·w}} [[အာကာသလွန်းပျံ စီမံကိန်း|အာကာသလွန်းပျံ]]{{·w}} [[Shenzhou program|Shenzhou]]{{·w}} ''[[မီယာအာကာသစခန်း|မီယာ]]''{{·w}}[[နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း|ISS]]{{·w}} [[ကြယ်စုတန်း စီမံကိန်း|ကြယ်စုတန်း]]{{nowrap end}} |group4 = အခြား |list4 = [[Extra-vehicular activity]] }} |group4 = [[အာကာသယာဉ်]] |list4 = {{nowrap begin}} [[Launch vehicle]] - [[အာကာသလွန်းပျံ|အာကာသလွန်းပျံယာဉ်]] - [[စက်ရုပ် အာကာသယာဉ်]] - [[Spacecraft propulsion]] - [[ဂြိုဟ်တု]] - [[ဒုံးပျံ]] -<br/> [[အာကာသ တယ်လီစကုပ်]] - [[Space probe]] - [[Spacecraft propulsion]] - [[Spaceplane]]{{nowrap end}} |group5 = ဦးတည်ရာများ |list5 = {{nowrap begin}}<!-- -->[[Sub-orbital spaceflight|Sub-orbital]]{{·w}}<!-- -->[[Orbital spaceflight|Orbital]] ([[Geosynchronous orbit]], [[Geocentric orbit]]) {{·w}} <!-- -->[[အတွင်းဂြိုဟ် အာကာသပျံသန်းခြင်း]]{{·w}} <!-- -->[[ကြယ်တာရာ ခရီးစဉ်]]{{·w}} <!-- -->[[ဂယ်လက်ဆီကြား ခရီးစဉ်]] {{nowrap end}} |group6 = အာကာသသို့ ပစ်လွှတ်ခြင်း |list6 = {{nowrap begin}}<!-- --->[[Expendable launch system|Expendable]] and [[Reusable launch system|Reusable]] systems{{·w}} <!-- -->[[လွတ်မြောက်အလျင်]]{{·w}} <!-- -->[[Direct ascent]]{{·w}} <!-- -->[[Non-rocket spacelaunch]]{{·w}} <!-- --->[[Spaceport]]{{·w}} <!-- --->[[Launch pad]] {{nowrap end}} |group7 = အာကာသ အေဂျင်စီများ |list7 = [[အီတလီ အာကာသ အေဂျင်စီ|ASI]] - [[CNES]] - [[တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေး|CNSA]] - [[ကနေဒါ အာကာသအေဂျင်စီ|CSA]] - [[ဂျာမန် အာကာသစင်တာ|DLR]] - [[ဥရောပ အာကာသ အေဂျင်စီ|ESA]] - [[အိန္ဒိယ အာကာသသုတေသန အဖွဲ့|ISRO]] - [[ဂျပန် အာကာသလေကြောင်း ရှာဖွေစူးစမ်းရေး အေဂျင်စီ|JAXA]] - [[NASA]] - [[ရုရှားပြည်ထောင်စု အာကာအေဂျင်စီ|RKA]] - [[အစ္စရေး အာကာသအေဂျင်စီ|ISA]] |group8 = အခြား |list8 = {{nowrap begin}} <!-- -->[[Private spaceflight]]{{·w}} <!-- -->[[အာကာသ ရာသီဥတု]]{{·w}} <!-- -->[[Lagrangian point]]{{·w}} <!-- -->[[Space and survival]] {{nowrap end}} }}<noinclude> {{documentation}} [[Category:Space exploration templates|Lists and timelines]] </noinclude> boxfhmhq7lea3zk5jrndk3wl0zt6he8 0 15758 1052099 1047682 2026-09-10T01:41:19Z Chenzeyan29 141880 1052099 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အထက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref>လုစ်၊ ဂျီ၊ အိချ်။ (၁၉၆၉)။ *Old Burma-Early Pagán*။ New York University။</ref>။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ သက်နွယ် အခွဲအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့ မဝင်ရောက်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ရောက်ရှိနေပြီးဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားဖြင့် "ခနာမ်" (Hkap Nam -မြစ်အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် "ခခူး" (Hkap Hku - မြစ်ဖျားဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား == ကနန်းဘာသာစကားသည် [[ကဒူး]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန် နီးစပ်မှုရှိပြီး ဘာသာဗေဒအရ Luish အုပ်စုဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မြန်မာစကား၏ သက်ရောက်မှုများကို လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့ကို လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်<ref name="sandar1971"/>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိက ရောနှော သုံးစွဲလာကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ကနန်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထား၍ ရိုးရာ တောင်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် ပေးထားလေ့ရှိပြီး လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့တွင် အပျို၏ မိသားစုက ဧည့်ခန်း၌ ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်တို့ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဧည့်ခံစကားပြောဆိုခွင့် ပြုထားသည့် ရိုးရာဓလေ့ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ဒေသန္တရ အသုံးအနှုန်းများ === ကနန်းဒေသနှင့် အညာမြေပြန့် ဗမာအသုံးအနှုန်းများအကြား ဒေသန္တရ စကားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်လည်ဘူးနှင့် ဗန်းမောက် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ကနန်းရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် "အဒေါ်ကြီး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် လင်ယောက်ျားမှ ဇနီးမယားအား ခေါ်ဝေါ်သည့် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အိမ်ထောင်ရှင် မဟုတ်သော သို့မဟုတ် အခြားအမျိုးသမီးများအား အလေးထား ယဉ်ကျေးသည့် အနေဖြင့် မသုံးစွဲရသည့် ဒေသန္တရ တားမြစ်ချက် (Taboo) ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် ကနန်းစကားဖြင့် "ညယ်" ဟူသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားရှိ အသံထွက်ဆင်တူသော "မညယ်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ကိုးကား == <references> <ref name="sandar1971">ဥက္ကလာ-သောင်း။ (၁၉၇၁၊ ဩဂုတ်)။ "ကတူးကနန်း နယ်မြေဓလေ့"။ *စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း*၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာ ၃၉-၄၀။</ref> </references> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများ]] 7pkwkk9xjk4c72r2xhnwa2ov867vz9l 1052100 1052099 2026-09-10T01:42:29Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1052100 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အထက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref>လုစ်၊ ဂျီ၊ အိချ်။ (၁၉၆၉)။ *Old Burma-Early Pagán*။ New York University။</ref>။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|သက်နွယ် အခွဲအုပ်စု]]တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့ မဝင်ရောက်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ရောက်ရှိနေပြီးဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားဖြင့် "ခနာမ်" (Hkap Nam -မြစ်အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် "ခခူး" (Hkap Hku - မြစ်ဖျားဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား == ကနန်းဘာသာစကားသည် [[ကဒူး]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန် နီးစပ်မှုရှိပြီး ဘာသာဗေဒအရ Luish အုပ်စုဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မြန်မာစကား၏ သက်ရောက်မှုများကို လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့ကို လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်<ref name="sandar1971"/>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိက ရောနှော သုံးစွဲလာကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ကနန်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထား၍ ရိုးရာ တောင်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် ပေးထားလေ့ရှိပြီး လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့တွင် အပျို၏ မိသားစုက ဧည့်ခန်း၌ ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်တို့ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဧည့်ခံစကားပြောဆိုခွင့် ပြုထားသည့် ရိုးရာဓလေ့ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ဒေသန္တရ အသုံးအနှုန်းများ === ကနန်းဒေသနှင့် အညာမြေပြန့် ဗမာအသုံးအနှုန်းများအကြား ဒေသန္တရ စကားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်လည်ဘူးနှင့် ဗန်းမောက် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ကနန်းရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် "အဒေါ်ကြီး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် လင်ယောက်ျားမှ ဇနီးမယားအား ခေါ်ဝေါ်သည့် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အိမ်ထောင်ရှင် မဟုတ်သော သို့မဟုတ် အခြားအမျိုးသမီးများအား အလေးထား ယဉ်ကျေးသည့် အနေဖြင့် မသုံးစွဲရသည့် ဒေသန္တရ တားမြစ်ချက် (Taboo) ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် ကနန်းစကားဖြင့် "ညယ်" ဟူသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားရှိ အသံထွက်ဆင်တူသော "မညယ်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ကိုးကား == <references> <ref name="sandar1971">ဥက္ကလာ-သောင်း။ (၁၉၇၁၊ ဩဂုတ်)။ "ကတူးကနန်း နယ်မြေဓလေ့"။ *စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း*၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာ ၃၉-၄၀။</ref> </references> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများ]] 07yzcdsi9o8oanwew9zg5te66pksuon 1052101 1052100 2026-09-10T01:45:24Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကား */ 1052101 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အထက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref>လုစ်၊ ဂျီ၊ အိချ်။ (၁၉၆၉)။ *Old Burma-Early Pagán*။ New York University။</ref>။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|သက်နွယ် အခွဲအုပ်စု]]တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့ မဝင်ရောက်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ရောက်ရှိနေပြီးဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားဖြင့် "ခနာမ်" (Hkap Nam -မြစ်အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် "ခခူး" (Hkap Hku - မြစ်ဖျားဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား == ကနန်းဘာသာစကားသည် [[ကဒူး]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန် နီးစပ်မှုရှိပြီး ဘာသာဗေဒအရ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုကြီး၏ ဂျိန်းဖော-သက် အုပ်စုဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မြန်မာစကား၏ သက်ရောက်မှုများကို လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့ကို လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်<ref name="sandar1971"/>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိက ရောနှော သုံးစွဲလာကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ကနန်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထား၍ ရိုးရာ တောင်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် ပေးထားလေ့ရှိပြီး လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့တွင် အပျို၏ မိသားစုက ဧည့်ခန်း၌ ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်တို့ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဧည့်ခံစကားပြောဆိုခွင့် ပြုထားသည့် ရိုးရာဓလေ့ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ဒေသန္တရ အသုံးအနှုန်းများ === ကနန်းဒေသနှင့် အညာမြေပြန့် ဗမာအသုံးအနှုန်းများအကြား ဒေသန္တရ စကားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်လည်ဘူးနှင့် ဗန်းမောက် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ကနန်းရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် "အဒေါ်ကြီး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် လင်ယောက်ျားမှ ဇနီးမယားအား ခေါ်ဝေါ်သည့် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အိမ်ထောင်ရှင် မဟုတ်သော သို့မဟုတ် အခြားအမျိုးသမီးများအား အလေးထား ယဉ်ကျေးသည့် အနေဖြင့် မသုံးစွဲရသည့် ဒေသန္တရ တားမြစ်ချက် (Taboo) ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် ကနန်းစကားဖြင့် "ညယ်" ဟူသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားရှိ အသံထွက်ဆင်တူသော "မညယ်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ကိုးကား == <references> <ref name="sandar1971">ဥက္ကလာ-သောင်း။ (၁၉၇၁၊ ဩဂုတ်)။ "ကတူးကနန်း နယ်မြေဓလေ့"။ *စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း*၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာ ၃၉-၄၀။</ref> </references> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများ]] f1r7u6us6kagniajf59xrwarkz6f7z5 1052102 1052101 2026-09-10T01:46:50Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1052102 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အထက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref>လုစ်၊ ဂျီ၊ အိချ်။ (၁၉၆၉)။ *Old Burma-Early Pagán*။ New York University။</ref>။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|သက်နွယ် အခွဲအုပ်စု]]တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့ မဝင်ရောက်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ရောက်ရှိနေပြီးဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားဖြင့် "ခနာမ်" (Hkap Nam -မြစ်အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် "ခခူး" (Hkap Hku - မြစ်ဖျားဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကနန်းလူမျိုးတို့၏ ပင်မ သမိုင်းကြောင်းသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်းရှိ [[ကဒူး]]၊ [[ပျူ]] တို့၏ သမိုင်းစဉ်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။အခြား တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ အလယ်မြန်မာပြည် သို့ မပြန့်နှံ့မီ ခေတ်ဦးကာလကတည်းက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း သဖန်းဆိပ်နှင့် မင်းဝန်းတောင်တန်း တစ်လျှောက်တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်<ref name="sandar1971"/>။ === ခေတ်ဦးနှင့် ဒေသန္တရ သမိုင်း === ရှေးဟောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ကနန်းနှင့် ကဒူး တို့သည် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းခေတ်]] နှင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူခေတ်]] ကာလများကတည်းက အထက်မြန်မာပြည်တွင် ကိုယ်ပိုင် နယ်မြေအဖြစ် အခြေချခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ ပုဂံခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ် ကျောက်စာများတွင် "ကန်တူး" (Kantu) သို့မဟုတ် အထက်ငါးခရိုင်နယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားများအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ကနန်းအနွယ်များသည် ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များရှိ တောင်ကြားမြေပြန့်များ၌ ရိုးရာပိုင်နက်နယ်မြေများ ထူထောင်၍ သီးခြား နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ === ကိုနန်းနှင့် ကိုကဒူး သမိုင်းဒဏ္ဍာရီ === ကနန်းနှင့် ကဒူး တို့၏ ရိုးရာ ပါးစပ်ရာဇဝင် သမိုင်း၌ "ကိုနန်း" နှင့် "ကိုကဒူး" ဟူသော ညီအစ်ကို နှစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ညီအစ်ကို နှစ်ဦး အထက်မြန်မာပြည် တောင်တန်းဒေသများသို့ နယ်မြေသစ် ရှာဖွေရင်း လမ်းခွဲခဲ့ကြရာမှ အစ်ကိုဖြစ်သူ ကိုကဒူး၏ အနွယ်များမှ "ကဒူးလူမျိုး" ဖြစ်လာပြီး၊ ညီဖြစ်သူ ကိုနန်း၏ အနွယ်များမှ "ကနန်းလူမျိုး" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ရိုးရာအရ ဆိုစကားရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် အနီးကပ်ဆုံး အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) လူမျိုးများက အထက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများကို "ခခူး" ဟုလည်းကောင်း၊ အောက်ဘက်နှင့် မြစ်ဝှမ်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကို "ခနာမ်" (Hkap Nam) ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ အချိန်ကာလ ကြာမြင့်သောအခါ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု အမည်တွင်လာခဲ့သည်ဟုလည်း သမိုင်းအယူအဆများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ပုဂံခေတ်မှ အလောင်းမင်းတရားခေတ်အထိ === [[အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက် ပုဂံအင်ပါယာ တည်ထောင်ချိန်တွင် အထက်မြန်မာပြည် ကနန်းနှင့် ကဒူး နယ်မြေများသည် ပုဂံနိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်ခံ မဟာမိတ် နယ်မြေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနန်းလူမျိုးတို့သည် ပုဂံ၏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို စတင် လက်ခံခဲ့ကြသည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). Pagan: The Origins of Modern Burma. University of Hawaii Press.</ref>။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျ လက်ထက်တွင် ကနန်းနှင့် ကဒူး သဲလွန်နယ်မြေများမှ တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်သော သေနတ်ဓါးကိုင် တပ်မဟာများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နန်းတွင်းကာကွယ်ရေးနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသ စစ်မက်ရေးရာများတွင် အရေးပါသော စစ်သည်တော်များအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ === ခေတ်သစ်နှင့် ပေါင်းစည်းမှု === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အကန့်အသတ်များကြောင့် သဖန်းဆိပ်ဆည် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တောင်တန်းအဝှမ်း၌ သီးခြားတည်ရှိခဲ့ရာမှ၊ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် မြန်မာဒေသခံများနှင့် ပိုမို ထိတွေ့လာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရိုးရာ ဘာသာစကားနှင့် သီးခြား ဓလေ့အချို့ကို ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအရ ဗမာလူမျိုးစုအတွင်းသို့ အဓိက ယဉ်ကျေးမှု စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းလျက် ရှိပေသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ဘာသာစကား == ကနန်းဘာသာစကားသည် [[ကဒူး]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန် နီးစပ်မှုရှိပြီး ဘာသာဗေဒအရ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုကြီး၏ ဂျိန်းဖော-သက် အုပ်စုဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မြန်မာစကား၏ သက်ရောက်မှုများကို လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့ကို လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်<ref name="sandar1971"/>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိက ရောနှော သုံးစွဲလာကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ကနန်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထား၍ ရိုးရာ တောင်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် ပေးထားလေ့ရှိပြီး လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့တွင် အပျို၏ မိသားစုက ဧည့်ခန်း၌ ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်တို့ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဧည့်ခံစကားပြောဆိုခွင့် ပြုထားသည့် ရိုးရာဓလေ့ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ဒေသန္တရ အသုံးအနှုန်းများ === ကနန်းဒေသနှင့် အညာမြေပြန့် ဗမာအသုံးအနှုန်းများအကြား ဒေသန္တရ စကားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်လည်ဘူးနှင့် ဗန်းမောက် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ကနန်းရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် "အဒေါ်ကြီး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် လင်ယောက်ျားမှ ဇနီးမယားအား ခေါ်ဝေါ်သည့် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အိမ်ထောင်ရှင် မဟုတ်သော သို့မဟုတ် အခြားအမျိုးသမီးများအား အလေးထား ယဉ်ကျေးသည့် အနေဖြင့် မသုံးစွဲရသည့် ဒေသန္တရ တားမြစ်ချက် (Taboo) ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် ကနန်းစကားဖြင့် "ညယ်" ဟူသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားရှိ အသံထွက်ဆင်တူသော "မညယ်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ကိုးကား == <references> <ref name="sandar1971">ဥက္ကလာ-သောင်း။ (၁၉၇၁၊ ဩဂုတ်)။ "ကတူးကနန်း နယ်မြေဓလေ့"။ *စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း*၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာ ၃၉-၄၀။</ref> </references> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများ]] ttr7ffxrq0bs0fgf6tah46p7n4x5mtq 1052103 1052102 2026-09-10T01:47:09Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1052103 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အထက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref>လုစ်၊ ဂျီ၊ အိချ်။ (၁၉၆၉)။ *Old Burma-Early Pagán*။ New York University။</ref>။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|သက်နွယ် အခွဲအုပ်စု]]တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့ မဝင်ရောက်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ရောက်ရှိနေပြီးဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားဖြင့် "ခနာမ်" (Hkap Nam -မြစ်အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် "ခခူး" (Hkap Hku - မြစ်ဖျားဘက်တွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကနန်းလူမျိုးတို့၏ ပင်မ သမိုင်းကြောင်းသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်းရှိ [[ကဒူး]]၊ [[ပျူ]] တို့၏ သမိုင်းစဉ်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။အခြား တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ အလယ်မြန်မာပြည် သို့ မပြန့်နှံ့မီ ခေတ်ဦးကာလကတည်းက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း သဖန်းဆိပ်နှင့် မင်းဝန်းတောင်တန်း တစ်လျှောက်တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်<ref name="sandar1971"/>။ === ခေတ်ဦးနှင့် ဒေသန္တရ သမိုင်း === ရှေးဟောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ကနန်းနှင့် ကဒူး တို့သည် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းခေတ်]] နှင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူခေတ်]] ကာလများကတည်းက အထက်မြန်မာပြည်တွင် ကိုယ်ပိုင် နယ်မြေအဖြစ် အခြေချခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ ပုဂံခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ် ကျောက်စာများတွင် "ကန်တူး" (Kantu) သို့မဟုတ် အထက်ငါးခရိုင်နယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားများအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ကနန်းအနွယ်များသည် ဗန်းမောက်၊ ပင်လည်ဘူး နှင့် အင်းတော် မြို့နယ်များရှိ တောင်ကြားမြေပြန့်များ၌ ရိုးရာပိုင်နက်နယ်မြေများ ထူထောင်၍ သီးခြား နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ === ကိုနန်းနှင့် ကိုကဒူး သမိုင်းဒဏ္ဍာရီ === ကနန်းနှင့် ကဒူး တို့၏ ရိုးရာ ပါးစပ်ရာဇဝင် သမိုင်း၌ "ကိုနန်း" နှင့် "ကိုကဒူး" ဟူသော ညီအစ်ကို နှစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ညီအစ်ကို နှစ်ဦး အထက်မြန်မာပြည် တောင်တန်းဒေသများသို့ နယ်မြေသစ် ရှာဖွေရင်း လမ်းခွဲခဲ့ကြရာမှ အစ်ကိုဖြစ်သူ ကိုကဒူး၏ အနွယ်များမှ "ကဒူးလူမျိုး" ဖြစ်လာပြီး၊ ညီဖြစ်သူ ကိုနန်း၏ အနွယ်များမှ "ကနန်းလူမျိုး" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ရိုးရာအရ ဆိုစကားရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် အနီးကပ်ဆုံး အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) လူမျိုးများက အထက်ဘက်တွင် နေထိုင်သူများကို "ခခူး" ဟုလည်းကောင်း၊ အောက်ဘက်နှင့် မြစ်ဝှမ်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကို "ခနာမ်" (Hkap Nam) ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ အချိန်ကာလ ကြာမြင့်သောအခါ "ခနာမ်" မှတစ်ဆင့် "ကနန်း" ဟု အမည်တွင်လာခဲ့သည်ဟုလည်း သမိုင်းအယူအဆများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ပုဂံခေတ်မှ အလောင်းမင်းတရားခေတ်အထိ === အနော်ရထာမင်းစော လက်ထက် ပုဂံအင်ပါယာ တည်ထောင်ချိန်တွင် အထက်မြန်မာပြည် ကနန်းနှင့် ကဒူး နယ်မြေများသည် ပုဂံနိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်ခံ မဟာမိတ် နယ်မြေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနန်းလူမျိုးတို့သည် ပုဂံ၏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို စတင် လက်ခံခဲ့ကြသည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). Pagan: The Origins of Modern Burma. University of Hawaii Press.</ref>။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျ လက်ထက်တွင် ကနန်းနှင့် ကဒူး သဲလွန်နယ်မြေများမှ တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်သော သေနတ်ဓါးကိုင် တပ်မဟာများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နန်းတွင်းကာကွယ်ရေးနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသ စစ်မက်ရေးရာများတွင် အရေးပါသော စစ်သည်တော်များအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ === ခေတ်သစ်နှင့် ပေါင်းစည်းမှု === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အကန့်အသတ်များကြောင့် သဖန်းဆိပ်ဆည် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တောင်တန်းအဝှမ်း၌ သီးခြားတည်ရှိခဲ့ရာမှ၊ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် မြန်မာဒေသခံများနှင့် ပိုမို ထိတွေ့လာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရိုးရာ ဘာသာစကားနှင့် သီးခြား ဓလေ့အချို့ကို ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအရ ဗမာလူမျိုးစုအတွင်းသို့ အဓိက ယဉ်ကျေးမှု စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းလျက် ရှိပေသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ဘာသာစကား == ကနန်းဘာသာစကားသည် [[ကဒူး]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန် နီးစပ်မှုရှိပြီး ဘာသာဗေဒအရ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုကြီး၏ ဂျိန်းဖော-သက် အုပ်စုဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မြန်မာစကား၏ သက်ရောက်မှုများကို လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့ကို လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်<ref name="sandar1971"/>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိက ရောနှော သုံးစွဲလာကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ကနန်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထား၍ ရိုးရာ တောင်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် ပေးထားလေ့ရှိပြီး လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့တွင် အပျို၏ မိသားစုက ဧည့်ခန်း၌ ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်တို့ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဧည့်ခံစကားပြောဆိုခွင့် ပြုထားသည့် ရိုးရာဓလေ့ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ === ဒေသန္တရ အသုံးအနှုန်းများ === ကနန်းဒေသနှင့် အညာမြေပြန့် ဗမာအသုံးအနှုန်းများအကြား ဒေသန္တရ စကားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်လည်ဘူးနှင့် ဗန်းမောက် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ကနန်းရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် "အဒေါ်ကြီး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် လင်ယောက်ျားမှ ဇနီးမယားအား ခေါ်ဝေါ်သည့် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အိမ်ထောင်ရှင် မဟုတ်သော သို့မဟုတ် အခြားအမျိုးသမီးများအား အလေးထား ယဉ်ကျေးသည့် အနေဖြင့် မသုံးစွဲရသည့် ဒေသန္တရ တားမြစ်ချက် (Taboo) ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ ထို့အပြင် ကနန်းစကားဖြင့် "ညယ်" ဟူသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားရှိ အသံထွက်ဆင်တူသော "မညယ်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်<ref name="sandar1971"/>။ == ကိုးကား == <references> <ref name="sandar1971">ဥက္ကလာ-သောင်း။ (၁၉၇၁၊ ဩဂုတ်)။ "ကတူးကနန်း နယ်မြေဓလေ့"။ *စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း*၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာ ၃၉-၄၀။</ref> </references> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများ]] fyq95q3ffb16dur2knilifpxcn7orvx 0 19215 1052105 1031629 2026-09-10T01:52:53Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1052105 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ ဂျိနိးဖော-သက် အခွဲအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == နေထိုင်ရာဒေသ== [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ပြီး [[ဝန်းသိုမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] [[အင်းတော်ကြီးကန်|၊အင်းတော်ကြီးဒေသ]]တို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ အဓိက [[မဲဇာမြစ်ဝှမ်းဒေသ]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ==လူဦးရေ == မိခင်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာပြောနိုင်သူ (၅၀၀၀၀) ခန့်မိခင်ဘာသာ စကားမပြောနိုင်သူ တစ်သိန်းဝန်းကျင်ခန့် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား စိစစ်ရေးကတ်ပြားတွင် ကတူး အမည် စာရင်းထည့်ခံထားရသူ (၃၀၀၀၀) ကျော်ရှိပြီး ဗမာ အမည်စာရင်းပေါက်နေသူ (၁၀၀၀၀၀) ဝန်းကျင်ခန့် ရှိသည်။ လက်ရှိ စုစုပေါင်း လူဦးရေ(တစ်နိုင်ငံလုံး) (၂၀၀၀၀၀)ခန့် ရှိသည်။ ==ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ== အများစု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။ အခြားဘာသာကိုးကွယ်မှု မရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ ==စီးပွားရေး== တောင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ရွှေလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှု အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဥယျာဉ်ခြံလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေး၊ အိုးလုပ်ငန်း၊ နပန်းတောင်းရက်သည့် လုပ်ငန်းများ၊ ဖျာရက်လုပ်ငန်း စသည့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရိုးရာရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို ပင်လယ်ဘူးမြို့ နယ်တွင်သာ တွေ့ရသည်။ အခြားမြို့ နယ်များတွင် ပျောက်ကွယ်နေပြီဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ နည်းပါးသည်။ အဓိက အစိုးရပညာရေးစနစ် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပညာထက် ဘာသာရေးစာပေကို လေ့လာကြသည်က ပိုများသည်။ဟုတ်ပါသည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ကားလမ်းဖြင့်သာ အဓိက သွားလာကြသည်။ မိုးတွင်းကာလတွင် ရေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ဝတ်စားဆင်ယင်မှု== မြန်မာ့ရိုးရာအတိုင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယခုအခါ ရိုးရာဝတ်စုံ သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်တော့မည် ဖြစ်သည်။ နားတောင်းကြီးကြီး ပန်သော ကတူးများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ရှေးက ငနားကြီးဟု ခေါ်ကြသည်။ (ပုဂံ၊ ရွှေစည်းခုံကျောက်စာတွင် ကန်တု ငနားကြီး ဟု ဖော်ပြသည်ကို တွေ့ရ၏။) ==စာပေ== ယခင်က စာပေမရှိခဲ့ပေ။ ယခုအခါ ဒေသတွင်း စာပေပညာရှင် ဦးထွေးမောင်ကျော်(ဘာသာဗေဒပညာရှင်)၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စာပေများ ပေါ်ပေါက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ဂရီယွန် စာရေးနည်းစနစ် (Gre-Rom Writing System)ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာက လက်ခံထားသည့် နောက်ဆုံးပေါ် သရအလုံး(၅၀) နှင့် ရေးရသည့် စာရေးနည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ သင်ရလွယ်ကူပြီး အတိုဆုံးလက်ရေးဖြင့် ရေးနိုင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိသော မည်သည့် ဘာသာစကားကိုမဆို ရေးသားနိုင်သည်။ တိုင်းရင်းသား စုံညီအစည်းအဝေးတွင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုပြီး ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာလူမျိုး]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့နှင့် ရောနှော နေထိုင်ကြသဖြင့် ထိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထုံးစံဓလေ့အချို့ကို ရရှိထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတူးတို့ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားတွင် မြန်မာစကား အများပင် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ ဈေးအသုံးအနှုန်း၊ ရေတွက်မှု အသုံးအနှုန်းတို့တွင်ကား ရှမ်းဘာသာစကားကို အများဆုံးသုံးစွဲကြသည်။ သို့ရာတွင် သူတို့၏ မူရင်းဘာသာစကားမှာ မြန်မာစကား၊ ရှမ်းစကား တို့နှင့် မတူပေ။ ==နိုင်ငံရေး== ရှေးယခင်ကတည်းက မြန်မာမင်းများ လက်အောက်ခံအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ [[သီပေါမင်း]]ပါတော်မူသည်အထိ ကတူးတပ်ရင်း သီးသန့်ရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးဆွေးနွေးချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ကတူးတိုင်းရင်းသားများအား ညှိနှိုင်းခြင်းမရှိပဲ ကတူးနယ်မြေများအား ကချင်ပြည်နယ်သို့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်ထက်မှစ၍ ကတူးတိုင်းရင်းသားများ၏ စည်းရုံးရေးပြိုကွဲခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းလာကြသည်။ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကတူးတိုင်းရင်းသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 11zvvr56m6edn5shqcmxaj33r9nr8mq 1052106 1052105 2026-09-10T01:53:50Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1052106 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == နေထိုင်ရာဒေသ== [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ပြီး [[ဝန်းသိုမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] [[အင်းတော်ကြီးကန်|၊အင်းတော်ကြီးဒေသ]]တို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ အဓိက [[မဲဇာမြစ်ဝှမ်းဒေသ]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ==လူဦးရေ == မိခင်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာပြောနိုင်သူ (၅၀၀၀၀) ခန့်မိခင်ဘာသာ စကားမပြောနိုင်သူ တစ်သိန်းဝန်းကျင်ခန့် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား စိစစ်ရေးကတ်ပြားတွင် ကတူး အမည် စာရင်းထည့်ခံထားရသူ (၃၀၀၀၀) ကျော်ရှိပြီး ဗမာ အမည်စာရင်းပေါက်နေသူ (၁၀၀၀၀၀) ဝန်းကျင်ခန့် ရှိသည်။ လက်ရှိ စုစုပေါင်း လူဦးရေ(တစ်နိုင်ငံလုံး) (၂၀၀၀၀၀)ခန့် ရှိသည်။ ==ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ== အများစု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။ အခြားဘာသာကိုးကွယ်မှု မရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ ==စီးပွားရေး== တောင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ရွှေလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှု အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဥယျာဉ်ခြံလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေး၊ အိုးလုပ်ငန်း၊ နပန်းတောင်းရက်သည့် လုပ်ငန်းများ၊ ဖျာရက်လုပ်ငန်း စသည့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရိုးရာရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကို ပင်လယ်ဘူးမြို့ နယ်တွင်သာ တွေ့ရသည်။ အခြားမြို့ နယ်များတွင် ပျောက်ကွယ်နေပြီဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ နည်းပါးသည်။ အဓိက အစိုးရပညာရေးစနစ် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပညာထက် ဘာသာရေးစာပေကို လေ့လာကြသည်က ပိုများသည်။ဟုတ်ပါသည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ကားလမ်းဖြင့်သာ အဓိက သွားလာကြသည်။ မိုးတွင်းကာလတွင် ရေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ဝတ်စားဆင်ယင်မှု== မြန်မာ့ရိုးရာအတိုင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယခုအခါ ရိုးရာဝတ်စုံ သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်တော့မည် ဖြစ်သည်။ နားတောင်းကြီးကြီး ပန်သော ကတူးများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ရှေးက ငနားကြီးဟု ခေါ်ကြသည်။ (ပုဂံ၊ ရွှေစည်းခုံကျောက်စာတွင် ကန်တု ငနားကြီး ဟု ဖော်ပြသည်ကို တွေ့ရ၏။) ==စာပေ== ယခင်က စာပေမရှိခဲ့ပေ။ ယခုအခါ ဒေသတွင်း စာပေပညာရှင် ဦးထွေးမောင်ကျော်(ဘာသာဗေဒပညာရှင်)၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စာပေများ ပေါ်ပေါက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ဂရီယွန် စာရေးနည်းစနစ် (Gre-Rom Writing System)ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာက လက်ခံထားသည့် နောက်ဆုံးပေါ် သရအလုံး(၅၀) နှင့် ရေးရသည့် စာရေးနည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ သင်ရလွယ်ကူပြီး အတိုဆုံးလက်ရေးဖြင့် ရေးနိုင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိသော မည်သည့် ဘာသာစကားကိုမဆို ရေးသားနိုင်သည်။ တိုင်းရင်းသား စုံညီအစည်းအဝေးတွင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုပြီး ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာလူမျိုး]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့နှင့် ရောနှော နေထိုင်ကြသဖြင့် ထိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထုံးစံဓလေ့အချို့ကို ရရှိထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတူးတို့ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားတွင် မြန်မာစကား အများပင် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ ဈေးအသုံးအနှုန်း၊ ရေတွက်မှု အသုံးအနှုန်းတို့တွင်ကား ရှမ်းဘာသာစကားကို အများဆုံးသုံးစွဲကြသည်။ သို့ရာတွင် သူတို့၏ မူရင်းဘာသာစကားမှာ မြန်မာစကား၊ ရှမ်းစကား တို့နှင့် မတူပေ။ ==နိုင်ငံရေး== ရှေးယခင်ကတည်းက မြန်မာမင်းများ လက်အောက်ခံအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ [[သီပေါမင်း]]ပါတော်မူသည်အထိ ကတူးတပ်ရင်း သီးသန့်ရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးဆွေးနွေးချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ကတူးတိုင်းရင်းသားများအား ညှိနှိုင်းခြင်းမရှိပဲ ကတူးနယ်မြေများအား ကချင်ပြည်နယ်သို့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်ထက်မှစ၍ ကတူးတိုင်းရင်းသားများ၏ စည်းရုံးရေးပြိုကွဲခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းလာကြသည်။ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကတူးတိုင်းရင်းသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 7xrqe7hsp8ze0de25i8vjobj8ncnpo0 1052107 1052106 2026-09-10T01:57:10Z Chenzeyan29 141880 1052107 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပိုင်နက်နယ်မြေ == ကတူးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရိုးရာဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" (သို့မဟုတ်) "အသက်/သက်" ဟူ၍ သညာတပ် ခေါ်ဆိုကြပြီး ရှေးကျလှသော သက်လူမျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်သည့် လူမျိုးငယ် (၅) မျိုးအနက် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)၊ စာမျက်နှာ (၃၄-၃၅)။</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ထိုသူတို့ကို "ကန္တူ" ဟု ရေးသားဖော်ပြကြပြီး၊ ခေတ်ပြိုင် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ချိုင်တု" (Cantu) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများအရ ကတူးတို့သည် ရှေးကာလက [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]] နှင့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ (၁၃) ရာစုအဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အတွင်း မြန်မာတို့ မြောက်ဘက်သို့ တိုးချဲ့ နယ်မြေသစ် ထူထောင်ကြရာတွင် ကတူးတို့၏ နယ်မြေများ ပုဂံအင်ပါယာအတွင်း ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်လာခဲ့သည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). *Pagan: The Origins of Modern Burma*. University of Hawaii Press.</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကတူးတို့သည် [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]] ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချင်းတွင်းခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့၌ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ယှဉ်တွဲ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ === လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု === ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတူးလူမျိုး ၃,၆၀၀ ခန့်နှင့် ကတူးဘာသာစကား ပြောဆိုသူ ၂၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်<ref>Census of India, 1931: Volume XI, Burma Report.</ref>။ ကတူးလူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ရိုးသားအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ကြကာ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ကတူးတို့၏ ဘာသာစကားတစ်ခုသာ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ရာ ယခုအခါ သီးခြား ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ q4dkuhr9ijtumhcp9dgb2rnqcjgmgwy 1052108 1052107 2026-09-10T01:57:42Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1052108 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == သမိုင်းကြောင်း == ကတူးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရိုးရာဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" (သို့မဟုတ်) "အသက်/သက်" ဟူ၍ သညာတပ် ခေါ်ဆိုကြပြီး ရှေးကျလှသော သက်လူမျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်သည့် လူမျိုးငယ် (၅) မျိုးအနက် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)၊ စာမျက်နှာ (၃၄-၃၅)။</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ထိုသူတို့ကို "ကန္တူ" ဟု ရေးသားဖော်ပြကြပြီး၊ ခေတ်ပြိုင် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ချိုင်တု" (Cantu) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများအရ ကတူးတို့သည် ရှေးကာလက [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]] နှင့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ (၁၃) ရာစုအဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အတွင်း မြန်မာတို့ မြောက်ဘက်သို့ တိုးချဲ့ နယ်မြေသစ် ထူထောင်ကြရာတွင် ကတူးတို့၏ နယ်မြေများ ပုဂံအင်ပါယာအတွင်း ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်လာခဲ့သည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). *Pagan: The Origins of Modern Burma*. University of Hawaii Press.</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကတူးတို့သည် [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]] ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချင်းတွင်းခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့၌ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ယှဉ်တွဲ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု == ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတူးလူမျိုး ၃,၆၀၀ ခန့်နှင့် ကတူးဘာသာစကား ပြောဆိုသူ ၂၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်<ref>Census of India, 1931: Volume XI, Burma Report.</ref>။ ကတူးလူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ရိုးသားအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ကြကာ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ကတူးတို့၏ ဘာသာစကားတစ်ခုသာ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ရာ ယခုအခါ သီးခြား ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ 1digkfaheaize8u4bxworneh9gtxuok 1052109 1052108 2026-09-10T01:58:52Z Chenzeyan29 141880 /* လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု */ 1052109 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == သမိုင်းကြောင်း == ကတူးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရိုးရာဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" (သို့မဟုတ်) "အသက်/သက်" ဟူ၍ သညာတပ် ခေါ်ဆိုကြပြီး ရှေးကျလှသော သက်လူမျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်သည့် လူမျိုးငယ် (၅) မျိုးအနက် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)၊ စာမျက်နှာ (၃၄-၃၅)။</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ထိုသူတို့ကို "ကန္တူ" ဟု ရေးသားဖော်ပြကြပြီး၊ ခေတ်ပြိုင် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ချိုင်တု" (Cantu) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများအရ ကတူးတို့သည် ရှေးကာလက [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]] နှင့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ (၁၃) ရာစုအဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အတွင်း မြန်မာတို့ မြောက်ဘက်သို့ တိုးချဲ့ နယ်မြေသစ် ထူထောင်ကြရာတွင် ကတူးတို့၏ နယ်မြေများ ပုဂံအင်ပါယာအတွင်း ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်လာခဲ့သည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). *Pagan: The Origins of Modern Burma*. University of Hawaii Press.</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကတူးတို့သည် [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]] ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချင်းတွင်းခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့၌ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ယှဉ်တွဲ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု == ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတူးလူမျိုး ၃,၆၀၀ ခန့်နှင့် ကတူးဘာသာစကား ပြောဆိုသူ ၂၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်<ref>Census of India, 1931: Volume XI, Burma Report.</ref>။ ကတူးလူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ရိုးသားအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ကြကာ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ကတူးတို့၏ ဘာသာစကားတစ်ခုသာ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ရာ ယခုအခါ သီးခြား ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ == နွယ်ဖွားမှုနှင့် လူမျိုးစု ဆက်နွှယ်မှု == ကနန်း နှင့် ကတူး တို့သည် မျိုးနွယ်တူ တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတူးနှင့် ကနန်း ဘာသာစကားအချို့သည် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် (ဂျိန်းဖော)]] စကားလုံးများနှင့် တူညီသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ကချင်လူမျိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်သကဲ့သို့ [[ဗမာလူမျိုး]]စု၏ ဝေးကွာသော အဆက်အနွယ်များလည်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ အချို့ သုတေသနများက [[တကောင်းခေတ်]]၊ [[ပျူလူမျိုး]]များ နှင့် ရှေးဟောင်း [[သက်လူမျိုး]] အနွယ်များမှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ကနန်းနှင့် ကတူး တို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်းရှိ [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]]၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်|ကောလင်း]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့နယ်|ထီးချိုင့်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်|ကသာ]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်|ပင်လည်ဘူး]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့တွင် [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှော ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ==ကိုးကား== <ref> 74q0njx0efmshqxbv01vog9c6ddxd80 1052111 1052109 2026-09-10T02:00:17Z Chenzeyan29 141880 /* နွယ်ဖွားမှုနှင့် လူမျိုးစု ဆက်နွှယ်မှု */ 1052111 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == သမိုင်းကြောင်း == ကတူးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရိုးရာဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" (သို့မဟုတ်) "အသက်/သက်" ဟူ၍ သညာတပ် ခေါ်ဆိုကြပြီး ရှေးကျလှသော သက်လူမျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်သည့် လူမျိုးငယ် (၅) မျိုးအနက် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)၊ စာမျက်နှာ (၃၄-၃၅)။</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ထိုသူတို့ကို "ကန္တူ" ဟု ရေးသားဖော်ပြကြပြီး၊ ခေတ်ပြိုင် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ချိုင်တု" (Cantu) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများအရ ကတူးတို့သည် ရှေးကာလက [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]] နှင့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ (၁၃) ရာစုအဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အတွင်း မြန်မာတို့ မြောက်ဘက်သို့ တိုးချဲ့ နယ်မြေသစ် ထူထောင်ကြရာတွင် ကတူးတို့၏ နယ်မြေများ ပုဂံအင်ပါယာအတွင်း ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်လာခဲ့သည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). *Pagan: The Origins of Modern Burma*. University of Hawaii Press.</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကတူးတို့သည် [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]] ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချင်းတွင်းခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့၌ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ယှဉ်တွဲ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု == ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတူးလူမျိုး ၃,၆၀၀ ခန့်နှင့် ကတူးဘာသာစကား ပြောဆိုသူ ၂၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်<ref>Census of India, 1931: Volume XI, Burma Report.</ref>။ ကတူးလူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ရိုးသားအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ကြကာ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ကတူးတို့၏ ဘာသာစကားတစ်ခုသာ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ရာ ယခုအခါ သီးခြား ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ == နွယ်ဖွားမှုနှင့် လူမျိုးစု ဆက်နွှယ်မှု == ကနန်း နှင့် ကတူး တို့သည် မျိုးနွယ်တူ တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတူးနှင့် ကနန်း ဘာသာစကားအချို့သည် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် (ဂျိန်းဖော)]] စကားလုံးများနှင့် တူညီသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ကချင်လူမျိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ဆက်စပ်မှု ရှိပြီး [[ဗမာလူမျိုး]]စု၏ ဝေးကွာသော အဆက်အနွယ်များလည်း ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သုတေသနများက [[သက်လူမျိုး]] အနွယ်များမှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ကနန်းနှင့် ကတူး တို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်းရှိ [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]]၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်|ကောလင်း]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့နယ်|ထီးချိုင့်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်|ကသာ]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်|ပင်လည်ဘူး]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့တွင် [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှော ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ==ကိုးကား== <ref> q125jdmy8x3hmxy3tr84ntlfcamiadi 0 19751 1052172 1039823 2026-09-10T11:29:02Z ~2026-48962-56 148013 ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများဖြစ်၍ 1052172 wikitext text/x-wiki {{merge|မြန်မာသင်ပုန်းကြီး}} သင်ပုံကြီး မှ သင်ပုန်းကြီး သို့ ပြောင်းသလော မြန်မာစာ သင်ပုံသင်နည်း အခြေခံကျမ်း၊ သရ နှင့် ဗျည်းတို့ကို စည်းကမ်းတကျရေးသားပုံ၊ သတ်ဖတ်ပုံမှအစ လိုသေးမရှိ ပြည့်စုံလုံလောက်စွာ ပြုစုထားသည်။ သင်ပုန်းကြီး အကျဉ်း သုံးမျိုး၊ အကျယ် သုံးဆယ်ရှိသည်။ သင်ပုန်းကြီးကို လေ့လာလျှင် မြန်မာ စာလုံးပေါင်းတို့၏ အရေး၊ အဖတ်၊ အသံထွက် စည်းကမ်းစံနစ်ရှိပုံကို သိနိုင်ပေမည်။ == သင်ပုံကြီးမှ သင်ပုန်းကြီးသို့ == သင်ပုန်းကြီးမှာ မြန်မာစာပေကို သင်ကြားလေ့လာတတ်မြောက်စေရန် ရှေးဦးအစ အခြေခံသင်ကြားရသော ကျမ်းငယ်ဖြစ်သည်။ ယင်းကျမ်းငယ်၌ သရ နှင့် ဗျည်း တို့ကိုရေးသားပုံ၊ ရွတ်ဖတ်ပုံ၊ သံနေသံထားမှစ၍ သင်ပုံသင်နည်းကို ပြဆိုထားသည်။ အမည်မှာလည်း ထိုသို့သင်ပုံသင်နည်းကို ပြဆိုထားသော ကျမ်းဖြစ်သောကြောင့် '''သင်ပုံကြီး''' ဖြစ်ဟန်တူသည်။ နောင်လာနောက်သားတို့ပုံ၌ သေးသေးတင်ကို န-သတ် ပြောင်းလဲကာ ဝိသဇ္ဇနီ-နှစ်လုံးပေါက်၍ ရေးသားကြသောကြောင့် '''သင်ပုန်းကြီး'''ဖြစ်လာဟန်တူသည်။ တစ်နည်း၊ရှေးအထက်ကျော် ကာလက ဘုန်းကြီးကျောင်းတို့၌ သင်ပုန်းကြီးကို သင်ကြားသောအခါ အလျား (၃) ပေ၊ အနံ (၁) ပေ (၆) လက်မခန့်ရှိ မျက်နှာနှစ်ဖက်တွင် ချောနေအောင် ပွတ်တိုက်၍ [[ကြက်ဆူပင်|ကြက်ဆူ]]၊ [[ကသစ်ပင်|ကသစ်]] စသည့် ပွသော [[မီးသွေး]]၊ ထမင်းရည်တို့ဖြင့် ချေထားသော သစ်သားသင်ပုန်းကြီးတွင်ရေး၍ သင်ကြားရသောကြောင့် သင်ပုံကြီး မှ သင်ပုန်းကြီး ဖြစ်လာဟန်တူသည်။ ထိုသင်ပုန်းကြီးကျမ်းငယ်ကို သက္ကရာဇ် ၅၉၆ ခုတွင်နန်းတက်သော [[ကျစွာမင်း]] လက်ထက် ဒိသာပါမောက္ခဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် [[ဦးကျည်ပွေ့]]သည် [[ကျစွာမင်း]] တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ရေးသားစီရင်သည်။ ''ပုဗ္ဗဂန္ထ'' ဟုခေါ်၏။ ဆရာတော် ဦးကျည်ပွေ့သည် ပင်ယင်း-သင်ပုန်းကြီး၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ပုဗ္ဗဂန္ထဋီကာ (ခေါ်) သင်ပုန်းကြီးဋီကာကိုလည်း [[သရေခေတ္တရာ]]၊ [[ပြည်မြို့]]နေ ရှင်ဝရဓမ္မ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဦးကျည်ပွေ့သည် ကျစွာမင်း လက်ထက်၌ အသက် ၆ဝ ကျော်မှစာသင်၍ အံ့ဩလောက်အောင်တတ်သည်ဟု ကျော်ကြားသော ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ တစ်နေ့သော် ဦးကျည်ပွေ့သည် [[သွားတိုက်တံ|တံပူ]]ပစ်ချရာတွင်း၌ တံပူများ ပြည့်နေသည်ကို မြင်လေသော် ''"ဤတံပူတွင်း၌ တံပူတို့သည် တစ်နေ့တချောင်းကျရောက်ရာမှ တွင်းပြည့်သည်။ ငါသည်လည်း တစ်နေ့လျှင် စာတစ်ကြောင်းမျှ သင်အံလေ့ကျက်သော် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ရာ၏"'' ဟုဆင်ခြင်မိ၍ အသက် ၆ဝ ကျော်မှ စာသင်ရန်အတွက် ဘုရင့်ထံဝင်၍ ကန့်ကူဆံ အလှူခံရာ၊ ဘုရင်က ''"ကျည်ပွေ့ အတက်ပေါက်မှ စာတတ်တော့မည်ပ"'' ဟု လျှောက်ထားလိုက်သည်။ နောက်စာသင်၍တတ်သောအခါ ကျည်ပွေ့ကို သစ်ခက်သစ်ညွန့်စည်း၍ ဘုရင့်ထံဝင်လေရာ ဘုရင်က ဆရာတော်များအား မေးမြန်းစစ်ဆေးစေသည်တွင် အမှန်ပင်စာတတ်ကြောင်း သိရသဖြင့် လွန်စွာကြည်ညို၍ '''ဒိသာပါမောက္ခ''' ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံ ဆက်ကပ်ပြီးလျှင် ကိုးကွယ်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဆရာတော် ဦးကျည်ပွေ့သည် ယနေ့တိုင်ကျော်ကြားလျက်ရှိသည်။ ထိုသင်ပုန်းကြီးကား သရ သက်သက်၊ ဗျည်း သက်သက်၊ ဗျည်း-ဗျည်းခြင်း၊ ဗျည်း နှင့် သရ တွဲစပ်ပုံ အက္ခရာစုံလင်သဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားအတွက် လည်းကောင်း၊ မြန်မာစာပေအတွက် လည်းကောင်း လိုလေသေးမရှိ၊ ပြည့်စုံလုံလောက်သည်။ ရေးသားပုံ အစီအစဉ်လည်း အလွန်ကောင်းသည်။ ပုဂံခေတ်မှစ၍ ယခုခေတ်တိုင်အောင် သင် ကြားလာကြသည်။ ထိုသို့သင်ကြားရာ၌လည်း ရှေးခေတ်အခါက ဘုရင်မင်းမှစ၍ တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် ဘုန်းကြီးကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားကြရသည်။ ဘုန်းကြီးများမှာလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများဖြစ်၍ မိမိတို့ကျောင်းသို့ ပညာသင်ကြားရန်ရောက်လာသော တပည့်တို့အား သင်ပုန်းကြီးမသင်မီ ရှေးဦးစွာ ''’နမော ဗုဒ္ဓါယ သိဒ္ဓံ‘'' ဟူသော ဘုရားရှိခိုးကို ကျမ်းဦးအစ ပဏာမအဖြစ်ဖြင့် သင်ကြားပေးလေ့ရှိကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား ''‘ဘုရားအားရှိခိုးခြင်းကိစ္စ ပြီးမြောက်ပါစေသတည်း’'' ဖြစ်သည်။ နောက်မှ ( အ • အာ ) စသော သရ နှင့် (က • ခ ) စသော ဗျည်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ( က • ကာ ) စသော ကမချ သင်ပုန်းကြီးတို့ကို အစဉ်အတိုင်း သင်ကြားပေးလေ့ရှိကြသည်။ == သင်ပုန်းကြီး (သင်ခန်းစာ) အမျိုးအစား == သင်ပုန်းကြီးသည် အကျဉ်းအားဖြင့် (၃)မျိုးနှင့် အကျယ်အားဖြင့် အမျိုး (၃၀) ခွဲခြားထားသည် - === ကမချ သင်ပုန်းကြီး === အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # က သင်ပုန်းကြီး # ကျ သင်ပုန်းကြီး # ကြ သင်ပုန်းကြီး # ငှ သင်ပုန်းကြီး # မျှ သင်ပုန်းကြီး # ငြှ သင်ပုန်းကြီး # ကွ သင်ပုန်းကြီး # ကျွ သင်ပုန်းကြီး # ကြွ သင်ပုန်းကြီး # ငွှ သင်ပုန်းကြီး === ကက် သင်ပုန်းကြီး === အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # ကက် သင်ပုန်းကြီး # ကျက် သင်ပုန်းကြီး # ကြက် သင်ပုန်းကြီး # ငှက် သင်ပုန်းကြီး # မျှက် သင်ပုန်းကြီး # ငြှက် သင်ပုန်းကြီး # ကွက် သင်ပုန်းကြီး # ကျွက် သင်ပုန်းကြီး # ကြွက် သင်ပုန်းကြီး # ငွှက် သင်ပုန်းကြီး === ကိတ် သင်ပုန်းကြီး === အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # ကိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကျိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကြိတ်သင်ပုန်းကြီး # ငှိတ် သင်ပုန်းကြီး # ငြှိတ် သင်ပုန်းကြီး # မျှိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကျွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကြွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ငွှိတ် သင်ပုန်းကြီး == သင်ကြားနည်း == ထိုသင်ပုန်းကြီး အမျိုး (၃ဝ) ကို သင်ကြားရာ၌လည်း ''‘နမောဗုဒ္ဓါယသိဒ္ဓံ’'' ဟူသော ဘုရားရှိခိုးကို ရှေးဦးစွာသင်ရသည်။ နောက် '''သရ''' (၈)လုံး၊ နောက် '''ဗျည်း''' (၃၃) လုံး၊ နောက် ကမချ၊ နောက် ကက်၊ နောက် ကိတ် အစဉ်အတိုင်း သင်ကြားရသည်။ သင်ကြားသောအခါ သရ၊ ဗျည်း အက္ခရာတို့ကိုရေး၍ ဆိုရိုးအတိုင်းဆိုကာ နှုတ်တက်အာဂုံရရှိအောင် သင်ကြားရသည်။ ယင်း သရ နှင့် ဗျည်း တို့ကို အက္ခရာ ခေါ်သည်။ {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: center; width: 500px; height: 138px; font-size: 135%; text-shadow:grey -1px 1px 1px; " |+ ဤ သရ (၈)လုံးကား ပါဠိဘာသာအတွက် ဖြစ်သည်။ |- | colspan="8" style="background: green; color: white; text-align: center; height: 55px;" | '''သရ အက္ခရာ''' |- style="height: 50px;" | style="width: 80px;" | အ || style="width: 80px;" | အာ || style="width: 80px;" | ဣ || style="width: 80px;" | ဤ || style="width: 80px;" | ဥ || style="width: 80px;" | ဦ || style="width: 80px;" | ဧ || style="width: 80px;" | ဩ |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: center; width: 400px; height: 440px; font-size: 135%; text-shadow:grey -1px 1px 1px; " |+ ဤ ဗျည်း (၃၃) လုံးကား ပါဠိ-မြန်မာ နှစ်ဘာသာအတွက်ဖြစ်သည်။ |- | colspan="5" style="background: green; color: white; text-align: center; height: 55px;" | '''ဗျည်း အက္ခရာ''' |- style="height: 50px;" | style="width: 80px;" | က || style="width: 80px;" | ခ || style="width: 80px;" | ဂ || style="width: 80px;" | ဃ || style="width: 80px;" | င |- style="height: 50px; background: silver;" | စ || ဆ || ဇ || ဈ || ဉ / ည |- style="height: 50px;" | ဋ || ဌ || ဍ || ဎ || ဏ |- style="height: 50px; background: silver;" | တ || ထ || ဒ || ဓ || န |- style="height: 50px;" | ပ || ဖ || ဗ || ဘ || မ |- style="height: 50px; background: silver;" | ယ || ရ || လ || ဝ || သ |- style="height: 50px;" | || ဟ || ဠ || အ || |} {|class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ဗျည်း (၃၃)လုံး ဆိုရိုးများ၊ ဝဂ်အက္ခရာ (၂၅)လုံး၊ အဝဂ်အက္ခရာ (၈)လုံး |- !rowspan="2" width="6%" | ဝဂ်နာမည် !! colspan="10" | ဝဂ်ဗျည်း |- ! width="20%" colspan="2"| သိထိလ !! width="20%" colspan="2"| [[ဓနိတ]] !! width="32%" colspan="4"| သိထိလ !! width="20%" colspan="2"| နိဂ္ဂဟိတ |- | rowspan="2"| ကဏ္ဍဇ | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| က | width="8%"| {{IPA|/k/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ခ | width="8%"| {{IPA|/kʰ/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဂ | width="8%"| {{IPA|/g/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဃ | width="8%"| {{IPA|/g/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| င | width="8%"| {{IPA|/ŋ/}} |- |colspan="2"| ကကြီး ([ka̰ dʒí]) |colspan="2"| ခခွေး ({{IPA|[kʰa̰ gwé]}}) |colspan="2"| ဂငယ် ({{IPA|[ɡa̰ ŋɛ̀]}}) |colspan="2"| ဃကြီး ({{IPA|[ɡa̰ dʒí]}}) |colspan="2"| - |- | rowspan="2"| [[တာလုဇ]] | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| စ | width="8%"| {{IPA|/s/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဆ | width="8%"| {{IPA|/sʰ/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဇ | width="8%"| {{IPA|/z/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဈ | width="8%"| {{IPA|/z/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ည | width="8%"| {{IPA|/ɲ/}} |- |colspan="2"| စလုံး ({{IPA|[sa̰ lóʊɴ]}}) |colspan="2"| ဆလိမ် ({{IPA|[sʰa̰ lèɪɴ]}}) |colspan="2"| ဇခွဲ ({{IPA|[za̰ ɡwɛ́]}}) |colspan="2"| ဈမျဉ်းဆွဲ ({{IPA|[za̰ mjíɴ zwɛ́]}}) |colspan="2"| - |- | rowspan="2"| မုဒ္ဒဇ | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဋ | width="8%"| {{IPA|/t/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဌ | width="8%"| {{IPA|/tʰ/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဍ | width="8%"| {{IPA|/d/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဎ | width="8%"| {{IPA|/d/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဏ | width="8%"| {{IPA|/n/}} |- |colspan="2"| ဋသန်လျင်းချိတ် ({{IPA|[ta̰ θəlíɴ dʒeɪʔ]}}) |colspan="2"| ဌဝမ်းဘဲ ({{IPA|[tʰa̰ wàɴ bɛ́]}}) |colspan="2"| ဍရင်ကောက် ({{IPA|[da̰ jìɴ ɡaʊʔ]}}) |colspan="2"| ဎရေမှုတ် ({{IPA|[da̰ jè m̥oʊʔ]}}) |colspan="2"| ဏကြီး ({{IPA|[na̰ dʑí]}}) |- | rowspan="2"| ဒန္တဇ | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| တ | width="8%"| {{IPA|/t/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ထ | width="8%"| {{IPA|/tʰ/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဒ | width="8%"| {{IPA|/d/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဓ | width="8%"| {{IPA|/d/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| န | width="8%"| {{IPA|/n/}} |- |colspan="2"| တဝမ်းပူ ({{IPA|[ta̰ wàɴ bu]}}) |colspan="2"| ထဆင်ထူး ({{IPA|[tʰa̰ sʰìɴ dú]}}) |colspan="2"| ဒထွေး ({{IPA|[da̰ dwé]}}) |colspan="2"| ဓအောက်ခြိုက် ({{IPA|[da̰ oʊʔ tʃʰaɪʔ]}}) |colspan="2"| နငယ် ({{IPA|[na̰ ŋɛ̀]}}) |- | rowspan="2"| ဩဌဇ | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ပ | width="8%"| {{IPA|/p/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဖ | width="8%"| {{IPA|/pʰ/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဗ | width="8%"| {{IPA|/b/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဘ | width="8%"| {{IPA|/b/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| မ | width="8%"| {{IPA|/m/}} |- |colspan="2"| ပစောက် ({{IPA|[pa̰ zaʊʔ]}}) |colspan="2"| ဖဦးထုပ် ({{IPA|[pʰa̰ óʊ tʰoʊʔ]}}) |colspan="2"| ဗထက်ခြိုက်‌ ({{IPA|[ba̰ là tʃʰaɪʔ]}}) |colspan="2"| ဘကုန်း ({{IPA|[ba̰ ɡóʊɴ]}}) |colspan="2"| - |- ! colspan="11" | အခြားဗျည်းများ |- | rowspan="4"| အဝဂ် | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ယ | width="8%"| {{IPA|/j/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ရ | width="8%"| {{IPA|/j/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| လ | width="8%"| {{IPA|/l/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဝ | width="8%"| {{IPA|/w/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| သ | width="8%"| {{IPA|/θ/}} |- |colspan="2"| ယပက်လက် ({{IPA|[ja̰ pəlɛʔ]}}) |colspan="2"| ရကောက်‌ ({{IPA|[ja̰ ɡaʊʔ]}}) |colspan="2"| - |colspan="2"| - |colspan="2"| - |- | colspan="2" width="16%" rowspan="2" | | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဟ | width="8%"| {{IPA|/h/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| ဠ | width="8%"| {{IPA|/l/}} | bgcolor="#ccc" width="8%" style="font-size:30px;"| အ | width="8%"| {{IPA|/ʔ/}} | colspan="2" width="16%" rowspan="2" | |- |colspan="2"| - |colspan="2"| ဠကြီး ({{IPA|[la̰ dʒí]}}) |colspan="2"| - |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: center; width: 300px; height: 138px; font-size: 135%; text-shadow:grey -1px 1px 1px; " |- | colspan="3" style="background: green; color: white; text-align: center; height: 55px;" | '''အတိုရေး သင်္ကေတ အက္ခရာ''' |- style="height: 50px;" | style="width: 80px;" | ၏ || style="width: 80px;" | ၍ || style="width: 80px;" | ၌ |} == ကမချ သင်ပုန်းကြီး == ကမချ သင်ပုန်းကြီး ဆယ်မျိုးတို့တွင် ( က • ကျ • ကြ • ငှ • မျှ • ငြှ ) သင်ပုန်းကြီး (၆)မျိုးတို့၌ - : အ • အာ • အိ • အီး • အု • အေး • အဲး • အော့ • အော် • အံး • အား ဟူ၍ အကျဉ်း သရ (၁၂)လုံးဖြစ်သည်။ ထို (၁၂) လုံးတို့ကို ဝိသဇ္ဇနီပေါက် (၃) လုံးဖြင့် အသံကိုခွဲသောအခါ - : အ • အာ : အိ • အီ • အီ့ • အီး : အု • အူ • အူ့ • အူး : အေ • အေ့ • အေး : အဲ • အဲ့ • အဲး : အော • အော့ • အော် : အံ • အံ့ • အံး : အား ဟူ၍ အကျယ် သရ (၂၃)လုံးဖြစ်လာသည်။ ဗျည်း (၃၃)လုံးနှင့်တွဲသောအခါ အကျဉ်း သရ (၁၂)လုံးနှင့် တွဲ၍ရေးထားသော်လည်း ဆိုရိုးပြုသောအခါ အကျယ် သရ (၂၃)လုံးဖြစ်လာသည်(''အသံ ၂၃ မျိုးဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်'')။ === က သင်ပုန်းကြီး === ==== တွဲပုံ ==== : က • ကာ • ကီ • ကီး ၊ ကု • ကူး ၊ ကေး • ကဲး • ကော့ • ကံး • ကား ဤ၌ ( ကီး • ကူး • ကေး • ကဲး • ကံး ) တို့မှာ ဝိသဇ္ဇနီ အောက်မြစ် တစ်လုံး ရှေးဆည်း နှစ်လုံးစီဖြစ်၍ သုံးလုံးစီ ဖြစ်ရမည်။ သို့သော်လည်း သင်ပုန်းကြီး စာအုပ်၌ နှစ်လုံးစီသာဖြစ်နေသဖြင့် ချုံး၍ ရေးသားထားဟန်တူသည်။ နောက်သင်ပုန်းကြီးတို့၌လည်း အသံသုံးမျိုးခွဲဝေရာ၌ နည်းတူမှတ်ပါ။ ==== ဆိုရိုး ==== : ကကြီးရေး။ '''က''' : ကကြီး ရေးချ။ '''ကာ''' : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင်။ ကိ : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် - ကီ : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် အောက်ကမြစ် - ကီ့ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် - ကူ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် အောက်ကမြစ် - ကူ့ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် အောက်ကမြစ် ရှေ့က နှစ်လုံးပေါက် - ကူး : သဝေထိုး ကကြီးရေး - ကေ : အောက်ကမြစ်ကေ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကေး၊ : ကကြီးရေး နောက်ပစ် ကဲ၊ : အောက်ကမြစ် ကဲ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကဲး၊ : သဝေထိုး ကကြီး ရေးချ ကော၊ : အောက်ကမြစ် ကော့၊ : သဝေထိုး ကကြီး ရေးချ ရှေ့ထိုး ကော်၊ : ကကြီးရေး သေးသေးတင် ကံ၊ : အောက်ကမြစ် ကံ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကံး၊ : ကကြီး ရေးချ ဝိသဇ္ဇနီနှစ်လုံးပေါက် ကား ဝိသဇ္ဇနီပေါက်ရာ၌ ဝတ်ဆံပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝစ္စပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိသဇ်ပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုရိုးပြုကြသေးသည်။ ဤဝသဇ္ဇနီကား ပါဠိလို ဗိန္ဒု၊ နိဂ္ဂဟဖြစ်၏။ မြန်မာလိုကား သေးသေးတင်၊ အလုံးကလေး၊ အပေါက်ကလေး၊ အစက်ကလေးဖြစ်၏။ ဆိုရိုးအသုံးပြုရာ၌ အက္ခရာ၏ အထက်ကပေါက်လျှင်(ထားလျှင်) သေးသေးတင်၊ အောက်ကပေါက်လျှင် အောက်ကမြစ်၊ နောက်ကပေါက်လျှင် ရှေ့ဆည်း ဟုခေါ်သည်။ နောက်ကပေါက်ပါလျှက် ရှေ့ဆည်း ဟုခေါ်ခြင်းကား ခရီးသွားရာ၌ ရောက်ပြီးသည်ကို နောက်၊ မရောက်သေးသည်ကို ရှေ့ ခေါ်ဝေါ်သကဲ့သို့ မဂ္ဂဂ္ဂမနည်းဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ==== “ခ” မှ “အ” ထိ ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ အထူးအားဖြင့် '''အ''' သည်ကား '''သရ'''သက် သက်နေသဖြင့် (''အ • အာ'' စသည်ဖြစ်၍) ဗျည်းနှင့်တွဲသောအခါ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ဤ က သင်ပုန်းကြီး၌ အသံပေါင်း ၇၅၉ ခု ဖြစ်သည်။ === ကျ သင်ပုန်းကြီး === က-ဗျည်း၊ ခ-ဗျည်း စသည်တို့ကို သရ နှင့်တွဲသောအခါ (ယ • ျ) ဗျည်းကို ထည့်သွင်းတွဲရသည်။ ==== တွဲပုံ ==== : ကျ • ကျာ • ကျိ • ကျီ • ကျီ့ • ကျီး • ကျု • ကျူး • ကျေး • ကျဲး • ကျော့ • ကျော် • ကျံး • ကျား ==== ဆိုရိုး ==== : ကကြီး ယပင့်ရေး ကျ၊ : ကကြီး ယပင့် ရေးချ ကျာ၊ : ကကြီး ယပင့်ရေး လုံးကြီးတင် ကျိ၊ : ကကြီး ယပင့်ရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် ကျီ၊ : အောက်ကမြစ်ကျီ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကျီး၊ : ကကြီးယပင့်ရေးတချောင်းငင် ကျု၊ : ကကြီးယပင့် ရေးနှစ်ချောင်းငင် ကျူ၊ : အောက်ကမြစ် ကျူ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကျူး၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေး ကျေ၊ : အောက်ကမြစ် ကျေ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကျေး၊ : ကကြီး ယပင့်ရေးနောက်ပစ် ကျဲ၊ : အောက်ကမြစ် ကျဲ့၊ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက် ကျဲး၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေးချ ကျော၊ : အောက်ကမြစ် ကျော့၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေးချရှေ့ထိုး ကျော်၊ : ကကြီး ယပင့်ရေးသေးသေးတင် ကျံ၊ : အောက်ကမြစ် ကျံ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကျံး၊ : ကကြီးယပင့် ရေးချ ဝသဇ္ဇနီနှစ်လုံးပေါက် ကျား။ (ယခုခေတ်ဆိုရိုးဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ဆိုရိုးစကား၊ ကကြီးရေ က၊ ယပင့် ကျ၊ ကကြီး ရေးချ ကာ၊ ယပင့် ကျာ စသည့်ဖြင့် ခွဲ၍ ဆိုရသည်။) ==== “ချ ၊ ဂျ ၊ ဃျ ၊ ပျ ၊ ဖျ ၊ ဗျ ၊ ဘျ ၊ မျ ၊ လျ” ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ အထူးအားဖြင့် သင်ပုန်းကြီးစာအုပ်၌ ဃျ ကို ဖြုတ်ထားသည်။ မဖြုတ်သင့်။ ရှေးဆရာတို့ နည်းအတိုင်း ထားသင့်သည်။ (အသံပေါင်း ၂၃ဝ) === ကြ သင်ပုန်းကြီး === ( က • ခ ) စသည်ကို သရ နှင့်တွဲသောအခါ ( ရ • ြ ) ဗျည်းကိုထည့်သွင်း၍ တွဲရသည်။ * တွဲပုံ။ ။ ကြ၊ ကြာ၊ ကြိ၊ ကြီး၊ ကြူ၊ ကြူး၊ ကြေး၊ ကြဲး၊ ကြော့၊ကြော်၊ကြံး၊ ကြား။ * ဆိုရိုး။ ။ ကကြီး ရရစ်ရေး ကြ။ ကကြီး ရရစ် ရေးချ ကြာ၊ စသည်ပြု။ * ရှေးဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေ က၊ ရရစ် ကြ၊ ကကြီး ရေးချ ကာ၊ ရရစ် ကြာ၊ စသည်ဖြစ်၏။ ==== “ခြ ၊ ဂြ ၊ ဃြ ၊ ငြ ၊ ပြ ၊ ဖြ ၊ ဗြ ၊ ဘြ ၊ မြ” ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ ဤ၌လည်း ဃြကိုထည့်ပါ။ (အသံပေါင်း ၂၃ဝ) === ငှ သင်ပုန်းကြီး === ( ၍ • ဉာ ) စသည်တို့ကို သရ နှင့်တွဲသောအခါ ( ဟ • ှ ) ဗျည်းကိုထည့်သွင်း၍ တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ငှ၊ ငှာ၊ ငှိ၊ငှီး၊ ငှု၊ ငှူး၊ ငှေး၊ ငှဲး၊ ငှော့၊ ငှော်၊ ငှံး၊ ငှား။ ဆိုရိုး။ ။ င ဟထိုးရေး ငှ၊ င ဟထိုး ရေးချ။ ငှာ ရှေးဆိုရိုး။ ။ ငရေး င ၊ ဟထိုး ငှ ၊ င ရေးချ ငါ ၊ ဟထိုး ငှာ စသည်ဖြစ်၏။ ==== “ညှ၊ ဏှ၊ နှ၊ မှ၊ ယှ၊ ရှ၊ လှ၊ ဝှ၊ ဠှ” ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ ဤ၌လည်း (ဠှ) ထည့်ပါ။ (အသံပေါင်း ၂၃ဝ)။ === မျှ သင်ပုန်းကြီး === ( မ • လ ) တို့ကို သရ နှင့်တွဲသောအခါ ( ယ • ျ • ဟ • ှ ) ဗျည်းတို့ကိုထည့်၍ တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ မျှ၊ မျှာ၊ မျှိ၊ မျှိး၊ မျှု၊ မျှူး၊ မျှေး၊ မျှဲ၊ မျှော့၊ မျှော်၊ မျှံး၊ မျှား။ ဆိုရိုး။ ။ မ ယပင့် ဟထိုးရေး၊ မျှ။ မ ယပင့် ဟထိုး ရေးချ၊ မျှာ… စသည်ပြု … ရှေးဆိုရိုး။ ။ မ ရေး မ ၊ ယပင့် မျ ၊ ဟထိုး မျှ ၊ မ ရေးချ မာ ၊ ယပင့် မျာ ၊ ဟထိုး မျှာ စသည်ဖြစ်၏။ ==== “လျှ” ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း၄၆) === ငြှ သင်ပုန်းကြီး === ( င • မ ) တို့တွင် သရ နှင့်တွဲသောအခါ ( ရ • ြ • ဟ • ှ ) ဗျည်းတို့ကိုထည့်သွင်း၍ တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ငြှ၊ ငြှာ၊ ငြှိ၊ ငြှီ၊ ငြှု၊ ငြှူ၊ ငြှေး၊ ငြှဲး၊ ငြှော့၊ ငြှော်၊ ငြှံး၊ ငြှား။ ဆိုရိုး။ ။ င ရရစ် ဟထိုးရေး၊ ငြှ။ င ရရစ် ဟထိုး ရေးချ၊ ငြှာ… စသည်ပြု ရှေးဆိုရိုး။ ။ ငရေး င၊ ရရစ် ငြ၊ ဟထိုး ငြှ၊ င ရေးချ ငါ၊ ရရစ် ငြာ၊ ဟထိုး ငြှာ စသည်ဖြစ်၏။ ==== “မြှ” ==== နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၄၆) === ကွ သင်ပုန်းကြီး === ကွ၊ ကျွ၊ ကြွ၊ ငွှ သင်ပုန်းကြီးလေးမျိုးတို့၌ အ၊ အာ၊ အိ၊ အီး၊ အေး၊ အဲး၊ အံး၊ အား၊ဟူ၍အကျဉ်းသရရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဝသဇ္ဇနီပေါက်သုံးလုံးဖြင့် အသံကိုခွဲဝေသောအခါ အ၊ အာ၊ အိ၊ အီ၊ အီ့၊ အီး၊ အေ၊ အေ့၊ အေး၊ အဲ၊ အဲ့၊ အဲ့း၊ အံ၊ အံ့၊အံး၊ အား ဟူ၍အကျယ်သရ ၁၆လုံးဖြစ်လာသည်။ ဝ•ဗျည်းကိုချန်လှပ်၍ဗျည်း ၃၂လုံးနှင့်တွဲသောအခါ အကျဉ်းသရရှစ်လုံးနှင့်တွဲ၍ ရေးထား သော်လည်းဆိုရိုးပြုသောအခါအကျယ်သရ ၁၆လုံးဖြစ်လာသည်။ က•ခစသည်တို့ကိုသရနှင့်တွဲသောအခါ ဗျည်းကိုထည့်၍တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကွ၊ ကွာ၊ ကွိ၊ ကွီး၊ ကွေး၊ ကွဲး၊ ကွံး၊ ကွား။ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးဝဆွဲရေးကွ၊ ကကြီးဝဆွဲရေးချကွာစသည်ပြု။ ရှေးဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေက၊ ဝဆွဲကွ၊ ကကြီးရေးချကာ၊ ဝဆွဲကွာ၊ စသည်ဖြစ်၏။ “ခ • ဂ”။ ။ နည်းတူတွဲ၊ နည်းတူဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၅၁၂) === ကျွ သင်ပုန်းကြီး === ( က • ခ ) စသည်တို့ကို သရ နှင့်တွဲသောအခါ ( ယ-ျ • ဝ-ွ ) ဗျည်းတို့ကိုထည့်သွင်း၍တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကျွ၊ ကျွာ၊ ကျွိ၊ ကျွီး၊ ကျွေး၊ ကျွဲး၊ ကျွံး၊ ကျွား။ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးယပင့်ဝဆွဲကျွ၊ ကကြီးယပင့်ဝဆွဲရေးချကျွာစသည်ပြု။ ရှေးဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေးက၊ ယပင့်ကျ၊ ဝဆွဲကျွ၊ ကကြီးရေးချကာ၊ ယပင့်ကျာ၊ ဝဆွဲကျွာ စသည်ဖြစ်၏။ ချွ၊ ဂျွ၊ ဃျွ၊ ပျွ၊ ဖျွ၊ ဗျွ၊ ဘျွ၊ မျွ၊ လျွ၊ စသည်တို့ကိုလည်း နည်းတူတွဲ၊ နည်းတူဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁၆ဝ)။ === ကြွ သင်ပုန်းကြီး === က•ခစသည်တို့ကိုသရနှင့်တွဲသောအခါ (ရ•ြ •ဝ)ဗျည်းတို့ကိုထည့် သွင်း၍တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကြွ၊ ကြွာ၊ ကြွိ၊ ကြွီး၊ ကြွေး၊ ကြွဲး၊ ကြွံး၊ ကြွား။ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရရစ်ဝဆွဲရေးကြွ၊ ကကြီးရရစ်ဝဆွဲရေးချကြွာ၊ စသည်ပြု။ ရှေးဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေးက၊ ရရစ်ကြ၊ ဝဆွဲကြွ၊ ကကြီးရေးချကာ၊ ရရစ်ကြာ၊ ဝဆွဲကြွာစ သည်ဖြစ်၏။ ခြွ၊ ဂြွ၊ ဃြွ၊ ပြွ၊ ဖြွ၊ ဗြွ၊ ဘြွ၊ မြွတို့ကိုလည်းနည်းတူတွဲ၊ နည်းတူဆိုရိုးပြု။(အသံပေါင်း ၁၄၄)။ === ငွ သင်ပုန်းကြီး === ၍•ဉာ စသည်တို့ကိုသရနှင့်တွဲသောအခါ (ဟ• ှ• ွ)ဗျည်းတို့ကိုထည့် သွင်း၍တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ငွှ၊ ငွှာ၊ ငွှိ၊ ငွှီး၊ ငွှေ၊ ငွှဲး၊ ငွှံး၊ ငွှား။ ဆိုရိုး။ ။ ငဟထိုးဝဆွဲငွှ၊ ငဟထိုးဝဆွဲရေးချငွှာ၊ စသည်ပြု။ ရှေးဆိုရိုး။ ။ ငရေးင၊ ဟထိုးငှ၊ ဝဆွဲငွှ၊ စသည်ဖြစ်၏။ ညွှ၊ ဏွှ၊ နွှ၊ မွှ၊ ယွှ၊ ရွှ၊ လွှ၊ ဠ ွှတို့ကိုလည်းနည်းတူတွဲ၊နည်းတူဆိုရိုးပြု။(အသံပေါင်း ၁၄၄)။ == ကက် သင်ပုန်းကြီး == ကက်သင်ပုန်း ကြီးဆယ်မျိုးတို့တွင်ကက်၊ ကျက်၊ ကြက်၊ ငှက်၊ မျှက်၊ ငြှက်၊ သင်ပုန်းကြီးခြောက်မျိုးတို့၌ အက်၊ အင်း၊ အစ်၊ အည်း၊ အတ်၊ အန်၊ အပ်၊ အမ်၊ အယ်း၊ အောဝ်ဟူ၍ အကျဉ်းသရ ၁ဝဖြစ်သည်။ ယင်းကိုဝသဇ္ဇနီပေါက်သုံးလုံးနှင့် အသံကိုခွဲဝေသောအခါ အက်၊ အင်၊ အင့်၊အင်း၊ အစ်၊ အည်၊ အည့်၊ အည်း၊ အတ်၊ အန်၊ အန့်၊ အန်း၊ အပ်၊ အမ်၊ အမ့်၊ အမ်း၊ အယ်၊ အယ့်၊ အယ်း၊ အောင် ဟူ၍အကျယ်သရ ၂ဝဖြစ်လာသည်။ ဗျည်းသုံးဆယ့်သုံးလုံးနှင့်တွဲသောအခါ အကျဉ်းသရ ၁ဝနှင့်ရေးထားသော်လည်း ဆိုရိုးပြုသောအခါ အကျယ်သရ ၂ဝဖြစ်လာသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကက်၊ ကင်း၊ ကစ်၊ ကည်း၊ ကတ်၊ ကန်း၊ကပ်၊ ကမ်၊ ကယ်း၊ ကောဝ်။ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ကီးရေးငသတ်ကင်၊ အောက်ကမြစ်ကင့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက်ကင်း၊ ကကြီးရေးစသတ်ကစ်၊ ကကြီးရေးညသတ်ကည်၊ အောက်ကမြစ်ကည့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက်ကည်း၊ ကကြီးရေးတသတ်ကတ်၊ကကြီး ရေးနသတ်ကန်၊ အောက်ကမြစ်ကန်၊့ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက်ကန်း၊ ကကြီးရေးပသတ်ကပ်၊ကကြီးရေးမသတ်ကမ်၊ အောက်ကမြစ်ကမ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကမ်း၊ ကကြိီးရေးယသတ်ကယ်၊ အောက်ကမြစ်ကယ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကယ်း၊ သဝေထိုး ကကြီး ရေးချဝသတ်ကောဝ်။ ခ၊ ဂစသည်တို့ကိုလည်းနည်းတူတွဲ၊ နည်းတူဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၆၆ဝ) === ကျက် သင်ပုန်းကြီး === ကျက်၊ ချက်၊ ဂျက်၊ ဃျက်၊ ပျက်၊ ဖျက်၊ ဗျက်၊ ဘျက်၊ မျက်၊ လျက်၊ စသည်တွဲ။ ကကြီးယပင့်ရေးကသတ်ကျက်၊ သို့မဟုတ် ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ယပင့်ကျက်၊ စသည် ဆိုရိုးပြု၊ (အသံပေါင်း ၂ဝဝ) === ကြက် သင်ပုန်းကြီး === ကြက်၊ ခြက်၊ ဂြက်၊ ဃြက်၊ ငြက်၊ ပြက်၊ ဖြက်၊ ဗြက်၊ ဘြက်၊ မြက်စသည်တွဲ။ ကကြီးရရစ်ရေးကသတ်ကြက်၊သို့မဟုတ် ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ရရစ်ကြက်၊စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၂ဝဝ) === ငှက် သင်ပုန်းကြီး === ငှက်၊ ဥှက်၊ ဏှက်၊ နှက်၊ မှက်၊ ယှက်၊ ရှက်၊ လှက်၊ ဝှက်၊ ဠှက်စသည်တွဲ။ ငဟထိုးရေးကသတ်ငှက်၊ သို့မဟုတ်ငရေးကသတ်ငက်၊ ဟထိုးငှက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း၂ဝဝ) === မျှက် သင်ပုန်းကြီး === မျှက်၊ လျှက်၊ စသည်တွဲ။ မယပင့်ဟထိုးရေးကသတ်မျှက်၊ သို့မဟုတ် မရေးကသတ်မက်၊ ယပင့်မျက်၊ ဟထိုးမျှက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၄ဝ) === ငြှက် သင်ပုန်းကြီး === ငြှက်၊ မြှက်၊ စသည်တွဲ။ ငရရစ်ဟထိုးရေးကသတ် ငြှက်၊ သို့မဟုတ်ငရေးကသတ်ငက်၊ ရရစ်ငြက်၊ ဟထိုးငြှက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၄ဝ) === ကွက် သင်ပုန်းကြီး === ကွက်၊ ကျွက်၊ ကြွက်၊ ငွှက်၊ သင်ပုန်းကြီးလေးမျိုးတို့၌ အက်၊ အင်း၊ အစ်၊ အည်း၊ အတ်၊ အန်း၊ အပ်၊ အမ်း၊ အယ်း ဟူ၍အကျဉ်းသရ ကိုးလုံး။ အက်၊ အင်၊ အင့်၊ အင်း၊ အစ်၊ အည်၊ အည်၊ အည်း၊ အတ်၊ အန်၊ အန့်၊ အန်း၊ အပ်၊ အမ်၊ အမ့်၊ အမ်း၊ အယ်၊ အယ့်၊ အယ်း ဟူ၍အကျယ်သရ ၁၉လုံးဖြစ်သည်။ က•ခစသည်တို့ကိုသရနှင့်တွဲသောဝဗျည်းကိုထည့်သွင်း၍ တွဲရသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကွက်၊ ကွင်းစသည်၊ ကွယ်း၊ ကျအောင်တွဲ။ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးဝဆွဲရေးကသတ်ကွက်၊ သို့မဟုတ် ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ဝဆွဲကွက်၊ စသည် ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၆ဝ၈)။ === ကျွက် သင်ပုန်းကြီး === ကျွက်၊ ချွက်၊ ဂျွက်၊ ဃျွက်၊ ပျွက်၊ ဖျွက်၊ ဗျွက်၊ ဘျွက်၊ မျွက်၊ လျွက်စသည်တွဲ။ ကကြီးယပင့်ဝဆွဲရေးကသတ်ကျွက်၊ သို့မဟုတ်ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ယပင့်ကျက်၊ ဝဆွဲကျွက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁၉ဝ)။ === ကြွက် သင်ပုန်းကြီး === ကြွက်၊ ခြွက်၊ ဂြွက်၊ ဃြွက်၊ ပြွက်၊ ဖြွက်၊ ဗြွက်၊ ဘြွက်၊ မြွက်စသည်တွဲ။ ကကြီးရရစ်ဝဆွဲရေးကသတ်ကြွက်သို့မဟုတ် ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ရရစ်ကြက်၊ ဝဆွဲကြွက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁ရ၁)။ === ငွှက် သင်ပုန်းကြီး === ငွှက်၊ ဥွှက်၊ ဏွှက်၊ နွှက်၊ မွှက်၊ ယွှက်၊ ရွှက်၊ လွှက်၊ ဠွှက် စသည်တွဲ။ ငဟထိုးဝဆွဲရေးကသတ်ငွှက်၊ သို့မဟုတ်ငရေးကသတ်ငက်၊ ဟထိုးငှက်၊ ဝဆွဲငွှက်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁ရ၁)။ == ကိတ်သင်ပုန်းကြီး == ကိတ် သင်ပုန်းကြီး ဆယ်မျိုးတို့တွင် ကိတ်၊ကျိတ်၊ကြိတ်၊ ငှိတ်၊ မြှိတ်၊ ငြှိတ် သင်ပုန်းကြီးခြောက်မျိုးတို့၌ အိတ်၊ အိန်း၊ အိပ်၊ အိမ်း၊ အုတ်၊ အုန်း၊ အုပ်၊ အုမ်း၊ အောင်း၊ အိုက်၊ အိုင်း၊ အိုဝ်း။ အုံမ်း ဟူ၍ အကျဉ်း သရ ၁၄လုံးဖြစ်သည်။ ယင်းကိုဝသဇ္ဇနီပေါက်သုံးလုံးဖြင့်အသံကိုခွဲဝေသောအခါ အိတ်၊ အိန်၊ အိန့်၊ အိန်း၊ အိပ်၊ အိမ်၊ အိမ့်၊ အိမ်း၊ အုတ်၊ အုန်၊ အုန့်၊ အုန်း၊ အုပ်၊ အုမ်၊ အုမ့်၊ အုမ်း၊ အောက်၊ အောင်၊ အောင့်၊ အောင်း၊ အိုက်၊ အိုင်၊ အိုင့်၊အိုင်း၊ အိုဝ်၊ အိုဝ့်၊ အိုဝ်း၊ အုံမ်၊ အုံ့မ်၊ အုံ့မ်း၊ ဟူ၍အကျယ်သရ ၃ဝ ဖြစ်လာသည်၊ ဗျည်းသုံးဆယ့်သုံးနှင့်တွဲသောအခါအကျဉ်းသရ တစ်ဆယ့်လေးလုံးနှင့်တွဲ၍ ရေးထားသော်လည်း ဆိုရိုးပြုသောအခါ အကျယ်သရ ၃ဝဖြစ်လာသည်။ တွဲပုံ။ ။ ကိတ်၊ ကိန်း၊ ကိပ်၊ ကိမ်း၊ ကုတ်၊ ကုန်း၊ ကုပ်၊ ကုမ်း၊ ကောက်၊ ကောင်း၊ ကိုက်၊ ကိုင်း၊ ကိုဝ်း၊ ကုံမ်း၊ ဆိုရိုး။ ။ ကကြီးရေးလုံးကြီးတင်တသတ်ကိတ်၊ ကကြီးရေးလုံးကြိီတင်နသတ်ကိန်၊ အောက်က မြစ်ကိန့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကိန်း၊ ကကြီးရေးလုံး ကြီးတင်ပသတ်ကိပ်၊ ကကြီးရေးလုံးကြီး တင်မသတ်ကိမ်၊ အောက်ကမြစ်ကိမ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကိမ်း၊ ကကြီးရေးတစ်ချောင်းငင် တသတ်ကုတ်၊ ကကြီးရေးတစ်ချောင်းငင်နသတ်ကုန်၊ အောက်ကမြစ်ကုန့်၊ ရှေးကနှစ်လုံး ပေါက်ကုန်း၊ ကကြီးရေးတစ်ချောင်းငင်ပသတ်ကုပ်၊ ကကြီးရေးတစ်ချောင်းငင် မသတ်ကုမ်၊ အောက်ကမြစ်ကုမ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက်ကုမ်း၊ သေ0xdk;ကကြီး ရေချ ကသတ်ကောက်၊ သေ0xdk; ကကြီးရေးချငသတ်ကောင်၊ အောက်ကမြစ်ကောင့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကောင်း၊ ကကြီးရေးလုံးကြီးတင်တစ်ချောင်းငင်ကသတ်ကိုက်၊ ကကြီးရေးလုံးကြီးတင်တစ်ချောင်းငင်ငသတ် ကိုင်၊ အောက်မြစ်ကိုင့်၊ ရှေးကနှစ်လုံး ပေါက်ကိုင်း၊ ကကြီးရေး လုံးကြီးတင်တစ်ချောင်း ငင်ဝသတ်ကိုဝ်၊ အောက်ကမြစ်ကိုဝ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကိုဝ်း၊ ကကြီးရေးသေးသေး တင်တစ်ချောင်းငင်မသတ်ကုံမ်၊ အောက်ကမြစ်ကုံမ့်၊ ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကုံမ်း။ ခ • ဂ စသည် ကျန်အက္ခရာများ။ ။ နည်းတူ တွဲ၊ နည်းတူ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၉၉ဝ) === ကျိတ် သင်ပုန်းကြီး === ကျိတ်၊ ချိတ်၊ ဂျိတ်၊ ဃျိတ်၊ ပျိတ်၊ ဖျိတ်၊ ဗျိတ်၊ ဘျိတ်၊ မျိတ်၊ လျိတ်၊ စသည်တွဲ။ ကကြီးယပင့်ရေးလုံးကြီးတင်ကသတ်ကျိတ်၊ သို့မဟုတ်ကကြီးရေးလုံးကြီးတင်တသတ်ကိတ်၊ ယပင့်ကျိတ်စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း၃ဝဝ)။ === ကြိတ် သင်ပုန်းကြီး === ကြိတ်၊ ခြိတ်၊ ဂြိတ်၊ ဃြိတ်၊ ငြိတ်၊ ပြိတ်၊ ဖြိတ်၊ ဗြိတ်၊ ဘြိတ်၊ မြိတ်စသည်တွဲ၊ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၃ဝဝ)။ === ငှိတ် သင်ပုန်းကြီး === ငှိတ်၊ ညှိတ်၊ ဏှိတ်၊ နှိတ်၊ မှိတ်၊ ယှိတ်၊ ရှိတ်၊ လှိတ်၊ ဝှိတ်၊ ဠှိတ် ၊စသည်တွဲဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၃ဝဝ)။ === မျှိတ် သင်ပုန်းကြီး === မျှိတ်၊ လျှိတ်၊ စသည်တွဲ၊ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၆ဝ)။ === ငြှိတ် သင်ပုန်းကြီး === ငြှိတ်၊ မြှိတ်စသည်တွဲ၊ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၆ဝ)။ === ကွိတ် သင်ပုန်းကြီး === ကွိတ်၊ ကျွိတ်၊ ကြွိတ်၊ ငွှိတ်၊ သင်ပုန်းကြီးလေး မျိုးတို့၌ အိတ်•အိန်း •အိပ်• အိမ်း• အိုက် •အိုင်း ဟူ၍အကျဉ်းသရခြောက်လုံး။ ။ အိတ် •အိန် •အိန့် •အိန်း၊ အိပ်• အိမ်• အိမ့်• အိမ်း၊ အိုက်• အိုင်• အိုင့်• အိုင်းဟူ၍ အကျယ်သရ ၁၂လုံး ဖြစ်သည်။ က•ခစသည်တို့ကိုသရနှင့်တွဲသောအခါဝဗျည်းကိုထည့် သွင်း၍တွဲရသည်။ ကွိတ်• ကွိန်း ကွိပ်•ကွိမ်း ကွိုက်•ကွိုင်းစသည်တွဲ။ ကကြီးဝဆွဲရေးလုံးကြီးတင်တသတ်ကွိတ်၊ သို့မဟုတ် ကကြီးရေးလုံးကြိီးတင်တသတ်ကွိတ်၊ ဝဆွဲကွိတ်၊ စသည်ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၃၈၄)။ === ကျွိတ် သင်ပုန်းကြီး === ကျွိတ်၊ ချွိတ်၊ ဂျွိတ်၊ ဃျွိတ်၊ ပျွိတ်၊ ဖျွိတ်၊ ဗျွိတ်၊ ဘျွိတ်၊ မျွိတ်၊ စသည်တွဲ။ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁ဝ၈)။ === ကြွိတ် သင်ပုန်းကြီး === ကြွိတ်၊ ခြွိတ်၊ ဂြွိတ်၊ ဃြွိတ်၊ ပြွိတ်၊ ဖြွိတ်၊ ဗြွိတ်၊ ဘြွိတ်၊ မြွိတ်၊ စသည်တွဲ၊ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁ဝ၈)။ === ငွှိတ် သင်ပုန်းကြီး === ငွှိတ်၊ ဥွှိတ်၊ ဏွှိတ်၊ နွှိတ်၊ မွှိတ်၊ ယွှိတ်၊ ရွှိတ်၊ လွှိတ်၊ဠွှိတ်၊ စသည်တွဲ၊ ဆိုရိုးပြု။ (အသံပေါင်း ၁ဝ၈)။ == အထွေထွေ == ဤသင်ပုန်းကြီးကားသိသာရုံအကျဉ်းချုပ်မျှဖြစ်သည်။ အကျယ်ကိုလိုလျှင် ကမချ သင်ပုန်းကြီး၊ ကက် သင်ပုန်းကြီး၊ ကိတ် သင်ပုန်းကြီးတို့ကို နည်းမှီး၍ချဲ့ပါလေ။ ဤသင်ပုန်းကြီး၌အသံပေါင်း သို့မဟုတ်စာလုံးပေါင်း (၇၆၉၉)ရရှိသည်။ အထူးအားဖြင့် လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏ သင်ပုန်းကြီး သံခိပ်၌ကားသင်ပုန်းကြီးတွင်သုံးရန် သရ အတွက်• အာ့၊ အေားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ နသတ်၊ မသတ်မပါသောအိံ၊ အိံ့၊ အိံး၊ အုံ၊ အုံ့၊ အုံး၊တိုကိုလည်းကောင်း၊ ဝသတ်မပါသော အော့်•အော်း၊ အို၊ အို့၊ အိုးတိုကိုလည်းကောင်းထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုပြင် အဋ်၊ အဏ်၊ အဏ့်၊ အဏ်းတို့ကိုလည်းကောင်း အိဋ်၊ အိဏ်၊ အိဏ့်၊ အိဏ်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အိုဋ်၊ အိုဏ်၊ အိုဏ့်၊ အိုဏ်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အောစ်၊ အောဉ်၊ အောဉ့်၊ အောဉ်း၊ တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အိုစ်၊ အိုဉ်၊ အိုဉ့်၊ အိုဉ်း တို့ကိုလည်းကောင်းထည့်သွင်းထားသည်။ ဗျည်းအတွက်လည်း တျ၊ ထျ၊ ဒျ၊ နျ၊ သျ၊ ဟျ၊ တို့ကိုလည်းကောင်း၊ တြ၊ ထြ၊ ဒြ၊ နြ၊ ဩ၊ ဟြ တို့ကိုလည်းကောင်းထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုသို့ထည့်သွင်းထားသော်လည်း ရှေးဆရာကြီးတို့ သင်ရိုးဖြစ်သော သင်ပုန်းကြီးမူဟောင်း၌ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိသောကြောင့် ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ == ကာရန် (၇၃) မျိုး == ဤကာရန် ၇၃ ကား သင်ပုန်းကြီးတစ်ကျမ်းလုံးကို အကျဉ်းချုံးထားသော ကာရန်ဖြစ်သည်။ (သို့မဟုတ် )သရ သံများဖြစ်သည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၁၃|title=မြန်မာသင်ပုန်းကြီး}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! colspan="23" |ကာရန် ၇၃ မျိုး |- |၁ |အ | rowspan="10" | |၁၁ |အူး | rowspan="10" | |၂၁ |အော် | rowspan="10" | |၃၁ |အိုင် | rowspan="10" | |၄၁ |အတ် | rowspan="10" | |၅၁ |အုန့် | rowspan="10" | |၆၁ |အမ်း | rowspan="10" | |၇၁ |အိုဝ် |- |၂ |အာ |၁၂ |အေ |၂၂ |အောဝ် ^ |၃၂ |အိုင့် |၄၂ |အိတ် |၅၂ |အုန်း |၆၂ |အိမ် |၇၂ |အိုဝဝ့် |- |၃ |အား |၁၃ |အေ့ |၂၃ |အော့ |၃၃ |အိုင်း |၄၃ |အုတ် |၅၃ |အပ် |၆၃ |အိမ့် |၇၃ |အိုဝ်း |- |၄ |အိ |၁၄ |အေး |၂၄ |အော |၃၄ |အောင် |၄၄ |အန် |၅၄ |အိပ် |၆၄ |အိမ်း | | |- |၅ |အီ့ ^ |၁၅ |အဲ |၂၅ |အက် |၃၅ |အောင့် |၄၅ |အန့် |၅၅ |အုပ် |၆၅ |အုမ် | | |- |၆ |အီ |၁၆ |အဲ့ |၂၆ |အိုက် |၃၆ |အောင်း |၄၆ |အန်း |၅၆ |အံ |၆၆ |အုမ့် ^ | | |- |၇ |အီး |၁၇ |အဲး |၂၇ |အောက် |၃၇ |အစ် |၄၇ |အိန် |၅၇ |အံ့ ^ |၆၇ |အုမ်း | | |- |၈ |အု |၁၈ |အယ် |၂၈ |အင် |၃၈ |အည် |၄၈ |အိန် |၅၈ |အံး |၆၈ |အုံမ် | | |- |၉ |အူ့ ^ |၁၉ |အယ့် ^ |၂၉ |အင့် |၃၉ |အည့် |၄၉ |အိန်း |၅၉ |အမ် |၆၉ |အုံမ့် ^ | | |- |၁၀ |အူ |၂၀ |အယ်း |၃၀ |အင်း |၄၀ |အည်း |၅၀ |အုန် |၆၀ |အမ့် |၇၀ |အုံမ်း | | |- | colspan="23" |''( '''^''' ) သင်္ကေတသည် '''ကာရန် ၆၄ ၌ မပါခြင်း'''ဖြစ်သည်'' |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} [[Category:မြန်မာစာ]] nma1ligbwx6ki5x0l5mvynyrzdiqwie 0 24322 1052048 699195 2026-09-09T12:31:09Z KBM2026 147986 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1052048 wikitext text/x-wiki [[File:Mungo Park portrait bw.jpg|thumb|မန်ဂို ပတ်ခ်၏ ပုံတူ]] စကော့လူမျိုးရေသစ်မြေသစ်ရှာဖွေသူ မန်ဂိုပတ်သည် စင်စစ်အားဖြင့် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့အား [[စကော့တလန်နိုင်ငံ|စကော့တလန်ပြည်]] ဆဲလကတ်မြို့အနီးရှိယာတော၌ ခရစ် ၁၇၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝတ္တပညာရှင်ဆာ ဂျိုးဇက်ဗင့်၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဆူမတြားကျွန်းသို့ သွားသောသင်္ဘောတွင် ဆရာဝန်အဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်း ခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ခရီးသွားယင်းပင် ပတ်သည် သဘာဝတ္တပညာကို လေ့လာခဲ့၏။ ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင်သူ၏ သင်္ဘောသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တစ်ခေါက်ပြန်ရောက်သောအခါ ဗင့်နှင့် အာဖရိကအသင်းကြီးက သူ့အား အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် သွားရောက်စူးစမ်းရှာဖွေရန် စေလွှတ်လိုက်သည်။ အာဖရိကန်အသင်းကြီးသည် ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်က မေဂျာဒန်နီယယ်ဟိုတန် ဆိုသူအား နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေရန် ခွတ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း လူပါပြန်မလာသဖြင့် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ပတ်သည် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့၍ အာဖရိကတိုက်သို့ ရောက်ရှိလေသော် ဂမ်ဗီယာမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ပီဆာနီယာမြို့(ယခုကယ်ရန်တဗာမြို့)တွင် ငါးလမျှနေထိုင်ပြီးလျှင် မန်ဒင်းဂိုး ဘာသာစကားကို သင်ယူသည်။ ယင်းမြို့မှ ဒီဇင်ဘာ၂ရက်နေ့တွင် အဖော်၂ယောက်နှင့်အတူ မြင်းစီး၍ထွက်ခဲ့ရာ ဒုက္ခပေါင်းများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ရောက်သည်။ နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းအတိုင်း မိုင် ၈၀ ခန့်သွားမိလျှင်ပင် သူ၏မြင်းအမောဆို့သွားသဖြင့် ခြေလျင်တစ်မျိုး၊ လှည်းတပ်နှင့်တစ်ဖုံ ပြန်လှည့်ခဲရာ ပီဆာနီယာမြို့သို့ ၁၇၉၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရောက်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် သူသွားလာစူးစမ်းခဲ့သော အကြောင်းများကို စုပေါင်း၍၊ အာဖရိကတိုက်တွင်းလှည့်လည်စဉ်ဟူသော စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးသားထုတ်ဝေရာ တစ်နှစ်တည်း သုံးကြိမ်ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရသည်အထိ လူကြိုက်များသည်။ ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ပတ်အား နိုင်ဂျာမြစ်စူးစမ်းရေးအဖွဲ့တွင် ဦစီးရန် ဖိတ်ခေါ်ပြန်သဖြင့် လက်ခံလိုက်သည်။ ပတ်သည် ခရီးအတွက်အပြည်အစုံ စီစဉ်ပြီးနောက် ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် စစ်သား ၃၇ ယောက်ပါဝင်သော အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်၍ နိုင်ဂျာမြစ်ကို စူးစမ်းရန် စတင်ထွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ဂျာမြစ်သို့ ဆန်တက်ကာနီးတွင် နိုင်ဂျာမြစ်အဆုံးကို တွေ့ရှိသည်အထိ ရှာဖွေမည်ဖြစ်၍၊ သေဘေးကိုပင် ရင်ဆိုင်ရသော်လည်း ပြန်မလှည့်ရန် သန္နိဌာန်မြဲမြံစွာချထားကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီဆိုင်ရာရုံးသို့ စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သေးသည်။ ပီဆာနီယာမြို့မှ ထွက်လျှင်ပင် အဖွဲ့ဝင်များသည် ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ နာဖျားခြင်းဖြစ်ကြသည်။ ဆန်ဒင်မြို့သို့ရောက်သောအခါ ပတ်၏ ယောက်ဖ အယ်လက်ဇန္ဒာအင်ဒါဆန်အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ တဖွဲဖွဲသေဆုံးကြသည်။ ရောဂါဘေး၊ လူရိုင်းဘေးတို့ကြောင့်အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက် သေဆုံးခဲ့ရာ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဆန်ဆင်ဒင်မြို့မှ ထွက်ခွာလာသောအခါ သူတို့အဖွဲ့တွင် [[ဥရောပ|ဥရောပတိုက်]]သား လေးဦးနှင့် တိုင်းရင်းသားလေးဦးသာ ကျန်တော့သည်။ မြစ်ဝသို့ရောက်ရန် ခရီးသုံးပုံတစ်ပုံခန်အလိုတွင် ဗူဆာရေမော်သို့ ရောက်သောအခါ ပတ်၏လှေငယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကို ဝင်တိုက်မိလေသည်။ ထိုအခိုက် လူရိုင်းများရောက်လာကာ အတင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် အခြေမလှသည့်အဖြစ်ကိုသိသော ပတ်တို့လူစုသည် မြစ်ထဲသို့ ခုန်ဆင်းထွက်ပြေးကြလေရာ လမ်းပြအဖြစ်ခေါ်သွားသော တိုင်းရင်းသားတစ်ဦးမှတစ်ပါး အားလုံးရေနစ်သေဆုံးကြသည်။ အသက်မသေဘဲ ကျန်ခဲ့သည့် ထိုတိုင်းရင်းသား၏ ပြောပြချက်အရ ပတ်တို့၏ ဒုတိယစူးစမ်းရေးခရီးစဉ်ကို သိခဲ့ရသည်။ ထိုအကြိမ်က မန်ဂိုပတ်ရေးမှတ်ထားခဲ့သော မှတ်တမ်းလည်း ပျောက်သွားခဲ့လေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၇</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:စွန့်စားသူများ]] 127hn2zzs3rjckhq0vrjeoydi8x9o24 1052058 1052048 2026-09-09T17:25:13Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1052058 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Mungo Park |image = Mungo Park portrait bw.jpg |caption = Posthumous portrait (1859) by unknown artist |birth_date = {{Birth date|10 September 1771}}{{sfn|Park|1815|p=[https://archive.org/details/journalofmission00park/page/n17/mode/2up?view=theater iii]}}{{sfn|Thomson|1890|pp=[https://archive.org/details/mungoparkniger00thom/page/37/mode/2up?view=theater 37-38]}} |birth_place = [[:en:Yarrow, Scottish Borders|Yarrow]], Selkirkshire, Scotland |death_date = {{death date|1806}} (aged 35) |death_place = Bussa, Nigeria |residence = |citizenship = |ethnicity = |field = [[:en:European exploration of Africa|African explorer]]<br>Surgeon's mate |workplaces = |education = University of Edinburgh |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = Exploration of West Africa |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = |footnotes = |signature = }} စကော့လူမျိုးရေသစ်မြေသစ်ရှာဖွေသူ မန်ဂိုပတ်သည် စင်စစ်အားဖြင့် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့အား [[စကော့တလန်နိုင်ငံ|စကော့တလန်ပြည်]] ဆဲလကတ်မြို့အနီးရှိယာတော၌ ခရစ် ၁၇၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝတ္တပညာရှင်ဆာ ဂျိုးဇက်ဗင့်၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဆူမတြားကျွန်းသို့ သွားသောသင်္ဘောတွင် ဆရာဝန်အဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်း ခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ခရီးသွားယင်းပင် ပတ်သည် သဘာဝတ္တပညာကို လေ့လာခဲ့၏။ ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင်သူ၏ သင်္ဘောသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တစ်ခေါက်ပြန်ရောက်သောအခါ ဗင့်နှင့် အာဖရိကအသင်းကြီးက သူ့အား အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် သွားရောက်စူးစမ်းရှာဖွေရန် စေလွှတ်လိုက်သည်။ အာဖရိကန်အသင်းကြီးသည် ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်က မေဂျာဒန်နီယယ်ဟိုတန် ဆိုသူအား နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေရန် ခွတ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း လူပါပြန်မလာသဖြင့် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ပတ်သည် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့၍ အာဖရိကတိုက်သို့ ရောက်ရှိလေသော် ဂမ်ဗီယာမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ပီဆာနီယာမြို့(ယခုကယ်ရန်တဗာမြို့)တွင် ငါးလမျှနေထိုင်ပြီးလျှင် မန်ဒင်းဂိုး ဘာသာစကားကို သင်ယူသည်။ ယင်းမြို့မှ ဒီဇင်ဘာ၂ရက်နေ့တွင် အဖော်၂ယောက်နှင့်အတူ မြင်းစီး၍ထွက်ခဲ့ရာ ဒုက္ခပေါင်းများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ရောက်သည်။ နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းအတိုင်း မိုင် ၈၀ ခန့်သွားမိလျှင်ပင် သူ၏မြင်းအမောဆို့သွားသဖြင့် ခြေလျင်တစ်မျိုး၊ လှည်းတပ်နှင့်တစ်ဖုံ ပြန်လှည့်ခဲရာ ပီဆာနီယာမြို့သို့ ၁၇၉၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရောက်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် သူသွားလာစူးစမ်းခဲ့သော အကြောင်းများကို စုပေါင်း၍၊ အာဖရိကတိုက်တွင်းလှည့်လည်စဉ်ဟူသော စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးသားထုတ်ဝေရာ တစ်နှစ်တည်း သုံးကြိမ်ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရသည်အထိ လူကြိုက်များသည်။ ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ပတ်အား နိုင်ဂျာမြစ်စူးစမ်းရေးအဖွဲ့တွင် ဦစီးရန် ဖိတ်ခေါ်ပြန်သဖြင့် လက်ခံလိုက်သည်။ ပတ်သည် ခရီးအတွက်အပြည်အစုံ စီစဉ်ပြီးနောက် ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် စစ်သား ၃၇ ယောက်ပါဝင်သော အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်၍ နိုင်ဂျာမြစ်ကို စူးစမ်းရန် စတင်ထွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ဂျာမြစ်သို့ ဆန်တက်ကာနီးတွင် နိုင်ဂျာမြစ်အဆုံးကို တွေ့ရှိသည်အထိ ရှာဖွေမည်ဖြစ်၍၊ သေဘေးကိုပင် ရင်ဆိုင်ရသော်လည်း ပြန်မလှည့်ရန် သန္နိဌာန်မြဲမြံစွာချထားကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီဆိုင်ရာရုံးသို့ စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သေးသည်။ ပီဆာနီယာမြို့မှ ထွက်လျှင်ပင် အဖွဲ့ဝင်များသည် ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ နာဖျားခြင်းဖြစ်ကြသည်။ ဆန်ဒင်မြို့သို့ရောက်သောအခါ ပတ်၏ ယောက်ဖ အယ်လက်ဇန္ဒာအင်ဒါဆန်အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ တဖွဲဖွဲသေဆုံးကြသည်။ ရောဂါဘေး၊ လူရိုင်းဘေးတို့ကြောင့်အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက် သေဆုံးခဲ့ရာ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဆန်ဆင်ဒင်မြို့မှ ထွက်ခွာလာသောအခါ သူတို့အဖွဲ့တွင် [[ဥရောပ|ဥရောပတိုက်]]သား လေးဦးနှင့် တိုင်းရင်းသားလေးဦးသာ ကျန်တော့သည်။ မြစ်ဝသို့ရောက်ရန် ခရီးသုံးပုံတစ်ပုံခန်အလိုတွင် ဗူဆာရေမော်သို့ ရောက်သောအခါ ပတ်၏လှေငယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကို ဝင်တိုက်မိလေသည်။ ထိုအခိုက် လူရိုင်းများရောက်လာကာ အတင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် အခြေမလှသည့်အဖြစ်ကိုသိသော ပတ်တို့လူစုသည် မြစ်ထဲသို့ ခုန်ဆင်းထွက်ပြေးကြလေရာ လမ်းပြအဖြစ်ခေါ်သွားသော တိုင်းရင်းသားတစ်ဦးမှတစ်ပါး အားလုံးရေနစ်သေဆုံးကြသည်။ အသက်မသေဘဲ ကျန်ခဲ့သည့် ထိုတိုင်းရင်းသား၏ ပြောပြချက်အရ ပတ်တို့၏ ဒုတိယစူးစမ်းရေးခရီးစဉ်ကို သိခဲ့ရသည်။ ထိုအကြိမ်က မန်ဂိုပတ်ရေးမှတ်ထားခဲ့သော မှတ်တမ်းလည်း ပျောက်သွားခဲ့လေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၇</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၇၇၁|၁၈၀၆}} [[Category:စွန့်စားသူများ]] tppmufl9tvwai6q4rqmvtxusow4dfz6 0 47722 1052077 1017833 2026-09-09T18:41:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052077 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = မဟာဗြိတိန် နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန် ပေါင်းစည်း ဘုရင့်နိုင်ငံတော် (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) | ပုံ_အလံ = Flag of the United Kingdom.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = “[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]]” <br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:U.S. Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | ပုံ_နေရာ = Europe-UK.svg | မြို့တော် = [[လန်ဒန်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်[[လန်ဒန်မြို့]] | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ဧရိယာ = ၂၄၃ ၆၁၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၉၄ ၀၆၀ ဧကစတုရန်းမိုင်) | ဧရိယာအဆင့် = | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | စံတော်ချိန်ဇုန် = +၀ | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | လူဦးရေ = ၆၇,၀၈၁,၀၀၀ | လူဦးရေအဆင့် = ၂၁ | လူဦးရေအထူ = ၂၅၄.၇/km² (၆၅၉.၆/sq mi) | လူဦးရေအထူအဆင့် = ၅၁ | လူမျိုးများ = ၈၇.၁% [[လူဖြူ]] <br /> ၇.၀% [[အာရှ]] <br /> ၃.ဝ [[လူမည်း]] <br /> ၂.၉% အခြားလူမျိုးများ | ဘာသာတရားများ = ၅၉.၅% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] <br />၂၅.၇% [[ဘာသာမဲ့]] <br /> ၄.၄% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] <br /> ၁.၃% [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] <br /> ၀.၄% [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | ပွဲများ = | အမျိုးအစား = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]] | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[တတိယ ချားလ်စ်]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[ကီယာစတားမာ]] | ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့ခြင်း ၁၇၀၇ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = [[၁၁ မေ]]၊ ၁၇၀၇ | ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့ခြင်း ၁၈၀၀ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = [[၁ ဇန်နဝါရီ]] [[၁၈၀၁]] | ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = အင်ဂလို အိုင်းရစ်ရှ် စာချုပ် | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = [[၁၂ ဧပြီ]] [[၁၉၂၂]] | GDP_PPP = ၃.၇၅၂ ထရီလီယံ | GDP_PPP_အဆင့် = ၈ | GDP_PPP_per_capita = US $၅၅,၃၀၁ | GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = ၂၈ | HDI = ၀.၉၃၂ | HDI_အဆင့် = ၁၃ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = စတာလင်ပေါင် | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = GB | cctld = .uk | calling_code = +၄၄ | ယခင်က တည်ခဲ့သော အင်ပါယာ = နေမဝင်အင်ပါယာ | native_name = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | conventional_long_name = မဟာဗြိတိန်နှင့်မြောက်ပိုင်းအိုင်ယာလန်<br>ပေါင်းစည်းဘုရင့်နိုင်ငံ }} '''ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း''' (တရားဝင်အားဖြင့် '''မဟာဗြိတိန်နှင့်မြောက်ပိုင်းအိုင်ယာလန်ပေါင်းစည်းဘုရင့်နိုင်ငံ,''' {{Lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}) သည်<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Great-Britain-island-Europe|title=Great Britain &#124; island, Europe|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> ဥရောပရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဥရောပကုန်းမကြီး၏ အနောက်မြောက် ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last=United Kingdom Permanent Committee on Geographical Names|date=May 2017|title=Toponymic guidelines for the United Kingdom|url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines|website=GOV.UK|at=10.2 Definitions|quote=usually shortened to United Kingdom ... The abbreviation is UK or U.K.}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|title=United Kingdom|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအား '''ဗြိတိန်နိုင်ငံ'''သို့မဟုတ် '''ယူကေ''' ဟူ၍လည်း လူသိများသည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] ၊ [[ဝေလနိုင်ငံ]]၊ [[စကော့တလန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြောက်အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ]]တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="page823">{{cite web|date=10 January 2003|title=Countries within a country|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823|archive-date=9 September 2008|access-date=8 March 2015|publisher=Prime Minister's Office|accessdate=3 July 2022|archivedate=9 September 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် [[ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်း]]၊ [[အိုင်ယာလန်ကျွန်း]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ဗြိတိသျှကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းငယ်အများအပြား ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=Definition of Great Britain in English|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Great-Britain?q=Great+Britain|access-date=29 October 2014|publisher=Oxford University Press|quote=Great Britain is the name for the island that comprises England, Scotland and Wales, although the term is also used loosely to refer to the United Kingdom.|accessdate=3 July 2022|archivedate=14 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814114302/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/great-britain?q=Great+Britain}}</ref> [[မြောက်အိုင်ယာလန်]]သည် [[အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်မှအပ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအား အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၊ မြောက်ပင်လယ်၊ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား၊ ဆဲလ်တစ်ပင်လယ် နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ {{convert|၉၃,၆၂၈|sqmi|km2}} ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေမှာ ၆၇သန်း ဖြစ်သည်။<ref name="pop_estimate">{{cite web|title=Office for National Statistics|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/|website=ons.gov.uk}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် နှစ်ရာပေါင်းများစွာအတွင်း ပါဝင်သောနိုင်ငံများကို ထည့်သွင်းခြင်း၊ ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ခွဲထုတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၀၇ တွင် အင်္ဂလန်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် ( ၎င်းတွင် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် စာရင်းသွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သော ဝေလနိုင်ငံ ပါဝင်သည်) နှင့် စကော့တလန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော်တို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော ပြည်ထောင်စု စာချုပ်အရ ဂရိတ်ဗြိတိန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် နှင့် ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ပေါင်းစည်း၍ ဂရိတ်ဗြိတိန် နှင့် အိုင်ယာလန် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်၏ အစိတ်အပိုင်းတော်တော်များများမှာ ယူကေမှ ခွဲထွက်သွားခဲ့သဖြင့် လက်ရှိရှိနေသော ဂရိတ်ဗြိတိန် နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း သာကျန်ရှိပြီး ထိုအမည်ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အနီးအနားရှိ မန်းကျွန်း၊ ဂန်းဇီး နှင့် ဂျာစီ တို့မှာ ယူကေ၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ဘဲ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ဘုရင့်အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေ များသာ ဖြစ်ကြပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရမှ ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ ကိုယ်စားပြုမှုများကို တာဝန်ယူထားသည်။<ref>{{cite web|title=Key facts about the United Kingdom|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|archive-date=15 October 2012|access-date=6 March 2015|publisher=Directgov|quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. Great Britain is made up of England, Scotland and Wales. The United Kingdom (UK) is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Britain' is used informally, usually meaning the United Kingdom.<br /> The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.|accessdate=4 July 2022|archivedate=15 October 2012|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517}}</ref> ထို့ပြင် ဗြိတိသျှတို့၏ ရေမြေခြား ပိုင်နက် ၁၄ ခု ရှိပြီး <ref name="overseasterrirories">{{cite web|title=Supporting the Overseas Territories|url=https://www.gov.uk/government/policies/protecting-and-developing-the-overseas-territories|access-date=9 March 2015|publisher=Foreign and Commonwealth Office}}</ref> ၎င်းမှာ ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ နောက်ဆုံးကျန်ရစ်သော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှ အင်ပါယာမှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့စဉ်က ကမ္ဘာ့မြေထု၏ ၄ ပုံ ၁ပုံခန့် နှင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံခန့်ကို လွှမ်းခြုံ အုပ်စိုးထားနိုင်ခဲ့ကာ သမိုင်းတွင် အကြီးကျယ်ဆုံး အင်ပိုင်ယာ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုအား ၎င်းတို့ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ဖူးသော နိုင်ငံများ၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်တို့တွင် လေ့လာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ <ref>{{Cite book|last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{sfn|Ferguson|2004|p=307}} ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် နှင့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ {{Efn|The United Kingdom does not have a codified constitution but an unwritten one formed of Acts of Parliament, court judgments, traditions, and conventions.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020}}</ref>}}<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx The British Monarchy, "What is constitutional monarchy?"]. Retrieved 17 July 2013; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=9 January 2021 }} CIA ''The World Factbook''. Retrieved 17 July 2013</ref> ဘုရင်မ ဖြစ်သော [[ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်]] သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင် အုပ်စိုးခဲ့ပြိး ၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ အယ်လီဇဘက် နတ်ရွာစံခဲ့ရာ အိမ်ရှေ့စံ ချားလ်မင်းသား သည် တတိယမြောက်ချားလ်ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သ ည်။တတိယမြောက်ချားလ်ဘုရင်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ နှင်ဓနသဟာယနိုင်ငံများ၏ဧကရာဇ်အဖြစ် ၂၀၂၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၈ရက်မှ စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။လက်ရှိဗြိတိန်နိုင်ငံ ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ရီရှီဆူးနက်ခ် ဖြစ်သည်။ရီရှီဆူးနက်ခ်သည် ယူကေ၏ ပထမဆုံး အာရှနွယ်ဖွားအိန္ဒိယမိဘနှစ်ဦးမှ ဖွားမြင်သော ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည် ။<ref>{{Cite news|date=13 October 2016|title=Queen takes over longest reign mantle after Thailand's King Bhumibol dies|publisher=AOL (UK)|agency=Press Association|url=http://www.aol.co.uk/news/2016/10/13/queen-takes-over-longest-reign-mantle-after-thailands-king-bhumibol-dies/|access-date=13 October 2016|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220041/http://www.aol.co.uk/news/2016/10/13/queen-takes-over-longest-reign-mantle-after-thailands-king-bhumibol-dies/|url-status=dead}}</ref> မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ [[လန်ဒန်မြို့]] ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့မြို့တော်တစ်ခုဖြစ်ကာ ငွေကြေးဗဟိုဌာန တစ်ခု ဖြစ်ပြီး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၏ လူဦးရေမှာ ၁၄ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြားသော အဓိက မြို့တော်ကြီးများမှာ [[ဘာမင်ဂမ်မြို့]] ၊ [[မန်ချက်စတာမြို့]]၊ [[ဂလက်စဂိုမြို့]]၊ [[လီဗာပူးမြို့]] နှင့် လိဒ်မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=D. Clark |date=17 January 2022 |title=Largest UK cities 2020 |url=https://www.statista.com/statistics/294645/population-of-selected-cities-in-united-kingdom-uk |access-date=27 February 2022 |publisher=Statista}}</ref>စကော့တလန်နိုင်ငံ၊ ဝေလနိုင်ငံ နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့တွင် သီးခြားအစိုးရများ ရှိကြပြီး ကွဲပြားသော အာဏာများ ပိုင်ဆိုင် ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=In a similar way to how the government is formed from members from the two Houses of Parliament, members of the devolved legislatures nominate ministers from among themselves to comprise executives, known as the devolved administrations...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ယူကေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသော စက်မှုနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနှစ် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်း တကမ္ဘာလုံးတွင် စိန်ခေါ်မှု မရှိသော "ပက်စ် ဘရစ်တန်နီကာ" ဟု ခေါ်သော အချိန်အပိုင်းအခြားတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဩဇာအာဏာ အရှိဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Britain's Imperial Century: What Was the Pax Britannica? |url= https://www.historyhit.com/what-was-the-pax-britannica/ |access-date=15 January 2023 |website=History Hit }}</ref><ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |url=https://archive.org/details/firstindustrialn00unse |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url= https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web |title=20th-century international relations |url= https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=15 January 2023 |website=www.britannica.com }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pax Britannica {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/pax-britannica |access-date=15 January 2023 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> ၂၁ ရာစုတွင်လည်း ယူကေသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ဆက်လက်တည်ရှိကာ<ref>{{Cite web |last=Allison |first=George |date=18 May 2018 |title=Study ranks Britain 'second most powerful country in the world' |url= https://ukdefencejournal.org.uk/new-study-ranks-britain-second-powerful-country-world/ |access-date=15 January 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Thorp |first1=James |last2=James |date=26 March 2021 |title=Size does not matter: the UK's continuing great power status » Wavell Room |url= https://wavellroom.com/2021/03/26/size-does-not-matter-the-uks-continuing-great-power-status/ |access-date=15 January 2023 |website=Wavell Room }}</ref><ref>{{Cite news |last=Tombs |first=Robert |date=13 May 2022 |title=Britain's future is to be Europe's only great power, not a satellite of Macron's continental empire |work=The Telegraph |location= London |url= https://www.telegraph.co.uk/news/2022/05/13/britains-future-europes-great-power-not-satellite-macrons-continental/ |access-date=15 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 March 2022 |title= European researchers determine UK is second most powerful country in the world |url= https://conservativepost.co.uk/european-researchers-determine-uk-is-second-most-powerful-country-in-the-world/ |access-date=15 January 2023 |website=Conservative Post}}</ref> နိုင်ငံတကာတွင် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စစ်ရေး၊ သိပ္ပံပညာ၊ နည်းပညာနှင့် နိုင်ငံရေး အရ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ <ref>{{Cite book |last1=T.V. Paul |url= https://www.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59&dq="Great+power" |title=Balance of Power |last2=James J. Wirtz |last3=Michel Fortmann |publisher=State University of New York Press |year=2005 |isbn=978-0-7914-6401-4 |pages=59, 282}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p. 59; {{Cite book |last=McCourt |first=David |url= https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |location=Ann Arbor}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် အကြမ်းမျဉ်း စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန် အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဌမမြောက် စီးပွားရေးအရ အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း (PPP) အရ အဌမမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝင်ငွေ မြင့်မားသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီး အလွန်မြင့်မားသော လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၁၈ ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာအဆင့်သတ်မှတ်မှုများအရ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု နှင့် လူ့သက်တမ်း တို့တွင်လည်း မြင့်မားသော အဆင့် ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects&nbsp;– The 2006 Revision |url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf |access-date=27 April 2010 |publisher=UN }}; {{Cite web |last=Professor Arne Björnberg, Ph.D |date=29 January 2018 |title=Euro Health Consumer Index 2017 |url=https://healthpowerhouse.com/media/EHCI-2017/EHCI-2017-report.pdf |access-date=26 April 2018 |publisher=Health Consumer Powerhouse |archive-date=15 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194857/https://healthpowerhouse.com/media/EHCI-2017/EHCI-2017-report.pdf }}</ref> ၎င်းသည် နျူးကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် စစ်ရေးစရိတ် စတုတ္ထမြောက် သုံးစွဲမှု အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |date=January 2021 |title=IISS Military Balance 2021 |url= https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/04597222.2021.1868791?journalCode=tmib20 |journal=The Military Balance |volume=121 |issue=1 |pages=23–29 |doi=10.1080/04597222.2021.1868791 |access-date=1 October 2021 |s2cid=232050862}}</ref> ယူကေသည် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၄၆ ခု ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေးကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့ ၊ ဥရောပကောင်စီ ၊ ဂျီဆဲဗင်း၊ ဆယ်နိုင်ငံအဖွဲ့ ၊ ဂျီတွမ်တီး၊ မျက်လုံးငါးစုံအဖွဲ့ ၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ နေတိုး ၊ အောကပ်စ် ၊ [[စီးပွားရေးပေါင်းတူလုပ်ဆောင်ရေးနှင့် ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့အစည်း]] (OECD)၊ အင်တာပိုလ် နှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ယူကေသည် အဓိက ဥရောပနိုင်ငံများ၏ တရားဝင်မဟုတ် စုစည်းထားသော ဘစ်ဖိုး အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=30 January 2008 |title=EU's 'big four' speak as one ahead of G7 in Tokyo |url= https://www.politico.eu/article/eus-big-four-speak-as-one-ahead-of-g7-in-tokyo/ |access-date=15 January 2023 |website=POLITICO }}</ref> ၎င်းသည် ဥရောပ အဖွဲ့အစည်းနှင့် ၎င်းကို ဆက်ခံသော ဥရောပသမဂ္ဂတို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် စတည်တည်ထောင်သော ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ စ၍ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၆ ခု ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် ၂၀၂၀ တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်း== === ဟင်နိုဗာ မင်းဆက် === အန်းဘုရင်မသည် ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေရာ နန်းလျာ မကျန်ခဲ့ချေ။ အန်းဘုရင်မ၏ အရိုက်အရာကို ပထမဂျိမ်းဘုရင်၏ သမီးတော်အငယ် အယ်လစ်ဇဗက် မင်းသမီးမှ ဆင်းသက်ခဲ့သော ဟင်နိုဗာမြို့စား ဂျာမန်မင်းသား ပထမဂျော့က ဆက်ခံခဲ့လေသေည်။ ပထမဂျော့ဘုရင် နန်းတက်သောအချိန်တွင် ပါလီမန်မှာ နိုင်ငံတွင်း၌ အရေးအပါဆုံး အဓိကအင်အားစု ဖြစ်နေလေပြီ။ ထို့ပြင် ပထမ ဂျော့သည် အင်္ဂလိပ်စကား မတတ်သည့်ပြင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ အရေးကိစ္စများတွင်လည်း စိတ်ပါဝင်စားလှခြင်း မရှိချေ။ ပါလီမန်ကို ကြီးစိုးနေသော ဝှစ်ပါတီနှင့်သာ လွှဲထားခဲ့သည်။ ဒုတိယဂျော့လက်ထက်တွင်လည်း ထို နည်းနှင်နှင်ပင် ဖြစ်ခဲ့လေရာ နိုင်ငံ၏ တာဝန်မှာ ဘုရင်မှသည် သူ၏ ဝန်ကြီးများနှင့် ပါလီမန်သို့ လွှဲပြောင်း သွားလေတော့သည်။ ထိုဝန်ကြီးများ၏ အစည်းအဝေးသို့ ပထမဂျော့လက်ထက်မှစ၍ ဘုရင်များသည် သဘာပတိအဖြစ် တက်ရောက် မဆောင်ရွက်တော့သဖြင့် ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဘုရင့်ကိုယ်စား သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်လေသည်။ ထိုအခါ ဝှစ်ပါတီတွင် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[ဆာရောဗတ် ဝါလပို]]သည် ထိုသို့ ဘုရင့်ကိုယ်စား ဆောင်ရွက်ရာမှ နောင်အခါတွင် ဝန်ကြီးများ၏ အကြီးအမှူး၊ တစ်နည်းဆိုသော် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာလေသည်။ သို့ဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ကို ပါလီမန်အတွင်း အများစုက အုပ်ချုပ်သည့် အစဉ်အလာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ၁၇၂၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၄၂ ခုနှစ်အထိ ဝါလပိုသည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ဦးဆောင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရလေသေည်။ ဝါလပို လက်ထက်တွင် လာဘ်ပေး လာဘ်ယူမှုများကြောင့် နာမည်ပျောက်ခဲ့ရသော်လည်း သူ၏ဝါဒများမှာ တိုင်းပြည်အတွက် များစွာ အကျိုးရှိခဲ့လေသည်၊ သူသည် ပါလီမန်ကို ယခင်ကထက် တန်ခိုးကြီးလာအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ပြည်တွင်းပြည်ပ ငြိမ်းချမ်းမှုကို လိုလားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ဥရောပတိုက်စစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ဘဲ နေနိုင်သမျှ နေနိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။ သို့ကြိုးပမ်းခဲ့သည်မှာလည်း တစ်နည်းအားဖြင့် ကုန်စည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးစေရန်အတွက် ဖြစ်လေသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် မျှတမျှရှိရန် လိုလားသည်ဟု ဆိုသော်လည်း နိုင်ငံရေး အတိုက်အခက်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ဝါလပိုသည် ငြိမ်းချမ်းမှုကို လိုလားသူဖြစ်သော်လည်း ၁၇၃၉ ခုနှစ်တွင် စပိန်ပြည်နှင့် မတတ်သာဘဲ စစ်တိုက်ခဲ့ရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲမှာ ဩစတြီးယား နန်းလုစစ်ပွဲနှင့် ရောထွေးသွားသည်နှင့် ထိုနန်းလု စစ်ပွဲတွင်လည်း ပါဝင်ရပြန်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၇၄၂ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်လေသည်။ === နယ်သစ်များအရေး === ၁၆ ရာစုနှစ်မှစ၍ ဗြိတိန် ကုန်သည်များသည် ဟဒ်ဆန်းဗေးကုမ္ပဏီ၊ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီစသည့် ကုမ္ပဏီများ တည်ထောင်ကာ ဝေးကွာလှသော ပင်လယ်ရပ်ခြား ဒေသများသို့ သွားရောက်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဌာနများ ဖွင့်ခဲ့ကြလေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများတွင်လည်း နယ်သစ်များ ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ ထိုအဝေးရောက် ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ရေးဌာနခွဲများ၏ ဗဟိုဌာနကြီးများတည်ရှိရာ [[လန်ဒန်မြို့]]၌ နယ်သစ်များမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ သကြား၊ သားမွှေး၊ ဆေး စသည်တို့ကို အကြီးအကျယ် အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်လေသည်။ ထိုကြောင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်မှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကြီးပွားလာ၏။ ၁၇ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ဥရောပတိုက်မှ နိုင်ငံများ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ကုန်စည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင်လည်းကောင်း၊ နယ်သစ်များဖွင့်လှစ်ရေး တွင်လည်းကောင်း အပြိုင်အဆိုင်များဖြစ်လာကြလေသည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့သည် မြောက်အမေရိကတိုက်၌ နယ်သစ်များ အလုအယက် ချဲ့ထွင်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် [[ဥရောပတိုက်]]နှင့် [[အမေရိကတိုက်]]တွင် [[အင်္ဂလန်]]နှင့် [[ပြင်သစ်]]တို့ စစ်တိုက်ကြရလေသည်။ ၁၇၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၃ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲ]] (၁၇၅၆-၁၇၆၃)တွင် ဗြိတိန်သည် အောင်ပွဲများစွာ ရခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ [[ဝီလျံပစ် အကြီး]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေခိုက် ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှ ရေတပ်သည် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု နှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ ဗြိတိသျှနယ်သစ်စခန်းများတွင် ပြင်သစ်တို့ကို အနိုင်ရလိုက်လေ၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တွင် ဆာရောဗတ် ကလိုက်သည် ဗြိတိသျှ တန်ခိုးအာဏာကို ခိုင်မြဲစွာ အခြေစိုက်ခဲ့၍ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ဂျင်နရယ်ဝုသည် ကွီဗက်အနီး၌ ပြင်သစ် ဗိုလ်ချုပ် မွန်းကမ်းကို အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ကနေဒါပြည်နယ်သည် အင်္ဂလိပ်တို့အပိုင် ဖြစ်သွားခဲ့လေသည်။ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် စစ်ပွဲကြီးပြီးဆုံးသွားသောအခါ ဗြိတိသျှသည် မြောက်အမေရိကတိုက်၌ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းခြေမှ မစ်စစ်စပီမြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေများကို ရရှိလိုက်လေသည်။ === အမေရိကန် ပြည်နယ်များ ဆုံးရှုံးရခြင်း === ၁၇ဝ၅ ခုနှစ်တွင် တတိယ ဂျော့ဘုရင် နန်းတက်၏။ ထိုဘုရင်မှာ တိုရီပါတီကို လိုလားသူဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းပြည်ရေးရာများကို မိမိ၏အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများနှင့်သာ လွှဲအပ် မထားလိုဘဲ ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုသူလည်း ဖြစ်၏။ တတိယဂျော့နှင့် လော့နော့တို့ လူစုသည် တိုရီပါတီအာဏာရအောင် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပါလီမန်တွင် မိမိ၏ဘက်သို့ ပါသည့် သူများကို ပါတီဖွဲ့ကာ အင်အားဖြည့်တင်းပေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် မိမိယုံကြည်စိတ်ချရသူများကိုသာ ခန့်ထားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဝန်ကြီးတစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ သူသည် ကိုယ်စားလှယ်တော်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော လော့နော့သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ပါလီမန် အတွင်း၌ ဘုရင့်မိတ်ဆွေများ ခေါ်သူ၏ ပါတီဝင်များမှာ အတော် အင်အားကောင်းလျက် ရှိနေလေပြီ။ ထိုသို့ ဝှစ်ပါတီနှင့် ဘုရင်တို့ အာဏာလုနေစဉ် အတောအတွင်း နယ်သစ်များ အရေးတို့ကို ဂရုမထားနိုင်ဘဲ ဖြစ်ကတတ်ဆန်း စီမံခန့်ခွဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှအစိုးရမှာ ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲကြောင့် အကြွေးများတင်လျက်ရှိလေ၏။ ထိုကြောင့် ထိုကြွေးများကို ထိုနယ်သစ်များကပါ ကူညီပေးဆပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးသော် ထိုအကြွေးများဆပ်နိုင်ရန် နယ်သစ်များတွင် အခွန်သစ်များ စည်းကြပ်စေ၍ အခွန်များကို အတင်းအကြပ် ကောက်ခံစေလေ၏။ နယ်သစ်များမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ဂရုတစိုက် အုပ်ချုပ်ခြင်း မခံရဘဲ ဗြိတိသျှ ပါလီမန်တွင်လည်း ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်နိုင်ခွင့် မရခဲ့သောကြောင့် အခွန်များ ကောက်ခံခြင်းသည် ဥပဒေစည်းမျဉ်းနှင့် မလျော်ဟု မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ကြလေသည်။ ထိုမျှမကသေး၊ ဗြိတိသျှတို့၏ ဥပဒေ စည်းကမ်း များကို လိုက်နာခြင်းမပြုတော့ဘဲ ဗြိတိသျှစစ်တပ်များကိုပင် ခုခံရန် အသင့်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြလေ၏။ ဂျော့ဘုရင်နှင့် လော့နော့တို့ကလည်း မိမိတို့၏ သဘောထားကို အလျှော့ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် မကျေနပ်မှု ယမ်းအိုးကြီးသည် တဖြည်းဖြည်း အခြေအနေဆိုးလာပြီးလျှင် ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲလေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် အမိတိုင်းပြည်နှင့် နယ်သစ်တို့ကို တိုက်ကြရသော အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲကြီး စတင်ဖြစ်ပွားလေ တော့သည်။ ဗြိတိသျှစစ်တပ်များသည် ဆာရာတိုဂါ တိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပြီးသောအခါ ပြင်သစ်တို့သည် နယ်သစ်များဖက်မှ ပါဝင် တိုက်ခိုက်လေသည်။ ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲအတွင်းက ဗြိတိသျှတို့အား အညံ့ခံခဲ့ရသည်ကို လက်တုံ့ ပြန်သောအားဖြင့် အခြားဥရောပနိုင်ငံများကလည်း နယ်သစ်များဘက်မှ ကူညီခဲ့လေရာ ဗြိတိန် မှာ တစ်ဦးနှင့် အများ ယှဉ်ပြိုင်နေရလေ၏။ ၁၇ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ယော့တောင်း၌ ဂျင်နရယ် ကွန်းဝေါလစ်သည် နယ်သစ်တပ်များထံ လက်နက်ချလိုက်ရပြီးလျှင် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် လော့နော့သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရလေသည်။ အမေရိကန်နယ်သစ်များ ဆုံးရှုံး သွားရသည့်အတွက် ဘုရင့်အာဏာကို ကန့်သတ်လိုက်သကဲ့သို့ဖြစ် သွားလေတော့သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဝှစ်ပါတီသည် ပြန်၍ အာဏာရရှိခဲ့ပြီးလျှင် အမေရိကန်နယ်သစ်များ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလိုက်လေ၏။ တတိယ ဂျော့ဘုရင်သည် မိမိတန်ခိုးအာဏာရရှိမှုကို ခေါင်းမာမာနှင့်ပင် ဆက်လက် ကြိုးစားခဲ့သေးသည်။ သို့သော် အခြား ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ သောကများလှသဖြင့် စိတ်ထိခိုက်သွားကာ မကြာမီ စိတ်နောက် သွားလေသည်။ === စက်မှုလုပ်ငန်း အရေးပုံ === ၁၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ဗြိတိန်၌ အရေးပါသော ပြောင်းလဲမှုများသည် လယ်ယာ လုပ်ငန်းတွင်လည်းကောင်း၊ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးတွင်လည်းကောင်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးတွင်လည်း ကောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ လယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် ရှေးသမရိုးကျ နည်းစနစ်များအစား တိုးတက်ကောင်းမွန်သော နည်းသစ်စနစ်သစ်များဖြင့် စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ အသီးအနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းလေသည်။ မျိုးကောင်းမျိုးသန့် တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ရရှိလေသည်။ ထိုအခါ တောရွာများရှိ ဘုံမြေများကိုပင် တိရစ္ဆာန် မွေမြူရေးအတွက် သိမ်းယူကြသဖြင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးသူ အတော်များများသည် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ကာ ရွာများမှ ထွက်ခွာခဲ့ရလေသည်။ ထို အလုပ်လက်မဲ့များသည် မြို့များရှိ စက်ရုံများတွင် သွားရောက် လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ စက်ရုံများ ပေါ်ပေါက်လာသည်မှာလည်း မကြာလှသေးပေ။ ရှေးဦးစွာ အထည်အလိပ်များကို လက်ဖြင့် ရက်လုပ်ရာမှ စက်ဖြင့် ရက်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြံစည်ခဲ့သည်တွင် ဖြစ်မြောက် အောင်မြင်ခဲ့၏။ ထိုကြောင့် အထည်ရက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းမှာ အိမ်တွင်းလက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခု အဖြစ်မှ စက်မှုလုပ်ငန်း ဖြစ်လာလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် စက်များကို ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာသည်များ နေရာတွင် အစားထိုးနိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် စက်ရုံအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ အစတွင် စက်များကို ရေအားဖြင့် လှည့်၏။ နောက်ရေနွေးငွေ့စက် တီထွင် အောင်မြင်သောအခါ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် လည်စေလေသည်။ ထို အခါ ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံများ အကြီးအကျယ် တူးဖော်လုပ်ကိုင်လေသည်။ စက်ရုံများတွင်သာမက သတ္တုတွင်းများ တွင်လည်း ရေနွေးစက်များကို အသုံးပြုကြ၏။ ကုန်ကြမ်းများ ရရှိနိုင်ရေးနှင့် ကုန်ချောများကို ဖြန့်ချိနိုင်ရေးအတွက် တူးမြောင်း များနှင့် လမ်းများကိုဖောက်လုပ်ကာ ဆိပ်ကမ်းများကိုလည်း ပိုမို ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ကြလေသည်။ ထို့ပြင် ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသော မီးရထား၊ မီးသင်္ဘောများ ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့ကြ၏။ စက်ရုံများ ထွန်းကားရာ မြို့များတွင် လျင်မြန်စွာ တိုးတက် ကြီးပွားလာကြလေသည်။ ထိုသို့ စက်ရုံများ ထွန်းကားလာသော ကြောင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ''ကမ္ဘာ့အလုပ်ရုံကြီး''ဖြစ်လာလေသည်။ === ပြင်သစ်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားခြင်း === ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသည် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားရာမှ တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့်ဆိုင်သော တော်လှန်ရေးကြီး ဖြစ်လာလေသည်။ ထိုစဉ်က အင်္ဂလိပ် ဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဝီလျံပစ်အငယ်]] ဖြစ်၏။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်စက အသက် ၂၅ နှစ်မျှ သာ ရှိသေးသည်။ တော်လှန်ရေးကြီး ပေါ်ပေါက်စ ပထမလေးနှစ်အတွင်း ဗြိတိန်သည် ဂရုမထားဘဲ နေခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့သည် သူတို့၏ ဘုရင်လူဝီ ၁၆ ကို အဆုံးစီရင်ကာ ယခု ဗဲလဂျီယမ်ခေါ် နယ်မြေကို သိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက်တွင်ကား ဗြိတိန်သည် လက်ပိုက်ကြည့်မနေသာတော့ဘဲ အခြား ဥရောပနိုင်ငံများကို ခေါင်းဆောင်ကာ ၁၈၁၇ ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက် ခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်သည် စစ်ထဲဝင်၍ ပါရသော်လည်း ကုန်းတပ်ထက် ရေတပ်ကို ပိုမိုအားထားကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရလေ၏။ ရေတပ်ကို အားထားသည့်အတိုင်းပင် ရေကြောင်းဘက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ပြင်သစ်တို့အပေါ် အရေးသာခဲ့သည်ချည်း ဖြစ်လေသည်။ အထင်ရှားဆုံးသော ဗြိတိသျှတို့၏ ရေတပ်အောင်ပွဲကြီးမှာ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ထရာဖဲ လဂါ တိုက်ပွဲကြီးဖြစ်၍ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး နယ်လဆင်က ပြင်သစ်ရေတပ်ကို အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ စင်စစ်သော်ကား အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံကို ကယ်တင် ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ကုန်းဘက်တွင်ကား ဗြိတိသျှနှင့် မဟာမိတ်တပ်များ အောင်ပွဲများများ မရကြပေ။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် နပိုလီယန်၏ တပ်များကို ၁၈၁၅ ခုနှစ် ဝါးတားလူးတိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရလိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှတပ်များကို ဦးစီးအုပ်ချုပ်သူမှာ ဝယ်လင်တန်မြို့စား ဖြစ်ပေသည်။ အရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံလှသော ခေါင်းဆောင်ကောင်း တစ်ဦးဖြစ်၍ ဝယ်လင်တန်သည် ထိုစစ်ပွဲတွင် ပိုမိုထင်ရှား ကျော်ကြားလာ ခဲ့၏။ ဗီယင်နားတွင် စည်းဝေးဆွေး နွေးကာ ချုပ်ဆိုခဲ့သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်သည် ဥရောပတိုက်တွင် ပြန်၍ အာဏာကို မဲတင်းပေးခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်သည် အဖိုးတန်နယ်မြေများ ဖြစ်သော အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်းမှ ကိပ်ကိုလိုနီ၊ မော်လတာကျွန်းနှင့် အခြားကျွန်းငယ်ကလေး အတော်များများကို ရရှိ လိုက်၏။ ထိုစစ်ပွဲအတွင်းက ဝန်ကြီးချုပ် ပစ်အငယ်သည် ပြင်သစ်ကို ချိုးနှိမ်ရန် များစွာ ကြိုးစားခဲ့ရလေ၏။ အခြား ဥရောပနိုင်ငံ များနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ကြေးငွေ အမြောက်အမြား ထောက်ပံ့ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စစ်ဖြစ်နေဆဲ၌ အိုင်ယာလန်ပြည်တွင် ဆူပူ ထကြွခဲ့လေ၏။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရေတပ်အင်အား ကောင်း သောကြောင့်သာလျှင် အမေရိကန်နယ်သစ်များ အရေးကကဲ့သို့ အိုင်းရစ်တို့အား ပြင်သစ်တို့ မကူညီနိုင်ဘဲ ရှိနေခဲ့၏။ ထို့ပြင် ပစ်သည် အိုင်ယာလန်ပြည်နှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ကို ပူးပေါင်း ပေးပြီးနောက် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တို့ သက်ညှာခွင့် ရရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းဖြင့် အိုင်းရစ်အရေး အေးချမ်းအောင် ဆောင်ရွက်မည် ကြံလေသည်။ သို့သော် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့ကို သက်ညှာခွင့်ပေးရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တတိယ ဂျော့ဘုရင်က ကန့်ကွက်သဖြင့် ပစ်သည် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ် ထွက်ရလေ၏။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် အိုင်ယာလန်ပြည်ကို ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံတော်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသော ပူးပေါင်းရေး အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ကြသည်။ သို့သော် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင်မှ ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တို့ သက်ညှာခွင့်ရရှိရေး အက်ဥပဒေ စသည်တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းရာ၌ အောင်မြင်လေသည်။ === ပြုပြင်ရေးခေတ် === ပြင်သစ်နှင့် စစ်ကြီးဖြစ်ပြီးနောက်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ကြွေးထူနေခဲ့လေသည်။ အထူးသဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့မှာ ဒုက္ခအသွယ်သွယ်နှင့် ကြုံခဲ့ရပေသည်။ တိုင်းသူပြည်သားတို့မှာ အများစုဖြစ်သော ဆင်းရဲသားများသည် စက်မှုလုပ်ငန်း အရေးပုံကြောင့် အကျိုးမခံစားရသည့်ပြင် ထိုအရေးပုံ၏ဒဏ်ကို ခံစား ခဲ့ရလေသည်။ စက်ရုံများတည်ရှိရာ မြို့များရှိ ကျန်းမာရေးနှင့်လည်း မညီ၊ လူအများ ပြွတ်သိပ်ကာ ညစ်ပတ်ပေရေစွာ နေထိုင်ရသော ဆင်းရဲသား အလုပ်သမားရပ်ကွက်များတွင် အလုပ်လက်မဲ့များဖြင့် ပြည့်နှက်နေလေသည်။ ထိုအတောအတွင်း စစ်ထဲမှ ပြန်လာသော စစ်သားများသည် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ကာ ပို၍ အခြေအနေကို ဆိုးစေပြန်၏။ ထို့ပြင် ဈေးနှုန်းများကျဆင်း၍ လယ်သမားများသည် သီးစားခများ ကိုပင် မပေးနိုင်အောင် ဖြစ်နေလေသည်။ ပါလီမန်ကား ထိုကဲ့သို့သော အရေးများကို အနည်းငယ် မျှပင် ဂရုမစိုက်ခဲ့ပေ။ ထို့ပြင် ဆင်းရဲသား လူထုလည်း မဲဆန္ဒ ပေးပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ယင်းသို့ဖြစ်နေသည်နှင့် လူထုသည် မခံမရပ်နိုင်တော့ဘဲ တော်လှန်ရေးကြီး ပေါ်ပေါက်တော့မည်ကဲ့သို့ ရှိနေစဉ် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စတုတ္ထ ဝီလျံဘုရင်သည် နန်း တက်လေသည်။ တိုင်းပြည်၏ အခြေအနေ ထိုသို့ ရှိနေသည်ကို မြင်တွေ့သိရှိထားသော ဝှစ်ပါတီသည် တိုရီပါတီကို နှိမ်ဖို့ အခွင့်ကောင်း တွေ့ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် လူလတ်တန်းစားများအား မဲဆန္ဒပေးခွင့်၊ အမတ်အဖြဖစ် အရွေးခံခွင့်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားရာမြို့များမှ ပါလီမန်သို့ ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခွင့်တို့ကိုပေးရန် ရည် ရွယ်သော ပြုပြင်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို ပြင်ဆင်ခဲ့ကြလေ၏။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည်သာ အက်ဥပဒေအဖြစ် မရောက်လျှင် တိုင်းပြည်၏ အခြေအနေသည် ပိုမို ဆိုးရွားလာလိမ့်မည်ဟုပင် အချို့က ထင်မြင်ကြလေသည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းကို ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း လိုက်လေသည်။ ထိုအက်ဥပဒေသစ်အရ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပါလီမန်သည် ၁၈၃၃ ခုနှစ်၌ နယ်သစ်များတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ပေးခဲ့သည်။ ဆင်းရဲသားနှင့် ကလေး အလုပ်သမားများ သက်သာချောင်ချိရေးအတွက် အက် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေသည်။ သို့သော် အလုပ်သမားလူတန်း စားမှာ မဲပေးခွင့် မရသေးသဖြင့် မကျေနနပ် ရှိနေကြ ပြန်သည်။ === ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးလက်ထက် === ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မ နန်းတက်လေသည်။ ထိုဘုရင်မကြီး၏ နန်းသက်မှာ အတော်ပင် ရှည်လျား၍ သူ့လက်ထက်တွင် နိုင်ငံကြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာ ဝပြောခဲ့ လေသည်။ နန်းတက်စက အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပါလီမန်နှင့် ဝန်ကြီးများက ကြိုးကိုင်နေသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း ဝိတိုရိယဘုရင်မသည် အတော်ပင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ခဲ့၏။ ထိုဘုရင်မကြီး၏ လက်ထက်တွင် ထင်ရှား ကျော်ကြား လှသော နိုင်ငံပြု သုခမိန်ကြီးများ အတော်များများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဆာရောဗတ်ပီးသည် အခြားတိုင်းပြည်မှ တင်ပို့သော ကောက်သီးကောက်နှံများပေါ်တွင် အကောက်တော်ခွန် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုလိုက်၏။ ထိုသို့ ပြုလိုက်ခြင်းသည် ဗြိတိသျှတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုဝါဒ ဖြစ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် ရှေ့တစ်လှမ်းတိုးတက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဗင်ဂျမင် ဒစ်ဇရေလီသည် ကွန်ဆာဗေးတစ် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၈၆၇ ခုနှစ် ပြုပြင်ရေး အက်ဥပဒေ ဖြစ်မြောက်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။ ၁၈၃၂ ခုနှစ် တွင် ပြုပြင်ရေး အက်ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း အလုပ်သမား လူတန်းစားသည် မဲပေးခွင့် မရသေးသဖြင့် မကျေမနပ် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ အလုပ်သမားများသည် (၁) ယောက်ျားမှန်သမျှ မဲပေးနိုင်ရန်၊ (၂) ညီမျှသော မဲဆန္ဒနယ်များ ထားရှိရန်၊ (၃) နှစ်စဉ် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲထားရှိရန်၊ (၄) ပါလီမန်အမတ်များအား လစာပေးရန်၊ (၅) လျှို့ဝှက်သော မဲပေးစနစ်ကို အသုံးပြုရန်၊ (၆) အမတ်များအတွက် ပစ္စည်း အရည်အချင်း မထားရန်ဟူသော အချက်ကြီးခြောက်ချက် ပါဝင်သည့် လူထုစာတမ်းကြီးတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲလက်မှတ်ထိုးကာ ပါလီမန်သို့ ဥပဒေ ပြုလုပ်ပေးရန် တင်သွင်းလေ၏။ သို့သော် ပါလီမန်က ငြင်းပယ်လိုက်သည်။ နောက်ထပ် မကြာခဏ ထိုသို့ တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် လူထုစာတမ်းကြောင့် အက်ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းပေး ရပြန်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုအက်ဥပဒေကြောင့် မြို့များရှိ အိမ်ငှားနေသူ အလုပ်သမားများ၊ နယ်များရှိ လယ်သီးစားများနှင့် မြို့ငယ်ရွာသိမ်များရှိ လူလတ်တန်းစားတို့ မဲပေးခွင့်ရလေသည်။ နောက်ငါးနှစ်ခန့်အကြာတွင် လျှို့ဝှက်မဲပေးခွင့်ရကြပြန်၏။ ဝီလျဂလက်စတုန်း ကြိုးပမ်းခဲ့သောကြောင့် ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပြုပြင်ရေး အက်ဥပဒေသစ်အရ အိမ်ငှားနေသူ ယောက်ျားအားလုံး မဲပေးခွင့်ရလေသည်။ မဲဆန္ဒနယ်များကိုလည်း ညီတူညီမျှလောက်ဖြစ်အောင် ပြုပြင် ပေးခဲ့၏။ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ လက်ထက်တွင် ဗြိတိန်၏ နေထိုင်မှု အဆင့်အတန်းသည် အတော်ပင် တိုးတက် ပြောင်းလဲသွား လေ၏။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်လောက်တွင် တစ်တိုင်းပြည်လုံးမှာ များမြောင်လှသော မီးရထားလမ်းနှင့် လမ်းမကြီးများဖြင့် ရှုပ်ရှက်ခတ်နေလေတော့သည်။ ကြေးနန်းနှင့် စကားပြောကြေးနန်းများကိုလည်း အသုံးပြုလျက် ရှိနေကြပေပြီ။ လူဦးရေ သည်လည်း နှစ်ဆမျှ တိုးတက်လာလေသည်။ လူလတ်တန်းစား များသည် စီးပွားရေး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းကြ၍ အောက်တန်းစား လူထုသည်လည်း ယခင်ကထက် အတော်ကလေး ချောင်ချောင်လည်လည် နေနိုင်လာကြ၏။ ဘုရင်မကြီး၏ လက်ထက်တွင် ငြိမ်းချမ်းသာယာဝပြောသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း စစ်မက်ဖြစ်ပွား ဆူပူ လှုပ်ရှားမှု အနည်းငယ်မျှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသေးသည်။ ထိုအခါက ဥရောပတိုက်တွင် တန်ခိုးတက်လာသော ရုရှကို နှိမ်ရန် ကြိုးစားရာမှ ကရိုင်းမီးယားစစ် (၁၈၅၄-၁၈၅၆) ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ ထို စစ်ပွဲတွင် ဗြိတိန်ကို ပြင်သစ်နှင့် တူရကီတို့က ကူညီခဲ့၏။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့ရာ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ အတွက် အကျိုးကျေးဇူး များစွာ မရရှိပေ။ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည်တွင် စစ်တပ်တော်လှန်မှုဖြစ်ပွားရာ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်မှ နှိမ်နင်း၍အောင်မြင်လေ၏။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်များအတွင်း အာဖရိကတိုက်တွင် ဗိုးဝါးတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ခဲ့ရာပြန်လေ၏။ ဗိုးဝါးစစ်ပွဲအပြီးတွင်ကား ဗြိတိသျှတို့သည် တရန်းစဗားနှင့် ဩရိန်းရစ်ဗားနယ်များကို ရရှိခဲ့ လေသည်၊ ဆိုခဲ့သည့်စစ်များကို တိုက်ခဲ့ရာတွင် ဗြိတိန်သည် မိမိ၏ အင်အားတောင့်တင်းသော ရေတပ်ကြီးနှင့် အလေ့ အကျင့်ကောင်းစွာ ရထားသော အင်အားမများလှသည့် ကုန်းတပ်တို့ကို ယုံကြည်အားထားကာ အသုံးပြုခဲ့လေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ လက်ထက်အတွင်း အရေးပါသော ပြဿနာ တစ်ရပ်မှာ အိုင်ယာလန်ပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးသင့်၊ မပေးသင့် ပြဿနာပင် ဖြစ်လေ၏။ ထိုပြဿနာမှာ ၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းမှ ၁၉ ရာစုနှစ် အရှေ့ပိုင်းတိုင်အောင် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံပြု သုခမိန်ကြီးများအတွက် အငြင်းပွားဖွယ်ရာအကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေ၏။ ဝန်ကြီးချုပ် ဂလက်စတုန်းသည် အိုင်ယာလန်ပြည်ကို ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးပေးလို၏။ ထိုကြောင့် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်ပြည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို ပါလီမန်တွင်သွင်းရာ ပါလီမန်က လက်မခံခဲ့ပေ။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တင်သွင်းပြန်သော အခါ၌လည်း ရှုံးနိမ့်သွားပြန်လေသည်။ ထိုကြောင့် ဂလက် စတုန်း၏ လစ်ဗရယ် ပါတီသည် အစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေရာ ကွန်ဆားဗေးတစ်တို့က အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့ကာ အုပ်ချုပ်ပြန်လေသည်။ ထိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေကို ပထမ ကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကလေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း အိုင်ယာလန်ပြည်သည် ၁၉၂၁ ခုနှစ်ကျကာမှ လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်ဖြစ်လာလေသည်။ === ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိန် === ၂ဝ ရာစုနှစ်အစခန့်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် အင်အားတိုးတက်လာ၍ ဗြိတိန်သည် ဂျာမနီ၏ တန်ခိုးကြီးလာမှုကို စိုးရိမ် လာရပြန်လေသည်။ ဂျာမန်စက်မှုလုပ်ငန်းများ အလွန်တိုးတက်လာရာ ဗြိတိန်သည် မီအောင်မလိုက်နိုင်သလောက် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် ဂျာမနီသည် ရေတပ်သစ်ကို တည်ဆောက်၍ ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ထူထောင်သိမ်းပိုက်သည့် လေသံများ ပစ်နေလ၏။ ထိုကြောင့် ဗြိတိန်သည် ဂျာမနီကို နှိမ်နင်းရန် မဟာမိတ်များ ရှာထားရလေသည်။ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်သည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်လာ၍ ၁၉ဝ၇ခုနှစ်တွင် ရုရှနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြန်၏။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင်ကား အရှေ့ဘက် ဗော်လကန်ပြည်နယ်များမှစ၍ မီးတောက်လာရာ ဥရောပစစ်ကြီး စတင်လေတော့၏။ ဂျာမနီက ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ၊ တူရကီနှင့် ဘူလဂေးရီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားလေသည်။ ဂျာမနီသည် ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်သော ဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ကျော်သောအခါ ဗြိတိသျှနှင့် မဟာမိတ်များသည် ဂျာမနီကို စစ်ကျေညာလေ၏။ သို့သော် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံတွင်း၌ တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသဖြင့် ရုရှသည် ဂျာမနီနှင့် မိမိတစ်ဦး တည်းသက်သက် စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ရလေသည်။ ဗြိတိန်သည် မိမိ၏ မဟာမိတ်ထဲမှ ရုရှထွက်သွားသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီတလီနှင့် အခြားမဟာမိတ်များ၏ အကူအညီဖြင့် အနိုင်ရလိုက်လေသည်။ [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]၏ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်အရ ပယ်လက်စတိုင်၊ အီရတ်နှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ ဂျာမန်ကိုလိုနီများသည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ဩဇာခံနယ်များ ဖြစ်လာကြ၏။ === စစ်ပြီးပြဿနာများ === စစ်နိုင်လိုက်သည့်အတွက် အတော်ပင် အရေးပါအရာရောက်၍ အကျိုးကျေးဇူးရှိသည့် အချက်များရှိသော်လည်း ဗြိတိန်၏ နစ်နာဆုံးရှုံးချက်များသည်လည်း အတော်ပင် များပြားလေသည်။ ဗြိတိန်၏ ချည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ သင်္ဘောနှင့် စက်ကရိယာစသည့် ပစ္စည်းများအတွက် ဈေး အတော်ပင် လျော့သွားလေ၏။ စစ်သုံးပစ္စည်းများ ပြုလုပ်သော စက်ရုံကြီးတို့ကို ပိတ်လိုက်ရသဖြင့် လူ မြောက်မြားစွာ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်သွားလေသည်။ စစ်ပွဲအတွင်း၌ လူခုနစ်သိန်းကျော် ကျဆုံးကြ၍ နှစ်သန်းကျော် ဒဏ်ရာ အပြင်းအထန် ရရှိခဲ့လေ ၏။ သင်္ဘောတန်ချိန် ခုနစ်သန်း ခုနစ်သိန်းကျော်မျှလည်း နှစ်မြှုပ် ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရလေ၏။ နိုင်ငံတော်၏ကြွေးမှာ လည်ပင်းခိုက်နေလေသည်။ လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီနယ်များ အရေးသည်လည်း ဆူပူ လှုပ်ရှားလာပြန်လေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး တောင်းလာ၏။ အိုင်ယာလန်ပြည်၏ အရေးသည်လည်း ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖရီးစတိတ်ဖြစ်လာသည့် တိုင်အောင် ငြိမ်းချမ်းခြင်း မရှိပေ။ ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုရာ၌လည်း ချောချော မောမော မဖြစ်ပေ။ ထိုကြောင့် ဗြိတိန်သည် တူရကီနှင့် ပယ်လက်စတိုင်းတို့၏ စစ်တပ်များ ချထားရလေသည်။ ထိုအတောအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၌လည်း အပြောင်းအလဲ အတော်ပင် များခဲ့၏။ [[ရမ္မဆေး မက္ကဒေါ်နယ်]] ခေါင်းဆောင်သော လေဘာပါတီသစ်သည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကိုးလမျှ အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့ကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် မက္ကဒေါ်နယ်သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြန်သည်။ သို့သော် အမျိုးသားစီးပွားရေးအတွက် မည့်သည့်အစီအစဉ်မျှ ဖြစ်မြောက်ခဲ့သည် မရှိပေ။ မော်တော်ကားနှင့် လျှပ်စစ်ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းသစ်များသည် ဗြိတိန်တောင်ပိုင်းနှင့် လန်ဒန်တစ်ဝိုက်တွင် တိုးတက်လာလေ၏။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို တစ်ပြည်လုံး ပေါပေါသုံးနိုင်စေရန် ဓာတ်ကြိုးများ တီထွင်ရေး၌ အစိုးရက အားပေးခဲ့သည်၊ သို့သော် မြောက်ပိုင်းနှင့် မဒစ်ဒလန်းနယ်တစ်ဝိုက်ရှိ လုပ်ငန်းဟောင်းများကား ဆုတ်ယုတ် နေလေသည်။ ထိုကြောင့် အထည်လုပ်ငန်း၊ သင်္ဘောလုပ်ငန်း၊ ကျောက်မီးသွေးလုပ်ငန်းများမှ အလုပ်လက်မဲ့ အလုပ်သမားပေါင်း တစ်သန်းကျော်မျှ ရှိနေလေ၏။ === အမျိုးသား အစိုးရ === ဗြိတိန်၏ စီးပွားရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားနေစဉ် ၁၉၂၉ ခုနှစ်၌ တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ စီးပွားရေးကပ်ကြီး ဆိုက်လေရာ တိုင်းပြည်၏ အခြေအနေသည် ဆိုးသည်ထက် ဆိုးလာလေတော့သည်။ ထွက်ကုန်များလည်း မတွင်ကျယ်တော့ချေ။ အစိုးရက သီးသန့်ထားသော ဘဏ္ဍာတော် ရွှေများလည်း လျှော့ပါးလာ၏။ အစိုးရမှာ ဝင်ငွေထက် ထွက်ငွေက ပိုမိုများပြားနေလေသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင်ကား အလုပ်သမား လေးယောက်လျှင် တစ်ယောက်သည် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နေလေပြီ။ ယင်းသို့ အခြေအနေဆိုးရွားလှသဖြင့် ရမ္မဆေး မက္ကဒေါ်နယ် သည် လေဘာဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက် လိုက်လေသည်။ ထို့နောက် လေလာ၊ ကွန်ဆာဗေးတစ်နှင့် လစ်ဗရယ်ပါတီဝင်များပါ ထည့်သွင်း၍ အမျိုးသား ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖွဲ့စည်း၍ နိုင်ငံတော်၏ အခြေအနေကို ပြုပြင်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြ၏။ ယခင်က လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုဝါဒကို ပယ်ဖျက်ကာ ဝင်ကုန်များအပေါ် အခွန်ကောက်လေသည်။ ရွှေစံချိန် အသုံးပြုခြင်းကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားရ၏။ အခွန်တော်များ တိုးမြှင့်၍ အစိုးရ အသုံးစရိတ်တို့ကို လျှော့ချလေသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ သင်္ဘောလုပ်ငန်းနှင့် အိမ်ဆောက်လုပ်ရေးများတွင် အစိုးရ ငွေ ထုတ်ပေးကာ ကူညီလေသည်။ ဤကြိုးစားချက်များကြောင့် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အခြေအနေ အတော်ကလေး တိုးတက်လာ လေသည်။ === ပြဿနာသစ်များ === ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ၌ ဖက်ဆစ်အစိုးရ တန်ခိုးတက် လာလေ၏။ ၁၉၃ဝ ပြည့် နှစ်တွင်ကား ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားဆီမှ ဂျပန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၌ နယ်ချဲ့လာလေသည်။ ထိုကြောင့် ဂျီနီးဗားမြို့တွင် ဗြိတိန်က ခေါင်းဆောင်ကာ လက်နက်လျော့ပေါ့ရေး ညီလာခံတစ်ခု ကျင်းပရာ နိုင်ငံကြီးအများမှ တက်ရောက်ကြသည်။ သို့သော် ထိရောက်သော သဘောတူညီချက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်များ မပြုလုပ်နိုင်ကြချေ။ ထိုကြောင့် နိုင်ငံကြီး များသည် လက်နက်များ တိုးချဲ့တပ်ဆင်ကြလေ၏။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင်ကား ဟစ်တလာ ခေါင်းဆောင်သော နာဇီပါတီသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို အရယူလိုက်ကြလေသည်။ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် ဂျပန်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမြင့်လို၍ နယ်ချဲ့လိုကြ၏။ သို့သော် ထိုစဉ်က ဗြိတိန်၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သော ဗော်လဒွင်သည် ထိုအရေးတွင် အကင်းမပါးလှချေ။ ထိုနိုင်ငံများသည် နောင် တစ်နေ့တွင် ဗြိတိန်အား ခြိမ်းခြောက်လာမည့်အရေးကို ၁၉၃၅ ခုနှစ်တိုင်အောင် မတွေးမိသေးချေ။ ထိုအတောအတွင်း မင်းပြောင်းမင်းလွဲကလည်း ရှိလာပြန် လေသည်။ ဝေလမင်းသားဟု လူသိများသော အဋ္ဌမ အက်ဒွပ်ဘုရင် (ယခု ဝင်ဆာမြို့စားကြီး)သည် အမေရိကန်ပြည်သူ တစ်ခုလပ် မစ္စစ် ဆင်ပဆင်နှင့် လက်ထပ်လိုသဖြင့် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်၏။ ထိုကြောင့် ညီတော် ယော့မြို့စားက ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်လေသည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဗော်လဒွင်၏ နေရာတွင် ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီဝင် နဗီးချိန်ဘာလိန်က တက်ရောက်ပြီးလျှင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လေ၏။ ချိန်ဗလိန်သည်လည်း စစ်မက်မလိုလားသူဖြစ်ရာ တရုတ် နိုင်ငံ၌ ဂျပန်နယ်ချဲ့ပုံနှင့် စပိန်နိုင်ငံ၌ ဖက်ဆစ်တို့ကို ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့က ကူညီနေပုံများကို ဂရုမထားဘဲ နေခဲ့သည်။ တိုင်းသူပြည်သား များစွာကလည်း ဂျာမနီ၊ အီတလီတို့သည် သူတို့၏ တောင်းဆိုချက်များ ရရှိပါက ကြေနပ်ကြလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်နေကြရာ ချိန်ဘာလိန်၏ ဝါဒကို ထောက်ခံကြလေ၏။ သို့သော် ဖက်ဆစ်နိုင်ငံများကား သူတို့ မျှော်လင့်ထင်မှတ်သည့်အတိုင်း မဟုတ်ပေ။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီသည် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု အတင်းအကြပ် တောင်းဆိုလာ၏။ ချိန်ဗာလိန် ကလည်း စစ်ကို ရှောင်လိုသဖြင့် ဂျာမနီ၏ တောင်းဆိုချက်ကို သဘောတူ ခွင့်ပြုလေသည်။ သို့သော် ဟစ်တလာကား ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယား တစ်နိုင်ငံလုံးကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက် လိုက်လေသည်။ ထိုအခါကျမှ ဗြိတိန်သည် ဖုတ်ပူမီးတိုက် ဖြစ်လာကာ လက်နက်များ တပ်ဆင်၍ အရွယ်ရောက်သူ ယောက်ျားတိုင်း စစ်မှုထမ်းရန် ဥပဒေပြုလုပ်ရလေ၏။ ထို့နောက် ပြင်သစ်နှင့်ပေါင်း၍ ဟစ်တလာသိမ်းပိုက်ရန် ကြံရွယ်ထားသော ပိုလန်နိုင်ငံကို ကူညီထောက်ပံရန် စီစဉ်ထား၏။ ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယန်နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖြစ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီစစ်တပ်များသည် ပိုလန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်လာရာ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့သည် ဂျာမနီအား စစ်ကျေညာလေတော့၏။ === [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]နှင့် ဗြိတိန် === ဂျာမနီသည် လျှပ်တစ်ပြက် တိုက်နည်းဖြင့် ပိုလန်ကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ ထို့နောက် ဂျာမနီနှင့် ဗြိတိသျှ တို့ကို နှစ်ဖက်စလုံး ခြောက်လခန့် ငြိမ်နေကြပြီးလျှင် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် နော်ဝေး၊ ဟော်လန်၊ ဗဲလဂျီယမ် နိုင်ငံများအတွင်းသို့ လည်းကောင်း၊ မေလတွင် ပြင်သစ် နိုင်ငံတွင်းသို့လည်းကောင်း ဂျာမနီတို့သည် လျှပ်တစ်ပြက် တိုက်နည်းဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လေ၏။ ထိုအခါ ဗြိတိန်တွင် ချိန်ဘာလိန် အစိုးရနုတ်ထွက်ရ၍ ဝင်စတန် ချာချီ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လေသည်။ ချာချီကား စစ်ရေးတွင် ပဲ့ကိုင်ကောင်းသူ ဖြစ်၏။ ချာချီက စစ်ကြီးကို အောင်မြင်နိုင်အောင် နိုင်ငံတော် လူထုတို့သည် သွေး၊ ချွေး၊ မျက်ရည်တို့ဖြင့် အရင်းခံကာ တိုက်ခိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် လူထုစိတ်ကို နှိုးဆွကာ အရိုးကြေကြေ၊ အရေခမ်းခမ်း တိုက်ကြရန် မိန့်ခွန်းများ ပြောကြား လှုံ့ဆော်ပေး၏။ ဗြိတိန်လူထုကလည်း စစ်အောင်မြင်ရေးကိုသာ အဓိကထားကာ ဆောင်ရွက်ပေးလိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာကြလေသည်။ အစိုးရသည် လူအား၊ ပစ္စည်းအား လိုသလောက် သိမ်းယူနိုင်ခွင့် အာဏာ ရခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်ကို ကာကွယ်ရန် ပြည်စောင့် တပ်သားပေါင်း တစ်သန်း ခုနစ်သိန်းကျော်မျှ ဖွဲ့စည်းထားခဲ့၏။ ထိုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ဂျာမန်တို့လက်အောက် ကျရောက်သွား၍ အီတလီက ဂျာမနီဘက်မှ စစ်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်လာလေသည်။ ထိုကြောင့် ဗြိတိန်သည် တစ်ဦးတည်း စစ်ပွဲတွင် နွှဲရလေ၏။ ဂျာမန်လေတပ်သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် မြို့ကြီးများစွာတို့ကို တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးခဲ့၏။ သို့သော် ဘုရင့် ရေတပ်မတော် စောင့်ရှောက်နေသမျှ အင်္ဂလန်ပြည်ဘက်သို့ အင်္ဂလိပ် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်၍ မကူးဝံ့ပေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်ကား ဂျာမနီသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံကိုလည်း ကျူးကျော်တိုက်ခိုက် ပြန်သည်။ ထိုအခါ ချာချီက ဗြိတိန်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့ မဟာမိတ် ဖွဲ့ပြီးကြောင်း ကြေညာလေ၏။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ပိုင်း၌ ဂျပန်သည် အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန်ပိုင်ပြည်နယ်များကို ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်လာရာ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသော ပြည်နယ်များထဲတွင် မြန်မာ နိုင်ငံလည်း အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဗြိတိန်၏ မဟာမိတ်အဖြစ် စစ်ထဲသို့ ဝင်လာ၏။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် လောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော ဗြိတိသျှပိုင် ပြည်နယ်များနှင့် အမေရိကန်ပိုင် ပြည်နယ်များကို ဂျပန်က သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဩစ​တြေးလျနိုင်ငံကြီးများကိုလည်း ဂျပန်က ခြိမ်းခြောက်လာလေ သည်။ ဂျာမန်များကား ဥရောပတွင်သာ မရပ်သေးဘဲ အာဖရိက တိုက်ရှိ အီဂျစ်နိုင်ငံကို ထိပါးလာပြန်သည်။ ရုရှ နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဒေသပေါင်းများစွာကိုလည်း ဂျာမနီတို့က သိမ်းပိုက်နိုင်လေသည်။ ဗြိတိန်နှင့် စစ်ပွဲများ ရှိရာ ဒေသ များသို့ လက်နက်ရိက္ခာ တင်ပို့သော သင်္ဘောပေါင်းများစွာကို ဂျာမန် ရေငုပ်သင်္ဘောများက နစ်မြှုပ် ဖျက်ဆီးပစ်လေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဂျာမန်နှင့် ဂျပန်တို့ အတော်ပင် အရေးသာလျက် ရှိခဲ့လေ၏။ သို့သော် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်မဟာမိတ်တို့သည် ဖက်ဆစ်နိုင်ငံများအပေါ် တဖြည်းဖြည်း တန်ပြန် တိုက်ခိုက်နိုင်လာလေ၏။ မဟာမိတ်တို့သည် ဖက်ဆစ်ပိုင် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းနယ်များနှင့် အီတလီနိုင်ငံတွင်းသို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်လာကြလေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်ကား မဟာမိတ်တပ်များသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ချဉ်းနင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြ၏။ ထိုနှစ်အကုန်လောက်တွင် မဟာမိတ်တို့သည် ဂျာမန်တို့၏ နယ်မြေများပေါ်သို့ ရောက်အောင်ပင် ချီတက် တိုက်ခိုက် အောင်မြင်နေကြ၍ နောက်ဆုံး ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျာမန်တို့ လက်နက်ချရလေ၏။ ထိုအချိန် တွင် အရှေ့ဘက်၌ ဂျပန်ကား အလျှော့မပေးသေးချေ။ ထိုကြောင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဂျပန်တို့ကို ဖိ၍ တိုက်ကြရပြန်လေသည်။ ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မဟာမိတ်တို့ အဏုမြူဗုံးကို သုံးလေသည်။ ထိုလ မကုန်မီပင် မဟာမိတ်တို့ထံ ဂျပန်တို့က အညံ့ခံလေသည်။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် စစ်အောင်မြင်ရေးအတွက် အလွန် တရာ အနစ်နာခံကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကုန်ကြမ်းများအတွက် အခြားနိုင်ငံတို့ကို အားကိုးနေရသော ဗြိတိန်သည် ထိုစဉ်အခါက အတော်ပင် အကြပ်အတည်း တွေ့ခဲ့ရ၏။ နွားစားကျက်များကို ဂျုံ၊ လယ်ကွင်းနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် စိုက်ပျိုးကွင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲ လုပ်ကိုင်ကြရသည်။ အလှအပအတွက် သီးသန့်ထားသော မြက်ခင်းများ၊ ဥယျာဉ်ကြီးများ၊ အမဲလိုက်ရန် တောအုပ်များကို ရှင်းလင်းသုတ်သင်၍ စားစရာအတွက် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြရ၏။ အစားအသောက်နှင့် အဝတ်အစားများကိုလည်း ကြပ်တည်း ချွေတာစွာ ရာရှင်စနစ်ဖြင့် ပေးရလေသည်။ လူတိုင်း စေ့ငှအောင် ရရှိသော်လည်း နွားနို့၊ ဥ၊ အမဲသားငါးနှင့် သစ်သီးများ အလွန် ရှားပါးလေသည်။ အထည်စက်ရုံများကလည်း စစ်သုံး ပစ္စည်းများသာ လုပ်ကိုင်လေ၏။ ဇိမ်ခံပစ္စည်းများအပေါ် အကောက်ခွန်နှုန်း မြှင့်ထား၍ အမြတ်တော်ကြေးများကိုလည်း နှစ်ဆမက တိုးထားလေ၏။ ယောက်ျား၊ မိန်းမမဟူ အမှုထမ်း နိုင်သူမှန်သမျှ စစ်တပ်နှင့် စစ်တပ်အတွက် ကူညီပေးသည့် ဌာနများတွင် ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ပေးကြရလေသည်။ စစ်ပြီး ဗြိတိန်နှင့် လေဘာအစိုးရ။။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စစ်ကြီးအပြီးတွင် ဗြိတိန် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ လေဘာပါတီက အနိုင်ရ၍ လေဘာအစိုးရသည် ဗြိတိန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း လေဘာပါတီကသာ အနိုင်ရခဲ့၏။ ထိုသို့ လေဘာပါတီ အစိုးရဖြစ်ရခြင်းမှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်ပါတီ အစိုးရ ဖြစ်လာခြင်းပေတည်း။ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ လေဘာပါတီ ခေါင်းဆောင် ကလီမင့် အက်တလီ ဖြစ်ပေသည်။ါ်လာ အကူအညီ ယူရလေ တော့၏။ ကျောက်မီးသွေး၊ အဝတ်အထည်နှ ် အစားအစာ များလည်း အလွန်ရှားပါးခဲ့လေသည်။ ထိုအတေအတွင်း ကျယ့်ပြန့်သော ဗြိတိသျှ အင်ပါယာတွင် အပြောင်းအလများ ရှိလာလေ၏။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ိင်ငံ၌ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ဟု သီးခြားနိ ုင်နှစ်ခုခွဲပ ြီးလ ျှင် ဒိမီနီယန်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးလိုက်လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြ်မာနို င်ငံသည် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ ဖြ်လာသည်။ သီဟိုဠ်ကျွ န်းလည်း ထိုနှစ်၌ပင် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံ အဆ့်အတန်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အိင်ယာလန်နို င်ငံသည် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယနို င်ငံထဲမှ ခွဲထွက်၍ လွ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာလေသည်။ လေဘာပါတီသည် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ရှိသည်နှင့်အညီ ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းကြီးများကို ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်၏။ ထို့ကြောင့် ကျောက်မီးသွေး လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန် ဘဏ်တိုက်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်း၊ မီးရထား ဌာနတို့ကို ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့လေ၏။ ထို့နောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင်း၌ မြေနှင့် ပစ္စည်းများကို ပြည်သူပိုင် ဖြစ်စေ၍ ယင်းတို့၏ အဆမတန် ဈေးကြီးမြင့်ခြင်းကို ပိတ်ပင်နိုင်ရန် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် မြို့ပြ စီမံကိန်း ဥပဒေကို ပြုလုပ်လေ၏။ ထိုဥပဒေသည် ဂရိတ် ဗြိတိန် နိုင်ငံကြီး၏ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးကိုလည်း အကူအညီ ဖြစ်စေသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် လေဘာအစိုးရ ပြုတ်ကျပြီးနောက် ကွန်ဆားဗေးတစ်အစိုးရ တက်လာလေသည်။ ဝင်စတန် ချာချီ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ဆာအန်ထော်ရီ အီဒင်က ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဆက်ခံသည်။ ထို့နောက် မက္ကမီလန် ခေါင်းဆောင်သော ကွန်ဆားဗေးတစ် အစိုးရက ဗြိတိန်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် မက္ကမီလန် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သောအခါ ဆာအယ်လက်ဒေါက်ကလပ်ဟုမ်းက ဆက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၆၄-ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လေဘာပါတီ အနိုင်ရ၍ ပါတီခေါင်းဆောင် ဟာရိုးဝီလ်ဆင်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:မြောက်ဥရောပ]] [[Category:အနောက်ဥရောပ]] 9ijjr8x9j0y8oo1vpq9tzaajknzj6n3 0 52588 1052135 1031134 2026-09-10T07:11:28Z Yangonian 116863 /* ကိုးကား */ 1052135 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} '''ဝင်းဖောင့်''' (also known as Win Myanmar Fonts) သည် ၁၃-၃-၁၉၉၂ ရက်နေ့တွင် Windows သုံး IBM pc များအတွက် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် မြန်မာစာလုံး စနစ် ([[စာလုံးပုံစံ|ဖောင့်]]) ဖြစ်သည်။<ref>[[ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစနစ်]]</ref> ASCII စနစ်တွင် Myanmar Character များ ထည့်ထားသော မြန်မာဘာသာ တစ်မျိုးတည်း ရိုက်နိုင်သည့် ဖောင့် စနစ် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်း ရှမ်း၊ မွန်၊ ကရင် စသည့် အခြား တိုင်းရင်းသား ဘာသာစာဖောင့်များလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ယူနီကုဒ်]] မြန်မာစာစနစ် မပေါ်ခင်က အသုံးပြုခဲ့ကြသည့် လူသုံးအများဆုံး မြန်မာစာ စနစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်း Win Myanmar Font character set ကို အခြေခံထားသည့် Matrix, U4, Masterpiece, ArtHouse စသည့် အခြား မြန်မာဖောင့် အမျိုးမျိုးလည်း သီးခြား ဒီဇိုင်းနာများထံမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယခင်က မြန်မာ့ကွန်ပျူတာ ကုမ္ပဏီ လိမိတက် (MCC) မှ တစ်ဦးတည်း ဖြန့်ဖြူခဲ့ပြီး၊ ဆော့ဝဲမူပိုင်မှာ Win Myanmar Systems ဆိုသည့် အဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>[https://winmyanmar.myanmars.net/ Win Myanmar System official web page] and [https://facebook.com/WinMyanmarSystems Facebook page]</ref> ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ''ပထမ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော standalone program များကို IBC PC များပေါ်တွင် စတင် တီထွင်၍ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ [[ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် စက်မှု တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကွန်ပျူတာဌာန]]တို့တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ် မြန်မာစာ စတင် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုဌာနများမှ ပညာရှင်များ စမ်းသပ် တီထွင်ထုတ်လုပ်သည့် ဆော့ဝဲများသည် သီးသန့်ရပ်တည်နေသည့်အတွက် အဆိုပါ ပရိုဂရမ်တစ်ခုတည်းတွင်သာ စာရိုက်ရုံ သက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ တွက်ချက်ခြင်း၊ ပုံဆွဲခြင်းကဲ့သို့ အခြား မည်သည့် application အတွင်းမှာမှ အသုံးပြု၍ မရနိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၈၈ တွင် ''ဒုတိယ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော ပန်းသီးကွန်ပျူတာသုံး ပထမဆုံး မြန်မာစာ ဖောင့်အဖြစ် School of Oriental and African Studies, University of London မှ ပါမောက္ခ [[ဂျွန် အိုကဲလ်]] မှ ဖောင့်ရေးဆွဲတတ်သူများကို ငှားရမ်း၍ တီထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ Ava Burmese font (Ava Laser) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ပန်းသီးကွန်ပျူတာများသည် PC များထက် ၅ ဆခန့် ဈေးကြီးသည်သာမက၊ ဈေးကွက်တွင် ၉၀% ခန့်မှာ PC များကိုသာ အသုံးပြုနေကြသေးသည့် ခေတ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် တွင် IBM pc သုံး ပထမဆုံး မြန်မာစာ ဖောင့်အဖြစ်၊ ယခင် MCC မှ ပရိုဂရမ်မာများ ဖြစ်ကြသည့် ဦးဇော်ထွဋ်<ref>{{Cite web |date=2016 |title=Zaw Htut interview with CEO Economics and Management Magazine |url=https://www.ceo-myanmar.com/u-zaw-htut/ |url-status=live |website=CEO Myanmar magazine}}</ref> (ယခု [[မြန်မာနက်]]) နှင့် ဦးသက်ကိုကို (ယခု [[ရိုက်တာ|Reuters]]) တို့က တီထွင်ထုတ်လုပ် ခဲ့သည်။ ပန်းသီး ကွန်ပျူတာများတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် Ava Laser font များကို အတုယူ၍၊ Microsoft Windows version 1.1 နှင့် version 2.0 တို့တွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုပုံကို သရုပ်ပြသွားခဲ့သည်။ မူလက Pioneer Myanmar Font ဟု အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ နောင်တွင် '''Win Myanmar Font''' ဟုအမည်ပြောင်း၍ ဈေးကွက်တင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် လူမှုရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘာသာရေးကဏ္ဍများမှ ပရဟိတ အသင်းများနှင့် အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ အားလုံးသို့ မြန်မာဖောင့် ၁၀ ခုပါသည့် စုစုပေါင်း ကျပ်ငွေ သိန်း ၈၀ ဘိုးခန့် တန်ဘိုးရှိသော Win Myanmar Office font pack ကို အစုံပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name=":0">၁၉-၄-၁၉၉၄ ရက်နေ့ထုတ် [https://www.facebook.com/photo?fbid=955911859654051&set=pcb.955912416320662 ဝင်းဖောင့် လှူဒါန်းကြောင်း ပါရှိသည့် မြန်မာ့အလင်း နှင့် ကြေးမုံ သတင်းစာ]</ref> ဗားရှင်းအလိုက် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ဖောင့် အရေအတွက်နှင့် ရက်စွဲ များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * Version 1: ၁၃-၃-၁၉၉၂ (ဖောင့် ၁ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522505257857941&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၁]</ref> * Version 2: ၁၂-၈-၁၉၉၂ (ဖောင့် ၂ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522575517850915&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၂]</ref> * Version 3: ၃၁-၁၂-၁၉၉၃ (ဖောင့် ၃၆ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522578067850660&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၃]</ref> * Version 4: ၂၁-၁-၂၀၀၅ (ဖောင့် ၁၂၀ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522579294517204&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၄]</ref> * Version 5: ၁-၁-၂၀၁၁ (ယူနီကုဒ်ဖောင့် ၁၀ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522581104517023&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၅] နှင့် [https://web.archive.org/web/20140714053007/http://www.myanmars.net/winmyanmar/ ‌မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ] 14 July 2014 တွင် [http://www.myanmars.net/winmyanmar/ မူရင်း] အား ‌မော်ကွန်းတင်ပြီး။ </ref> ==== Version 4 (ASCII ဗားရှင်း) ==== [[File:Win Myanmar Font Version 4.jpg|thumb|Win Myanmar Font Version 4]] ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော WinMyanmar4 ကို စီဒီအချပ်ပုံစံဖြင့် ပထမဆုံး ထုတ်လုပ်သော ဗားရှင်း ဖြစ်သည်။ ဤဗားရှင်းတွင် အသစ် ထူးထူးခြားခြား ပါဝင်လာသည်များမှာ မြေပုံဖောင့်များနှင့် ကာတွန်းဖောင့်များ ပါဝင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ Windows XP, Office 2003 သုံး ကွန်ပျူတာများအထိ အသုံးပြုနိုင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း installer package ၂ မျိုးစီ ကွဲပြားသည်။<ref>[https://winmyanmar.tripod.com/gallery.htm Win Font Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240405081302/https://winmyanmar.tripod.com/gallery.htm |date=5 April 2024 }} old web site on Tripod</ref> * '''WinMyanmar4''': ASCII စနစ်သုံး မြန်မာစာဖောင့် ၁၂၀ ကျော် ပါဝင်သည်။ * '''WinInnwa4''': ASCII စနစ်သုံး မြန်မာစာစနစ် ဖြစ်ပြီး Win Innwa font တစ်ခုတည်းသာပါရှိသည့် အခမဲ့ ဖြန့်ဝေသော freeware ဖြစ်သည်။ မည်သူမဆို အခမဲ့ တရားဝင် အသုံးပြုနိုင်၊ ထပ်ဆင့်ဖြန့်ဝေနိုင်သည့် freeware ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။<ref>Free [https://download.cnet.com/win-myanmar-fontssystems/3000-2190_4-10557558.html?ex=RAMP-2012.2 WinInnwa4 from CNet]{{Dead link|date=May 2026 }} and [https://win-myanmar-fonts.soft32.com/ Free Win Innwa 4 from Soft32] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240405094112/https://win-myanmar-fonts.soft32.com/ |date=5 April 2024 }} (only 1 ASCII font)</ref> ==== Version 5 (ယူနီကုဒ် ဗားရှင်း) ==== ယူနီကုဒ် ကမ္ဘာသုံး စံစနစ်နှင့် ကိုက်ညီသော မြန်မာစာဖောင့်များကို WinUni ဖောင့်အုပ်စုအဖြစ် ဗားရှင်း ၅ တွင် သီးခြား ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ယခင်က လူသုံးများခဲ့သည့် Win Innwa ဖောင့်ကို ယူနီကုဒ် သုံး Win Myanmar Version 5 တွင် WinUni Innwa အဖြစ် အသုံးပြုသူများ ရောထွေးခြင်း မဖြစ်စေရန် အမည်သစ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း installer package ၂ မျိုးစီ ကွဲပြားသည်။ * '''WinMyanmar5''': ယူနီကုဒ်စနစ်သုံး မြန်မာဖောင့် ၁၀ ခု ပါဝင်သည်။ DVD ပုံစံ ဗူးအကြီးဖြင့် ရောင်းချနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ * '''WinInnwa5''': ယူနီကုဒ်စနစ်သုံး မြန်မာစာစနစ်သုံး [[ဝင်းယူနီအင်းဝဖောင့်]] (WinUni Innwa) တစ်ခုတည်းသာပါရှိပြီး၊ တရားဝင် အခမဲ့ ဖြန့်ဝေသော freeware ဖြစ်သည်။ === လက်ရှိအခြေအနေ === ''ဒုတိယ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသော ဝင်းဖောင့်များမှ တစ်ဆင့်၊ data-processing ပြုလုပ်နိုင်သော ''တတိယမျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ် ဖြစ်သည့် [[မြန်မာ ယူနီကုဒ်]] ပေါ်ပေါက်လာစေရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့သူများတွင်လည်း ဦးဇော်ထွဋ် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း Unicode Consortium မှ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။<ref>၂၉-၇-၁၉၉၈ ရက်စွဲပါ [https://www.unicode.org/L2/L1998/98281r.pdf Unicode Consortium အစည်းအဝေး မှတ်တမ်း - L2/98-281R] (စာမျက်နှာ ၁၅)</ref> ၁၉၉၇ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက မြန်မာ ယူနီကုဒ် ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် သုတေသန မျိုးစုံ လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ MCPA အသင်း၏ အလုပ်အမှုဆောင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါတွင် [[မြန်မာနက်]] ဆိုသည့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းကို ဦးဆောင်နေပြီး၊ MCIA ခေါ် မြန်မာ ကွန်ပျူတာ လုပ်ငန်းရှင်များ အသင်း၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ MCF ခေါ် မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာ အသင်းချုပ်တွင်လည်း အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁-၁၀-၂၀၁၉ ရက်နေ့တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး ဒစ်ဂျစ်တယ် မြန်မာစာအသုံးပြုသူအားလုံး မြန်မာယူနီကုဒ် စံနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုကြမည့်အကြောင်းကို ၆ လ ကြိုတင်၍ အများပြည်သူများကို အသိပေးကြေညာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနေ့တွင် မြန်မာယူနီကုဒ် ကူးပြောင်းခြင်း အခမ်းအနားကို နေပြည်တော် MICC1 ခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/@unicodetoday6641/videos မြန်မာယူနီကုဒ် စနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် အကူအညီပေးသည့် ဗီဒီယိုများ]</ref> === လှူဒါန်းမှုများ === * ၁၃-၂-၁၉၉၂ ရက်နေ့တွင် ပြပွဲပြုလုပ်၍ ဌာဆိုင်ရာ အချို့ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်ကို သတင်းစာ၊ MRTV တို့တွင် ပါရှိခဲ့သည်။ * ၁၈-၄-၁၉၉၄ တွင် အကျိုးအမြတ် မယူသော လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ ကျန်းမာရေး အသင်းအဖွဲ့များနှင့် အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာများအနက် ကွန်ပျူတာ ကိုယ်ပိုင် အသုံးပြုလျက် ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ၂၀၀ ကျော်တို့အား ဖောင့် ၁၀ ခုပါသော Win Myanmar Office font pack ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name=":0" /> * ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများဖြင့် ကွန်ပျူတာ အသုံးပြုနိုင်ရန် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရှမ်း ဘာသာစကား ဝင်းဖောင့်များကို နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနတွင် လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်ရန် လှူဒါန်းခဲ့ပြန်သည်။ * ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ယူနီကုဒ်စနစ်ကို အခြေခံထားသည့် အများပြည်သူပိုင် ဘုံသုံး [[ပြည်ထောင်စုဖောင့်]] ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ် စာလုံးဒီဇိုင်းများကို ရေးဆွဲ ပေးပြီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်|မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာ အသင်းချုပ်]] ထံသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ {{မြန်မာဖောင့်}} {{Myanmar-stub}} == '''ကိုးကား''' == [[Category:ဖောင့်များ]] 6duln2siawxz6bjjswm2axhjstlgowk 0 52695 1052138 676692 2026-09-10T07:26:12Z Zawzawaungthwin 100038 [[Category:ကနေဒါ အားကစားသမားများ]] 1052138 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Terry Fox | honorific_suffix = | image = TerryFoxToronto19800712.JPG | imagesize = 200px | alt = A young man with short, curly hair and an artificial right leg runs down a street. He wears shorts and a T-shirt that reads "Marathon of Hope" | caption = [[တိုရွန်တိုမြို့]] (Toronto) တွင် မျှော်လင့်ချက်မာရသွန် ပြေးပွဲ ခရီးဆက်နေသော တယ်ရီဖောက်(စ်) (၁၉၈၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်) | birth_date = {{birth date|mf=yes|1958|7|28}} | birth_place = Winnipeg၊ Manitoba၊ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] | birth_name = Terrance Stanley Fox | death_date = {{death date and age|mf=yes|1981|6|28|1958|7|28}} | death_place = New Westminster၊ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ | death_cause = Metastatic osteosarcoma | known_for = မျှော်လင့်ချက်မာရသွန် ပြေးပွဲ<br />(Marathon of Hope) | education = Simon Fraser University | title = Companion of the Order of Canada}} '''တယ်ရီ ဖောက်(စ်)''' (Terry Fox) သည် ကင်ဆာသုတေသနအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ လူ့လောက ကောင်းကျိုးသယ်ပိုးခဲ့သူ၊ ကနေဒါနိုင်ငံသား အားကစားသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် အစားထိုး တပ်ဆင်ထားသော ခြေထောက်အတု တစ်ဖက်ဖြင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] အနှံကို ဖြတ်သန်းကာ ကင်ဆာရောဂါ သုတေသန လုပ်ငန်း အတွက် ရန်ပုံငွေများ ရရှိရန် နှင့် ကင်ဆာအကြောင်းကို လူများ သတိပြုမိစေရန် [[မာရသွန်ပြေးပွဲ]] တစ်ခု စတင်ပြေးခဲ့သည်။ သူ၏ကင်ဆာဝေဒနာ ဆိုးရွားစွာ ပျံ့နှံ့လာမှုကြောင့် ၁၄၃ ရက် နှင့် ၅၃၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၃၃၉ မိုင်) ရောက်အပြီးတွင် အသက် သေဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း သူ့အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှု မာရသွန်ပြေးပွဲသည် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် အစဉ်အလာ တစ်ခု အဖြစ် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော တယ်ရီ ဖောက်(စ်) ပြေးပွဲ ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ရာ ယနေ့တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၆၀ ကျော်၊ လူသန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်သော ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး ကင်ဆာသုတေသန ရန်ပုံငွေ ပြေးပွဲနေ့ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူ၏နာမည်ဖြင့် ကနေဒါ ဒေါ်လာ သန်း ၆၀၀ ကျော် ရန်ပုံငွေ ရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=February 4, 2026 |title=Terry Fox Foundation surpasses $1 billion funds raised to support life-saving cancer research |url=https://www.newswire.ca/news-releases/terry-fox-foundation-surpasses-1-billion-funds-raised-to-support-life-saving-cancer-research-805383942.html |accessdate=February 8, 2026 |work=[[newswire.ca]]}}</ref> ဖောက်(စ်)သည် Port Coquitlam, British Columbia ရှိ အထက်တန်းကျောင်း နှင့် Simon Fraser University တို့တွင် တာဝေးအပြေးသမားနှင့် ဘက်စကက်ဘော ကစားသမား တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကင်ဆာ အကြိတ် တွေ့ရှိပြီးနောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ညာဘက်ခြေထောက် ဖြတ်တောက်ခံခဲ့ရသော်လည်း ပြေးပွဲများတွင် ခြေတုဖြင့် ပါဝင် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ [[ဗန်ကူးဗားမြို့]]တွင် ဘီးတပ်ထိုင်ခုံ ဘတ်စကတ်ဘော ပြိုင်ပွဲ ပြည်တွင်း ချန်ပီယံဆု ကို ၃ ကြိမ်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=April 13, 2005 |title=Manitobans remember Terry Fox |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/manitobans-remember-terry-fox-1.562321 |publisher=CBC News}}</ref> ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာသုတေသနအတွက် ရန်ပုံငွေ ရရှိစေရန် ကနေဒါ နိုင်ငံ အနှံ့ဖြတ်သန်းသော၊ မျှော်လင့်ချက် မာရသွန် ပြေးပွဲ (Marathon of Hope) ဟု အမည်ပေးထားသော တစ်ကိုယ်တော် မာရသွန် ပြေးပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။ ကနေဒါပြည်သူ ၂၄ သန်းထံမှ တစ်ယောက် ၁ ဒေါ်လာ ရန်ပုံငွေ ရရှိရန် သူ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Bailey |first1=Ian |date=January 6, 2017 |title=A marathon of genealogy |url=https://www.theglobeandmail.com/news/british-columbia/terry-fox-was-metis-fox-family-explores-and-claims-metisheritage/article37517004/ |url-access=subscription |accessdate=January 7, 2018 |work=[[The Globe and Mail]]}}</ref> ဧပြီလတွင် St. John's, Newfoundland မှ အားပေးသူ အနည်းငယ်ဖြင့် သူ၏ တစ်ကိုယ်တော်ပြေးပွဲကို စတင်ခဲ့ရာ တစ်ရက်လျှင် မာရသွန် အပြည့်နှုန်း (ပျှမ်းမျှ ၄၂ ကီလိုမီတာ) ဖြင့် နေ့တိုင်းပြေးခဲ့သည်။ Ontario သို့ရောက်သောအခါ ဖောက်(စ်) ၏ သတင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျော်ကြားလာခဲ့ပြီး စီးပွားရေးသမားများ၊ အားကစားသမားများနှင့် နိုင်ငံရေးသမားအများအပြား သူ၏ ရန်ပုံငွေပွဲအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ Thunder Bay အပြင်သို့ ရောက်သောအခါ ကင်ဆာဆဲလ် များ အဆုတ်ထဲအထိ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သောကြောင့် မာရသွန်ပြေးပွဲကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရပေသည်။ နောက် ၉ လအကြာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ရက်တွင် New Westminester ရှိ Royal Columbian ဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Terry Fox Foundation announces new Board of Directors – The Terry Fox Foundation |url=http://www.terryfox.org/TerryFox/The_Early_Years.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404104815/http://www.terryfox.org/TerryFox/The_Early_Years.html |archive-date=April 4, 2016 |accessdate=March 16, 2017 |website=Terryfox.org}}</ref> ဖောက်(စ်)သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမြင့်မားဆုံး သူကောင်းပြုခံရသူ Companion of the Order of Canada စာရင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ထူးချွန်အားကစားသမား တစ်ယောက်အနေဖြင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် Lou Marsh Award ဆု ကို ချီးမြင့်ခံခဲ့ရပြီး၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံ၏အကျော်ကြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံသူရဲကောင်း တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသော ဖောက်(စ်) ကို ဂုဏ်ပြုသော အဆောက်အဦးများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ရုပ်တု ကျောက်တိုင်များ၊ လမ်းများ နှင့် ပန်းခြံများကို ကနေဒါ နိုင်ငံ အနှံ့တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>{{cite news |author=Rod Mickleburgh |date= |title=Remembering Terry Fox |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/remembering-terry-fox/article1116917/ |accessdate=March 16, 2017 |newspaper=[[The Globe and Mail]]}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{commonscat|Terry Fox}} {{lifetime|၁၉၅၈|၁၉၈၁}} [[Category:ကနေဒါ အားကစားသမားများ]] fa5b2lr5prol0j2mp1z3rbtrrbwd9s3 0 56957 1052062 1046840 2026-09-09T17:33:53Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052062 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline |airline = မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း<br><small>Myanmar National Airlines</small> |logo = Myanmar-national-airlines-logo 3 0.png |logo_size = 260 |fleet_size = ၁၀ |destinations = ပြည်ပ (၇) နှင့် ပြည်တွင်း (၂၉) |IATA = UB<ref name="Airframes">{{cite web|url=http://www.airframes.org/fleet/uba|title=AIRFRAMES.ORG - Aircraft Database - airline UBA fleet|publisher=|accessdate=24 April 2015}}</ref> |ICAO = UBA<ref name="Airframes"/> |callsign = UNIONAIR |parent = [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |company_slogan = Journey of a Lifetime |founded = ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၈ (Union of Burma Airways အဖြစ်) |headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |key_people = Captain ခုပ်ခန့်မုံ ([[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|CEO]]) |hubs = * [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] |frequent_flyer = MNA Club |lounge = Mingalabar Lounges |alliance = |website = [http://flymna.com/ flymna.com] }} '''မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း'''({{lang-en|Myanmar National Airlines}}; ယခင်အမည် Union of Burma Airways, Burma Airways, မြန်မာ့လေကြောင်း) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်၊ အမျိုးသားလေကြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]တွင် ဌာနချုပ် နှင့် အမှတ် (၁၀၄) ကမ်းနားလမ်း၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရုံးချုပ် ထားရှိသည်။ မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းသည် ပြည်သူများ အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ သွားလာနိုင်ရေးအတွက် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည့်ဒေသများ၊ အခြား ပုဂ္ဂလိကလေကြောင်းလိုင်းများ မပြေးဆွဲသည့် လေယာဉ်ကွင်းများကို ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [[File:Union of Burma Airways Boeing 727 Volpati.jpg|thumb|၁၉၇၄ ခုနှစ်က ဟောင်ကောင်ကိုင်တပ်လေဆိပ်တွင် တွေ့ရသော UBA ၏ ဘိုးအင်း ၇၂၇ လေယာဉ်]] လွတ်လပ်ရေးမရမီ (BOAC) လေကြောင်းကုမ္ပဏီမှ မြန်မာ့မြို့ ပြလေကြောင်းလုပ်ငန်များကို တာဝန်ယူ စီမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးရရှိလာသောအခါ ယင်းလေကြောင်း ကုမ္ပဏီ လက်အောက်တွင် မြန်မာ့မြို့ပြ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများအား ဆက်လက်ထားရှိရန် မသင့်လျော်သဖြင့် International Aeradio Limited ခေါ် IAL ကုမ္ပဏီနှင့် ဆက်သွယ်မိခဲ့ပြီး မြို့ပြလေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရန် ငှားရမ်း၍ မြန်မာ့မြို့ ပြလေကြောင်းလုပ်ငန်း ဆက်သွယ်ရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[၁၉၄၇]] ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ချီကာဂို ကွန်ဗင်းရှင်း (Chicago Convention) အား ပြဋ္ဌာန်း၍ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြို့ပြလေကြောင်းအဖွဲ့]] (ICAO) ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ [[၁၉၄၈]] ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး UBA - Union of Burma Airways ဘုတ်အဖွဲ့တစ်ခုကို တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မှာပင် လေကြောင်းပျံသန်းမှုလုပ်ငန်း စတင်ဆောင်ရွက်ချိန်၌ ပြည်တွင်း လေယာဉ်ခရီးစဉ် ပျံသန်းမှုကို ခရီးသည် (၉) ယောက်စီး ဂျိုးဖြူလေယာဉ် (၆) စီးဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ရှေးဦးစွာ ပြည်တွင်းလေဆိပ်မြို့ (၁၉) မြို့ သို့ ဆက်သွယ် ပျံသန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝခုနှစ်တွင် ပြည်ပခရီးစဉ်များ အဖြစ် ဘန်ကောက်၊ ကာလကတ္တား နှင့် စစ်တကောင်းမြို့များသို့ တိုးချဲ့ ပျံသန်းခဲ့သည်။ [[၁၉၅၂]] ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိုးချဲ့ ပျံသန်းမှုအစီအစဉ်အရ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပီနန်၊ စင်ကာပူနှင့် ခတ္တမန္ဒူ မြို့များသို့ စတင်ပျံသန်း ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် စတင်သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့မှ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း (BAC) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[၁၉၈၉]] ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့လေကြောင်း (Myanma Airways) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမှတ်အသားတံဆိပ် အသစ်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပြည်ပခရီးစဉ်များအဖြစ် ဘန်ကောက်၊ စင်ကာပူ၊ ခတ္တမန္ဒူ၊ [[ဒါကာမြို့|ဒက္ကာ]]၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျာကာတာ ခရီးစဉ်မြို့များသို့ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်အထိ ပျံသန်းခဲ့သည်။ မြန်မာ့လေကြောင်း၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း|Myanmar Airways International]] (MAI) ဖက်စပ်လေကြောင်းလိုင်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့လေကြောင်း (MA) သည် [[၁၉၉၃]] ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့သော Joint Venture ကုမ္ပဏီ MAI ၏ အစုရှယ်ယာအများဆုံးပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်သည်။ [[၂၀၁၀]] ခုနှစ်တွင် အစုရှယ်ယာ၏ ၈၀% ရာခိုင်နှုန်းအား KBZ Group သို့ ရောင်းချခဲ့ပြီး [[၂၀၁၁]] ခုနှစ်တွင် ကျန် ၂၀% ရာခိုင်နှုန်းအား KBZ Group သို့ ထပ်မံရောင်းချခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ မြန်မာ့လေကြောင်း (MA) တွင် MAI လေကြောင်းလိုင်း၏ ရှယ်ယာများ မရှိတော့ပါ။ [[၁၉၉၂]] ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အဲမန္တလေး (Air Mandalay) ၏ အစုရှယ်ယာ အများဆုံးကို မြန်မာ့လေကြောင်း (MA) မှ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ တွင် မြန်မာ့လေကြောင်း (MA) ပိုင်ဆိုင်သော အဲမန္တလေး (Air Mandalay) အစုရှယ်ယာများအားလုံးကို အဲမန္တလေး (Air Mandalay) သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ ၅-၁၂-၂၀၁၄ ရက်နေ့ တွင် ''မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းဥပဒေ'' ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊   ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၅၂) ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါသည်။ {{Wikisource|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းဥပဒေ}} * ၂၄-၉-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပ ပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၁၉/၂၀၁၅) မှ သဘောတူညီချက်အရ ''မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းနည်းဥပဒေ'' အား ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏  ၁၁-၁၂-၂၀၁၅    ရက်စွဲ ပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် (၂၃၁/၂၀၁၅) ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊  ဝန်ကြီးရုံး၏ ၄-၅-၂၀၁၅ရက်နေ့စွဲပါ   အမိန့် ကြော်ငြာစာအမှတ် (၇၀/၂၀၁၅) ဖြင့် မြန်မာ့လေကြောင်းပိုင် ပစ္စည်းများအားလုံးနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ''မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း (မြန်မာ အမျိုးသား လေကြောင်းကုမ္မဏီလီမိတက်)'' သို့ လွှဲပြောင်း ဆက်ခံခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။ * မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းကုမ္ပဏီလီမိတက်အား မြန်မာနိုင်ငံရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင်၏ ၁၆-၃-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါ ခွင့်ပြုအမိန့်အမှတ်၊ မသန-၁၁၄၂/၂၀၁၆ ဖြင့် ပြည်တွင်း ပြည်ပ လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ခွင့်ပြုမိန့်ထုတ်ပေးခဲ့ပါသည်။ [[၂၀၁၄]] ဒီဇင်ဘာတွင် မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း (Myanmar National Airlines) အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှ စတင်၍ စင်ကာပူ၊ ဘန်ကောက်၊ ချင်းမိုင်၊ ဖူးခက်၊ ဟောင်ကောင်၊ ချန်ဒူး၊ ဂါယာမြို့တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပြီး နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ်များကို ပြန်လည်ပျံသန်းခဲ့သည်။<ref name="ptd">{{cite news|url=https://www.motc.gov.mm/my/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8|title=မြန်မာအမျိုးသား​လေ​ကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204080701/https://www.motc.gov.mm/my/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8|url-status=dead}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[File:M orgchart la.gif]] == လေကြောင်းလိုင်းချဲ့ထွင်မှုနှင့် အဆင့်မြှင့်တင်မှုများ (၂၀၁၀ မှ ယနေ့အထိ) == မြန်မာလေကြောင်းသည် ဖော်ကာအက်ဖ်-၂၇ လေယာဉ်အမျိုးအစားများကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုလေယာဉ်အမျိုးအစားကို နှစ်၄၀ထက်မနည်း ပျံသန်းခဲ့ကြပြီး မြန်မာလေကြောင်းပိုင် လေယာဉ်များထဲတွင် မတော်တဆဖြစ်မှုအများဆုံး လေယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံလုပ် အမ်အေ-၆၀ လေယာဉ် ၃စီးဖြင့် အစားထိုးကာ ဖော်ကာအက်ဖ်-၂၇ လေယာဉ်များအားလုံးကို ပျံသန်းမှုမှ အနားပေးခဲ့သည်။<ref>[http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/7229697.html Myanmar airline replaces old aircrafts for safe flight - People's Daily Online<!-- Bot generated title -->]</ref> တစ်ဖန် ၂၀၁၂ နှစ်ကုန်ပိုင်းမှ စတင်ကာ သက်တမ်းနှစ် ၃၀ကျော်ပြီဖြစ်သော ဖော်ကာအက်ဖ်-၂၈-၄၀၀၀ အမျိုးအစားလေယာဉ်များကိုလည်း တစ်စီးပြီးတစ်စီး ပျံသန်းမှုမှ ရပ်နားခဲ့သည်။ ထိုလေယာဉ်များနေရာတွင် အစားထိုးရန် အမေရိကန် လေယာဉ်ငှား ကုမ္ပဏီ GE Civil Aviation Services Limited မှ အမ်ဘရေရာ ၁၉၀ အမျိုးအစားလေယာဉ်နှစ်စီး ငှားရန်းခဲ့သည်။ ယခင် ဖော်ကာအက်ဖ်-၂၈ ပြေးဆွဲခဲ့သော လမ်းကြောင်းများတွင် ဝင်ရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြပြီး မြန်မာ့လေကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဆိုပါလေယာဉ်အမျိုးအစား ပထမဦးဆုံး အသုံးပြုသော လေကြောင်းလိုင်း အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စင်္ကာပူနိုင်ငံတွင် အမေရိကန်အခြေစိုက် GECAS လုပ်ငန်းနှင့် ဒေါ်လာ သန်း ၉၆၀ တန်ဖိုးရှိ Boeing 737-800s လေယာဉ် (၆) စီးနှင့် Boeing 737 MAX လေယာဉ် (၄) စီး ငှားရမ်းသည့်စာချုပ်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ စာချုပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ လေကြောင်းလိုင်းများမှ အကြီးမားဆုံး လေယာဉ်မှာယူမှု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့အကြား ရောင်းဝယ်မှု အကြီးမားဆုံး စာချုပ်လည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း မြန်မာ့လေကြောင်းမှ မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ == မြေပြင်ဝန်ဆောင်ထောက်ပံ့မှုဌာန == မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်းသည် ပြည်တွင်းလေဆိပ်ပေါင်း ၃၃ ခု အထူးသဖြင့် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] နှင့် ပုဂံ[[ညောင်ဦးလေဆိပ်]] တို့တွင် မြေပြင်ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစတင်၍ မြေပြင် ဝန်ဆောင်မှုဌာနသည် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] တွင် မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် အခြားသော လေကြောင်းလိုင်းများ ကိုလည်း ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ မြေပြင် ဝန်ဆောင်မှုဌာန၏ အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်များမှာ ခရီးသည်နှင့် လက်ဆွဲအိတ်များ အတင်အချ ပြုလုပ်ခြင်း၊ လေယာဉ်ရပ်နားရာနေရာများ၊ လေယာဉ်သန့်ရှင်းရေး လုပ်ငန်းများ၊ ကုန်စည် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ ကုန်စည်၊လေကြောင်း ခရီးစဉ်များ ပျံသန်းခြင်း၊ မြေပြင်သယ်ယူ ပို့ဆောင်မှုနှင့် အိုင်အေတီအေ၏ မြေပြင်ဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲ ထိန်းချုပ်ပေးခြင်းများ ပါဝင်သည်။ မြေပြင် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပျံသန်းနေသော နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းလိုင်းများ ဖြစ်သည့် ကာတာလေကြောင်းလိုင်း၊ ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်း၊ နော့ခ်အဲလေကြောင်းလိုင်း၊ ဗီယက်နမ်လေကြောင်းလိုင်း၊ အဲချိုင်းနား၊ တရုတ်လေကြောင်းလိုင်း၊ တရုတ်အရှေ့ပိုင်းလေကြောင်းလိုင်း၊ တရုတ်တောင်ပိုင်းလေကြောင်းလိုင်း နှင့် အဲအိန္ဒိယ စသည့် လေကြောင်းလိုင်းများကို အပြည့်အဝ ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ '''"မင်္ဂလာပါ" ဝန်ဆောင်မှု - "Mingalabar Service"''' မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် "မင်္ဂလာပါ" ဝန်ဆောင်မှုအား စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ Mingalarbar Service ဟုခေါ်သော မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း ၏ ဝန်ဆောင်မှုသည် “Business Class” ဝယ်ယူထားသောခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်ပြီး ထိုဝန်ဆောင်မှုတွင် အမြန်သီးသန့်လမ်းကြောင်းဖြင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာန နှင့် လေဆိပ်လုံခြုံရေးဌာနကို ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း ၊ Mingalarbar Service ၏ ဝန်ထမ်းမှ လိုက်ပါကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်း ၊ ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် မှ/သို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း၊ Check in counter တွင် စောင့်ဆိုင်းစရာမလိုခြင်း ၊ ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၏ ပြည်တွင်း / ပြည်ပ ဂိတ် ၏ Mingalar Lounges အားအသုံးပြုခွင့်များ ပါဝင်သည်။ == လေယာဉ်အမျိုးအစားများ == [[File:MYANMA AIRWAYS ATR72 AT MANDALAY INTERNATIONAL AIRPORT MYANMAR FEB 2013 (8551913054).jpg|thumb|150px|မြန်မာ့လေကြောင်းပိုင် ATR-72 လေယာဉ်တစ်စီး]][[File:Myanma Airways Embraer 190 at Yangon Airport.jpg|thumb|150px|မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်းပိုင် EMBRAER 190 လေယာဉ်တစ်စီး]] {| class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse" |+ '''၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်လေကြောင်းပျံသန်းမှုများ''' <ref>[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1970/1970%20-%200557.html Flight International 26 March 1970]</ref> |- bgcolor=lightblue !လေယာဉ်အမျိုးအစား !စုစုပေါင်း !မှာယူတင်သွင်းမှု !မှတ်ချက်များ |- |[[Boeing 727]] |၁ |၀ | |- |[[Douglas DC-3]] |၇ |၀ | |- |[[Fokker F27]] |၅ |၀ | |- |[[Fokker F28]] |၄ |၀ | |- |[[Vickers Viscount|Vickers Viscount 700]] |၃ |၀ | |- |စုစုပေါင်း |၁၆ |၀ | |} ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ လေယာဉ်ငှားရမ်းရေး ကုမ္ပဏီ နှင့် ဒေါ်လာသန်း ၉၆၀ တန် စာချုပ်တစ်ခုကို စင်္ကာပူနိုင်ငံတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အောက်ဖော်ပြပါ လေယာဉ်အမျိုးအစားများမှာ မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်းတွင် လက်ရှိ အသုံးပြုနေသော လေယာဉ်များ ဖြစ်သည်။<ref>http://www.myanmaairways.aero/mm_our-fleets.aspx{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! လေယာဉ်အမျိုးအစား !! လက်ရှိပြေးဆွဲနေသော အရေအတွက် !! မှာယူထားသောအရေအတွက် !! ခရီးသည်အရေအတွက် !! မှတ်ချက် |- | [[Boeing 737-800]] || ၂ စီး|| - ||၁၆၄|| |- | [[ATR 72-600]]||၄ စီး||-||၇၀ ဦး|| |- |L-410 | ၂ စီး | - |၁၉ ဦး | |- | စုစုပေါင်း ||၈ စီး||-|| | |} <ref>{{Cite web |url=https://www.planespotters.net/airline/Myanmar |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=29 October 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404141426/https://www.planespotters.net/airline/Myanmar |url-status=dead }}</ref> '''လေယာဉ်အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် ထိုင်ခုံအမျိုးအစား''' မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း ၏ လေယာဉ်အသစ်ဖြစ်သော Boeing 737-800 နှင့် ATR 72-600 လေယာဉ်များ၏ အတွင်းပိုင်း ပုံစံ အသစ် နှင့် “in-flight entertainment” တို့အား ဇွန်လ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ''<u>Business Class</u>'' Business Class သည် Boeing 737-800 လေယာဉ်အမျိုးအစားတွင်သာရရှိသည်။ Business class ထိုင်ခုံသည် ဘယ်ညာ ၂၁ လက်မ (၅၃စင်တီမီတာ)၊ အရှေ့အနောက် ၄၂ လက်မ (၁၀၇ စင်တီမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်။ ခြေထောက်တင်ရန် ၉လက်မ (၂၃ စင်တီမီတာ)ကျယ်ဝန်းပြီး electric outlet အားထားရှိပေးထားကာ personal TV အားထိုင်ခုံဘေးတွင် ထားရှိပေးထားသည်။ ''<u>Premium Economy Class</u>'' Premium Economy Class သည် Embraer 190 နှင့် Boeing 37-800 လေယာဉ်များတွင် ရရှိသည်။ ထိုင်ခုံ အရှေ့အနောက် အကျယ်မှာ ၃၆ လက်မ ရှိပြီး Economy Class ထက် ၄ လက်မ ပိုမိုကျယ်ဝန်းပသည်။ In-seat power outlet နှင့် streaming inflight Entertainmentအား Boeing 737-800 လေယာဉ် အမျိုးအစားတွင်သာ ရရှိသည်။ ''<u>Economy Class</u>'' Economy Class သည် MNA လေယာဉ် အမျိုးအစားအားလုံးတွင် ရရှိနိုင်သည်။ Economy Class သည် Boeing 737-800 လေယာဉ်အမျိုးအစားတွင် ဘယ်ညာ ၁၇.၂ လက်မ (၄၄စင်တီမီတာ)နှင့် အရှေ့အနောက် ၃၂ လက်မ (၈၁ စင်တီမီတာ)၊ Embraer 190 လေယာဉ်အမျိုးအစားတွင် ဘယ်ညာ ၁၈လက်မ (၄၆စင်တီမီတာ) နှင့် အရှေ့အနောက် ၃၂ လက်မ (၈၁ စင်တီမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး ATR 72-600 နှင့် Grand Caravan တွင် ဘယ်ညာ ၁၇ လက်မ (၄၃ စင်တီမီတာ)နှင့် အရှေ့အနောက် ၃၀လက်မ မှ ၃၂ လက်မ အတွင်း ရှိသည်။ In-seat power outletနှင့် streaming inflight Entertainmentအား Boeing 737-800 လေယာဉ် အမျိုးအစားတွင် ရရှိနိုင်သည်။ == ခရီးစဉ်များ == === ပြည်ပ === {|class="wikitable sortable toccolours" |- !style="background-color:lightblue;"|နိုင်ငံ !style="background-color:lightblue;"|မြို့ !style="background-color:lightblue;"|လေဆိပ် |- | [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] | [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်]] | [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] |- | [[ထိုင်းနိုင်ငံ | ထိုင်း]] | [[ဖူးခက်မြို့ | ဖူးခက်]] | [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] |- |[[စင်ကာပူ]] |[[စင်ကာပူ]] |[[စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် | ချန်ဂီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] |- |[[တရုတ်]] |[[ဟောင်ကောင်]] | ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် |- |[[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |[[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်]] | [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] |- |[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] |[[ဂါယာမြို့|ဂါယာ]] |[[Gaya airport|ဂါယာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] |- |[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] |[[Chengdu|ချန်ဒူး]] |[[Shuangliu|ရှုအမ်းလူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] |} === ပြည်တွင်း === မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များ၊ စင်းလုံးငှား ခရီးစဉ်များကို အောက်ပါမြို့ များသို့ ပျံသန်းပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.flymna.com/route-map |accessdate=20 August 2015 |archivedate=27 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827035352/http://www.flymna.com/route-map }}</ref> ==== ပုံမှန်ပြေးဆွဲနေသောခရီးစဉ်များ ==== {{columns-list|3| * [[ကလေးမြို့]] * [[ကျိုင်းတုံမြို့]] * [[ကျောက်ဖြူ]] * [[ကော့သောင်းမြို့]] * [[ခန္တီးမြို့]] * [[နေပြည်တော်]] * [[စစ်တွေ]] * [[တာချီလိတ်]] * [[ထားဝယ်]] * [[ပုဂံ]]/[[ညောင်ဦးမြို့]] * [[မကွေး]] * [[ဗန်းမော်]] * [[ဘုတ်ပြင်းမြို့]] * [[မန္တလေး]] * [[မြစ်ကြီးနား]] * [[မော်လမြိုင်]] * [[မိုင်းဆတ်မြို့]] * [[မုံရွာ]] * [[မြိတ်]] * [[လွိုင်ကော်]] * [[လားရှိုး]] * [[သံတွဲ]] * [[ဟဲဟိုး]] * [[ဟုမ္မလင်းမြို့]] * [[ပူတာအို]] * [[အမ်းမြို့]] * [[ရန်ကုန်]] }} ==== စင်းလုံးငှား ခရီးစဉ်များ ==== * [[ပုသိမ်]] * [[ကိုကိုးကျွန်း]] == မတော်တဆ ဖြစ်ပျက်မှုများ == * ၁၉၆၉ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် Douglas DC-3 XY-ACR လေယာဉ်သည် လားရှိုးမြို့လေဆိပ်ကို ချဉ်းကပ်စဉ် ပျက်ကျခဲ့ပြီး လူ ၆ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref name=ASN230569>{{cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19690523-1 |title=XY-ACR Accident Description |publisher=Aviation Safety Network |accessdate=14 February 2011 |archive-date=27 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427152526/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19690523-1 }}</ref> * ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် Douglas C-47B XY-ACM အမျိုးအစား လေယာဉ်ပျံတစ်စီး သံတွဲလေဆိပ်မှ ခရီးသည်များ တင်ဆောင်ပြီး ပြေးလမ်းနှင့် လေယာဉ်ဝမ်း ယှက်သန်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၂၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=ASN160872>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720816-1|title=XY-ACM Accident description|publisher=Aviation Safety Network|accessdate=7 September 2010|archive-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427152516/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720816-1}}</ref> * ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် Vickers Viscount XY-ADF အမျိုးအစားလေယာဉ်ပျံသည် စစ်တွေလေဆိပ်တွင် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြေးလမ်းပေါ် ဆင်းသက်စဉ် လေယာဉ်ဘီးအုံပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name=ASN240872>{{cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720824-0 |title=Accident description |publisher=Aviation Safety Network |accessdate=8 October 2009 |archive-date=27 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427152507/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720824-0 }}</ref> * ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Fokker F27 လေယာဉ်သည် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှ ထွက်ခွာစဉ် ပျက်ကျခဲ့သည်။ ခရီးသည် နှင့် လေယာဉ်အမှုထမ်း ၄၅ ဦးပါရှိပြီး ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/1998_in_aviation 1998 in aviation - Wikipedia<!-- Bot generated title -->]</ref> * ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့လေကြောင်းပိုင်လေယာဉ်ပျံ ၆၃၅ သည် တာချီလိတ် လေဆိပ်အနီး ၂မိုင်အကွာရှိ တောင်အား လေယာဉ်ဝမ်းဖြင့် ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း ၃၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=AFP1998>{{cite web |url=http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/199808/msg01228.html |work=AFP |title=MYANMAR GOVERNMENT REPORTS CRASH OF PASSENGER PLANE IN LAOS |date=27 August 1998 |accessdate=10 November 2010}}</ref> * ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်န့တွင် FokkerF28-4000 လေယာဉ်အမျိုးအစားသည် စစ်တွေလေဆိပ်တွင် ပြေးလမ်းကျော်သွားခဲ့သည်။<ref name=XYADW>{{cite web|url=http://www.jacdec.de/info/2009-06-06_XY-ADW.pdf|title=06. June 2009 Myanma Airways Fokker 28-4000 XY-ADW Sittwe Airport, Myanmar (Burma)|publisher=Jacdec|accessdate=17 May 2013|archivedate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120216093848/http://www.jacdec.de/info/2009-06-06_XY-ADW.pdf}}</ref> * ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် Cessna Caravan လေယာဉ်အမျိုးအစား၊ ရန်ကုန်မြို့မှ မာန်အောင်မြို့သို့ ပျံသန်းလာသော ခရီးစဉ်အမှတ် UB-241 သည် မာန်အောင် လေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်စဉ် ဘီးပေါက်၍ ပြေးလမ်းချော်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ မတော်တဆမှုတွင်ခရီးသည်နှင့် လေယာဉ်အမှုထမ်းများ ထိခိုက်မှုမရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/environment-disasters-accidents/%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%81%8C-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%89%E1%80%BA/ |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=30 October 2022 |archive-date=30 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030094226/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/environment-disasters-accidents/%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%81%8C-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%89%E1%80%BA/ |url-status=dead }}</ref> * ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့ ၀၇၁၅နာရီတွင်မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း ၏ခရီးစဉ်အမှတ် UB103 ရန်ကုန်- မန္တလေး- ရန်ကုန် ခရီးစဉ်ကို လေယာဉ်အမှတ် XY-AGQ , Embraer E-190AR နှင့် ခရီးသည် ၈၂ ဦးတင်ဆောင်၍ ပျံ သန်းရာ မန္တလေး လေဆိပ်သို့ ဆင်းချိန် Nose Landing Gear မကျ ၍ belly landing ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါမတော်တဆမှုတွင် ခရီးသည်နှင့် လေယာဉ်အမှုထမ်းများ ထိခိုက်မှုမရှိခဲ့ပါ။<ref>{{Cite web |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/environment-disasters-accidents/%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A/ |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=30 October 2022 |archive-date=30 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030094231/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/environment-disasters-accidents/%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A/ |url-status=dead }}</ref> * ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113|title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား|website=NP News|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-02-21|access-date=2026-02-22|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref> * ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-20 |title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/ |access-date=2026-04-20 |language=en-US}}</ref> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.flymna.com Myanmar National Airlines Official Website] == ကိုးကား == <references/> {{ပို့​ဆောင်​ရေးနှင့် ဆက်သွယ်​ရေး ဝန်ကြီးဌာန}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] 81ofrtjqoi1qu63ud0ok0kdz9e5mp83 0 58321 1052073 949670 2026-09-09T18:32:19Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Frankenstein169|Frankenstein169]] ([[User talk:Frankenstein169|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:2001:FB1:48:F8EC:109:CF41:C1D8:4226|2001:FB1:48:F8EC:109:CF41:C1D8:4226]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 838608 wikitext text/x-wiki [[File:The Hubble eXtreme Deep Field.jpg|280px|thumb|Hubble eXtreme Deep Field (XDF) သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာဖြင့် အဝေးဆုံးမှ [[ဂယ်လက်ဆီ|ကြယ်စု]]များ ဓာတ်ပုံ။ အစက်ကလေးတိုင်းသည် ကြယ်စု တစ်ခုစီကို မြင်‌နေရခြင်း ဖြစ်ပြီး သက်တမ်းအားဖြင့် ၁၃.၂ ဘီလီယံနှစ်ရှိကာ လေ့လာနိုင်သော လောက(Universe)၌ ကြယ်စုပေါင်း ၂ ထရီလီယံရှိသည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။<ref>{{cite web |title=Hubble Reveals Observable Universe Contains 10 Times More Galaxies Than Previously Thought |url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2016/hubble-reveals-observable-universe-contains-10-times-more-galaxies-than-previously-thought |editor=Karl Hille |publisher=[[NASA]] |date=October 13, 2016 |accessdate=October 17, 2016}}</ref>]] '''စကြဝဠာဗေဒ''' ({{lang-pi|စက္ကဝါဠဝေဒ}}) (ခေါ်) '''လောကဗေဒ''' {{lang-en|Cosmology}}) သည် [[စကြဝဠာ|ဧကလောက(Universe)]] ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲ‌နေပုံများ နှင့် လောက(Universe) အတွင်း မိမိတို့နှင့်အတိတ်-အနာဂတ် သက်ရောက်မှု ရှိသော<ref>A First Course in General Relativity</ref> [[သက်ရောက်လောက|သက်ရောက်လောက (Observable Universe)]] ကဲ့သို့ ''တိုင်းဝန်းတာ(scale)'' ကြီးမားသော အဝန်းအစုတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံများကို လေ့လာသော ဘာသာရပ် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအား လေ့လာသောအပိုင်းနှင့် သီအိုရီပိုင်းဟူ၍ ကွဲပြားသေးသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလေ့လာမှုတွင် [[ရူပဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တရူပဗေဒ]]နှင့် ပူးတွဲကာ [[ဂြိုဟ်]]များ၊ [[ကြယ်]]များ၊ [[ဂယ်လက်ဆီ]]များတို့ကို လေ့လာသည်။ သီအိုရီပိုင်းတွင် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာချက်များအပါဝင် သိပ္ပံနည်းကျမဟုတ်သောနည်းများလည်း ပါဝင်သည်။<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn9988-instant-expert-cosmology.html "Introduction: Cosmology – space"]. ''New Scientist''. 4 September 2006</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{astronomy-stub}} [[Category:စကြဝဠာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]] h7u3t7dc6bf39yjp8fs0e6xa668gdxx 0 59293 1052074 1051257 2026-09-09T18:36:21Z Dr Lotus Black 31011 1052074 wikitext text/x-wiki {{Infobox |bodystyle = width:25em; |title = လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ |image = [[File:Observable Universe with Measurements 01.png|300px]] |caption = လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာကို အကျဉ်းချုပ်သရုပ်ဖော်ထားပုံ၊ အစက်ကလေးများသည် [[မဟာဂလက်ဆီ အစုအပြုံ|ကြယ်စုထွေး]] (supercluster) အစုအဝေးများအား ဖော်ညွန်းပြီး [[Virgo Supercluster]] သည် အလယ်ဗဟို၌ တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]]၏ မိခင်ဖြစ်သော်လည်း မြင်သာရန် ​သေးငယ်လွန်းလှသည်။ |label1 = အချင်း |data1 = ၈.၈×၁၀^၂၆ m {{nowrap|(၂၈.၅ [[Parsec|Gpc]] သို့မဟုတ် ၉၃ [[အလင်းနှစ်|Gly]])}}<ref>{{cite book|author1=Itzhak Bars|author2=John Terning|title=Extra Dimensions in Space and Time|url=http://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&pg=PA27|accessdate=2011-05-01|date=November 2009|publisher=Springer|isbn=978-0-387-77637-8|pages=27–}}</ref> |label2 = ထုထည် |data2 = ၄×၁၀^၈၀ m³<ref>[http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+universe What is the Universe Made Of?]</ref> |label3 = ဒြပ်ထု (ordinary matter) |data3 = ၁၀^၅၃ kg<ref name="Paul Davies 2006 43">{{cite book | author = Paul Davies | title = The Goldilocks Enigma | url = http://www.amazon.com/Goldilocks-Enigma-Universe-Just-Right/dp/0547053584/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1372701918&sr=1-1&keywords=goldilocks+enigma | accessdate = 1 July 2013 | date = 2006 | publisher = First Mariner Books | isbn = 978-0-618-59226-5 | page = 43– }}</ref> |label4 = သိပ်သည်းမှု |data4 = ၉.၉×၁၀^-၃၀ g/cm³ ([[အာကာသ]]၏ ၁ ကုဗမီတာလျင် [[ပရိုတွန်]] ၆ လုံးနှင့်ညီမျှသည်)<ref>http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_matter.html January 13, 2015</ref> |label5 = သက်တမ်း |data5 = ၁၃.၇၉၉ ± ၀.၀၂၁ [[ဘီလီယံ]] နှစ်<ref name="Planck 2015">{{cite journal | author = Planck Collaboration | date = 2015 | title = Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters (See Table 4 on page 31 of pfd). | arxiv = 1502.01589 }}</ref> |label6 = ပျမ်းမျှအပူချိန် |data6 = ၂.၇၂၅၄၈ ကက်လ်ဗှင် (2.72548 Kelvins)<ref>{{Cite journal | last1 = Fixsen | first1 = D. J. | title = The Temperature of the Cosmic Microwave Background | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-12-20_707_2/page/916 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 707 | issue = 2 | pages = 916–920 | date = December 2009 | doi = 10.1088/0004-637X/707/2/916 | bibcode = 2009ApJ...707..916F | arxiv = 0911.1955 }}</ref> | label7 = ပါဝင်သော အရာများ | data7 = [[ဘက်ရီယွန်|သမားရိုးကျ]] [[ဒြပ်|ဒြပ်သားမျိုး]] (၄.၉%)<br />[[ကိုယ်ပျောက်ဒြပ်ဆန်း]] (၂၆.၈%)<br />[[လောကနှံ့စွမ်းအင်]] (၆၈.၃%) }} {{Cosmology}} '''လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ'''({{lang-en|Observable Universe}})ဟူသည် ပစ္စုပ္ပန်ကာလတွင် [[ကမ္ဘာ]]မှ လေ့လာနိုင်စွမ်း ရှိသမျှသော [[စကြဝဠာ]] ရပ်ဝန်းကို ဆိုလိုသည်။ [[အလင်း]]နှင့် ([[ဒြပ်ဆွဲအား]]ဖြစ်စေ) အခြားသော [[ဘိုဇွန်|သက်ရောက်မှု]] များသည်လည်း [[နှိုင်းရသီအိုရီ]]စဉ်းစားပုံ၌ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ အချိန်ယူ၍ လာ၍သည်၊ ထိုသို့ အချိန်တစ်ခု ကြာပြီး ရောက်လာမှ လူတို့အဖို့ မြင်ရခြင်းနှင့် ကြားရခြင်း၊ သံလိုက်တို့အဖို့ ဆွဲငင်ခြင်းနှင့် တွန်းကန်ခြင်း၊ ဒြပ်ထုတခုခုအဖို့ ဒြပ်ဆွဲမှုကြောင့် စတင်ပြုတ်ကျခြင်း၊ စသည့် အရာများ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ဖြစ်ပျက်ရသည်။ ထိုသို့ သဘောတရားလည်း ရှိလျက်၊ လောကကြီး ကျယ်ဝန်းလာနေခြင်း (expanding universe) သီအိုရီမျိုး ယူဆကြည့်လျှင် အဝေးအခေါင်မှ [[ဂယ်လက်ဆီ|ကြယ်စု]]များက ကျွန်ုပ်တို့ထံမှ မြန်လွန်းနှုန်းဖြင့် ရွေ့ကွာသွားပါက ၎င်း၏ တည်ရှိမှုကြောင့် နောက်ဆက်တွဲပေါ်သော (မြင်ရခြင်း၊ ဒြပ်ချင်း ဆွဲငင်ခြင်း စသည့်) သက်ရောက်မှုများလည်း ကျွန်ုပ်တို့အဖို့ မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပါ။ ထိုအခါမျိုးတွင် ၎င်းအရာ၏ ဖြစ်တည်မှုက ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှု အလုံးစုံ ကင်းသွားသဖြင့် ''ကျွန်ုပ်တို့၏'' '''သက်ရောက်လောက (observable universe)''' အတွင်း မပါဝင်တော့ဟုသာ ဆိုရပေမည်။ ယခုလက်ရှိ တွေ့ကြုံတိုင်းတာရချက်များအရ '''သက်ရောက်လောကဝန်း'''၏ အချင်းဝက်မှာ ၄.၄×၁၀^၂၆ m {{nowrap|(14 [[Parsec]] သို့မဟုတ် [[အလင်းနှစ်|အလင်း]] 46.5 နှစ်စာ)}} ခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|author1=Itzhak Bars|author2=John Terning|title=Extra Dimensions in Space and Time|url=http://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&pg=PA27|accessdate=2011-05-01|date=November 2009|publisher=Springer|isbn=978-0-387-77637-8|pages=27–}}</ref><br> <br> ''စကြဝဠာ'' ခေါ် ''လောကဓာတု'' အတွက်မူ စကြဝဠာစာမျက်နှာ၌ ''အခေါ်အဝေါ်လျော်ကန်စွာ'' လေ့လာနိုင်သည်။ ဤစာမျက်နှာမှာ [[ရူပဗေဒ]]ဖြင့် လေ့လာအပ်သော ခပ်သိမ်းလောက (the whole universe)၏ တစ်စိတ်တပိုင်းကို ဆိုလိုသည်။<br> universe = [[ခပ်သိမ်းလောက]]<br> cakkaval = [[စကြဝဠာ]] (Universe အတွင်း တစ်စိတ်တပိုင်းအဖြစ်သာ ပါဝင်သည်ဟု ယူဆရသော အဝန်းအဝိုင်း)<br> ဤစာမျက်နှာတွင် ဖော်ပြသော '''သက်ရောက် လောကဝန်း''' (the observable universe) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ လက်ရှိနည်းပညာ အားနည်းသေးမှုကြောင့် ဤအပိုင်းကို ကျော်လျက် မလေ့လာနိုင်ခြင်းကို မဆိုလိုပါ။ လောက(Universe)တွင် [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်မှု]]တိုင်းသည် အချိန်ယူလျက် ရွေ့လျားရသေးခြင်း သဘောတရားကြောင့် ဖြစ်တော့၏။ == အကြမ်းဖျင်း ဖော်ပြချက် == လောက(Universe)၏ အာကာသ-အချိန် သင်္ချာသဘောသရုပ်က [[တပြန့်ညီမှု|တပြန့်ညီစွာ]]တည်ရှိသည်ဟု ယူဆလျှင် [[ကြုံတွေ့ဇာတ်ကောင်|ကြည့်ရှုတိုင်းတာသူ (observer)]]အနေနှင့် လောက(Universe)၏ မည်သည့်နေရာမှ လေ့လတိုင်းတာသည်ဖြစ်စေ အတူတူနီးပါးပင် မြင်ရပေမည်။ ကမ္ဘာမြေမှ လေ့လာနိုင်သော [[ကြယ်စု]]အရေအတွက်မှာ အနည်းဆုံး ၂ [[ထရီလီယံ]] (၂,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ခန့် ရှိလေသည်။<ref name="Conselice">{{cite journal|title=The Evolution of Galaxy Number Density at z < 8 and its Implications|author=Christopher J. Conselice et al|journal=The Astrophysical Journal|volume=830|issue=2|year=2016|arxiv=1607.03909v2|bibcode=|doi=10.3847/0004-637X/830/2/83}}</ref><ref name="NYT-20161017">{{cite news |last=Fountain |first=Henry |title=Two Trillion Galaxies, at the Very Least |url=http://www.nytimes.com/2016/10/18/science/two-trillion-galaxies-at-the-very-least.html |date=17 October 2016 |work=New York Times |accessdate=17 October 2016 }}</ref> ''လေ့လာနိုင်သော'' ဟူသည့်စကားလုံးသည် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာများအပေါ် မမူတည်ပေ။ လောကနှံ့ မိုက်ကရိုဝေ့ဖ်နောက်ခံ ([[:en:Cosmic Microwave Background]] Radiation: CMBR) ကို ပညာရှင်များ အချိန်ယူကာ တိုင်းတာခဲ့ကြရာ [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]]ကတည်းက ပြန့်ကားလာသည့် လောက(Universe)၏ မြေပုံကို ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ CMBR မှရလဒ်ကို အခြေခံတွက်ချက်မှုများအရ လက်ရှိ မိမိတို့ မြင်နိုင်သမျှ အလင်း၏အကွာအဝေးသည် ၁၄ [[ဘီလီယံ]] [[Parsec]] ([[အလင်းနှစ်]] ၄၅.၇ ဘီလီယံ) ရှိသည်။ ယဉ်တွဲရွေ့လျားအကွာအဝေးသည် ၁၄.၃ ဘီလီယံ [[Parsec]] (အလင်းနှစ် ၄၆.၆ ဘီလီယံ) ရှိကာ ၂% ပိုများသည်။<ref name="mapofuniverse">{{cite journal|last = Gott III|first = J. Richard|display-authors=4|author2=Mario Jurić |author3=David Schlegel |author4=Fiona Hoyle |author5=Michael Vogeley |author6=Max Tegmark |author7=Neta Bahcall |author8=Jon Brinkmann |title = A Map of the Universe|url=http://www.astro.princeton.edu/universe/ms.pdf|journal = The Astrophysics Journal|volume = 624|issue = 2|page = 463|date = 2005|doi = 10.1086/428890|bibcode=2005ApJ...624..463G| arxiv=astro-ph/0310571}}</ref> လောက(Universe)သည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြန့်ကားနေသော​​ကြောင့် ''အလိုက်ပြောင်းအကွာအဝေး (comoving distance)'' ဟုသုံးသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ လောက(Universe)၏သက်တမ်းအဖို့ အကောင်းဆုံးမှန်းဆချက်မှာ ၁၃.၇၉၉ ±၀.၀၂၁ ဘီလီယံနှစ်ဖြစ်သည်။<ref name="Planck 2015"/> သို့သော် လောက(Universe) ပြန့်ကားမှုအရ '''သက်ရောက်လောကဝန်း (Obserbable Universe)'''၏ အချင်းသည် ၂၈.၅ [[Parsec|''gigaparsec]] (အလင်းနှစ် ၉၃ ဘီလီယံ) ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ <ref>{{cite book|author1=Itzhak Bars|author2=John Terning|title=Extra Dimensions in Space and Time|url=http://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&pg=PA27|accessdate=1 May 2011|date=November 2009|publisher=Springer|isbn=978-0-387-77637-8|pages=27–}}</ref> ထို့ကြောင့် လေ့လာနိုင်သော လောက(Universe)၏ အနားစွန်းသည် အလင်းနှစ် ၄၆.၅ ဘီလီယံ ရှိပေမည်။<ref>[http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmology_faq.html#DN Frequently Asked Questions in Cosmology]. Astro.ucla.edu. Retrieved on 2011-05-01.</ref><ref name=ly93>{{cite web|last = Lineweaver|first = Charles|author2=Tamara M. Davis|date = 2005|url =http://www.scientificamerican.com/article/misconceptions-about-the-2005-03/|title = Misconceptions about the Big Bang|publisher = Scientific American}}</ref> == သက်ရောက်လောက (Observable Universe) သည် လောက(Universe) တစ်ခုလုံး၏ တစ်စိတ်တပိုင်း == [[File:Observable universe logarithmic illustration.png|thumb|left|250px|သက်ရောက်လောက(Obserbable Universe)၊ အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ချက် (ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်း မဟုတ်): [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၊ [[ဂြိုဟ်|ဂြိုဟ်များ]]၊ [[Oort Cloud]],[[အယ်လဖာ စင်တောရိ]]၊ ပါဆီယပ်လက်မောင်း၊ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]၊ [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]၊ အနီးအနားမှ[[ကြယ်စု]]များ၊ ကော့စမစ် ပင့်ကူအိမ်၊ ကော့စမစ် မိုက်ခရိုနောက်ခံလှိုင်း၊ [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]]၏ မမြင်နိုင်သော ပါလစမာ။]] လောက(Universe)၏ အရွယ်အစားကို မသိရပေ၊ ယင်းသည် အနန္တလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |first=Andrew |last=Liddle |date=2015 |publisher=John Wiley |title=An Introduction to Modern Cosmology |url=https://www.google.com/books/edition/An_Introduction_to_Modern_Cosmology/4lPWBgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=infinite+universe+observable&pg=PA33&printsec=frontcover}}</ref> လောက(Universe)၏ အချို့သောအပိုင်းများသည် မဟာပေါက်ကွဲမှုကတည်းက ထုတ်လွှင့်သည့်အလင်းများ ကမ္ဘာမြေရှိ ခြေရာခံကိရိယာများသို့ ရောက်ရှိရန် ဝေးကွာလွန်းလှသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းတို့သည် လေ့လာနိုင်သော လောက(Universe)၏အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိနေသည်။ အနာဂတ်တွင် ဝေးကွာသော ကြယ်စုများ၏ အလင်းသည် ကမ္ဘာမြေသို့ရောက်ရှိရန် အချိန်ပိုမိုကြန့်ကြာပေလိမ့်မည်။ [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]]ကတည်းက ပြန့်ကားသွားသော အဝေးမှဂလက်ဆီများသည် မိမိတို့ဆီရောက်ရန် အချိန်ယူရသည်။ ထို့ကြောင့် အနာဂတ်တွင် အဝေးမှ ဂလက်ဆီများအား (အရင်က မမြင်ဖူးသော) မြင်တွေ့ရပေမည်။ သို့သော် ယနေ့အခါ၌ လောက(Universe)သည် ​စွမ်းအင်နက်ကြောင့် လောကပြန့်ကားနှုန်းသည် အလျင်နှုန်း တိုးပြောင်းလျက် ပြန့်ကားနေသည်။ ယခုအတိုင်းဖြင့် ဆက်လက်ပြန့်ကားနေမည်ဆိုပါက [[အနီရောင်အရွေ့]]ကြောင့် အဝေးမှ ကြယ်စုများ မြင်ကွင်းမှ ထာဝရ ပျောက်ကွယ်သွားပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite journal|last = Krauss|first = Lawrence M.|author2=Robert J. Scherrer|title = The Return of a Static Universe and the End of Cosmology|url = https://archive.org/details/sim_general-relativity-and-gravitation_2007-10_39_10/page/1545|journal = General Relativity and Gravitation|volume = 39|issue = 10|pages = 1545–1550|date = 2007|doi = 10.1007/s10714-007-0472-9|arxiv=0704.0221|bibcode = 2007GReGr..39.1545K }}</ref><ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=102715275 Using Tiny Particles To Answer Giant Questions]. Science Friday, 3 Apr 2009. According to the [http://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=102715275 transcript], Brian Greene makes the comment "And actually, in the far future, everything we now see, except for our local galaxy and a region of galaxies will have disappeared. The entire universe will disappear before our very eyes, and it's one of my arguments for actually funding cosmology. We've got to do it while we have a chance."</ref> အလန် ဂုထ် (Alan Guth) ၏ လောကဖောင်းပွခြင်းသီအိုရီအရ လောက(Universe)သည် မဟာပေါက်ကွဲမှုအပြီး ၁၀^-၃၇ စက္ကန့်အကြာတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းအဆိုအရ လက်ရှိ လောက(Universe)သည် လေ့လာနိုင်သောလောက (observable universe)ထက် အဆပေါင်း ၃×၁၀^၂၃ ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ <ref>{{cite book|author=Alan H. Guth|title=The inflationary universe: the quest for a new theory of cosmic origins|url=http://books.google.com/books?id=P2V1RbwvE1EC&pg=PA186|accessdate=1 May 2011|date=17 March 1998|publisher=Basic Books|isbn=978-0-201-32840-0|pages=186–}}{{Dead link|date=January 2023 }}</ref> အချို့ကမူ လေ့လာနိုင်သောစကြဝဠာထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ ရှိသည်ဟုဆိုကြသည်။<ref>Universe Could be 250 Times Bigger Than What is Observable - by Vanessa D'Amico on February 8, 2011 http://www.universetoday.com/83167/universe-could-be-250-times-bigger-than-what-is-observable/</ref> == ကြယ်များကို ရေတွက်ခြင်းဖြင့် လေ့လာမှု == [[File:HubbleUltraDeepFieldwithScaleComparison.jpg|thumb|259x259px|''Hubble Ultra-Deep Field'' ၏ ပုံရိပ်ဖြစ်ပြီး '''သက်ရောက်လောကဝန်း (obervable unierse)''' တစ်ခုလုံးကို ကောင်းကင်ဧရိယာတစ်ခုလုံးပမာဏဖြင့် ဖော်ညွန်းထားကာ ပုံတွင် အနီစက်ဖြင့်ပြထားသည်။ အစက်တစ်ခုချင်းစီသည် ကြယ်စုများဖြစ်ပြီး အဝေးကွာဆုံးမှအလင်းသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄ [[ဘီလီယံ]]မှ ဖြစ်သည်။]] ကြယ်အရေအတွက်အား တိတိကျကျသိရှိရန် နည်းလမ်းမရှိပေ၊ သို့သော် လက်ရှိအသိပညာဖြင့်ဆိုပါက သာမန်အားဖြင့် ၁၀^၂၂ မှ ၁၀^၂၄ ရှိလေသည်။<ref>{{cite news|title=Astronomers count the stars|publisher=BBC News|date=July 22, 2003|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3085885.stm|accessdate=2006-07-18 }}</ref><ref>[http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/12/01/131730552/ "trillions-of-earths-could-be-orbiting-300-sextillion-stars"]</ref><ref>{{cite journal|last = van Dokkum|first =Pieter G.|author2=Charlie Conroy|title = A substantial population of low-mass stars in luminous elliptical galaxies |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-12-16_468_7326/page/940|journal = Nature|volume = 468|issue = 7326|pages = 940–942|date = 2010|pmid = 21124316|doi = 10.1038/nature09578 |bibcode = 2010Natur.468..940V |arxiv = 1009.5992 }}</ref><ref>[http://www.universetoday.com/24328/how-many-stars/ "How many stars?"]</ref> ယင်းအတိုင်းအတာပမာဏအား ပြေလည်စေရန် နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ ကြယ်စုတို့၏ အရေအတွက်ကို ခန့်မှန်းရန်ဖြစ်ပြီး ကြယ်စုတစ်ခုချင်းစီတွင် ပါဝင်သော ပျမ်းမျှ ကြယ်အရေအတွက်နှင့် မြှောက်ရန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ''Hubble Ultra-Deep Field'' ပုံရိပ်အရ ခန့်မှန်းခြေ ကြယ်စုရေမှာ ၁၀,၀၀၀ ဖြစ်သည်။<ref>[http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2004/28/text/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927055058/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2004/28/text/ |date=27 September 2016 }}| NASA, Hubble News Release STSci - 2004-7</ref> နှိုင်းယှဉ်ရသော် ယင်းမှ ဖမ်းမိသည့် ကောင်းကင်၏ ဧရိယာသည် တစ်ဘက်စီတွင် ၃.၄ arc minutes ရှိသည်။ ထိုပုံရိပ်များသည် လပြည့်ဝန်းအရွယ်အစားနှင့် ကာမိစေရန် ပုံပေါင်း ၅၀ ကျော်လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။ ယင်းဧရိယာသည် ကောင်းကင်တစ်ခုလုံးအတွက် နမူနာဆိုပါက လောက(Universe)တွင် ကြယ်စု(ဂယ်လက်စီ)ပေါင်း ၁၀၀ ဘီလီယံ ရှိလေသည်။<ref>{{cite book|author=James R Johnson|title=Comprehending the Cosmos, a Macro View of the Universe|url= http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_ss_i_0_17?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=comprehending+the+cosmos&sprefix=Comprehending+the%2Cstripbooks%2C308| accessdate=1 July 2013 |isbn=978-1-477-64969-5|page=36}}</ref> မကြာသေးခင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ဟာဘယ်သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နှိုင်းယှဉ်ဖွယ်ရှိသော ဧရိယာထက် ကြယ်စုပမာဏ ပိုများသည့် ပုံရိပ်အား ''Hubble Extreme Deep Field'' ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite press release | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/37/image/a/ | accessdate=1 July 2013 | title=Hubble Goes to the eXtreme to Assemble Farthest Ever View of the Universe | date=25 September 2012 | archive-date=17 December 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161217223210/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/37/image/a/ | url-status=dead }}</ref> သို့သော်လည်း ယင်းပုံရိပ်အား အခြေခံကာ ပြီးပြည့်စုံသည့် ကြယ်အရေအတွက်ကို တွက်ချက်ရန် မိမိတို့အနေဖြင့် နောက်ထပ်ယူဆချက်များ လိုအပ်ပေသည်။ ဂယ်လက်စီကြီးများနှင့် [[ဂလက်ဆီပု]]များ၊ ယင်းတို့တွင် ပါဝင်သော ပျမ်းမျှ ကြယ်အရေအတွက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယုတ္တိတန်သော ရွေးချယ်စရာမှာ ဂယ်လက်စီပေါင်း ၁၀၀ ဘီလီယံနှင့် ဂယ်လက်စီတိုင်းတွင် ပျမ်းမျှကြယ်အရေအတွက်ပေါင်း ၁၀၀ ဘီလီယံဟုဖြစ်သည်။ ရလဒ်မှာ ကြယ်အရေအတွက်ပေါင်း ၁၀^၂၂ ဖြစ်သည်။ တဖန် မိမိတို့သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသော ကြယ်တို့၏ ပျမ်းမျှထုထည်အား လိုအပ်သည်။ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီတွင် [[ကြယ်]]အများစုသည် M အမျိုးအစားကြယ်များဖြစ်ကြပြီး [[နေ]]၏ ၃၀% ထုထည်သာရှိကြသည်။ ကြယ်အမျိုးအစားတို့၏ ထုထည်အား ပျမ်းမျှယူဆလိုက်ပါက နေထုထည်၏ ၅၁.၁% ရှိကြကုန်သည်။ <ref>{{cite book|author=James R Johnson|title=Comprehending the Cosmos, a Macro View of the Universe|url= http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_ss_i_0_17?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=comprehending+the+cosmos&sprefix=Comprehending+the%2Cstripbooks%2C308|accessdate=1 July 2013|isbn=978-1-477-64969-5|page=34}}</ref> နေ၏ထုထည်သည် {{val|2|e=30|u=kg}} ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသော စကြဝဠာထဲမှ ကြယ်တစ်ခုချင်း၏ ထုတည်မှာ ၁၀^၃၀&nbsp;kg ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကြယ်များအားလုံး၏ထုထည်သည် ကြယ်အရေအတွက် (၁၀^၂၂) နှင့် တူညီသည်။ == အဝေးကွာဆုံး အရာဝတ္ထုများ == ၂၀၁၁ ခုနှစ်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည့် အဝေးကွာဆုံးသော ဂလက်ဆီသည် UDFj-39546284 ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂါမာရောင်ခြည် လောင်ကျွမ်းမှု GRB 090423 အား တွေ့ရှိခဲ့ကာ [[အနီရောင်အရွေ့]] ၈.၂ ရှိလေသည်။ ယင်းမှ ညွန်ပြသည်မှာ လောက(Universe)က သက်တမ်းအားဖြင့် ၆၃၀ မီလီယံနှစ်သာလျှင် ရှိသေးသည့်အချိန်မှ ကြယ်တစ်စင်းပေါက်ကွဲရာက ရောက်လာသော အလင်းဖြစ်ပေသည်။<ref name="NASAGRB">[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2009/28apr_grbsmash/ New Gamma-Ray Burst Smashes Cosmic Distance Record – NASA Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310193130/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2009/28apr_grbsmash/ |date=10 March 2011 }}. Science.nasa.gov. Retrieved on 2011-05-01.</ref> ပေါက်ကွဲမှုသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၃ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် အလင်းနှစ် ၁၃ ဘီလီယံအား မီဒီယာများတွင် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>[http://www.universetoday.com/43517/more-observations-of-grb-090423-the-most-distant-known-object-in-the-universe/ More Observations of GRB 090423, the Most Distant Known Object in the Universe]. Universetoday.com (2009-10-28). Retrieved on 2011-05-01.</ref> [[အနီရောင်အရွေ့]] ၈.၂ ၏ မှန်ကန်သော အကွာအဝေးသည့် ၉.၂ Gpc ဖြစ်ပေမည်။ သို့မဟုတ် အလင်းနှစ် ၃၀ ဘီလီယံနှစ် ဖြစ်လေသည်။<ref>{{cite journal |author=Meszaros, Attila |display-authors=etal |journal=Baltic Astronomy |volume=18 |title=Impact on cosmology of the celestial anisotropy of the short gamma-ray bursts |pages=293–296 |date=2009 |arxiv=1005.1558 |bibcode=2009BaltA..18..293M }}</ref> အခြားသော အဝေးကွာဆုံးအရာဝတ္ထုမှာ Abell 2218 အလွန်မှဖြစ်ကာ ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၁၃ ဘီလီယံဖြစ်သည်။<ref>[http://www.spacetelescope.org/news/heic0404/ Hubble and Keck team up to find farthest known galaxy in the Universe|Press Releases|ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610223151/http://www.spacetelescope.org/news/heic0404/ |date=10 June 2020 }}. Spacetelescope.org (2004-02-15). Retrieved on 2011-05-01.</ref> မိမိတို့ ယခုလက်ရှိ ကမ္ဘာမြေမှမြင်ရသည့် ယင်းဂယ်လက်ဆီ၏ အလင်းသည် မဟာပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၇၅၀ မီလီယံမှ ဖြစ်ပေသည်။<ref>{{Cite web |title=MSNBC: "Galaxy ranks as most distant object in cosmos" |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4274187/ |accessdate=21 March 2016 |archivedate=23 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023124917/http://www.msnbc.msn.com/id/4274187/ }}</ref> ==မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းများ== မိမိတို့ လောက(Universe)ကို လေ့လာနိုင်စွမ်းသည် လောကလုံးဆိုင်ရာ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း (cosmological horizon) ကန့်သတ်ချက်များကို မကျော်လွန်စွမ်းလေရာ လောက(Universe)တွင် ဖြစ်ပွားသည့် များလှစွာသောဖြစ်ရပ်များအား သတင်းအချက်အလက်ရယူရာတွင် များစွာကွဲပြားလှသည်။ နာမည်အကျော်ကြားဆုံးသော မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းသည် အမှုန်မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း (particle horizon) ဖြစ်ပြီး မိမိတို့မြင်ရသည့် တိကျသောအကွာအဝေးအား ကန့်သတ်ထားသည်။ ယင်းသည် လောက(Universe)၏ သက်တမ်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ လောက(Universe)သည် သက်တမ်းအားဖြင့် ၁၃ ဘီလီယံဆိုပါက မိမိတို့အနေဖြင့် အလင်းနှစ် ၁၃ ဘီလီယံကျော်ထက်ပိုဝေးသော အကွာအဝေးအား မြင်တွေ့ရမည်မဟုတ်ပေ။ အခြားသော မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းများမှာ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လောက၏ ပြန့်ကားမှုများကြောင့်ဖြစ်ပြီး ယင်းသည်အမှုန်မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လှပေသည်။ {{wide image|Earth's Location in the Universe (JPEG).jpg|2000px|လက်လှမ်းမီနိုင်သမျှလောကအတွင်းမှ ကမ္ဘာမြေ၏တည်နေရာ (''[[:File:Earth's Location in the Universe SMALLER (JPEG).jpg|အစားထိုးပုံရိပ်]]'')}} {{wide image|Observable_Universe_Logarithmic_Map_(horizontal_layout_english_annotations).png|2250px|လက်လှမ်းမီနိုင်သမျှလောက၏ မြေပုံ၊ ဘယ်မှညာသို့- အာကာသယာဉ်နှင့် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများကို ကမ္ဘာ၏အနီးအနားပုံစံဖြင့် စီထားသည်။}} == အကိုးအကား == {{Reflist|20em}} ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.youtube.com/watch?v=K8V8Iy9Tozk Calculating the total mass of ordinary matter in the universe, what you always wanted to know] * [http://www.mpa-garching.mpg.de/galform/millennium/ "Millennium Simulation" of structure forming] – Max Planck Institute of Astrophysics, Garching, Germany * [http://www.physics.usyd.edu.au/sifa/MSPM/An Visualisations of large-scale structure: animated spins of groups, clusters, filaments and voids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901212925/http://www.physics.usyd.edu.au/sifa/MSPM/An |date=1 September 2014 }} – identified in SDSS data by MSPM (Sydney Institute for Astronomy) * [http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmology_faq.html Cosmology FAQ] * [http://www.sciencedaily.com/releases/2007/04/070419125240.htm Forming Galaxies Captured In The Young Universe By Hubble, VLT & Spitzer] * [http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery NASA featured Images and Galleries] * [http://www.cnn.com/2003/TECH/space/07/22/stars.survey/ Star Survey reaches 70 sextillion] * [http://www.phys.ksu.edu/personal/gahs/phys191/horizon.html Animation of the cosmic light horizon] * [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0305179 Inflation and the Cosmic Microwave Background by Charles Lineweaver] * [http://www.astro.princeton.edu/universe/ Logarithmic Maps of the Universe] * [http://www.mso.anu.edu.au/2dFGRS/ List of publications of the 2dF Galaxy Redshift Survey] * [http://www.atlasoftheuniverse.com/universe.html The Universe Within 14 Billion Light Years – NASA Atlas of the Universe] – Note, this map only gives a rough cosmographical estimate of the expected distribution of superclusters within the observable universe; very little actual mapping has been done beyond a distance of one billion light years. * [http://www.youtube.com/watch?v=17jymDn0W6U Video: "The Known Universe", from the American Museum of Natural History] * [http://ned.ipac.caltech.edu/ NASA/IPAC Extragalactic Database] * [http://irfu.cea.fr/cosmography Cosmography of the Local Universe] at irfu.cea.fr (17:35) ([http://arxiv.org/abs/1306.0091 arXiv]) * [http://www.astronoo.com/en/articles/size-of-the-universe.html Size and age of the Universe] – at Astronoo [[ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာ]] [[ကဏ္ဍ:လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]] h0cci5btl1qd0usvwpijnh5jx3ivot7 0 66477 1052144 770735 2026-09-10T07:43:50Z ~2026-46052-08 147319 1052144 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = အံ့ကျော် | image = Ann Kyaw.jpeg | alt = | caption = အကယ်ဒမီ အံ့ကျော်(၁၉၃၇-၂၀၀၇) | birth_name = မြင့်ဝေ | birth_date = {{Birth date|၁၉၃၇|၆|၆}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = {{Death date and age|၂၀၀၇|၂|၁၁|၁၉၃၇|၆|၆}} | death_place = [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း]]၊ ရန်ကုန်မြို့ | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | other_names = | occupation = ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် | years_active = | known_for = }} '''အံ့ကျော်''' (၁၉၃၇ – ၂၀၀၇) သည် မြန်မာလူမျိုး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်ကို ဖခင် ဦးတင်အောင်(မီးရထား-ငြိမ်း)၊ မိခင် ဒေါ်ကြူကြူတို့က ၁၉၃၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၆)ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ မွေးဖွားသည်။ သားနှစ်ဦးထွန်းကားသည့်အနက် သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်မှာ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ==ငယ်ဘဝ== ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ရှိ [[ဖားသားလဖုန်း]]ကျောင်း၌ ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ပြည်သူပိုင်မသိမ်းခင် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ နဂါးတိုက် နာရီဆိုင်တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်နေရင်း ရုပ်ရှင်ကို စိတ်ဝင်စားလွန်းသဖြင့် မှန်ထိုး မီးထိုး ဘဝဖြင့် ရုပ်ရှင်လောသို့ စတင်ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် တဖြည်းဖြည်း [[လူကြမ်းမင်းသား]]အခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ခွင့် ရခဲ့သည်။ လူကြမ်းမင်းသား အံ့ကျော်ဟုဆိုလျှင် မသိသူ ရှားသည်။ ကလေးကအစ သိသည်။ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်ပါသဖြင့် မင်းသားအံ့ကျော်မှာ နာမည်ကြီးသည်။ ==ရုပ်ရှင်လောက== ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ သူ၏ မိဘသဖွယ် လက်ဦးဆရာများမှာ ဒါရိုက်တာ [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)|ဦးချင်းစိန်]]၊ ဒါရိုက်တာ [[တင်ယု၊ ဦး(ဒါရိုက်တာ)|ဦးတင်ယု]]နှင့် ဒါရိုက်တာ [[ဦးမောင်မောင်မြင့်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးအံ့ကျော်သည် ၎င်းဒါရိုက်တာကြီးများ၏ ညွှန်ကြားပြသ ပြောဆိုမှုများကို စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဖြင့် တစ်သဝေမတိမ်း လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ သူသည် လူကြမ်းမင်းသားခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ရသော်လည်း ပင်ကိုစရိုက်မှာ ပျော်ပျော်နေတတ်သည်။ ၁၉၆၇-ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နှင်းရည်အောင်(ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန-ငြိမ်း)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး သမီးတစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား စာပေဆု]]ရ [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)|မင်းကျော်]]၏ [[မြဝတီမဂ္ဂဇင်း]]ပါ အခန်းဆက် [[ဝတ္ထုရှည်]]ကို ဒါရိုက်တာ [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)|ဦးသုခ]] ရိုက်ကူးသော ''ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်'' ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ပို့ဆုဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကယ်ဒမီဆု]]ကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် စာမတတ် ပေမတတ် ထန်းတက်သမား ကိုချစ်စရာအဖြစ် ရိုးသားနုံအသော တောသားတစ်ယောက်၏ သဘောသဘာဝကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သရုပ်ဆောင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ လူကြမ်းခန်းများတွင်သာ အများအားဖြင့် သရုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည့် ဦးအံ့ကျော်သည် ''ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်'' ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်လမ်းအရ သနားစဖွယ် ကောင်းသော လူတစ်ယောက် အဖြစ် ဇာတ်ပို့ တစ်ဦးအနေဖြင့် ထူးခြားစွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအနေဖြင့် မကွယ်လွန်မီ အချိန်ထိ ရုပ်ရှင်ကားကြီး၊ ဗီဒီယို ဇာတ်ကားပေါင်း ၃၀၀-ခန့် သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားမှ ဘာသာရေး နေ့ထူးနေ့မြတ်များတွင် ထုတ်လွှင့်သော ဘာသာရေးဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင် နှင့် အကယ်ဒမီဆု == ဒါရိုက်တာ [[ဦးသုခ]] ရိုက်ကူးသည့် [[စာမတတ်သူပပျောက်ရေး]] ပညာပေး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သော ''[[ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်]]'' ဇာတ်ကားသည် ထိုးဟယ်၊ ကြိတ်ဟယ်၊ ပစ်ဟယ်၊ ခတ်ဟယ် မပါဘဲ ဇာတ်နုယဉ်သည့် ဘဝသရုပ်ဖော်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်ကား စတင်ရိုက်ကူးရန် ဇာတ်ဆောင်ရွေးချယ်စဉ်က အံ့ကျော်သည် လုံးဝမပါရှိခဲ့ဘဲ စိတ်ကူးပင် မထည့်ရဲခဲ့ပေ။ === သရုပ်ဆောင်ခ နှင့် အကယ်ဒမီ ပူဆာခြင်း === အံ့ကျော်သည် ဆရာဦးသုခ ခေါ်ခိုင်းလိုက်သည်ကို သိရသောအခါ အရမ်းဝမ်းသာသွားခဲ့သည်။ ဘဝသရုပ်ဖော် ဇာတ်ကားကောင်းများတွင် ဆရာနှင့် ရိုက်ကူးရပါက အကယ်ဒမီ ရမည်ဟု တွက်ထားခဲ့၍ ဖြစ်သည်။ ဆရာ ဦးသုခနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် ဆရာက "မင်း ထန်းပင်တက်တတ်သလား" ဟု မေးရာ အံ့ကျော်က ခေါင်းညိတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆရာက စာမတတ်သူ ထန်းတက်သမား "ချစ်စရာ" နေရာတွင် ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ပြီး လုပ်နိုင်လျှင် အကျိုးရှိမည်ဟု ပြောကြားကာ "မင်း သရုပ်ဆောင်ခ ဘယ်လောက်ယူသလဲ" ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ အံ့ကျော်က "ဆရာရယ် ကျွန်တော် သရုပ်ဆောင်ခ မလိုပါဘူး။ အကယ်ဒမီရအောင်သာ ရိုက်ပေးပါ ဆရာရယ်" ဟု ပြန်လည် ပူဆာခဲ့သည်။ ဆရာ ဦးသုခက အားရပါးရ ရယ်မောပြီး "မင်း ကြိုးစားပေါ့ကွာ။ ကြိုးစားရင် ဘာမဆို ဖြစ်ရမှာပေါ့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ အံ့ကျော်သည် "ငါ အကယ်ဒမီ ရရမည်၊ ရကိုရရမည်၊ ရအောင် ကြိုးစားမည်" ဟူသော သံမဏိအဓိဋ္ဌာန် ချခဲ့ခြင်း၊ ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယ ရှိခြင်း၊ ဆရာ၏ သွန်သင်ပြသမှုနှင့် သရုပ်ဆောင်မှု အတတ်ပညာကို တစ်သဝေမတိမ်း ကြိုးစား ဈာန်ဝင်လုပ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အကယ်ဒမီဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူကြမ်းမင်းသားများတွင်လည်း နူးညံ့သည့် အသည်းနှလုံးရှိကြောင်း ပရိသတ်ကို ပြချင်သည့် မခံချင်စိတ်ကြောင့်လည်းပါသည်။ ဆရာ၏ ကျေးဇူးမေတ္တာ၊ စေတနာ အကျိုးတို့ကြောင့် ပရိသတ်ကို လွမ်းပြကာ မျက်ရည်ကျစေခဲ့သည့် ''ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်'' ဇာတ်ကားသည် အံ့ကျော်၏ ရုပ်ရှင်သမိုင်းစဉ်အတွက် မှတ်ကျောက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စာပေဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက် == ၁၉၈၉ ခုနှစ်ထုတ် ''ရုပ်ရှင်သစ္စာမဂ္ဂဇင်း'' (အတွဲ ၉၊ အမှတ် ၃) တွင် လူကြမ်းသရုပ်ဆောင် အံ့ကျော် ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားသည့် "အံ့ကျော်လည်း အသည်းနှလုံးနှင့်ပါ" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဆောင်းပါးပါရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝနိဂုံး== ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ ဦးအံ့ကျော်သည် ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁)ရက် နေ့တွင် [[လေငန်းရောဂါ]]ဖြင့် [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း]]၊ ၄၉ ရပ်ကွက်၊ အမှတ် ၁၀၆၄၊ ဒူးယား (၆)လမ်း နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၀) ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== * ၁၉၈၉ ခုနှစ်ထုတ် ''ရုပ်ရှင်သစ္စာမဂ္ဂဇင်း'' (အတွဲ ၉၊ အမှတ် ၃) ပါ "အံ့ကျော်လည်း အသည်းနှလုံးနှင့်ပါ" ဆောင်းပါး။ {{reflist| <ref> စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၀၈)</ref> }} {{Lifetime|၁၉၃၇|၂၀၀၇}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] a4kb1pg7upqdmyf8sv7flzz6bbjg0kr 0 67449 1052055 1052041 2026-09-09T15:23:00Z Khun Zay Ya 133599 1052055 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ | name_official = | image = File:UPL station.jpg | image_size = | image_caption = | image_alt = | country = မြန်မာ | location = နေပြည်တော်နှင့်ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်၊ | purpose = လျှပ်စစ်ဓာတ်အား | status = O | construction_began = ၂၀၀၅ | opening = ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅ | demolished = | cost = | owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | dam_type = G | dam_crosses = [[ပေါင်းလောင်းမြစ်]] | dam_length = {{Convert|530|m|abbr=on}} | dam_height = {{Convert|103|m|abbr=on}} | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = {{Convert|1.1|e6m3|cuyd|abbr=on}} | spillway_count = | spillway_type = Uncontrolled | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|1300|e6m3|acre.ft|abbr=on}} | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant_lat_d = | plant_lat_m = | plant_lat_s = | plant_lat_NS = | plant_long_d = | plant_long_m = | plant_long_s = | plant_long_EW = | plant_operator = | plant_commission = ၂၀၁၅ ခန့်မှန်း | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 2 x {{convert|70|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_hydraulic_head = | plant_capacity = {{convert|140|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | plant_annual_gen = {{convert|454|GWh|abbr=on}} | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|45|22|N|96|35|37|E|display=inline,title}} | extra = }} '''အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ'''သည် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]မှ အရှေ့ဘက် {{Convert|40|km|mi|abbr=on}} အကွာ [[ပေါင်းလောင်းမြစ်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် နေပြည်တော် နယ်နမိတ်နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ကြားတွင် ထိစပ်သည်။ တာတမံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ [[ရေအားလျှပ်စစ်]]ဖြစ်ပြီး {{convert|140|MW}} ဓာတ်အားထုတ်ပေးနိုင်သည်။ တာတမံအား ဇန်နဝါရီ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ အောက်တိုလတွင် ကွန်ကရစ်ခင်းခြင်း ပြီးဆုံးသည်။[[File:ပေါင်းလောင်းဆည်ကို အထက်မှမြင်ရပုံ.jpg|thumb|]]<ref>{{cite web|title=RCC Dam Database (Upper Paung Laung)|url=http://rccdams.co.uk/database_results.php|publisher=Malcom Dustan & Associaties|accessdate=10 March 2014|archivedate=23 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060923140552/http://www.rccdams.co.uk/database_results.php}}</ref><ref>{{cite web |title=Upper Paunglaung Hydropower Project(Myanmar) |url=http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_pl2.htm |publisher=Yunnan Machinery & Electrical |accessdate=10 March 2014 |archivedate=23 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723001439/http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_pl2.htm }}</ref><ref>{{cite news |title=Upper Paunglaung Hydropower Project to generate 454 kwh million on completion |url=http://www.mmbc2u.org/index.php/92-upper-paunglaung-hydropower-project-to-generate-454-kwh-million-on-completion |accessdate=10 March 2014 |newspaper=Malaysian Myranmar Business Council |date=24 September 2013 |archivedate=22 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222204312/http://www.mmbc2u.org/index.php/92-upper-paunglaung-hydropower-project-to-generate-454-kwh-million-on-completion }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးရန် မျော်မှန်းထားသည်။<ref name=mmtimes>{{cite news|last=Lone|first=Wa|title=Complaints emerge over Paunglaung Dam compensation|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/8718-complaints-emerge-over-paunglaung-dam-compensation.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Myranmar Times|date=7 November 2013|archivedate=22 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222212800/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/8718-complaints-emerge-over-paunglaung-dam-compensation.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Shan farmers dissatisfied with dam relocation site|url=https://www.dvb.no/news/shan-farmers-dissatisfied-with-dam-relocation-site-burma-myanmar/43515|publisher=DVB|accessdate=22 December 2014|date=24 August 2014|archivedate=22 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222214914/https://www.dvb.no/news/shan-farmers-dissatisfied-with-dam-relocation-site-burma-myanmar/43515}}</ref> ပြီးဆုံးပါက [[အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ]]ရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ရေစီးရေလာ ပိုမိုကောင်းမွန်စေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Upper Paunglaung HPP, Myanmar |url=http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar |publisher=AF Consult |accessdate=10 March 2014 |archivedate=11 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311030951/http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar/ }}</ref> တာတမံသည် ဒေသခံပြည်သူ ၁၅၀၀ ခန့်အား ရွေ့ပြောင်းစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>Connor Macdonald, '[http://mizzima.com/news-domestic/new-report-highlights-%E2%80%98devastating-human-cost%E2%80%99-upper-paunglaung-dam-project New report highlights 'devastating human cost' of Upper Paunglaung Dam project'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304085413/http://mizzima.com/news-domestic/new-report-highlights-%E2%80%98devastating-human-cost%E2%80%99-upper-paunglaung-dam-project |date=4 March 2016 }}, ''Mizzima'', 7 October 2015.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] [[Category:နေပြည်တော်]] ftqhyxxhnckbv367b7sivjkxsfzih11 4 69495 1052145 1046505 2026-09-10T07:45:28Z ShoonShoonwai 148006 /* ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်း အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၄၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) */ အပိုင်းသစ် 1052145 wikitext text/x-wiki {{/ခေါင်းစီး}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ ဖိုရမ်]] <div style="width:50%">__TOC__</div> <!-- ဤစာမျက်နှာသည် ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုပုံနှင့် ပတ်သက်၍ သင်သိလိုသော မေးခွန်းများ မေးရန် ဖြစ်သည်! --> <!-- အထွေထွေ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ မေးခွန်းများအတွက် [[WP:RD]] သို့ သွားပါ! --> <!-- --> <!-- သင့်မေးခွန်းကို ဤစာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် မေးပါ။ မကြာမီ ဖြေကြားပေးပါလိမ့်မည်။ --> <!-- --> == ငွေထည်လုပ်ငန်း == ငွေထည်လုပ်ငန်းလို့ ရိုက်ရှာလိုက်တာ တွေ့တော့တွေ့တယ် စာထဲမှာ ပြောထားတဲ့ ပုံတွေ မပါလို့ ဘယ်လိုရှာရမလဲ ကူညီကြပါဦး။kjdmmrmjrjujjjk တွေ့လိုရင် လင့်လေးဖြစ်ဖြစ် ပေးကြပါဦး အဆွေတော်တို့ {{|ထည့္မည္္}} {{unsignedIP2|05:21, 5 October 2019|2400:AC40:820:CBB4:2123:A798:75E7:746E}} == ပုံတင်မရခြင်း == biography ေရးသားပြီး လူပုံထည့်ချင်တာ ဖိုင်တင်လို့မရလို့ပါ ဘယ်လိုတင်ရသလဲခင်ဗျာ == MoVIDO == မဃဒေဝလင်္ကာသစ် က အ တလုံးပို ပါ သွားသည် ဘယ်လိုလုပ်ရမည်ဆိုတာ ဖြေပေးပါ {{unsigned|‎Smalpic1}} ၁၆:၃၇၊ ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) :{{Ping|‎Smalpic1}} စာမျက်နှာ အပေါ်ဆုံးမှာ "ရွှေ့ရန်" (move) ဆိုတာရှိပါတယ်။ အဲဒါကို နှိပ်ပြီး ဆောင်းပါး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) == ပုံတင်ခြင်း == ဓာတ်ပုံမည်သို့တင်ရမည်နည်း။ {{unsigned2|11:51, 3 May 2020|Ahkarkyaw9}} Main page ရဲ့ ဘယ်ဘက်ဘေးမှာ [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်|ဖိုင်တင်ရန်]] ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] ကိုကြည့်၍ လေ့လာနိုင်ပါသည်။[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၄၊ ၃ မေ ၂၀၂၀ (UTC) == Help panel question on [[:လ|လ]] ( ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂) == ဟုတ်ကဲ့ မင်္ဂလာပါ လ ဆိုတဲ့ ဂြိုလ်အကြောင်းလေးသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zayeroo1990|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]]။ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၂၄၊ ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi]] ( ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂) == Facebook နှင့်ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲဖြစ်နေပါလျှင် ကူညီပါရစေ။ --[[အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|Mg Lay Gyi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Lay Gyi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :ဒီနေရာက ''ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်း သို့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်း'' နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကူအညီတွေ ပေးဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၈:၁၇၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:မိုးဟေကို|မိုးဟေကို]] ( ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ ဇယာဘယ်လိုဆွဲရတာပါလဲခဗျာ --[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:David San Lyan|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ဇယားဆွဲတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခြေခံ အချက်အလက်တွေကို [[Help:Wikitable]], [[H:TABLE]] နဲ့ [[အကူအညီ:မျက်မြင်တည်းဖြတ်ဖြင့် ဇယားများထည့်ခြင်း မိတ်ဆက်/၁]] တို့မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၂၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အောင်ချိမ့်|အောင်ချိမ့်]] ( ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ။ကျွန်မက အိမ်မက်ချိမ့်ချိမ့်ပါ။ ဆရာအောင်ချိမ့်ရဲ့ သမီးပါ။ အဖေအကြောင်းအရာလေးတွေပြင်ပေးချင်လို့ပါ။ လက်မှတ်ပုံက မှားနေလို့ပါ။ အဲ့တာကိုဘယ်လိုပြန်ပြင်လို့ရမလဲသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Aein Mek Cheimt Cheimt|Aein Mek Cheimt Cheimt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aein Mek Cheimt Cheimt|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :ပြင်ဆင်ထားပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Shin Khant Maung|Shin Khant Maung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Khant Maung|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၃၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]] ( ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မြန်မာနိုင်ငံ ၏ အလယ်ဗဟိုနေရာက ဘယ်နေရာလဲ? --[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Uttara|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မ]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာက ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်းနဲ့ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးမြန်းဖို့ နေရာဖြစ်တဲ့အတွက် အခြားအထွေထွေမေးခွန်းတွေကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] မှာ မေးမြန်းပေးစေလိုပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၁၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ချန်အာ|ချန်အာ]] ( ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂) == ဟိုင်း၊ စာမျက်နှာနာမည်ကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ၊ ပြီးတော့ သူများတွေ ပြင်ဆင်တာကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Kim Doggy|Kim Doggy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kim Doggy|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ကောလူမျိုး|ကောလူမျိုး]] ( ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) == ကောလူမျိုးဟူသည့် ခေါင်းစဉ်အား ပြင်ဆင်ပေးလိုပါသည်။ မိမိတို့ အာခါလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်ကို အာခါ ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြပြီး ကော အီကော ဆိုသည့် အမည်များမှာ တခြားလူမျိုးများက နှိမ်သည့်သဘောနှင့် ခေါ်ဝေါ်သည့် အခေါ်အဝေါ် သက်သက်ဖြစ်ပါသည်။ အာခါလူမျိုးများသည် ကော အီကော ဟူသော အမည်နာမများအား မနှစ်သက်သည့်အတွက် ခေါင်းစဉ်အား အာခါ လူမျိုးဟုသာ ပြင်ဆင်ပါက ပိုသင့်လျော်မည်မြင်မိပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Noraroo|Noraroo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Noraroo|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) :{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၂၂၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂) == ဝီကီပီးဒီးယာကိုမျှဝေရန်အတွက်ဝီကီပီးဒီးယာ၏Linkကိုဘယ်လိုယူရမလည်း --[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာရဲ့ ဘယ်ဖက်မှာရှိတဲ့ ကိရိယာများ အပိုင်းအောက်က '''ပုံသေလိပ်စာ''' ကို နှိပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ညာကလစ်နှိပ်ပြီး ကော်ပီလုပ်၍သော်လည်းကောင်း လင့်ခ်ကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၄၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions|ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) == နှင်းဆီဖြူ ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်ကိုရေး ဆောင်းပါးများကို ဝီကီပေါ် တင်ချင်တဲ့အခါ ဖုန်း/ တက်ဘလက်နှင့် လက်ပ်တော့ ထဲက Note မှာ အရင်ရေးပြီး စိတ်တိုင်းကျတည်းဖြတ်ပြီးမှ ဝီကီမှာ တင်လို့ရပါသလား။ နည်းလမ်းရှိရင် သိလိုပါတယ်။ ဝီကီပေါ်မှ တည်းဖြတ်သူများနှင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုသူအားလုံးကို လေးစားလျက်ပါ🙏 --[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] - ဝီကီမဟုတ်တဲ့ တစ်နေရာရာမှာ ရေးတာထက် မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင် [[Special:MyPage/sandbox|sandbox အစမ်းစာမျက်နှာ]] မှာ စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ပြီး စာမျက်နှာကို ရွှေ့ပြောင်းလိုက်တာ/စာတွေကို ကူးယူတင်လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းက ပိုပြီး အဆင်ပြေပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီရဲ့ sandbox မှာဆိုရင် ကိုယ်ရေးလိုက်တဲ့ စာ ဘယ်လိုပုံပေါ်မယ်ဆိုတာကို preview/publish ကြည့်လို့ရတာကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၂၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ::‌ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာ == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာပေါ်မှာရေးတဲ့ဆောင်းပါးကို ပုဒ်ရေ ကန့်သတ်ထားပါသလား။အဲဒီကနေ ဝီကီစာမျက်နှာ ပေါ်ကို တင်လို့ ရနိုင်ပါသလား။ါ် [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၆၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] အဲလိုကန့်သတ်ထားတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာကနေ ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းဆီကို copy/paste လုပ်ပြီး ကူးတင်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::"ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်း က ဘယ်စာမျက်နှာလဲ သိပါရစေ။ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၆၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :::ပင်မအမည်ညွှန်း ဆိုတာက လက်ရှိ ဆောင်းပါးစာမျက်နှာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ စာမျက်နှာတစ်ခုရဲ့ ရှေ့မှာ "ဝီကီပီးဒီးယား:", "တမ်းပလိတ်:", "အကူအညီ:" စတဲ့ ရှေ့ဆက်စာလုံးတွေ မပါတဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၁၇၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == [[:လီယိုတော်စတွိုင်း|လီယိုတော်စတွိုင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) == မဂ်လာပါ.ကမ္ဘာပေါ်မာ ဂြိုလ် ပေါင်း မည်မျှရှိပါသနည်း --[[အသုံးပြုသူ:Khun R.kar|Khun R.kar]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Khun R.kar|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ကွန်ပျူတာ|ကွန်ပျူတာ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hello everyone --[[အသုံးပြုသူ:Yoonga narkay|Yoonga narkay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Yoonga narkay|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ|တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hi မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော်ကတော့ 左航 ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလက်ရှိတရုတ်စံတော်ကိုသိချင်လို့ပါ။ မြန်မာစံတော်ချိန်နှင့်ဘယ်နှနာရီကွာသလဲသိချင်လို့ပါခင်ဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Zuo Hang Left|Zuo Hang Left]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zuo Hang Left|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == မြန်မာပြည်ရအောင်လွှင့်ပေပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zawlinlin|Zawlinlin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == အကူအညီစားပွဲ မေးခွန်း ( ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ။ ဒီမှာက ၁၉၄၇ မှ ECSC နဲ့ဆွေးနွေးပြီး OEEC ကိုဖွဲ့တာမလား။ ၄၈ မှာမှ ဒီအဖွဲ့က ဖွဲ့တာဆိုတော့လေ။ ၅၇ ဖြစ်နေတော့ တစ်ခုခုလွဲနေတယ်။ မှန်မမှန်သိချင်မိတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Glorious Future|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မေးချင်တာဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာမှာ မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၀၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:ဝင်းဖောင့်|ဝင်းဖောင့်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄) == How can I upload images from mobile phone editor? --[[အသုံးပြုသူ:ZZeya|ZZeya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ZZeya|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄) == လူသုး၈ှိငါငံကျားနိုင်မလွှင့ငါတိုငါ့နိုင်သည် --[[အသုံးပြုသူ:Soesanhtike|Soesanhtike]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်|အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ ပဲခူးတိုင်းပဲခူးခရိုင်ပဲခူးမြို့နယ် ရှိအင်းတကော်သည်ရွာသို့မဟုတ်ကျေးရွားအုပ်စုမဟုတ်တော့ပါ အင်တကော်သည်မြို့ အဆင့်သို့ပြောင်းလဲပြီးပါပြီ အင်တကော်သည်မတိမ်ကောပါစည်ကားနေပါပြီ ထန်းပင်ချောင်အုပ်စုသဲဖြူချောင်းကျေးရွားအနီးတွင်တည်ရှိသည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ဆွေးနွေးပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ရွာဆောင်းပါးကို [[အင်းတကော်မြို့]] ဆောင်းပါးဆီ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၆၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း|မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) == Urban planning ကို မြို့ပြစီမံကိန်း ဟုဘာသာပြန်ခြင်းသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်မည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Louis Yel|Louis Yel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Louis Yel|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) :Thank you. Your suggestion was accepted. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၅၈၊ ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:Neo-psychedelia|Neo-psychedelia]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါရှင့် ဆောင်းပါးတစ်ခုရေးနိုင်ရန်ဘာတွေလိုအပ်သလဲ၊ ဘာတွေလေ့လာထားသင့်ပါသလဲ မြန်မာစာပေအရေးအသားကိုလွန်စွာနှစ်သက်သဘောကျသည်မို့ နှံ့နှံ့စပ်စပ်လေ့လာလိုပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:မိုင်း|မိုင်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မိုင်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :[[ဝီကီပီးဒီးယား:သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]]နဲ့ [[အကူအညီ:မိတ်ဆက်]] တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၅၅၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီမြို့]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅) == လူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်သွားမည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုနေပိုင်|ကိုနေပိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုနေပိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး|အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅) == စာလုံးရေကျဲနေလို့ ဘယ်လိုလုပ်ရင်အဆင်ပြေမလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Attsay|Attsay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Attsay|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်ကူညီပါရစေဗျာ။ ညာဘက်ထိပ်ဆုံပါ်ကနရာတွင်စားလုံးပုံစံအနအထားစိတ်ကြိုက်ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:လီဆန်းမိခင်|လီဆန်းမိခင်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅) == Hi ကျွန်​တော်က မြတ်ကိုကိုပါ။တစ်ခုလောက်မေးပါရစေ ပုံတင်ဖို့အခက်အခဲတွေ့နေလို့ပါ။တည်းဖြတ်တဲ့အခါမှာ ပုံတင်ရန်ဆိုပြီးတွေ့မယ်လို့ပြောပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဆီမှာပေါ်မနေလို့ပါ။နောက်ပြီး ပုံတွေမှာ Fileဆိုတဲ့ဟာအပြင် အချို့ပုံတွေက Pic(picture)ဆိုပြီးပါပေါ်နေတယ်ဗျ။သူတို့၂ခုကကော ဘယ်လိုကွာခြားချက်လဲဗျ။တင်ပုံတင်နည်းကကော သူတို့၂ခုလုံးကအတူတူပဲလားဗျ။ --[[အသုံးပြုသူ:Myat Htoo Kywel|Myat Htoo Kywel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myat Htoo Kywel|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။ပုံတင်ရာတွင်အခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာရှိလျှင် စိတ်မပူပါနဲ့ဗျ။ ပုံကိုကြာကြာဖိထားလိုက်လျှင်(share,link)ရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ သီသန့linkလိုချင်ပါက Gemini.goonle.comသို့သွားရောက်၍ပိုလိုတဲ့ပုံအတွက်linkရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ ‌ကျးဇူးတင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅) == ပေါင်းတလည်ရွာကတိမ်ကောတာမဟုတ်ပါဘူး ရွာကနေ မြို့လေးဖြစ်သွားတာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Phyu Sin Zaw|Phyu Sin Zaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Phyu Sin Zaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅) == ဩစတျေးလျမညာရေး --[[အသုံးပြုသူ:ထုဆိုင်|ထုဆိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ထုဆိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅) == သပ်က၏ကခပသ င့့သခ့သ်ကဟ်၏ရ်ခသ့ခ့ဩလ --[[အသုံးပြုသူ:Nan May Hnin|Nan May Hnin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nan May Hnin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အထက(သုဝဏ္ဏ)|အထက(သုဝဏ္ဏ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅) == How to makly categories in my own article --[[အသုံးပြုသူ:Zeuuzu|Zeuuzu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zeuuzu|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း|ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Paing zin phyo|Paing zin phyo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Paing zin phyo|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပီမိုးနင်း|ပီမိုးနင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == မဂ်လာပါခင်ဗျာ စာရေးဆရာပီမိုးနှင်းမွေးနေ့သည်မြန်မာသက္ကရာဇ်၊၁၂၄၅ခုနှစ်တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၆)ရက်နေ့သည်အဂ်နေ့အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ခရစ်သက္ကရာဇ်၅.၁၁.၁၈၈၃ခုနှစ်သည်တနလ်ာနေ့ဖြစ်နေပါသည်။ဘယ်ဟာအမှန်လဲသိချင်ပါတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်စန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]]၊ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နဲ့ဆိုရင် နှစ်ခုစလုံးက (တစ်ရက်တည်း) တနင်္လာနေ့ကျပါတယ်။ [https://yan9a.github.io/mmcal/ ဒီမှာ] စစ်ကြည့်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၄၆၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။အကယ်၍မှားတာလေးများရှိရင်စိတ်မဆိုးပါနဲ့ဗျ။မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့)။လို့သိရပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:သွယ်မြိတ်|သွယ်မြိတ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == ကျွန်ုပ်ရက်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းထားသောအချက်အလတ်များနှင့် လက်ရှိမော်ဒန်ကဗျာလောကတွင် ဆိုရှယ်မီဒီယာ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြင့်ထွန်းလင်းလာခဲ့သော အနုပညာရှင်တစ်ယောက်၏ဆောင်းပါးသည် တိကျသောအချက်အလတ်များနှင့်ပြည့်စုံပါသည် ဤသည်ကိုလူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်ခွင့်မရနိုင်သည်ကို နားမလည်ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Thwe Myeik|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]]; လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအကြောင်း ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးအဖြစ် ပါဝင်နိုင်ဖို့အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါမှု]] ရှိဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ သာမန်လူတစ်ဦးရဲ့ အကြောင်းကို ဝီကီပီးဒီးယားက လွှင့်တင်ပေးခြင်းမရှိပါ။ ဒါ့အပြင် သင့်ကိုယ်သင်အကြောင်း ဆောင်းပါးတစ်ခုကို ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:AUTOBIO|ဝီကီပီးဒီးယားက ခွင့်မပြုပါ]]။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၃၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်လည်းထပ်တူအခက်တွေနေပါတယ်ဗျာ။ :Public‌ေပါ်တင်၍မျှ‌ေဝချင်‌ေသာ်လည်းအခက်‌ေတွ့‌ေနပါတယ်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) == How to make Yone Taw Kyi Village content appear on wikipedia? --[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]]; [[ရုန်းတောကြီးရွာ၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်]] အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၄၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၀:၂၅၊ ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) == good night. Why does you mams hungry ? --[[အသုံးပြုသူ:War War Morr|War War Morr]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:War War Morr|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၂၅၊ ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်း|ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၄၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) == ဘာကြောင့်ဖစြ်ပေါ်ခဲ့တာလဲ --[[အသုံးပြုသူ:ShoonShoonwai|ShoonShoonwai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ShoonShoonwai|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 9fll6v9t992xwar2zm2okcffiqfuk0r 0 84946 1052130 1019713 2026-09-10T06:22:26Z ~2026-48988-56 148004 Logo 1052130 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ် |image =https://share.google/1PRoiEGjiPITdD86b |caption = |logo =https://share.google/1PRoiEGjiPITdD86b |logo_size = |motto =သီလ ပညာ သမာဓိ စေတနာ |former_names=(၁၉၄၈) သက်ကြီးတက္ကသိုလ် (၁၉၆၄) လုပ်သားများကောလိပ် (၁၉၇၆) ဒေသကောလိပ် (၁၉၈၄) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ဗိုလ်တထောင်နယ်မြေ) (၂၀၀၄) အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာကောလိပ် (NMC) |established = {{start date and years ago|df=yes|2004}} |location = [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]] <br> [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |principle = |students =၁၃၂၄ |undergrad = |postgrad = |academic_staff = ၄၈<ref name="nmc"/> |administrative_staff = ၄၂<ref name="nmc"/> |city= |website = {{URL|https://www.nmdc.edu.mm}} |principal=ဒေါက်တာခင်သီတာငြိမ်း}} '''အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်''' ({{lang-en|National Management Degree College}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ကောလိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃.၀၇၈ ဧက ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်မတိုင်မီ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် သက်ကြီးတက္ကသိုလ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် လုပ်သားများကောလိပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဒေသကောလိပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ဗိုလ်တထောင်နယ်မြေ) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာကောလိပ် (NMC) အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ် (NMDC) အဖြစ် လည်းကောင်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://nmcygn.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background history of National Management Degree College|accessdate=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=6 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206083009/http://nmcygn.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သင်ကြားရေးဌာနများ နှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနများပါဝင်သည်။<ref name="nmc">{{cite web|url=http://nmcygn.moe-st.gov.mm/?page_id=690|title=အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ|accessdate=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===သင်ကြားရေးဌာနများ === # စီးပွားရေးလုပ်ငန်းနှင့်စီးပွားရေးပညာဌာန # သတင်းအတတ်ပညာဌာန # ခရီးသွားလုပ်ငန်းပညာဌာန # အင်္ဂလိပ်စာဌာန # မြန်မာစာဌာန # သင်္ချာဌာန # ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာဌာန === စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနများ === # စီမံဌာန # ဘဏ္ဍာဌာန # သင်တန်းရေးရာဌာန # စာကြည့်တိုက်ဌာန # အင်ဂျင်နီယာဌာန # ကွန်ပျူတာဌာန # အားကစားဌာန == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} np5vu6wxmmlnykxntg67mk92yvte1ae 0 101427 1052123 637267 2026-09-10T04:24:19Z Sappadasa 132530 merged from [[သဒ္ဒနီတိ ဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဝံသ]] 1052123 wikitext text/x-wiki '''ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' (၅၀၀ ခန့်) သည် ပုဂံခေတ် အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မင်းဆရာတော်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် '''သဒ္ဒနီတိ ဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' ဟုလည်း ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ၄၅၄ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော အလောင်းစည်သူမင်း၊ ၅၂၉ ခုနှစ်တွင် မင်းပြု သော နရသူမင်း၊ ၅၃၃ ခုနှစ်တွင်မင်းပြုသော မင်းယဉ်နရသိင်္ခ မင်းနှင့် ၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော နရပတိစည်သူမင်းတို့၏ လက်ထက်တွင် ပိဋကတတ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူသည် လောကုပတ္တိပကာသနီကျမ်းဆရာ ရှင်အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်။ ဦးလေးသည် ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရပြီး ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူ၏ ဆရာဖြစ်သူမှာ ပထမအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပထမ မဟာအဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်၏ တပည့်လည်းဖြစ်သည်။<ref name="history">{{cite book |title=ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် |author= လှသမိန် |publisher= ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက် |location= ရန်ကုန်မြို့ |date= ၁၉၆၁ |pages= ၂ }}</ref> ထိုခေတ်က သာသနာတော် ကျမ်းနှင့် သင်္သကရိုက် သဒ္ဒါကျမ်းများကို တတ်သော ရှင်မဟာ အဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ဟု ရှိသည်။ ထိုဆရာတော်သည် ၅၃၅ ခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ယင်းဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဒုတိယ အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်တစ်ပါးလည်း ရှိသေးသည်။ ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ကား လောကုပ္ပတ္တိ ပကာသနီကျမ်းကို ပြုတော်မူခဲ့သူတည်း။ ==စာပေဆိုင်ရာ== ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပိဋကတ်ကို ကျွမ်းကျင်၏။ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် သဒ္ဒနီတိကျမ်းကြီးကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် သဒ္ဒါကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် ၄ ပါးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="history"/> တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍတဖြစ်တော်မူသော ဆရာတော်ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သဒ္ဒနီတိ ကျမ်းကြီးသုံးစောင်ကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဒနီတိကျမ်းကား ထိုခေတ်က စာတတ်အကျော် သီဟိုဠ်ဆရာတော်များကပင် ချီးမွမ်းအံ့ဩရသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ယခုတိုင်ပင် ပရိယတ္တိ သာသနာ၌ လွန်စွာထင်ရှား၍၊ အားကိုးအားထား ပြုရသော ကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ== ၁။ သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ (၅၁၆)၊ ၂။ သဒ္ဒနီတိသုတ္တမာလာ၊ ၃။ သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာ။<ref name="history"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] [[Category:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]] {{Buddhism-stub}} bcf1em2js0vmr6w7yodtmd4f9piz14u 1052125 1052123 2026-09-10T04:26:55Z Sappadasa 132530 1052125 wikitext text/x-wiki {{Redirect|သဒ္ဒနီတိဆရာတော်}} '''ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' (၅၀၀ ခန့်) သည် ပုဂံခေတ် အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မင်းဆရာတော်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် '''သဒ္ဒနီတိ ဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' ဟုလည်း ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ၄၅၄ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော အလောင်းစည်သူမင်း၊ ၅၂၉ ခုနှစ်တွင် မင်းပြု သော နရသူမင်း၊ ၅၃၃ ခုနှစ်တွင်မင်းပြုသော မင်းယဉ်နရသိင်္ခ မင်းနှင့် ၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော နရပတိစည်သူမင်းတို့၏ လက်ထက်တွင် ပိဋကတတ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူသည် လောကုပတ္တိပကာသနီကျမ်းဆရာ ရှင်အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်။ ဦးလေးသည် ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရပြီး ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူ၏ ဆရာဖြစ်သူမှာ ပထမအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပထမ မဟာအဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်၏ တပည့်လည်းဖြစ်သည်။<ref name="history">{{cite book |title=ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် |author= လှသမိန် |publisher= ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက် |location= ရန်ကုန်မြို့ |date= ၁၉၆၁ |pages= ၂ }}</ref> ထိုခေတ်က သာသနာတော် ကျမ်းနှင့် သင်္သကရိုက် သဒ္ဒါကျမ်းများကို တတ်သော ရှင်မဟာ အဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ဟု ရှိသည်။ ထိုဆရာတော်သည် ၅၃၅ ခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ယင်းဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဒုတိယ အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်တစ်ပါးလည်း ရှိသေးသည်။ ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ကား လောကုပ္ပတ္တိ ပကာသနီကျမ်းကို ပြုတော်မူခဲ့သူတည်း။ ==စာပေဆိုင်ရာ== ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပိဋကတ်ကို ကျွမ်းကျင်၏။ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် သဒ္ဒနီတိကျမ်းကြီးကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် သဒ္ဒါကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် ၄ ပါးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="history"/> တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍတဖြစ်တော်မူသော ဆရာတော်ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သဒ္ဒနီတိ ကျမ်းကြီးသုံးစောင်ကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဒနီတိကျမ်းကား ထိုခေတ်က စာတတ်အကျော် သီဟိုဠ်ဆရာတော်များကပင် ချီးမွမ်းအံ့ဩရသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ယခုတိုင်ပင် ပရိယတ္တိ သာသနာ၌ လွန်စွာထင်ရှား၍၊ အားကိုးအားထား ပြုရသော ကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ== ၁။ သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ (၅၁၆)၊ ၂။ သဒ္ဒနီတိသုတ္တမာလာ၊ ၃။ သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာ။<ref name="history"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] [[Category:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]] {{Buddhism-stub}} t5l3bb17iikywdh5n2t7zxk52mdejkn 1052126 1052125 2026-09-10T04:30:09Z Sappadasa 132530 1052126 wikitext text/x-wiki {{Redirect|သဒ္ဒနီတိဆရာတော်}} {{About|သဒ္ဒနီတိကျမ်း ပြုစုသူ|မြဝတီဆရာတော် (၁၉ ရာစု)|ရှင်အဂ္ဂဝံသ (မြဝတီဆရာတော်)}} '''ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' (၅၀၀ ခန့်) သည် ပုဂံခေတ် အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မင်းဆရာတော်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် '''သဒ္ဒနီတိ ဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဝံသ''' ဟုလည်း ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ၄၅၄ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော အလောင်းစည်သူမင်း၊ ၅၂၉ ခုနှစ်တွင် မင်းပြု သော နရသူမင်း၊ ၅၃၃ ခုနှစ်တွင်မင်းပြုသော မင်းယဉ်နရသိင်္ခ မင်းနှင့် ၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းပြုသော နရပတိစည်သူမင်းတို့၏ လက်ထက်တွင် ပိဋကတတ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူသည် လောကုပတ္တိပကာသနီကျမ်းဆရာ ရှင်အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်။ ဦးလေးသည် ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရပြီး ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ဦးလေးတော်စပ်သူ၏ ဆရာဖြစ်သူမှာ ပထမအဂ္ဂပဏ္ဍိတဘွဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပထမ မဟာအဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်၏ တပည့်လည်းဖြစ်သည်။<ref name="history">{{cite book |title=ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် |author= လှသမိန် |publisher= ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက် |location= ရန်ကုန်မြို့ |date= ၁၉၆၁ |pages= ၂ }}</ref> ထိုခေတ်က သာသနာတော် ကျမ်းနှင့် သင်္သကရိုက် သဒ္ဒါကျမ်းများကို တတ်သော ရှင်မဟာ အဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ဟု ရှိသည်။ ထိုဆရာတော်သည် ၅၃၅ ခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ယင်းဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဒုတိယ အဂ္ဂပဏ္ဍိတ ဆရာတော်တစ်ပါးလည်း ရှိသေးသည်။ ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတဆရာတော်ကား လောကုပ္ပတ္တိ ပကာသနီကျမ်းကို ပြုတော်မူခဲ့သူတည်း။ ==စာပေဆိုင်ရာ== ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ပိဋကတ်ကို ကျွမ်းကျင်၏။ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် သဒ္ဒနီတိကျမ်းကြီးကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် သဒ္ဒါကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် ၄ ပါးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="history"/> တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍတဖြစ်တော်မူသော ဆရာတော်ရှင်အဂ္ဂဝံသသည် ၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သဒ္ဒနီတိ ကျမ်းကြီးသုံးစောင်ကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဒနီတိကျမ်းကား ထိုခေတ်က စာတတ်အကျော် သီဟိုဠ်ဆရာတော်များကပင် ချီးမွမ်းအံ့ဩရသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ယခုတိုင်ပင် ပရိယတ္တိ သာသနာ၌ လွန်စွာထင်ရှား၍၊ အားကိုးအားထား ပြုရသော ကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ== ၁။ သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ (၅၁၆)၊ ၂။ သဒ္ဒနီတိသုတ္တမာလာ၊ ၃။ သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာ။<ref name="history"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] [[Category:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]] {{Buddhism-stub}} gf46fuyi4ob882jadcdrzkhx1fje64c 0 106116 1052127 637268 2026-09-10T04:30:54Z Sappadasa 132530 1052127 wikitext text/x-wiki {{About|မြဝတီဆရာတော် (၁၉ ရာစု)|သဒ္ဒနီတိကျမ်း ပြုစုသူ|ရှင်အဂ္ဂဝံသ}} '''ရှင်အဂ္ဂဝံသ'''(၁၂၃၈ − ၁၂+) သည် “မြဝတီဆရာတော်” <ref group=မှတ်စု>နောင်သော် လူဝတ်လဲ၍ မြဝတီဆရာကြီးဟု တွင်သည်။</ref> ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်ပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ <ref name="GanDaWin">{{cite book |title=ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် |author= လှသမိန် |publisher= ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက် |location= ရန်ကုန်မြို့ |date= ၁၉၆၁ |pages= ၁၅၅၊ ၁၅၆ }}</ref> ==ဘဝ== ဆရာတော်ကို ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် ရွာထောင်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ရွာထောင်မြို့၊ သိမ်ကုန်းဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော် ဦးဇမ္ဗုဒီပထံတွင် ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။ <ref name="GanDaWin"/> ===မြဝတီဆရာတော်ဟု ထင်ရှားလာခြင်း=== ဆရာတော်သည် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် အောင်လံမြို့၊ မြဝတီကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးရာမှ “မြဝတီဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ <ref name="GanDaWin"/> ===တရားဟောပြောပြသခြင်း=== ဆရာတော်သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံတော် အနှံ့အပြားသို့ ကြွရောက်ကာ တရားများ ဟောကြားတော်မူခဲ့ရာ တပည့်တပန်း ပေါများသည်။ သံခိပ်အသင်းများလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် တရားဟောပြရာတွင် ထူးချွန်၍ ဝိပဿနာတရားတော်ကိုလည်း ရှင်းလင်းအောင် ဟောကြားပြသနိုင်သည်။ ထို့နောက် စစ်ကိုင်း ရှင်ဖြူရှင်လှချောင်းအနီး နယားချောင်၌ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ <ref name="GanDaWin"/> ==ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ== ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ ၁။ မောဟတိမိရနာသနီကျမ်း၊ ၂။ မာတာပိတုဂုဏဝိကသိနီကျမ်း၊ ၃။ ဇဋာဇဋဝိစ္ဆေဒနီကျမ်း၊ ၄။ သံမုဠတ္ထဝိနာသိနီကျမ်း၊ ၅။ သာမုန္ဒြိကမေဒိနီကျမ်း၊ ၆။ ဓမ္မကထိကနယဒီပနီကျမ်း၊ ၇။ ဒိဋ္ဌိသတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း၊ ၈။ သံသရာဖြတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း၊ ၉။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိနောဒနီကျမ်း၊ ၁၀။ ဝဋ်မှထွက်လမ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း (၁၂၇၀)၊ ၁၁။ နိဗ္ဗာန်ပေါက်လမ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ၁၂။ တဏှာသတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း။ ၁၃။ ဓမၼဈကာမဟာဋီကာက်မ္း။ <ref name="GanDaWin"/> ==မှတ်စု== {{reflist|group=မှတ်စု}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] 5qaxcqhxqblbtlq61ugdndaq8w8rm6c 0 107056 1052131 1051460 2026-09-10T06:25:47Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1052131 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် | |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] nid8ony2bkvb7uuudvl4qarbxvepei0 1052132 1052131 2026-09-10T06:48:46Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1052132 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် | |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] 92ekc76xd0umyi7ievb86zp1eyaqhj9 1052170 1052132 2026-09-10T10:37:14Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1052170 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] luleux3poqzngnqanbku1n06kcjpwwv 0 107752 1052110 849851 2026-09-10T01:59:23Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052110 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Amazon.com, Inc. | logo = Amazon 2024.svg | logo_size = 175px | logo_caption = Logo since 2000 | image = Amazon Spheres 05.jpg | image_caption = ဆီယက်တဲလ်ရှိ အမေဇုံဌာနချုပ် ပရိဝုဏ်တွင်းရှိ အမေဇုံစက်ဝန်း အဆောက်အဦး | trade_name = အမေဇုံ | former_name = Cadabra, Inc. (၁၉၉၄–၉၅) | type = [[အများပိုင်ကုမ္ပဏီ|အများပိုင်]] | traded_as = {{Unbulleted list|{{NASDAQ|AMZN}}|[[:en:NASDAQ-100|NASDAQ-100 ]] အစိတ်အပိုင်း|[[:en:S&P 100|S&P 100]] အစိတ်အပိုင်း|[[:en:S&P 500|S&P 500]] အစိတ်အပိုင်း}} | ISIN = US0231351067 | industry = {{hlist| [[တိမ်တိုက် ကွန်ပျူတာ]]| [[အီးကောမက်စ်]]| [[ဉာဏ်တု]]|[[လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ]]|[[ဒီဂျစ်တယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]]| အလိုအလျောက် မောင်းနှင်သော ကားများ }} | founded = {{start date and age|1994|07|05}}<br>[[:en:Bellevue, Washington|ဘဲလ်ဗျူး]]၊ ဝါရှင်တန်၊ ယူအက်စ် | founder = [[ဂျက်ဖ် ဘေးဇို့စ်]] | hq_location_city = [[ဆီယက်တဲလ်]]၊ ဝါရှင်တန် | hq_location_country = ယူအက်စ် | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people = {{unbulleted list|ဂျက်ဖ်ဘေးဇို့စ် {{small|([[သမ္မတ (ကုမ္ပဏီရာထူး)|သမ္မတ]]၊ [[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|စီအီးအို]]နှင့် [[ဥက္ကဋ္ဌ|ဘုတ်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]])}}|ဘရိုင်ယန်အိုစစ်စကိုင်း {{small|([[ဒုတိယသမ္မတ|အကြီးတန်း VP]] နှင့် [[ဘဏ္ဍာရေးအရာရှိချုပ်|စီအက်ဖ်အို]])}}}} | products ={{hlist|[[:en:Amazon Echo|Echo]]၊ [[:en:Amazon Fire tablet|Fire tablet]]၊|[[:en:Amazon Fire TV|Fire TV]]| [[Fire OS]]၊[[အမေဇုန် ကင်ဒယ်|ကင်ဒယ်]] }} | services = {{hlist|[[အမေဇုံ (ကုမ္ပဏီ)#ဝဘ်ဆိုက်|Amazon.com]]|[[အမေဇုံ အဲလက်စ်ဆာ]]|[[အမေဇုံ အက်ပ်စတိုး]]|[[အမေဇုံ ဂီတ]]|[[အမေဇုံ ပရိုင်း]]|[[အမေဇုံ ပရိုင်းဗီဒီယို]]|[[အမေဇုံ ဝဘ်ဝန်ဆောင်မှုများ]]}} | revenue = {{increase}} {{US$|280.522 ဘီလီယံ|link=yes}} | revenue_year = ၂၀၁၉ | operating_income = {{increase}} {{US$|14.541 ဘီလီယံ}} | income_year = ၂၀၁၉ | net_income = {{increase}} {{US$|11.588 ဘီလီယံ}} | net_income_year = ၂၀၁၉ | assets = {{increase}} {{US$|225.248 ဘီလီယံ}} | assets_year = ၂၀၁၉ | equity = {{increase}} {{US$|62.06 ဘီလီယံ}} | equity_year = ၂၀၁၉ | num_employees = {{increase}} 1,000,000 (ဇူလိုင်လ ၂၀၂၀)<ref>Sumagaysay, Levi , "[https://www.marketwatch.com/story/amazon-reaches-1-million-workers-as-pandemic-pushes-total-up-11596136565 Amazon reaches 1 million workers amid pandemic hiring frenzy]", ''MarketWatch'' (July 30, 2020).</ref> | subsid = {{Hlist|[[:en:A9.com|A9.com]]|[[:en:AbeBooks|AbeBooks]]|[[:en:Amazon Air|Amazon Air]]|[[Alexa Internet]]|[[:en:Amazon Books|Amazon Books]]|[[:en:Amazon Game Studios|Amazon Game Studios]]|[[:en:Amazon Lab126|Amazon Lab126]]|[[:en:Amazon Logistics, Inc|Amazon Logistics, Inc]].|[[:en:Amazon Publishing|Amazon Publishing]]|[[:en:Amazon Robotics|Amazon Robotics]]|Amazon.com Services|[[:en:Amazon Studios|Amazon Studios]]|[[:en:Audible Inc.|Audible]]|[[:en:Body Labs|Body Labs]]|[[:en:Amazon Web Services|AWS]]|[[:en:Book Depository|Book Depository]]|[[:en:ComiXology|ComiXology]]|[[:en:Goodreads|Goodreads]]|[[:en:Graphiq|Graphiq]]|[[IMDb]]|[[:en:Ring Inc.|Ring]]|[[:en:Souq.com|Souq.com]]|[[:en:Twitch Interactive|Twitch Interactive]]|[[:en:Whole Foods Market|Whole Foods Market]]|[[:en:Woot|Woot]]|[[:en:Zappos|Zappos]]}} | website = {{URL|https://www.aboutamazon.com/}} | footnotes = <ref>{{cite book |title=Annual report 2019 |date=December 31, 2019 |publisher=Amazon |location=Seattle, Washington |url=https://ir.aboutamazon.com/static-files/63a014ac-bd47-42ce-b548-022a90d96e9a |accessdate=May 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226214255/https://ir.aboutamazon.com/static-files/63a014ac-bd47-42ce-b548-022a90d96e9a |archive-date=February 26, 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasdaq.com/market-activity/stocks/amzn/financials|title=Amazon.com, Inc. Common Stock (AMZN) Financials|website=www.nasdaq.com}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ir.aboutamazon.com/node/32656/html |title=Form 10-K |date=December 31, 2018 |website=Amazon.com |access-date=April 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420134020/https://ir.aboutamazon.com/node/32656/html |archive-date=April 20, 2019 |url-status=dead |accessdate=16 November 2020 |archivedate=20 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420134020/https://ir.aboutamazon.com/node/32656/html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://businesssearch.sos.ca.gov/ |title=California Secretary of State Business Search |website=Businesssearch.sos.ca.gov |access-date=16 November 2020 |archive-date=23 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180223134214/https://businesssearch.sos.ca.gov/ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/amazon-bought-whole-foods-year-ago-heres-changed-191428325.html |title=Amazon bought Whole Foods a year ago. Here's what has changed | publisher=Yahoo! Finance}}</ref> }} '''အမေဇုံကုမ္ပဏီ'''<ref>{{cite web |title=Amazon.com, Inc. - Form-10K |url=http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=13184158&RcvdDate=2/1/2019&CoName=AMAZON%20COM%20INC&FormType=10-K&View=html |publisher=[[NASDAQ]] |accessdate=March 17, 2019 |date=December 31, 2018 |archive-date=11 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111234527/http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=13184158&RcvdDate=2/1/2019&CoName=AMAZON%20COM%20INC&FormType=10-K&View=html |url-status=dead }}</ref>သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ AI, Cloud Computing နှင့် E-commerce ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမေဇုံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော E-commerce နှင့် Cloud Computing ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=Jopson |first=Barney |url=http://www.ft.com/cms/s/0/61828252-ac1d-11e0-b85c-00144feabdc0.html |title=Amazon urges California referendum on online tax |work=Financial Times |date=July 12, 2011 |accessdate=August 4, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714230245/http://www.ft.com/cms/s/0/61828252-ac1d-11e0-b85c-00144feabdc0.html |archivedate=July 14, 2011 |deadurl=no |df=}}</ref> အမေဇုံကို [[ဂျက်ဖ် ဘီဇို့စ်]] က ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင်မှ ဗီဒီယိုများဒေါင်းလုတ်ပြလုပ်ခြင်း/streaming, MP3 ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်ခြင်း/streaming, audiobooks များ ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်ခြင်း/streaming,ဆော့ဝဲများ၊ ဗီဒီယိုဂိမ်းများ၊ အီလက်ထရောနစ်များ၊ အဝတ်အစားများ၊ အိမ်သုံးပရိဘောဂများ၊ အစားအစာများ၊ အရုပ်များနှင့် လက်ဝတ်ပစ္စည်းများ စသည်ဖြင့် စုံလင်လာခဲ့သည်။ အမေဇုံသည် အမေဇုံစာအုပ်တိုက်၊ ဖလင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားစတူဒီယို၊ အမေဇုံစတူဒီယို၊ Kindle e-readers, Fire tablets, Fire TV, and Echo ကိရိယာများနှင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး cloud infrastructure ဝန်ဆောင်မှု(IaaS and PaaS) များကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အမေဇုံ (ကုမ္ပဏီ)]] [[Category:အန်းဒရိုက် ဆော့ဝဲလ်]] [[Category:မိုလ်ဘိုင်းဖုန်း ထုတ်လုပ်သူများ]] [[Category:အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းကုမ္ပဏီများ]] if9vdrdacgg2e2098fp8la7wukgblq5 0 126558 1052097 811719 2026-09-10T00:32:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052097 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အက်ရှ်ဂါဘတ် | other_name = Poltoratsk {{small|(၁၉၁၉–၁၉၂၇)}} | native_name = ''Aşgabat''/Ашгабат ({{small|တာ့ခ်မန်ဘာသာ}}) | nickname = | motto = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Neutrality-Road-Ashgabat-2015.JPG{{!}} | photo2a = Ashgabat Railway Station (5731113086).jpg{{!}} | photo2b = Ashgabat, new avenue - panoramio.jpg{{!}} | photo3a = Independence Park, Aşgabat (Stans08-056; 3134884466).jpg{{!}} | photo3b = 10 yyl Abadanchylyk Square, Aşgabat (Stans08-028; 3134865512).jpg{{!}} | photo4a ={{!}} | photo4b = Ashgabat suburbs IMG 5865 (26044790251).jpg{{!}} | photo5a = Turkmenistan Independence Monument, Ruhnama.jpg{{!}} | photo5b = Ultra-modern highways in Ashgabat.jpg{{!}} | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = | image_blank_emblem = Logo of Ashgabat.svg | blank_emblem_size = 150px | image_seal = Ashgabat (seal).svg | seal_size = 150px | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Turkmenistan#Asia | pushpin_relief=1 | pushpin_label = အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ | pushpin_label_position = top | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]ရှိ အက်ရှ်ဂါဘတ်၏ တည်နေရာ | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = [[Provinces of Turkmenistan|Province]] | subdivision_name = {{flag|Turkmenistan}} | government_type = [[Presidential system|Presidential]]{{citation needed|date=October 2017}} | leader_title = [[မြို့တော်ဝန်]] | leader_name = Shamuhammet Durdylyýew<ref>[https://www.trend.az/casia/turkmenistan/2708905.html Назначен новый мэр Ашхабада]</ref> | established_title = တည်ထောင်ခဲ့ | established_date = ၁၈၈၁ ခုနှစ် | area_magnitude = | area_total_km2 = 440 | area_water_percent = | population_as_of = ၂၀၁၂ | population_note = | population_total = ၁၀၃၁၉၉၂ | population_density_km2 = auto | timezone = | utc_offset = +05:00 | timezone_DST = ''not observed'' | utc_offset_DST = +05:00 | coordinates = {{coord|37|56|N|58|22|E|region:TM_type:city(695300)|display=inline,title}} | elevation_m = 219 | elevation_ft = | postal_code_type = စာတိုက်ကုဒ် | postal_code = 744000–744040 | area_code = (+993) 12 | registration_plate = AG | website = [http://ashgabat.gov.tm/en/ www.ashgabat.gov.tm] | footnotes = }} [[File:Ashgabat, Turkmenistan Astronaut Imagery.JPG|thumb|အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၏ ဂြိုဟ်တုမြင်ကွင်း]] '''အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့''' ({{lang-tk|Aşgabat}}, {{IPA-tk|ɑʃʁɑˈbɑt|pron}}<ref>{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/ashgabat|title=Ashgabat {{!}} Definition of Ashgabat in English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|access-date=၃၀ ဒီ ၂၀၁၉|accessdate=30 December 2019|archivedate=23 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123154114/https://en.oxforddictionaries.com/definition/ashgabat}}</ref>) — formerly named '''Poltoratsk''' ({{lang-rus|Полтора́цк|p=pəltɐˈratsk}}) သည် [[အလယ်အာရှ|ဗဟိုအာရှဒေသ]]ရှိ ကာရာကွမ်း သဲကန္တာရ (Karakum Desert)နှင့် ကာပတ်ဒါ့ဂ်တောင်တန်း (Kopet Dag mountain range) တို့အကြားတွင် တည်ရှိပြီး [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် မြို့အား တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တာ့မန် ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ရှ်ဂါဘတ်ငလျင်ကြောင့် မြို့တော်ရှိ နေရာအတော်များများမှာ ပျက်ဆီးခဲ့ပြီး သမ္မတ ဆာပါမူရတ် နီယာဇော့ဗ်လက်ထက်တွင် မြို့တော်အား တဖန်ပြန်လည် မွမ်းမံခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Turkmenistan: Government Orders People Out Of Their Homes In Name Of 'Urban Renewal' |accessdate=၃၀ ဒီ ၂၀၁၉ |url=https://www.rferl.org/a/1053964.html |date=July 21, 2004 }}</ref> အာမူးမြစ်မှ သွယ်ယူ၍ထားသော ကာရာကွမ်းတူးမြောင်းသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ မြို့တော်အား ဖြတ်သန်း၍ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.indianembassy-tm.org/bilateral.html |title=Brief Note on Turkmenistan |website=Embassy of India, Ashgabat |accessdate=၃၀ ဒီ ၂၀၁၉ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140218072835/http://www.indianembassy-tm.org/bilateral.html |archivedate=February 18, 2014 }}</ref> == အမည် == အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ကို တာ့ခ်မန်ဘာသာစကားဖြင့် ''Aşgabat'' ဟုခေါ်ပြီး (Russian: Ашхабад, ရောမအက္ခရာဖြင့်: Ashkhabad) ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ ‌ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ပါရှန်းဘာသာအရ ''Ešq-ābād'' ({{lang|fa|عشق‌آباد}}) ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ မြို့တော်အမည်ကို ဒေသခံတော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် ပါဗယ် ဂီရာစီမာဗစ်ချ် ပိုးသာရာစကီး(Pavel Gerasimovich Poltoratskiy)အမည်ကို အစွဲပြု၍ ပိုးသာရာစ်ခ်မြို့ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=Ashkhabad>{{cite book|script-title=ru:Ашхабад|last=Клычев|first=Анна-Мухамед|language=Russian|publisher=Изд-во "Туркменистан"|date=1976}}</ref> ခေတ်သစ် ပါရှန်းဘာသာစကားအရဆိုလျှင် မြို့တော်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "အချစ်မြို့" သို့မဟုတ် "သံယောဇဉ်မြို့"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ရှေးခေတ်အခေါ်အဝေါ်များမှတဆင့် အဆင့်ဆင့်ရွေ့လျားပြောင်းလဲခဲ့ကြဟန် ရှိသည်။ တာ့ခ်မန် သမိုင်းပညာရှင် Ovez Gundogdiyev အဆိုအရ ဤအမည်သည် ဘီစီ ၃ ရာစု ပါသီးယန်းခေတ် အင်ပါယာတည်ထောင်ခဲ့သူ ပထမ အာဆက်စီ(Arsaces I of Parthia)၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့ပြီး ပါရှန်းဘာသာအရ Ashk-Abad ( Ashk/Arsaces ၏ မြို့) မှ အဆင့်ဆင့်ရွေ့လျားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://turkmeniya.tripod.com/id27.html |title=How Old is Ashgabat? |publisher=Turkmeniya.tripod.com |accessdate=၂ ဇန် ၂၀၂၀}}</ref> == သမိုင်း == တည်ထောင်ခဲ့သည့် သက်တမ်းမကြာသေးသော အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့သည် ၁၈၈၁ ခုနှစ်မှ ခံတပ်မြို့အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အနီးရှိ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာတစ်ခုကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ([[#အမည်|အထက်]]တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး)<ref name="Pospelov">Pospelov, pp.&nbsp;29–30</ref> ပါသီးယန်း အင်ပါယာ၏ ရှေးဟောင်းမြို့တော်ဖြစ်သော နီဆာမြို့(Nisa)နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိပြီး ဘီစီ ၂ ရာစုတွင် ဝိုင်များထုတ်လုပ်ရာ နေရာအဖြစ် ညွှန်းဆိုကြသော ဘီစီ ၁ ရာစုတွင် ငလျင်(၁၉၄၈ အက်ရှ်ဂါဘတ်ငလျင်၏ အစောပိုင်း နိမိတ်)ကြောင့် လုံးဝပျက်စီးသွားခဲ့သော [[ပိုးခြည်လမ်း|ပိုးလမ်းမ]]ဟောင်းကြီးပေါ်ရှိ ကွန်ဂျကာလာ(Konjikala) နေရာတွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပိုးလမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည့် မြေနေရာ အနေအထားကောင်းမွန်မှုကြောင့် ကွန်ဂျီကာလာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုတို့ မဖျက်ဆီးမီအထိ ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ကျော်ဇောခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ဖျက်ဆီးခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉ ရာစု ရုရှားတို့ မသိမ်းပိုက်မီကာလအထိ ရွာငယ်လေးအဖြစ် ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>[http://www.geographicbureau.com/trips/central_asia/turkmenistan/info/brief_description_of_the_main_s.jdx Konjikala] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141029043151/http://www.geographicbureau.com/trips/central_asia/turkmenistan/info/brief_description_of_the_main_s.jdx |date=October 29, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=MaryLee Knowlton|title=Turkmenistan|url=https://books.google.com/books?id=UGanxmJgQNIC&pg=PA40|year=2006|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2014-9|page=40}}</ref> အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့သည် [[:en:Battle of Geok Tepe|Geok Tepe]] တိုက်ပွဲအပြီးမှ အက်ခါစာချုပ်([[:en:Akhal Treaty|Akhal Treaty]])အရ ပါရှန်းလက်အောက်မှ ရုရှားအင်ပါယာသို့ ပေးအပ်လိုက်ရသော မြို့ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ လွှမ်းမိုးမှုရှိနေသော ပါရှားနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်ဖြစ်ရာ ရုရှားတို့အနေဖြင့် ဤဒေသအား တိုးတက်ခိုင်မာအောင် ကြိုးစားခဲ့ကြရာ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ရှိရာမှ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ၁၉,၄၂၈ ဦးရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Askabad|volume=2|page=762}}</ref> ထို့ကြောင် အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့အား ဥရောပဟန် အဆောက်အဦများ၊ ဆိုင်များနှင့် ဟိုတယ်များကြောင့် သာယာဖွယ်မြို့လေးအဖြစ် ဆိုကြသည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးသော ဘဟာအီ ဝတ်ကျောင်းဆောင်ကို အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် ဆိုးရွားစွာ ပျက်ဆီးခဲ့ရပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင်တော့ လုံးဝ ဖြိုဖျက်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bahai.us/bahai-temple-ashkabad |title=Baha’i House of Worship in Ashgabat |publisher=Bahai.us |accessdate=၈ ဇန် ၂၉ ၂၀၂၀ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808220600/http://www.bahai.us/bahai-temple-ashkabad |archivedate=August 8, 2007 }}</ref> တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဘဟာအီ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု ကြီးမားခဲ့သည်။ == ဗိသုကာ == === ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ပထမဆုံးသော ဘဟာအီဘုရားရှိခိုးကျောင်း === [[File:Ashkabad Temple Bahai.jpg|thumb|left|ပထမဆုံးသော ဘဟာအီဝတ်ပြုကျောင်း (၁၉၀၈ ခုနှစ်)]] အက်ရှ်ဂါဘတ်အား ရုရှားတို့အုပ်စိုးစဉ်က မြို့ရှိ ဘဟာအီကိုးကွယ်သူအရေအတွက်ဟာ ၁,၀၀၀ ကျော်လာခဲ့ပြီး ဘဟာအီအသိုက်အဝန်းတစ်ခုကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများ၊ ဆေးကုသခွင့်များနှင့် ဂူသင်္ချိုင်းများကိုပါ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းဟာ ပထမဆုံးသော ဘဟာအီဒေသ အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့အစည်းထဲက တစ်ခုအဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ထို့အဖွဲ့အစည်းမှ ပထမဆုံးသော ဘဟာအီ ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပါပြီး အာရဗီဘာသာဖြင့် ''mašriqu-l-'aḏkār'' ({{lang-ar|مشرق اﻻذكار}})<ref name="Smith">{{cite encyclopedia |last= Smith |first= Peter |encyclopedia= A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith |title= Mashriqu'l-Adhkhár |year= 2000 |publisher= Oneworld Publications |location= Oxford |isbn= 1-85168-184-1 |page= [https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit/page/235 235] |url= https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit/page/235 }}</ref> ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော ထိုဝတ်ပြုရာနေရာတွင် ဘာသာတရာအားလုံးသည် ဂိုဏ်ဂဏကန့်သတ်ချက်မရှိပဲ ဘုရားအား ဝတ်ပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="iranica" /> ထိုအဆောက်အဦကို [[:en:`Abdu'l-Bahá|`Abdu'l-Bahá]] ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ရှ်ဂါဘတ်ရှိ ဘဟာအီသာသနာသမိုင်း ရေးသားသူ Ustad' Ali-Akbar Banna Yazdi မှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|title=Cultural Change and Continuity in Central Asia|first=Shirin |last=Akiner|editor-last=Kegan |editor-first=Paul|year=1991|publisher=Routledge|page=293}}</ref><ref name="us_ashkabad">{{cite web|title=Baha'i House of Worship – Ashkabad, Central Asia |url=http://www.bahai.us/bahai-temple-ashkabad |accessdate=၂၁ ဇန် ၂၀၂၀ |year=2007 |publisher=The National Spiritual Assembly of the Baha'is of the United States |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808220600/http://www.bahai.us/bahai-temple-ashkabad |archivedate=August 8, 2007 |url-status=dead }}</ref> ဝတ်ပြုကျောင်းအား ဥယျာဉ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး ဥယျာဉ်ထောင့် လေးခုတွင် အဆောက်အဦ ၄ ခုတည်ရှိရာ ၎င်းတို့မှ ကျောင်း၊ ခရီးသွာ ဘဟာအီတို့နားခိုရာ အဆောင်၊ ဆေးရုံငယ်နှင့် မာလီ နေထိုင်ရာ အဆောက်အဦတို့ဖြစ်သည်။<ref name="us_ashkabad" /> ဆိုဗီယက်တို့၏ ဘာသာတရားဆိုင်ရာ မူဝါဒအောက်တွင် ဘဟာအီဘာသာသည် တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းဥပဒေတို့ကို လိုက်နာခဲ့ရပြီး ၁၉၂၈ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ဖြေလျော့ပေးခဲ့သည်။<ref name="obey">{{cite book | last = Effendi | first = Shoghi | authorlink = Shoghi Effendi | title = The World Order of Bahá'u'lláh | publisher = US Bahá’í Publishing Trust, 1991 first pocket-size edition | date = 1936-03-11 | location = Haifa, Palestine |pages = 64–67 | url =http://reference.bahai.org/en/t/se/WOB/wob-34.html#pg64| isbn =}}</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ငလျင်ဒဏ်ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီး ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင် အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရာ ၎င်းကို အနုပညာပြတိုက်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အပြီးတိုင် ဖြိုဖျက်ခဲ့ရသည်။<ref name="iranica">{{cite encyclopedia|encyclopedia= Encyclopædia Iranica |year= 1989 |article=Bahai temples | first = V.| last = Rafati |author2=Sahba, F.}}</ref> == စီးပွားရေး == == သိပ္ပံနှင့် ပညာရေး == == ပထဝီဝင် == == အထင်ကရ နေရာများ == == အားကစား == အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ရှိ အဓိကအားကစားရုံများမှာ အိုလံပစ် အားကစားကွင်း၊ အက်ရှ်ဂါဘက် အားကစားကွင်း၊ အမျိုးသား အိုလံပစ် ရေခဲပြင်စကိတ်ကွင်း၊ ဆောင်းရာသီအားကစားကွန်ပလပ်စ်နှင့် အိုလံပစ်အဏ္ဏဝါအားကစားကွန်ပလပ်စ်တို့ ဖြစ်သည်။ အက်ရှ်ဂါဘတ်သည် ငါးကြိမ်မြောက် အာရှ မိုလုံလေလုံအားကစားနှင့် သိုင်းပြိုင်ပွဲ (Asian Indoor Games and Martial Arts)အတွက် အိမ်ရှင်အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရပြီး ဤသည်မှာ အာရှမိုလုံလေလုံအားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် ပထမဆုံးရွေးချယ်ခံရသော ဗဟိုအာရှဒေသမှ ပထမဆုံး မြို့လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPdkzAjI/K7uyA= |access-date=3 January 2020 |archive-date=22 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422113331/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPdkzAjI/K7uyA= }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း မြို့လယ်တောင်ပိုင်းတွင် အိုလံပစ်အားကစားကျေးရွာကို ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံ အကုန်အကျခံပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့သည်. ၂၀၁၈ ခုနှစ် IWF World Weightlifting Championships ကိုလည်း အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သေးသည်။ တာ့ခ်မင်နစ်စတန်နိုင်ငံ၏ ထိပ်ဆုံးလိဂ်တစ်ခုဖြစ်သော Ýokary Liga တွင် ပါဝင်သော ပရောဖက်ရှင်နယ် အားကစားကလပ်များဖြစ်သည့် Altyn Asyr၊ FC Ashgabat၊ HTTU Aşgabat နှင့် FC Hazyna တို့လည်း မြို့တွင် တည်ရှိ၍ နေပေသည်။ == နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး == ===အမွှာမြို့နှင့် ညီအစ်မမြို့များ=== အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့သည် အမွှာမြို့နှင့် ညီအစ်မမြို့များအဖြစ် : *{{flagicon|GRE}} [[အေသင်မြို့]]၊ [[ဂရိနိုင်ငံ]]{{citation needed}} *{{flagicon|USA}} [[:en:Albuquerque|အာဘူကွာကီမြို့]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]<ref>[https://tm.usembassy.gov/sister-cities-delegation-visit-ashgabat-albuquerque-new-mexico/ "Sister Cities Delegation to visit Ashgabat from Albuquerque, New Mexico."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810153233/https://tm.usembassy.gov/sister-cities-delegation-visit-ashgabat-albuquerque-new-mexico/ |date=10 August 2020 }} U.S. Embassy in Turkmenistan website. May 20, 2015. Retrieved March 25, 2018.</ref> *{{flagicon|TUR}} [[အန်ကာရာမြို့]]၊ [[တူရကီနိုင်ငံ]]<ref name="Ankara twinnings">{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması ''[via WaybackMachine.com]''|publisher= Ankara Büyükşehir Belediyesi – Tüm Hakları Saklıdır|archivedate=January 14, 2009 |accessdate=၂ ဇန် ၂၀၂၀|language=Turkish}}</ref> *{{flagicon|KAZ}} [[:en:Nur-Sultan|နျူ-ဆူလ်တန်မြို့]]၊ [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]<ref>[http://kazsocial.com/ashgabat-becomes-astanas-new-sister-city/ "Ashgabat becomes Astana’s new sister city."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430064940/http://kazsocial.com/ashgabat-becomes-astanas-new-sister-city/ |date=April 30, 2017 }} Tengrinews in KazSocial. April 18, 2017. Retrieved March 25, 2018.</ref> *{{flagicon|UKR}} [[ကီးယက်မြို့]]၊ [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ]]<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/turkmenistan/ua/ |title=Посольство України в Туркменістані |publisher=Mfa.gov.ua |accessdate=၂ ဇန် ၂၀၂၀ |archivedate=28 December 2012 |archiveurl=https://archive.today/20121228143313/www.mfa.gov.ua/turkmenistan/ua/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eternityclub.kiev.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=94&Itemid=205|title=Города-побратимы|publisher=Eternityclub.kiev.ua|date=December 4, 2010|accessdate=၂ ဇန် ၂၀၂၀|archivedate=3 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203012309/http://eternityclub.kiev.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=94&Itemid=205}}</ref> မိတ်ဖတ်အဖြစ်: * {{flagicon|Armenia}} [[:en:Yerevan|ယေရေဗန်မြို့]], [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ]] (၂၀၁၄ ခုနှစ်မှစ၍)<ref>{{cite web|url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/|title=YEREVAN MUNICIPALITY: Partner cities|website=yerevan.am|publisher=Yerevan Municipal Government|accessdate=၂ ဇန် ၂၀၂၀}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]] 7uremjoe1zk3llg7ygglccrm80p3q0r 0 130589 1052104 506346 2026-09-10T01:51:45Z ~2026-48997-69 148000 /* */ 1052104 wikitext text/x-wiki ပန်းချီ '''မောင်ညိုဝင်း'''ကို ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှစ်မ နှစ်ယောက်ရှိသည်။ ဖခင်သည် ၁၉၅၀-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ကာ ပန်းချီလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကာ မိသားစုကို မန္တလေးတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခုတွင် မိသားစုအားလုံး ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ သူ၏ဖခင်မှာ မြန်မာပန်းချီလမ်းကြောင်း၏ အင်ပရက်ရှင်းနစ်အဖြစ် ကျော်ကြားလှသော ဦး [[ဘရင်ကလေး]] ဖြစ်သည်။ ပန်းချီမောင်ညိုဝင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်သူ စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာများ၏ Funeral Portrait ([[ဈာပနရုပ်ပုံ]]) ရေးရာတွင် နာမည်ကြီးသည်။ [[မိုးမိုး (အင်းလျား)|မိုးမိုး(အင်းယား)]]၊ [[ဗဂျီအောင်စိုး]]၊[[မြသန်းတင့်]]၊ [[အထောက်တော်လှအောင်]]၊ [[ခင်ဝမ်း]]၊ [[ညိုလှ(ပန်းချီ)]]၊ [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]]၊ [[သာဓု]]၊ [[လင်းယုန်မောင်မောင်]]၊ [[အုန်းမောင်၊ ဦး (လေထီး)|လေထီးဦးအုန်းမောင်]]၊ [[မောင်ထွန်းသူ]]၊ [[မြတ်လေး]]၊ [[စံတိုး]]၊ [[သခင်ခင်ညွန့်]]၊ [[ဦးသုခ]]၊ [[ဦးမြင့်စိုး(ပန်းချီ)]]၊ [[စိုင်းထီးဆိုင်]]၊ [[တင်မောင်မျင့်]]၊ [[မောင်ချောနွယ်]]၊ [[မောင်မောင်သိုက်]]၊ [[သခင်အုန်းမြင့်]]၊ [[လှသန်း]]၊ [[လူထုစိန်ဝင်း]]၊ [[နတ်နွယ်]] စသဖြင့် ဈာပနရုပ်ပုံများကို သူရေးခဲ့သည်။ ဈာပနရုပ်ပုံများကို ညတွင်းချင်း ရေးပေးရသည်။ မိုးလင်းပေါက်ရေးရသည်။ အခကြေးငွေ မယူဘဲ သူ့ဆေးနှင့် ရေးပေးသည်။ <ref name=":0"> မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၉၈</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက် အသက် ၈၃ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ==ကိုးကား== <references/> {{Lifetime|၁၉၄၂| |ညိုဝင်း၊ မောင်}} [[Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ]] b88efegwonyikrboj43yhrsyappgbcn 0 146755 1052124 554338 2026-09-10T04:25:02Z Sappadasa 132530 merged to [[ရှင်အဂ္ဂဝံသ]] 1052124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရှင်အဂ္ဂဝံသ]] eyzn9xl629dh5jpl9p03dd0z12pfvkr 0 149025 1052122 750858 2026-09-10T04:24:02Z Cepyita 93402 /* */ 1052122 wikitext text/x-wiki {{rough translation}} {{Infobox pharaoh|name=Ramesses II|golden_hiero=<hiero> wsr-s-M4-M4-M4-O29:D44:Z2 </hiero>|nebty_translation=Protector of Egypt who curbs foreign lands|nebty_translation_ref=<ref name="Tyldeslyxxiv"/>|nebty_hiero=<hiero> G20-V31-I6-t:O49-G45-f:Z7 </hiero><br /><hiero> D44-N25-t:Z2 </hiero>|golden=Userrenput–aanehktu|golden_translation=Rich in years{{spaced ndash}}great in victories|golden_translation_ref=<ref name="Tyldeslyxxiv"/>|Spouse=[[Nefertari]], [[Isetnofret]], [[Maathorneferure]], [[Meritamen]], [[Bintanath]], [[Nebettawy]], [[Henutmire]]|horus_hiero=<hiero> E1:D44-C10-mr </hiero>|Children=[[Amun-her-khepeshef|Amun-her-khepsef]], [[Ramesses (prince)|Ramesses]], [[Pareherwenemef]], [[Khaemweset|Khaemwaset]], [[Merneptah]], [[Meryatum]], [[Bintanath]], [[Meritamen]], [[Nebettawy]], [[Henuttawy (19th dynasty)|Henuttawy]] (''[[List of children of Ramesses II]]'')|Father=[[Seti I]]|Mother=[[Tuya (queen)|Tuya]]|spouse=[[Asiya]]|birth_date={{circa|1303&nbsp;BC}}|death_date=1213 BC (aged {{circa|90}})|Burial=[[KV7]]|nebty=Mekkemetwafkhasut|horus_translation_ref=<ref name="Tyldeslyxxiv">Tyldesly 2001, p.&nbsp;xxiv.</ref>|alt_name="'''Ramesses the Great'''"|prenomen=Usermaatre–setepenre|image=RamsesIIEgypt.jpg|caption={{longitem|Bust of one of the four external seated statues of Ramesses&nbsp;II at [[Abu Simbel]]}}|reign=1279–1213 BC|dynasty=[[Nineteenth Dynasty of Egypt|19th&nbsp;Dynasty]]|predecessor=[[Seti I]]|successor=[[Merneptah]]|prenomen_translation=The justice of [[Rê]] is powerful{{spaced ndash}}chosen of Rê|horus_translation=The strong bull, beloved of right, truth|prenomen_translation_ref=<ref name="Clayton146">Clayton 1994, p.&nbsp;146.</ref>|prenomen_hiero=<hiero> ra-wsr-mAat-ra*stp:n- </hiero>|nomen=Ramesses meryamun|nomen_translation=Ramesses (Rê has fashioned him), beloved of [[Amun]]|nomen_translation_ref=<ref name="Clayton146"/>|nomen_hiero=<hiero> i-mn:n:N36-ra:Z1-ms-s-sw </hiero>|horus=Kanakht Merymaat|Monuments=[[Abu Simbel]], [[Abydos, Egypt|Abydos]],<ref>{{cite web |url=http://www.philae.nu/akhet/ARamsTempl.html |title=Mortuary temple of Ramesses II at Abydos |accessdate=28 October 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222024716/http://www.philae.nu/akhet/ARamsTempl.html |archivedate=22 December 2008 |df=}}</ref> [[Ramesseum]], [[Luxor]],<ref name="Bart">{{cite web |url=http://euler.slu.edu/Dept/Faculty/bart/egyptianhtml/kings%20and%20Queens/Temples_of_Ramesses_II.html |title=Temples of Ramesses II |author=Anneke Bart |accessdate=23 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080428001908/http://euler.slu.edu/Dept/Faculty/bart/egyptianhtml/kings%20and%20Queens/Temples_of_Ramesses_II.html |archive-date=28 April 2008 |url-status=dead |archivedate=28 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080428001908/http://euler.slu.edu/Dept/Faculty/bart/egyptianhtml/kings%20and%20Queens/Temples_of_Ramesses_II.html }}</ref> [[Karnak]]<ref name="Bart"/>}}'''ရမ်စစ်၂ကို''' {{IPAc-en|ˈ|14=s|23=iː|22=z|21=m|20=æ|19=r|18=ˈ|17=,_|16=z|15=iː|13=m|r|12=æ|11=r|10=ˈ|9=,_|8=z|7=iː|6=s|5=ə|4=m|æ|24=z}} ရှေးအီဂျစ်စကားဖြင့် "ရီးအမစေးစ်"ဟု​သုံးနှုန်းကြသည်။ " ( {{Nowrap|{{circa}} 1303 BC}} - ဇူလိုင်လသို့မဟုတ်ဩဂုတ်လတွင် မွေးဖွား ) '''မဟာရမ်စစ်'''ဟုလည်းလူသိများပြီး (ဘီစီ ၁၂၇၉ မှ ၁၂၁၃ဘီစီ အထိ နန်းစံ ) အီဂျစ်မင်းဆက်၁၉ဆက်တွင် တတိယမြောက်ဖာရိုဘုရင်ဖြစ်သည်။ သူသည် [[ရှေးဟောင်းအီဂျစ်|ရှေးအီဂျစ်]]၏အင်အားအရှိဆုံးကာလဖြစ်သည့် နယူးနိုင်ငံတော်၏အကြီးမြတ်ဆုံး၊ အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသောဖာရောဘုရင်အဖြစ် မကြာခဏမှတ်ယူတတ် ကြသည်။ <ref name="putnam">Putnam (1990)</ref> နောက်တက်သည့် ဆက်ခံသူများနှင့်အီဂျစ်လူများက“ ကြီးမြတ်သောဘိုးတော်” ဟုခေါ်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏အမည်ကို ဂရိရင်းမြစ်များမှ '''အိုစွီမန်ဒီးယာစ်''' (Ὀσυμανδύας)ဟုလူသိများ​ သည်။ အရှင်ရက်စစ်၏ ဘွဲ့အမည်မှာ {{Lang|egy-Latn|Usermaatre [[Setepenre]]}}, ယူဆာမာတြေ ဆီတီပန်နရေ ဖြစ်ပြီး "ရာမာတ်၏အစွမ်းထက်ခြင်း၊ရာ၏ရွေးချယ်မှု"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရမ်စစ်၂သည် လေဗန်​့သို့ စစ်ရေးခရီးစဉ်များစွာကိုဦးဆောင်ကာ အီဂျစ်ပြည်၏ ခါနာန်ပြည်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် တောင်ဘက်ရှိ နူဘီးယား သို့ လေ့လာရေးခရီးများကိုပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး Beit el-Wali နှင့် Gerf Hussein တို့၏ ကမ္ပည်းစာများဖြင့်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ နန်းစံစတွင် မြို့များ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့်အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံများတည်ဆောက်ရေးအပေါ်အထူးအာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ သူသည် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ ပီရမ်စစ်မြို့ကိုမြို့တော်သစ်အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ဆီးရီးယားကို စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများအတွက် စစ်ကဲရုံးသဏ္ဌာန်အသုံးပြုခဲ့သည်။ အရှင်ရက်စစ်အသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်တွင် ခမည်းတော် ဆေတီ၁က မင်းသားအဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref name="putnam">Putnam (1990)</ref> သူ့အနေဖြင့် နေညင်၁၀နှစ်အကြာတွင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်မည်ဟုယုံကြည်နေပါသည်။ နှင့် 1279 ကနေ 1213 ဘီစီအဲဂုတ္တုပြည်အုပ်ချုပ်ကြလူသိများသည်။ <ref>Rice (1999), p. 165.</ref> Manetho သည် Ramesses II ကို ၆၆ နှစ်နှင့် ၂ လစိုးစံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အများဆုံး Egyptologists ယနေ့သူ III ကိုသူ့ရဲ့လူသိများ်နေ့စွဲအပေါ်အခြေခံပြီး 31 မေလ 1279 ဘီစီအပေါ်ရာဇပလ္လင်ယူဆယုံကြည် အဆိုပါရိတ်သိမ်း၏ရာသီ, နေ့ 27 <ref>von Beckerath (1997), pp. 108, 190</ref> <ref>Brand (2000), pp. 302–05</ref> သူသေဆုံးချိန်တွင်သူ၏အသက်အရွယ်ခန့်မှန်းချက်သည်ကွဲပြားနိုင်သည်။ 90 သို့မဟုတ် 91 အများဆုံးဖွယ်ရှိစဉ်းစားသည်။ <ref>von Beckerath (1997), pp. 108, 190.</ref> <ref>Brand (2000), pp. 302–05.</ref> Ramesses II သည်အခြားနန်းစံဖာဂူဆန်ထက်ပိုပြီးသူ၏နန်းစံစဉ် (၁၃ နှစ် (သို့) သုံးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ်) Sed ပွဲတော်များ ကိုပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>O'Connor & Cline (1998), p. 16.</ref> သူသေဆုံးတွင်သူမြို့၌သင်္ဂြိုဟ်လေ၏ သင်္ချိုင်းတွင်း ၌ အဆိုပါ Kings ၏ချိုင့်ဝှမ်း ; <ref>{{Cite web|author=Christian Leblanc|url=http://ourworld.compuserve.com/homepages/Gerard_Flament/ramstomb.htm|title=Gerard|accessdate=23 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071204180741/http://ourworld.compuserve.com/homepages/Gerard_Flament/ramstomb.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=4 December 2007}}</ref> သူ့ခန္ဓာကိုယ်နောက်ပိုင်းသို့ပြောင်းရွှေ့ခံခဲ့ရသည် တော်ဝင် cache ကို က 1881 ခုနှစ်တွင်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်ရှိရာ, ထိုအတွက်ခင်းကျင်းပြသသည်ယခု အီဂျစ်ပြတိုက် ။ <ref>Rice (1999), p. 166.</ref> == လှုပ်ရှားမှုများနှင့်တိုက်ပွဲများ == [[ဖိုင်:Ramesses_II_as_child.jpg|thumb| ရမ်စစ်၂၏ ငယ်ဘဝ ( ကိုင်ရိုပြတိုက် )]] သူ့အသက်တာအစောပိုင်းတွင် Ramesses II သည် နူဘီးလူမျိုး နှင့် ဟိတ္တိ လူမျိုးများ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်ယခင်ကသိမ်းထားသောနယ်မြေများအားပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်ရန်နှင့်အီဂျစ်နယ်နိမိတ်အတွင်းလုံခြုံမှုရှိစေရန်စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုများစွာကိုစတင်ခဲ့သည်။ သူသည် Nubian ပုန်ကန်မှုများကိုနှိမ်နင်းရန်နှင့် [[လစ်ဗျားနိုင်ငံ|လစ်ဗျားတွင်]] လှုပ်ရှားမှုပြုလုပ်ရန်လည်းတာဝန်ရှိသည်။ ကာဒက်စ်တိုက်ပွဲသည် ရာမက်စ် ၂ ၏စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့်ပါဝါအပေါ်ပညာအမြင်ကိုမကြာခဏလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသော်လည်းအီဂျစ်၏ရန်သူများအပေါ်သူကအနိုင်ရခဲ့သည်။ သူ့အုပ်စိုးစဉ်ကာလအတွင်းအီဂျစ်စစ်တပ်တွင်လူ ၁၀၀၀၀၀ ခန့်ရှိသည်ဟုခန့်မှန်းရသည်။ ၎င်းသည်အီဂျစ်၏လွှမ်းမိုးမှုကိုအားဖြည့်ရန်သူအသုံးပြုခဲ့သောကြီးမားသောအင်အားဖြစ်သည်။ <ref name="Gabriel6">R. Gabriel, ''The Great Armies of Antiquity'', 6.</ref> [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] nomo27zs6ch15rm6a5r2ek97v7ex611 0 205501 1052098 953331 2026-09-10T00:54:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052098 wikitext text/x-wiki [[File:Food Sundanese Restaurant, Jakarta.jpg|thumb|right|260px|ဥပမာအဖြစ် ဖော်ပြထားသော အင်ဒိုနီးရှား ဆွန်ဒန်ဟင်းလျာပွဲ - ''[[အီကန် ဘာကာ]]'' (ငါးကင်), ''[[နာဆီ တင်းဘဲ]]'' (ငှက်ပျောဖက်တွင်းထုပ်ထားသော ထမင်း), ''[[အာယမ် ဂိုရင်း]]'' (ကြက်ကြော်)၊ ''[[ဆမ်ဘယ်]]''၊''[[တန်ပေး]]''ကြော်နှင့် [[တို့ဟူး]]နှင့် ''[[ဆာယု အာဆမ်]]''၊ ''ကိုဘိုကန်''ဟုခေါ်သော လက်ဆေးရန် သံပရာသီးထည့်ထားသော ရေဇလုံဖြစ်သည်။]] '''အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာ'''များသည် ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာစေခဲ့သော မတူကွဲပြားသော ဒေသများ၏ ရိုးရာချက်ပြုတ်နည်းစုစည်းမှုဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် လူမျိုးစု ၁၃၀၀ ခန့်<ref>{{cite web|url=https://www.bps.go.id/news/2015/11/18/127/mengulik-data-suku-di-indonesia.html|title=Mengulik Data Suku di Indonesia|publisher=Badan Pusat Statistik|access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁|date=18 November 2015}}</ref> နှင့် ကျွန်းစုပေါင်း ၁၇,၅၀၈ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်ရာကျွန်းပေါင်း ၆၀၀၀ နီးပါး ရှိသော ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသော ကျွန်းစုနိုင်ငံ<ref name="foodbycountry-Indonesia">{{cite web | title = Food in Indonesia | work = Food by Country | url = http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Indonesia.html}}</ref><ref name="epicurina">[http://www.epicurina.com "Indonesian Cuisine."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/ |date=23 August 2017 }} [http://www.epicurina.com Epicurina.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/ |date=23 August 2017 }} . Accessed May 2021.</ref> ဖြစ်ပြီး ပေါကြွယ်ဝသော အမျိုးစုံသည့် ဟင်းချက်နည်းနှင့် ဟင်းလျာများသည် တိုင်းပြည်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသဖွယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ များစွာသော ဒေသဟင်းလျာများသည် ဒေသယဉ်ကျေးမှုတွင် အခြေတည်ပြီး ပင်လယ်ရပ်ခြားလွှမ်းမိုးမှုအနည်းငယ်ရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ရိုးရာဟင်းချက်နည်းပေါင်း ၅,၃၅၀ ခန့်ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၃၀ ခန့်ကို အရေးကြီးသော ဟင်းလျာများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည်။<ref name="Tumpeng-JPost">{{cite web | title=Celebratory rice cone dish to represent the archipelago | url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/02/10/celebratory-rice-cone-dish-represent-archipelago.html | author=Nadya Natahadibrata | publisher=The Jakarta Post | date=10 February 2014 | access-date=9 July 2014၁၆ မေ ၂၀၂၁}}</ref> သာမန်ဒေသစားသောက်ဆိုင်များမှ လမ်းဘေးစားသောက်ဆိုင်များထိနှင့် ထိပ်တန်း ဒေါ်လာဖြင့်ပေးချေရသော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် ဆန်၊ ခေါက်ဆွဲနှင့် ဟင်းရည်တို့ ပါဝင်ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှု များစွာရှိပြီး အခြား မတူခြားနားသည့် လွှမ်းမိုးမှု များစွာလည်းရှိသည်။<ref name="epicurina"/><ref name="belindo">[http://www.belindo.com/default.aspx?navid=84 "Indonesian food."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910074608/http://www.belindo.com/Default.aspx?NavID=84 |date=10 September 2011 }} [http://www.belindo.com Belindo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907235631/http://www.belindo.com/ |date=7 September 2011 }}. Accessed July 2011.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html|title=Indonesian Cuisine|publisher=Diner's Digest|access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html|archive-date=9 April 2011|df=dmy-all|accessdate=16 May 2021|archivedate=9 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html}}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဆူမားတြားဟင်းလျာများတွင် ''[[ဂူလိုင်]]''နှင့် ကာရီ(Curry)ကဲ့သို့ မဆလာနိုင်သော အသားနှင့်အရွက်ဟင်းတို့တွင် မကြာခဏဆိုသလို အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့ရပြီး ဂျာဗားဟင်းလျာများသည် ဒေသဟင်းလျာပိုဆန်ပြီး<ref name="epicurina"/> တရုတ်လွှမ်းမိုးမှု အနည်းငယ်တွေ့ရသည်။ အရှေ့အင်ဒိုနီးရှားမှ ဟင်းလျာများသည် အိုးရှန်းနီးယားဒေသဟင်းလျာများ (ပိုလီနီးရှန်းနှင့် မဲလန်းနီးရှန်းဟင်းလျာများ)နှင့် တူညီသည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် တရုတ်ဟင်းလျာ၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများဖြစ်သော [[ဘက်မီ|ခေါက်ဆွဲ]]၊ အသားလုံးနှင့် [[:en:Lumpia|spring rolls]](လွန်ပီယား) ကဲ့သို့သော အစားအစာများကိုတွေ့နိုင်သည်ဟု လုံးဝနီးပါး လက်ခံထားကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသမိုင်းတလျှောက်တွင် နိုင်ငံ၏ တည်နေရာနှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များ ပေါကြွယ်မှုကြောင့် ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားဒေသခံတိုင်းရင်းသားတို့၏ နည်းပညာနှင့် အဆောက်အဦတို့သည် အိန္ဒိယ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများရှိနေပြီး ဥရောပ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကိုပါ တွေ့မြင်ရသည်။ ဒတ်ချ်တို့မှ ကျွန်းစုအများစုအား ကိုလိုနီမပြုမီ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီကုန်သည်တို့သည် ကမ္ဘာသစ်(New World)ထုတ်ကုန်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းများဖြစ်သည် မာလုကူကျွန်းများသည် “ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကျွန်းများ”ဟု နာမည်ကျော်ကြားပြီး အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ကမ္ဘာ့ဟင်းလျာများသို့ လေညင်းနှင့် ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးအစရှိသည့် ဒေသထွက်ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုနိုင်စေရန် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် တိကျသေချာသော ပါဝင်ပစ္စည်းများနှင့် ''ဘွန်ဘူ'' အမွှေးအကြိုင်အနှောတို့မှရရှိသော စုံလင်များပြားသည့် အနံ့အရသာတို့ဖြင့် တည်ခင်းလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Flavours of Indonesia, Balinese Food |publisher=Destination Asia |url=http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817043725/http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |archive-date=17 August 2014 |df=dmy-all |accessdate=16 May 2021 |archivedate=17 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817043725/http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ }}</ref> အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် အနံ့အရသာ ကြွယ်ဝကြပြီး ချို၊ချဉ်၊ငံ၊ခါး စသည့် အခြေခံအရသာများပေါင်းစပ်ပါဝင်သည့် အနံ့ကဲပြီး ပူစပ်သော ဟင်းလျာများအဖြစ် အများအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ပူစပ်သော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာအများစု၏ အနံ့အရသာသည် ''ဆမ်ဘယ်'' ဟုခေါ်သော ပူစပ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားငရုပ်ဆော့စ်တစ်မျိုးမှ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး ပုဇွန်စိတ်ကလေးငါးပိ၊ ကြက်သွန်နီကလေးတို့ပါဝင်ကာ မတူကွဲပြားသော စိတ်ကြိုက်ပါဝင်ပစ္စည်းများဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် အင်ဒိုနီးရှားထမင်းဝိုင်းများတွင် အဓိကစားဖွယ်အဖြစ် ပါဝင်လေ့ရှိသည်။<ref name="CNN40-Indonesia">{{cite news | title = 40 Indonesian foods we can't live without | work = CNN | author = Sara Schonhardt | date = 25 February 2016 | url = http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ | accessdate = 16 May 2021 | archivedate = 6 April 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170406201321/http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ }}</ref> အဓိကအင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာ[[ချက်ပြုတ်ခြင်း|ချက်နည်း]] ၇ မျိုးမှာ [[ကြော်ခြင်း]]၊ ကြပ်တိုက်ခြင်း၊ [[ကင်ခြင်း]]၊ [[ကျိုခြင်း|ပြုတ်ခြင်း]]၊ [[ပေါင်းခြင်း]]၊ Roasting၊ [[လှော်ခြင်း]]၊ [[ဆီပူထိုးခြင်း]] တို့ဖြစ်သည်။ [[File:Indonesian food during Eid.jpg|thumb|260px|''[[Opor ayam]]'' (curry style), ''[[gulai]], [[ketupat]]'', diced [[potatoes]] with spices, and [[bawang goreng]] served during ''[[Lebaran]]'' ([[Eid al-Fitr]]) in Indonesia]] အချို့သော နာမည်ကျော်သည့် အင်ဒိုနီးရှား အစားအသောက်များဖြစ်သော ''နာဆီ ဂိုရင်း'' <ref name="bali-travel-life.com">{{cite web |url=http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |title=Nasi Goreng: Indonesia's mouthwatering national dish |access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706164129/http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |archive-date=6 July 2010 |df=dmy-all |accessdate=16 May 2021 |archivedate=6 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706164129/http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html }}</ref>၊ ''ဂါဒိုး-ဂါဒိုး''<ref>{{Cite web |title=Gado-Gado {{!}} Gado-Gado Recipe {{!}} Online Indonesian Food and Recipes at IndonesiaEats.com |url=http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |access-date=16 May 2021 |archive-date=27 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227202318/http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ }}</ref><ref name="thegutsygourmet.net">{{cite web|url=http://www.thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html|title=National Dish of Indonesia Gado Gado|access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612052913/http://thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html|archive-date=12 June 2010|df=dmy-all}}</ref>၊ ''[[ဆာတေး]]''<ref name="Indonesian food recipes: Satay">{{cite web |url=http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |title=Indonesian food recipes: Satay |access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812035126/http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |archive-date=12 August 2010 |df=dmy-all |accessdate=16 May 2021 |archivedate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100812035126/http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ }}</ref> နှင့် ''[[ဆိုတို]]'' <ref name="A Soto Crawl">{{cite web|url=http://eatingasia.typepad.com/eatingasia/2009/03/soto-crawl.html|title=A Soto Crawl |publisher=Eating Asia|access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁}}</ref> ကဲ့သို့သော ဟင်းလျာများကို နိုင်ငံအနှံအပြားတွင် တွေ့ရပြီး အမျိုးသားဟင်းလျားများအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ သို့ပေမယ်လည်း အင်ဒိုနီးရှား၏ အမျိုးစုံလင်သော ဟင်းချက်နည်း ရိုးရာတို့၏ မတူကွဲပြားမှုတို့နှင့် ချည်နှောင်ထားသော ဟင်းလျာ ဖြစ်သောကြောင့် ဟူ၍ ''တန်ပန်း'' အား တရားဝင် အမျိုးသား ဟင်းလျာအဖြစ် အင်ဒိုနီးရှား ခရီးသွားနှင့် စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းဖန်တီးမှု ဝန်ကြီးဌာနမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။<ref name="Tumpeng-JPost"/> ထိုသို့ ရွေးချယ်ခဲ့သော်လည်း ထိုဝန်ကြီးဌာနမှပင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဟင်းလျာ ၅ မျိုးကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ''ဆိုတို''၊ ''ဆာတေး''၊ ''ရန်ဒန်း''၊ ''နာဆီ ဂိုရင်း'' နှင့် ''ဂါဒိုး-ဂါဒိုး'' တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Kompas.com-Makanan-Nasional">{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2018/04/10/171000627/kemenpar-tetapkan-5-makanan-nasional-indonesia-ini-daftarnya|title=Kemenpar Tetapkan 5 Makanan Nasional Indonesia, Ini Daftarnya - Kompas.com|last=Media|first=Kompas Cyber|work=KOMPAS.com|access-date=2018-04-18|language=id}}</ref> [[File:Sate Ponorogo.jpg|thumb|260px|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ''[[ဆာတေး]]'' တို့၏ မူလဒေသဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဟင်းလျာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကာ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတစ်လျှောက်တွင် မတူကွဲပြားသော အမျိုးအစားများရှိကြသည်။]] ယနေ့အချိန်တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ မူလအစဖြစ်သော အချို့သော နာမည်ကျော်ဟင်းလျာများသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် [[မလေးရှား]]နှင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]များတွင်လည်း စားသုံးမှုများရှိ၍နေသည်။ ဆာတေး၊ အမဲသား ''ရန်ဒန်း'' နှင့် ''ဆမ်ဘယ်'' အစရှိသော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်လည်း ကျော်ကြားသော ဟင်းလျာများဖြစ်ကြသည်။ ပဲပုပ်ကို အခြေခံသော တိုဖူးနှင့် တန်ပေး တို့၏ မတူကွဲပြားသော ပုံစံများနှင့် ဟင်းများသည်လည်း အလွန်နာမည်ကျော်ကြားကြသည်။ တန်ပေးအား ဂျာဗားလူမျိုးတို့၏ တွေ့ရှိမှုဟု မှတ်ယူကြပြီး ပဲပုပ်ကို အခြေခံထားသော အစားအစာအား အချဉ်ဖောက်၍ ထုတ်လုပ်ထားခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ အခြားသော အချည်ဖောက်သည့် အစားအစာတစ်မျိုးမှာ အွန်ဂျွန်းဖြစ်ပြီး တန်ပေးပြုလုပ်ပုံနှင့် အချို့မှာ တူညီပြီး အသုံးပြုသည့် မှိုအမျိုးအစားများကို ကွဲပြားပြီး အခြားမတူကွဲပြားသော အခြေခံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုထားကာ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်တွင် နာမည်ကျော်ကြားလှသည်။ SBS Australia မှ အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများသည် “အနံပြင်းပြင်းနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမျိုးအစားအရောင်အသွေး စုံလင်သော အစားအစာများထဲမှ တစ်ခု” ဟုဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web |title=About Indonesian food | date=6 September 2013 |publisher=SBS Australia| url=http://www.sbs.com.au/food/article/2008/07/01/about-indonesian-food |access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၁ }}</ref> Kira Jane Buxton of Mashed တွင် “နှံစပ်ကျယ်ပြန့်သော” နှင့် “မတူကွဲပြားသော” ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Buxton">{{Cite news|first=Kira Jane|last=Buxton|url=http://www.mashed.com/45511/incredible-indonesian-dishes-need-try-immediately/|title=Incredible Indonesian dishes you need to try immediately|work=Mashed.com|access-date=2017-12-11|language=en-US}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[File:KITLV 40091 - Kassian Céphas - Relief of the hidden base of Borobudur - 1890-1891.jpg|thumb|right|300px|၉ ရာစုနှစ် [[ဗောရောဗုဓော]]ဘုရားကြီး၏ ကာ‌မာဝီဟန်ဂါပြတိုက်ရှိ ဖောင်းကြွရုပ်တုတွင် [[စပါးကျီ]]နှင့် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းတွင် ကြွက်များသောင်းကျန်းသည့် ကပ်ဆိုက်ရောက်နေပုံအား သရုပ်ဖော်ထားသည်။]] အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာအများစုနှင့်ပတ်သက်သော ကောင်းမွန်သည့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ မရှိသော်ငြားလည်း ဒေသခံတို့၏ အလေ့အထနှင့် ပါးစပ်ရာဇဝင်များတွင် ကြီးစွာမူတည်နေသော ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းများ ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ဂျာဗားဟင်းလျာများ ချက်ပြုတ်သည်ကို ဖော်ပြထားသော ရှားပါးသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုရှိပြီး နည်းပါးသော်လည်း အတော်လေး ကောင်းမွန်သော ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မတူကွဲပြားမှုများသည် အင်ဒိုနီးရှား အရှေ့ပိုင်းရှိ [[:en:Papuan people|ပါပူအာမျိုးနွယ်စု]]တို့၏ ''ဘာကာ ဘန်ဒူ'' သို့မဟုတ် Stone-grilled yams နှင့် တောဝက်များ ချက်ပြုတ်သည့် အလေ့အထမှ ရှုပ်ထွေးလှသည့် ယနေ့ခေတ် ပေါင်းစပ်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများထိ ကျယ့်ပြန်လှသည်။ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းစုများ၏ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားမှုသည် နှံစပ်ကျယ်ပြန်သော ပေါင်းစပ်ခြင်းများအဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ဂျာဗား၊ ဆူဒန်၊ ဘာလင်၊ မီနန်၊ မလေးနှင့် အခြားသော ဒေသရိုးရာဟင်းချက်နည်းများအား ရာစုနှစ်ချီ ကြာမြင့်ခဲ့သော အိန္ဒိယကုန်သည်များနှင့် ပင်လယ်ရပ်ခြား ဆက်ဆံမှုများ၊ တရုတ်တို့ လာရောက်အခြေချနေထိုင်မှုနှင့် ဒတ်ချ်ကိုလိုနီပြုခြင်းတို့ဖြင့်လည်း ရောစပ်ခြင်းများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Buxton"/> ၉ ရာစုနှစ်တွင် [[ဗောရောဗုဓော]]နှင့် ပရမ်ဘမ်နမ်ရှိ ဖောင်းကြွပန်းပုများတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို ဖော်ပြထားလေရာ ဆန်စပါးသည် အင်ဒိုနီးရှား လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွက် မရှိမဖြစ် အဓိက စားစရာဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ များစွာသော ဂျာဗားကျောက်စာများတွင် ရှေးခေတ်ဟင်းလျာများကို ဖော်ပြထားလေရာ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့မှ အချို့ကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။ ၈ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုနှစ်ကြား မဲဒေါင်ဘုရင့်နိုင်ငံခေတ်တွင် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာများတွင်လည်း ရှေးခေတ်ဟင်းလျာများကို ဖော်ပြညွှန်းဆိုခဲ့ရာ ၎င်းတို့ထဲမှအချို့မှာ ''Hadaŋan haraŋ'' (ကျွဲသားနုတ်နုတ်စဉ်းထားသော အသားဆာတေးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ဘာလီဆာတေးတစ်မျိုးဖြစ်သော ''လစ်လစ်'' နှင့် ဆင်တူသည်။)၊ ''Hadaŋan madura'' (အုန်းသကြားအချိုတွင် ထည့်ပြုတ်ထားသော ကျွဲသား)နှင့် ''Dundu puyengan'' (သံပရာပင်စိမ်းခတ်ထားသော ငါးရှဉ့်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ အခြားကွဲပြားသည့် ''Haraŋ-haraŋ'' (အသားကင်)တို့မှာ ''Celeṅ/wök'' (ဝက်သား)၊ ''Hadahan/kbo'' (ကျွဲ)၊ ''Kidaŋ/knas'' (သမင်) သို့မဟုတ် ''Wḍus'' (ဆိတ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web | title = Makanan Zaman Kuno | work = Jawa Kuno | url = http://jawakuno.com/makanan-jaman-kuno/ | language = id | accessdate = 14 June 2021 | archivedate = 14 June 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614025419/http://jawakuno.com/makanan-jaman-kuno/ }}</ref> ရှေးခေတ် အဖျော်ယမကာများမှာ ''Nalaka rasa'' (ကြံရည်)၊ ''Jati wangi'' (စံပယ်ပန်းဖြင့်ပြုလုပ်သော အဖျော်ယမကာ)နှင့် ''Kinca'' (မန်ကျဉ်းရည်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကွဲပြားသည့် ''Kuluban'' (ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် တည့်ခင်းသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပြုတ်ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ''အုပ်ရပ်'' နှင့် ဆင်တူသည်)နှင့် ''Phalamula'' (အုန်းသကြားရည်ဖြင့် တည့်ခင်းသော သစ်သီးဥနှင့်သစ်မြစ်ပြုတ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name="tempo-1">{{cite news | title = Hanya Ada Di Candi Sojiwan: Menu Hidangan Raja Mataram Kuno | work = TEMPO.CO | date = 22 February 2017 | url = https://travel.tempo.co/read/848941/hanya-ada-di-candi-sojiwan-menu-hidangan-raja-mataram-kuno | language = id}}</ref> အခြားသော ရှေးခေတ် အသီးအရွက်ဟင်းလျာများထဲတွင် ''Rumwah-rumwah'' (''လာလပ်'')၊ ''Dudutan'' နှင့် ''Tetis'' တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Historia-food">{{cite web | title = Cita Rasa Kuliner Nusantara | author = Yudi Anugrah Nugroho | date = 18 December 2013 | work = Historia | url = http://historia.id/kuliner/cita-rasa-kuliner-nusantara | language = id | access-date = 14 June 2021 | archive-date = 23 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180123101459/http://historia.id/kuliner/cita-rasa-kuliner-nusantara }}</ref> ၉ ရာစုနှစ်က ရှေးခေတ် ဂျာဗား ကာကာဝင် ရာမာယဏ(Kakawin Ramayana)တွင် သိရီဂါတ(Trigata) မှ သီတာအား ဆက်သသည့် စာမြိန်ဖွယ်တချို့ဖြစ်သည့် ''လန်ဒူဂါ တာတလာ-တီလာ'' (ဆီဖြင့် ချက်သော)နှင့် ''မိုဒါကန်ဒါ ဆာဂူလာ'' (သကြားဖြင့်ပြုလုပ်သော အချိုမုန့်)တို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ (လင်္ကာ အပိုဒ် ၁၇.၁၀၁)<ref name="Historia-food"/> ၁၀ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင် ရေးထိုးခဲ့သော များစွာသော ဂျာဗားကျောက်စာများတွင် အစားအစားများစွာကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဟင်းလျာများထဲမှ အချို့ကို ဂျာဗားအစားအစာများအဖြစ် ယနေ့ခေတ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ထားသော အစားအစာများထဲတွင် ပီဂျဲ၊ ပင်ဒန်း၊ ရာရောဝန်(ရာဝန်)၊ ရူရူဂျက် (ရူဂျက်)၊ ကူရုပု (ကရုပု)၊ ဝါဂျ် နှင့် ဒိုဒေါကဲ့သို့သော အချိုမုန့်များ၊ ဒါဝတ် ကဲ့သို့သော သောက်စရာဖျော်ရည်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.beritasatu.com/kuliner/245385-menguak-fakta-menu-lalapan-sunda-lewat-prasasti-taji.html|title=Menguak Fakta Menu Lalapan Sunda Lewat Prasasti Taji|work=beritasatu.com|access-date=ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၂၁|language=id|accessdate=12 August 2021|archivedate=20 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220203148/http://www.beritasatu.com/kuliner/245385-menguak-fakta-menu-lalapan-sunda-lewat-prasasti-taji.html}}</ref> ၁၅ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သော ဆောင်ယောင်း ဆစ်ဆာ ကန်ဒန်း ကာယဲ့စီယန်စာမူ(Sanghyang Siksa Kandang Karesian manuscript) တွင် ယနေ့ခေတ်တွင် အများစားသုံးဆဲဖြစ်သော ဆွန်ဒန် အစားအစာများအား ရေးသားခဲ့လေရာ ထိုအထဲတွင် ''လာဝန်နာ'' (အငံ)၊ ''ကာဒူကာ'' (အပူအစပ်)၊ ''သိရီကာ'' (အခါး)၊ ''အမ်ဘာ'' (အချဉ်)၊ ''ကာဆာယာ'' (အနံ့ကဲ)နှင့် ''မဓူရာ'' (အချို)တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.dream.co.id/culinary/terungkap-asal-mula-menu-lalapan-150127t.html|title=Terungkap, Asal Mula Menu Lalapan {{!}} Dream.co.id|work=Dream.co.id|language=id|access-date=ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၂၁}}</ref> ၁၃ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုတွင် ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်ကြသော အင်ဒိုနီးရှားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ကာရီ(Curry)ကဲ့သို့သော ဟင်းချက်နည်းများ ပြောင်းလဲလာပုံ အထောက်အထားများကြောင့် ထိုဒေသ၌ နေထိုင်သူတို့သည် [[အိန္ဒိယ]]နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ဟင်းချက်နည်းပုံစံတို့ကို စတင်လက်ခံလာသည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် ဤဖြစ်ရပ်များကို အာချေးဒေသ၊ အနောက်ဆူမားတြားရှိ မင်နန်းကာဘောင်၊ ဆူမားတြားနှင့် မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ မလေးဆိပ်ကမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသို့သော လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ဟင်းချက်နည်းရိုးရာတို့ကို ''ကာရီ''(kare)၊ ''ရိုတီ ဂျာနီ''နှင့် ''ဂူလိုင်း'' ကဲ့သို့သော ဟင်းလျာများတွင် အိန္ဒိယရိုးရာ စံဟင်းချက်နည်းလွှမ်းမိုးအား တွေ့ရသည်။ ဝက်သားကို ပယ်စွန့်သော မူစလင် အစားအစာဥပဒေဖြစ်သည့် ဟာလာကို တိုက်တွန်းအား‌ပေးသော အစ္စလာမ်မစ်ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုကို လက်ခံယုံကြည်လာသည်နှင့်အတူ ဤဟင်းချက်နည်းတို့ကိုလည်း လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ အခြားတဖက်တွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဒေသခံမျိုးနွယ်စုတို့၏ ဘာတက်နှင့် ဒါယက်စားအစာများတွင် ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်အစားအစာများ၌ တောကောင်သား၊ ဝက်သားနှင့် သွေးခဲတို့နှင့် ချက်ပြုတ်သော ဟင်းလျာများပါဝင်သည့် လက်ဟောင်း ဩစထရိုနီးရှန်းဟင်းချက်နည်းရိုးရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ [[File:Common Spices in Bali, Indonesia.jpg|thumb|left|ငရုတ်ကောင်းစေ့၊ လေးညှင်း၊ သစ်ကြံပိုး၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးတို့ပါဝင်သော အင်ဒိုနီးရှား ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်(''ဘွန်ဘူ'') ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစု ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကုန်သွယ်ရေးတွင် ဂုဏ်သတင်းကျော်ဇောခဲ့ပြီး မည်မျှပင်ဝေးကွာသော အင်ဒိုနီးရှားကျွန်စုကိုမဆို ဥရောပကုန်သည်တို့သည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေရန်အလို့ငှာ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။]] ဂျာဗား မာတာရမ်ဆူလ်တန်နိုင်ငံ၏ ဆူလ်တန် အာဂွန်းအတွက် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ သံတမန်ဖြစ်သော ရစ်ကလော့ ဗန် ဂိုး၏ ၁၇ ရာစုအမြင်များအရ{{efn|group=lower-roman|1=as mentioned in Anthony Reid "Southeast Asia in Commerce 1450–1680 Volume I: The Land Below the Winds"}} ဂျာဗားတွင် ပွဲတော်တွင်း အသား(သိုး၊ ဆိတ်နှင့် ကျွဲ)တို့ကို စားသုံးသော နည်းစနစ်များမှာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် နှယ်ထားသော အသားကို ကင်ခြင်းနှင့် ကြော်ခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး ဥရောပနှင့် မတူညီသည်မှာ ဂျာဗားသားတို့သည် ထောပတ်အစား အုန်းနို့ကိုသာ အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Historia-food"/> တရုတ်ရွေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများသည် ၁၅ ရာစု မာဂျပါဟစ်ခေတ်အစောဆုံးသော ကာလမှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းစုတွင် အခြေချလာခဲ့ကြရာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီကာလတွင် များပြားလာခဲ့သည်။ တရုတ်နေထိုင်သူများသည် တရုတ်ဒယ်အိုးစောက်နှင့် ဆီအနည်းငယ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည့် [[မွှေကြော်ခြင်း|မွှေကြော်နည်း]]ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Historia-food"/> ထို့ပြင် သူတို့သည် အသစ်သော တရုတ်ဟင်းလျာအချို့ဖြစ်သော ပဲငံပြာရည်{{efn|group=lower-roman|1=later was localized as ''kecap manis'' (sweet soy sauce) with generous addition of palm sugar}}၊ ခေါက်ဆွဲနှင့် ပဲပုပ်မှ တိုဖူးပြုလုပ်နည်းတို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပဲပုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းမှ ''တန်ပေး''(အချဉ်ဖောက်ထားသော ပဲပုပ်တုံး)အား မမျှော်လင့်ပဲ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သင်းပဲအား ရည်ညွှန်းသည့် အစောဆုံးတွေ့ရသော အကိုးအကားမှာ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သည့် ဂျာဗားပေစာတစ်ခုဖြစ်သော ဆရတ် ချန်တီနီတွင် ဖြစ်သည်။<ref>''The Book of Tempeh'', 2nd ed., by W. Shurtleff and A. Aoyagi (2001, Ten Speed Press, p. 145)</ref> နယ်မြေသစ်ရှာဖွေသော ခေတ်အတွင်း ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကုန်သွယ်မှု၏ အရှိန်အဟုန်မြင့်လာမှုသည် ဥရောပကုန်သည်များအား အင်ဒိုနီးရှားကမ်းခြေသို့ သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉ ရာစုတွင် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ကိုလိုနီထူထောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ဥရောပအစားအစာများ အထူးသဖြင့် ဒတ်ချ်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့မှ လွှမ်းမိုးမှုကို တွေ့ရပြီး ဥရောပချက်ပြုတ်နည်းများဖြစ်သည့် ပေါင်မုန့်ဖုတ်ခြင်း၊ ပေစထရီ(Pastry)၊ ကွက်ကီးနှင့် ကိတ်မုန့်ဖုတ်ခြင်းတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းချက်နည်းရိုးရာအား သေချာစွာ ကြည့်ရှုပါက မတူကွဲပြားသည့် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ အစားအစာချက်ပြုတ်သည့် နည်းလမ်းများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဒေသတစ်ခုစီတွင် နောက်ဆုံး၌ ဒေသခံအကြိုက် အရသာဖြင့် ပျံ့နှံသွားခဲ့လေသော ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Historia-food"/> == ဓလေ့၊ တည့်ခင်းဧည့်ခံခြင်းနှင့် သုံးဆောင်ခြင်း == [[File:Sundanese Food 01.JPG|thumb|right|''နာဆီ'' (ထမင်း)၊ ''လောက်-ပေါက်'' (အရံဟင်းလျာ)နှင့် ''ဆာယု-မာယု'' (ဟင်းသီးဟင်းရွက်)တို့ပါဝင်သော အင်ဒိုနီးရှား ရိုးရာထမင်းဝိုင်း]] အင်ဒိုနီးရှား ရိုးရာစားပွဲတွင် ပင်မစားဖွယ်အဖြစ် ပေါင်းထားသော ထမင်းပါဝင်ပြီး အသီးအရွက်၊ ဟင်းရည်နှင့် အသား သို့မဟုတ် ငါး အရံဟင်းလျားတို့ဖြင့် ဝန်းရံခင်းကျင်းထားသည်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာ မိသားစုစားပွဲတွင် ပေါင်းထားသော ထမင်းနှင့် များစွာသော အခြားဟင်းလျာတို့ဖြင့် တည့်ခင်းထားသော စားပွဲပတ်လည်တွင် ဝိုင်းဖွဲ့ စားသောက်ကြသည်။<ref name="foodbycountry-Indonesia"/> ဟင်းလျာတိုင်းကို အားလုံးအတွက် ရည်ရွယ်၍ ပန်းကန်ပြား သို့မဟုတ် ပန်ကန်လုံးအကြီးထဲတွင် ထည့်ထားပြီး ဟင်းလျာတစ်ခုတိုင်းစီတွင် ကိုယ်စားသည့် ပန်းကန်ပြားထဲသို့ ထည့်ခတ်ရန် ဇွန်းကိုယ်စီ ထည့်ထားသည်။ ပထမဦးစွာ မိသားစုဝင်တိုင်းတွင် တစ်ဦးချင်းစီအတွက် ပန်ကန်ပြားတစ်ခုစီတွင် ထမင်းများကို ထည့်၍ထားသည်။ အများအားဖြင့် မိသားစု၏ အသက်အကြီးဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် ခင်ပွန်းမှ စတင်စားသုံးနိုင်ခွင့်ရှိပြီး<ref name="Etiquette"/> ထိုသို့ အဦးပထမ စားမှသာလျှင် မိသားစုကျန်သောသူများမှ စားကြသည်။ မိသားစုဝင်တိုင်းသည် သူတို့၏ ပန်ကန်ပြားများသို့ အားလုံးအတွက် ထည့်ထားသော ဟင်းပန်ကန်များမှ ဟင်းကို ခတ်ယူစားသုံးကြသည်။ [[File:Indonesian Food.png|thumb|left|''နာဆီ ဂိုရင်း-ဆာတေး''အား ကြက်ဥကြော်နှင့် နိုင်ငံခြားသားများအကြား အကြိုက်များသော ''ကရုပု''နှင့်အတူ တည့်ခင်းထားသည်ကို တွေ့ရပုံ]] ကိုယ်စီအတွက် တည့်ခင်းထားသော ပန်ကန်ပြားတွင် ထမင်း၏ ပတ်လည်၌ နှစ်မျိုး၊ သုံးမျိုး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ဟင်းတို့ဖြစ်သည့် အရွက်၊ ငါး သို့မဟုတ် အသားနှင့် အခြား ပါဝင်နိုင်ဖွယ်ရှိသော အကြော်ဟင်းများဖြစ်သည့် ကရုပုနှင့် ဆမ်ဘယ်တို့အား ပုံ၍ စားသုံးကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် ဂျပန်ရိုးရာနှင့် မတူညီသည့်ပုံစံဖြစ်သည့် စားသောက်စဉ်တွင် ကိုယ်စီပန်ကန်ပြားတစ်ခုစီ၌ မတူညီသော အရသာရှိသည့် ဟင်းလျာတို့ကို တွဲဖက်စားသုံးသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအလေ့အထကို များသောအားဖြင့် နာဆီ ဂျန်ပေါ၊ နာဆီ ပါဒန်းသို့မဟုတ် ဘူဖေးစားပွဲများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် ဟင်းရည်များကို ကိုယ်စီပန်ကန်လုံးအသေးများနှင့် ခတ်ယူစားသုံးကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ခေတ်ပေါ်အင်ဒိုနီးရှား စားသောက်ဆိုင်များတွင် အစုံတွဲစပ်ဟင်းလျာပွဲများကို ရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဂျပန်ရိုးရာအစားအစာများကဲသို့ သီးခြား ကိုယ်တိုင် စားသုံးသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်လာစေရန်ရည်ရွယ်ပြီး လင်ဗန်း၊ ကြိမ် သို့မဟုတ် ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထည့်စရာထဲတွင် ခင်းထားသော ပန်ကန်ပြားပေါ်၌ ထမင်းပတ်လည်တွင် ဟင်းများထည့်ရန် သီးခြားနေရာများ ပါဝင်သည်။ ဤသည်ကို နာဆီ ဘာလီ၏ တည်ခင်းမှု ပုံစံတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ [[File:Nasi Campur.jpg|thumb|right|ဝါးဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော ပန်းကန်တွင် ထမင်း၏ပတ်လည်၌ အသားတုံးများနှင့် အသီးအရွက်အရံဟင်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသော တကိုယ်စာ နာဆီ ဘာလီအား တည့်ခင်းထားမှုကို တွေ့ရပုံ]] အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများကို စားသုံးရာတွင် များသောအားဖြင့် ဇွန်းအား ညာဘက်လက်၌လည်းကောင်း၊ ခရင်းအား ဘယ်ဘက်လက်၌လည်းကောင်း(အစားအစာအား ဇွန်းအတွင်းသို့ ထည့်ရန်) ထား၍ စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဥရောပစားသောက်မှုဓလေ့နှင့်မတူညီသည်မှာ ထမင်းစားစာပွဲတွင် ဓားအား မထားရှိပဲ ဟင်းလျာထဲ၌ ပါဝင်သော အသီးအရွက်နှင့် အသားတို့ကို မချက်ပြုတ်မီကပင် တကိုက်စာပမာဏအရွယ်အစားဖြင့် တုံး၍ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Etiquette">{{cite web| title = International Dining Etiquette — Indonesia | first =Lininger | last = Mike| publisher = Etiquette Scholar |url = http://www.etiquettescholar.com/dining_etiquette/table-etiquette/pacific_dinner_etiquette/indonesian.html |access-date = ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၂၁}}</ref> သို့ပေမယ်လည်း အနောက်ဂျာဗားနှင့် အနောက်ဆူမားတြားကဲ့သို့ နိုင်ငံ၏ ဒေသအများစုတွင် များသောအားဖြင့် အစားအစာတို့ကို လက်ဖြင့် သုံးဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ပင်လယ်စာ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ဆွန်ဒန်နှင့် မင်ဂန်ကာဘောင်း ရိုးရာစားသောက်ဆိုင်များ သို့မဟုတ် အရှေ့ဂျာဗားမှ ပီဂျဲ လီလီ (ဆမ်ဘယ်နှင့် ကြော်ထားသော ငါးခူ)နှင့် အာရမ် ဂိုရန်(ကြက်ကြော်)ဆိုင်များကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ သို့မဟုတ် အိမ်များတွင် အများစုမှာ လက်ဖြင့်စားသောက်ကြသည်။ ထိုစားသောက်ဆိုင်များ၌ အစားအစာများကို စားသောက်ရာတွင် ကိုဘိုကန်အား ထားရှိလေ့ရှိသည်။ ကိုဘိုကန်သည် လန်းဆန်းမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်စေရန် ရေ၌ သံပရာသီးစိတ်ကလေးများ ထည့်၍ဖျော်ထားသည် အရည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ သောက်သုံးရန်အတွက် ရည်ရွယ်ခြင်းမဟုတ်ပဲ မစားမှီနှင့် စားပြီးနောက် လက်ဆေးရန်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။<ref>{{cite book | title = A New Approach to Indonesian Cooking | author = Heinz Von Holzen | publisher = Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd | year = 2014 | isbn = 9789814634953 | page = 15 | url = https://books.google.com/books?id=pRuiBQAAQBAJ&q=Kwetiau+Goreng&pg=PA15 }}</ref> == အဓိက အစားအစာ == [[File:Kerbau Jawa.jpg|thumb|left|ဂျာဗား၌ ကျွဲများကို အသုံးပြုပြီး စပါးခင်းများကို ထွန်ယက်နေပုံ၊ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် [[ဆန်|စပါး]]သည် အဆင့်အတန်းအားလုံးအတွက် အဓိကအစားအစာဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အကြီးမားဆုံးသော စပါးထုတ်လုပ်သောနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဆန်စပါးထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရှုမြင်ကွင်းအများစုကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။]] ဆန်စပါးသည် မျက်မှောက်ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား လူ့အဖွဲ့အစည်းအားလုံးအတွက် အဓိကအစားအစာဖြစ်ပြီး<ref name="belindo"/><ref name="TAYLOR_8">{{cite book |last=Taylor|first=Jean Gelman|title=Indonesia: Peoples and Histories|publisher=Yale University Press|year=2003 |location= New Haven and London|url=https://archive.org/details/indonesia00jean|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/indonesia00jean/page/8 8–9]|isbn= 0-300-10518-5}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် အဓိကနေရာတွင်လည်းရှိသည်။ ဆန်စပါးသည် နိုင်ငံရေမြေကို ပုံဖော်သည်။ ဈေးများတွင် ရောင်းချကြပြီး များစွာသော စားသောက်ဖွယ်တို့တွင် အမွှေးကဲသောနှင့် ချိုသော အရသာနှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းသော အစားအစာအဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် ဆန်စပါး၏အရေးပါမှုကို ရှေးခေတ် [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျာဗား]]နှင့် ဘာလီတို့ရှိ ဆန်စပါးနတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သော ဒေဝီသီရိ(Dewi Siri)အား ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုက ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေသည်။ ရိုးရာဓလေ့အားဖြင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှုသည် စိုက်ပျိုးမှုသံသရာနှင့်ဆက်နွယ်နေပြီး ဆီရန် တာအွန်း(Seren Taun)ကောတ်ရိတ်သိမ်းပွဲတော်ကဲ့သို့သော ပွဲများကို ဆန်စပါးရိတ်သိမ်းသည့် ရိုးရာပွဲအဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ဆန်ကို ပရိုတင်းအနည်းငယ်ပါဝင်သော ထမင်းအဖြစ်နှင့် အရွက်ဟင်းလျာများကို အရံဟင်းအဖြစ် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ထမင်းကို ''နာဆီ အုဒု''(အုန်းနို့ဖြင့် ချက်သောထမင်း)၊ ''နာဆီ ကူနင်း''(နနွင်းနှင့် အုန်းနို့ဖြင့် ချက်သော ထမင်း)၊ ''ကဲတုပတ်'' (အုန်းလက်ဖြင့် ရက်လုပ်သော အထုပ်ထဲတွင် ပေါင်းသော ထမင်း)၊ ''လွန်တုန်'' (ငှက်ပျောဖက်ဖြင့် ပေါင်းသော ထမင်း)၊ ''အင်တစ်ပ်'' သို့မဟုတ် ''ရန်ဂင်နန်'' ( ဆန်မုန့်ကြွပ်)၊ အချိုမုန့်၊ ''ဗယ်မီဆဲလီ''၊ ခေါက်ဆွဲ၊ အာရက် ဘီရာ့စ် (ဆန်ဝိုင်)နှင့် နာဆီ ဂိုရင်း (ထမင်းကြော်) အဖြစ်လည်း သုံးဆောင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Witton|first=Patrick|title=World Food: Indonesia|url=https://archive.org/details/indonesia0000witt|publisher=[[Lonely Planet]]|year=2002 |location= [[မဲလ်ဘုန်းမြို့]]|page=[https://archive.org/details/indonesia0000witt/page/29 29]|isbn= 1-74059-009-0}}</ref> ''နာဆီ ဂိုရင်း''ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့နိုင်ပြီး အမျိုးသားဟင်းလျာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။<ref name="bali-travel-life.com"/> [[File:Nasi Goreng Pete Kambing.JPG|thumb|right|နေရာတိုင်း၌ တွေ့ရှိနိုင်သော နာဆီ ဂိုရင်း (ထမင်းကြော်)အား အင်ဒိုနီးရှားအမျိုးသားဟင်းလျာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူထားကြပြီး ကွဲပြားသည့်အမျိုးအစားများ ပေါများကာ ပြသထားသည့်ပုံမှာ ဆိတ်သားနှင့် မျောက်ငိုသီးတို့ဖြင့် ကြော်ထားသော ထမင်း]] စိုက်ပျိုးသည့် နည်းလမ်းများကြောင့်ဖြစ်စေ လွယ်ကူစွာဝယ်ယူနိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့်ဖြစ်စေ ဆန်စပါးသည် နေ့စဉ်အစားအစာအတွင်း ပါဝင်လာခြင်းဖြစ်သည်။ [[ဆူလာဝေစီကျွန်း]]တွင် လွန်ခဲ့သော ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်မှ ဆန်စပါးအရိုင်းများနှင့်ပတ်သတ်သော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့ပေမယ်လည်း စိုက်ပျိုးမှုနှင့်ပတ်သက်သော အစောဆုံးသော အထောက်အထားများကို [[ဂျာဗားကျွန်း]]အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ ၈ ရာစုတွင် ရေထိုးခဲ့သော ကျောက်စာတွင် ဘုရင်မှ ဆန်စပါးနှင့်ပတ်သက်၍ အခွန်စည်းကြပ်သည့်အကြောင်းအား ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ စပါးကျီနှင့် စပါးကွင်းများအား အဖျက်သတ္တဝါဖြစ်သော ကြွက်များမှ ဖျက်ဆီးသည့် ရုပ်ပုံတို့ကို [[ဗောရောဗုဓော]]ရှိ ကာမဝီဘန်ဂါ (Karmawibhanga) ဖောင်းကြွပန်းပုတို့တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှု၏ ယနေ့ထက်တိုင် အသားကျနေသော ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့အကြား လုပ်ငန်းတာဝန်ခွဲဝေမှုကို ဗဟိုဂျာဗားဒေသရှိ ပရမ်ဘန်နန်ပုထိုးများရှိ ၉ ရာစုတွင် ထွင်းထုခဲ့သော ဘာသာရေး ပန်းပုရုပ်စုံတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ထိုပုံ၌ ကျွဲများတွင် ထွန်သွားများကို တပ်ဆင်ထား၍ အမျိုးသမီးများက ဆန်စပါးများ စိုက်ပျိုးနေပြီး ဆန်စေ့တို့ကို ကြိတ်နေကာ အမျိုးသားများက တစ်ဖက်စီတွင် စပါးစည်းများကို ဆွဲထားပြီး ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်းပိုး(pikulan)ဖြင့် ထမ်းနေပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ၁၆ ရာစုအရောက်တွင် ဥရောပသားတို့ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းများသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါတွင် ဆန်စပါးအား မင်းစိုးရာဇာတို့၏ အခမ်းအနားနှင့် ပွဲတော်တို့တွင် မြင့်မြတ်သော စားဖွယ်အဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="TAYLOR_8"/> အင်ဒိုနီးရှားသမိုင်းတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် [[သံ (သတ္တု)|သံထည်]]များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုနှင့် အာရှကျွဲရိုင်းများအား အယဉ်အဖြစ် မွေးမြူလာနိုင်ခဲ့ပြီး ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေးတွင် အသုံးပြုခြင်းနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို မြေဩဇာများ ထည့်သွင်းရန် အသုံးပြုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်၍နေပေသည်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာ၌ နေရောင်ခြည်နှင့် တွေ့ထိမှုရှိရန် လိုအပ်သည်။ ထူထပ်သော တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော နိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ခန့်မှစ၍ ဆန်စပါး ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းကို တိုးတက်စေရန်အလို့ငှာ အမြဲတမ်းစိုက်ပျိုးမြေနှင့် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာအဖြစ် သစ်တောများအား တဖြည်းဖြည်း ခုတ်ထွန်ရှင်းလင်းလာခဲ့သည်။<ref name="TAYLOR_8"/> === ဂျုံ === [[File:Mi Goreng GM.jpg|thumb|ဂျုံကို အခြေခံသော တရုတ်ဟင်းလျာ မီ ဂိုရင်း (ခေါက်ဆွဲကြော်)သည် အင်ဒိုနီးရှားအဓိကဟင်းလျာအဖြစ် လက်ခံထားကြသည်။]] [[ဂျုံ]]သည် အင်ဒိုနီးရှားဒေသရင်း အပင်မဟုတ်ပဲ ကုန်သွယ်မှုနှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားမှလွှမ်းမိုးမှု(အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် ဒတ်ချ်တို့)မှ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးတို့သည် ဂျုံအခြေခံသော အစားအစားများ (အထူးသဖြင့် တရုတ်ခေါက်ဆွဲ၊ အိန္ဒိယ ရိုတီနှင့် ဒတ်ချ်ပေါင်မုန့်များ) စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အများစု သုံးဆောင်ကြသော ထမင်းအပြင် အင်ဒိုနီးရှားရှိ တရုတ်တို့သည် ခေါက်ဆွဲ၊ [[ပေါက်စီ]]နှင့် [[အီကြာကွေး]]တို့ကို အဓိကအစားအစာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ဆန်စပါးယဉ်ကျေးမှု အတော်လေးပျံနှံ့နေသော အင်ဒိုနီးရှား (အထူးသဖြင့် ဂျာဗားနှင့် ဆူမားတြား)တွင်ပင် တခါတရံ၌ ခေါက်ဆွဲကဲ့သို့ ဂျုံကိုအခြေခံသော အစားအစာများကို ထမင်းနှင့်တွဲဖက်၍ အရံဟင်းများအဖြစ် စားသုံးကြပြီး တရုတ်ဘန်းပေါင်မုန့်နှင့် အီကြာကွေးတို့ကို သရေစာအဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်။ ဥရောပသား(အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီနှင့် ဒတ်ချ်)တို့သည် ပေါင်မုန့်၊ အမျိုးမျိုးသော မုန့်ဖို့နှင့် ပေစထရီတို့ပြုလုပ်နည်းများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုဥရောပအဓိက အစားအစာများသည် ယခုအခါတွင် အမြန်စားသုံးနိုင်သော မနက်စာအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ဂျုံစားသုံးမှုသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် အင်ဒိုနီးရှား၌ အသင့်စားခေါက်ဆွဲလုပ်ငန်းတိုးတက်လာမှုနောက်ပိုင်း မြင့်တက်လာသော အနေအထားသစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသင့်စား ခေါက်ဆွဲ အဓိကထုတ်လုပ်သူနှင့် စားသုံးသူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် တရုတ်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ ဒုတိယမြောက် အသင့်စားခေါက်ဆွဲဈေးကွက်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ခေါက်ဆွဲလိုအပ်ချက်သည် ၁၂.၅၄ ဘီလီယံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://instantnoodles.org/en/noodles/market.html|title=Global Demand, World Instant Noodles Association |website=instantnoodles.org|access-date=ဩဂုတ် ၁၃၊ ၂၀၂၁}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် အသင့်စားခေါက်ဆွဲသည် အင်ဒိုနီးရှားအိမ်ထောင်များ၏ အလွယ်တကူ ပူပူလေးသုံးဆောင်နိုင်သော အဓိကအစားအစာတစ်ခု ဖြစ်၍ လာခဲ့သည်။ Indomie ကဲ့သို့သော ယုံကြည်မှုရှိသော အမှတ်တံဆိပ်များသည် လူတိုင်းသိသော အမည်တစ်ခုဖြစ်၍ လာခဲ့သည်။ === အခြားသော အဓိကအစားအစာများ === [[File:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 1.jpg|thumb|right|အင်ဒိုနီးရှားအရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ အဓိကအစားအစာဖြစ်သော''ပါပီဒါ''အား စွပ်ပြုပ်ဝါ၊ မက်ကရယ်ငါးကင်နှင့် သုံးဆောင်ရန် ပြင်ဆင်ထားပုံ]] အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အခြားသော အဓိကအစားအစာများတွင် ဝဥ၊ ကန်စွန်းဥ၊ [[အာလူး]]၊ ပိန်းဥနှင့် [[ပီလောပီနံ|ပီလောပီနံဥ]]စသော ကစီဓာတ်ပေါကြွယ်ဝသည် ဥများပါဝင်သည်။ ပိန္နဲသီးနှင့် ပေါင်မုန့်သီးကဲ့သို့သော ကစီဓာတ်ကြွယ်ဝသော အသီးများနှင့် [[ပြောင်းဖူး]]ကဲ့သို့သော နှံစားသီးတို့ကိုလည်း စားသုံးကြသည်။ ''ပါပီဒါ''ဟုခေါ်သော သာကုယာဂုကို အထူးသဖြင့် မာလုကုကျွန်းနှင့် ပါပုအာပြည်နယ်တို့တွင် စားသုံးမှုရှိကြသည်။ သာကုကို ရေဖြင့်ရော၍ လွယ်ကူရိုးရှင်းသော ပန်းကိတ်အဖြစ်လည်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားအရှေ့ပိုင်း လူမျိုးတို့သည် သာကုသာမက အခြားသစ်ဥအရိုင်းတို့ကိုလည်း အဓိကအစားအစာအဖြစ် စားသုံးကြသည်။ ပိန်းဥအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပို၍ရှည်ကာ အရသာပို၍ဖွယ်သော Talas ကဲ့သို့သော သစ်ဥအမျိုးအစားများစွာနှင့် ပေါင်မုန့်သီးတို့သည် အင်ဒိုနီးရှားမှ မျိုးရင်းများဖြစ်ကြပြီး အခြားသော ဥတို့မှာ အခြားသောဒေသများမှ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဝဥသည် အာဖရိကမှရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အာလူး၊ ကန်စွန်းဥ၊ ပလောပီနံဥနှင့် ပြောင်းဖူးတို့သည် စပိန်တို့လွှမ်းမိုးမှုများမှတဆင့် ဂျာဗားသို့ ၁၇ ရာစုတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ပလောပီနံကို ပြုတ်၍၊ ပေါင်း၍၊ ကြော်၍ သို့မဟုတ် နာမည်ကြီး သရေစာဖြစ်သော ''ခရီပစ် ဆင်းကောင်း'' (ပီလောပီနံမုန်ကြွပ်)အဖြစ်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်စားသုံးကြသည်။ ဂျာဗားရှိ မိုးနည်းသော ဒေသများဖြစ်သည့် ဂူနွန် ကီဒူးနှင့် ဝန်နိုဂီရီတို့တွင် ပီလောပီနံခြောက် (ဒေသအခေါ် ''တီဝူ'')အား အထူးသဖြင့် အခြားသော သစ်မြစ်သစ်ဥ ရှားပါးချိန်တွင် အဓိကအစားအစာအဖြစ် ပြောင်းလဲစားသုံးကြသည်။ ပြောင်းဖူးအား မဒူရာဒေသကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သော အရပ်ဒေသများနှင့် ဝေါလန့်စ်မျဉ်း အရှေ့ဘက်ရှိ လက်ဆာဆွန်ဒါကျွန်းများတွင် စားသုံးကြသည်။ == ဟင်းသီးဟင်းရွက် == [[File:Sayur oyong.JPG|thumb|right|[[ခဝဲပင်|ခဝဲသီး]]ဖြင့် ချက်ပြုပ်ထားသော ''ဆာယု အိုယွန်း''ကဲ့သို့သော ပါဝင်သည့်အမယ်များမှာ အသီးအရွက်များစွာပါဝင်သော အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများရှိသည်။]] အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များမှာ [[ကန်စွန်း|ကန်စွန်းရွက်]]၊ [[ဒေါက်ခွပင်|ဒေါက်ခွရွက်]]၊ [[:en:genjer|genjer]]၊ [[:en:melinjo|melinjo]]၊ [[သင်္ဘောပင်|သင်္ဘောရွက်]]နှင့် [[ပီလောပီနံ|ပီလောပီနံရွက်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကြက်သွန်ဖြူ]]နှင့် ဆီပူဖြင့်ကြော်၍ စားလေ့ရှိသည်။ ဟင်းနုနွယ်ရွက်နှင့် ပြောင်းဖူးတို့ကို အသုံးပြုပြီး မှန်ရောင်ဟင်းရည်ကြည်ဖြစ်သော ''ဆာယု ဘာယမ် ဘန်နင်း''အား တဲမူ ကွန်ကျီ၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် [[ကြက်သွန်နီကလေး]]တို့ခတ်ကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ မှန်ရောင်အသီးအရွက်ဟင်းချိုအမျိုးအစားတွင် ''ဆာယု အိုယွန်း''တို့လည်း ပါဝင်သည်။ အခြားသော အသီးအရွက်များဖြစ်သည့် [[ဘူးပင်|ဘူးရွက်]]၊ ဂေါ်ရခါးသီး၊ [[ဒန့်သလွန်]]၊ ပဲတောင့်ရှည်၊ [[ခရမ်းပင်|ခရမ်းသီး]]၊ ခဝဲသီးနှင့် [[သပွတ်ပင်|သပွတ်သီး]]တို့ကို ဖြတ်တောက်၍ မွှေကြော်၊ ဟင်းချက်ခြင်းနှင့် ဆာယု အာဆမ်၊ ဆာယု လိုဒက်ချ် သို့မဟုတ် လက်ဆာကဲ့သို့သော ဟင်းရည်ချိုများအဖြစ် ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ''ဒါအွန် အုဘီ တွန်ဘွန်''သည် ပလောပီနံရွက်ထောင်းဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး [[ဆူမတြာကျွန်း]]၊ ကာလီမန်တန်ဒေသနှင့် [[ဆူလာဝေစီကျွန်း]]တို့တွင် စားသုံးလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ''ဆာယု ဆော့''ကို ကြက်သား သို့မဟုတ် အမဲသားပြုတ်ရည်တွင် [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]၊ ပန်းဂေါ်ဖီ၊ [[အာလူး]]၊ မုန်လာဥနီတို့ကို မကာရိုနီထည့်၍ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်းနက်]]၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ကြက်သွန်နီကလေးတို့အုပ်ကာ ချက်ပြုတ်သည်။ အခြားသောအသီးအရွက်စုံကြော်တစ်မျိုးဖြစ်သော ''ကပ်ကျိုင်း''သည် တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားနွယ်ဝင်တို့၏ လူကြိုက်များ‌သော ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တူမစ်ကန်ကွန်းသည်လည်း လူသိများသော ရေကန်စွန်းရွက်ကြော်ဟင်းလျာဖြစ်သည်။ [[ပဲစောင်းလျားပင်|ပဲစောင်းလျားသီး]]၊ [[ခရမ်းချဉ်ပင်|ခရမ်းချဉ်သီး]]၊ [[သခွားပင်|သခွားသီး]]နှင့် [[ကြက်ဟင်းခါးပင်|ကြက်ဟင်းခါးသီး]]တို့ကို အစိမ်းလိုက် အတို့အမြုပ်(''လာလက်'')အဖြစ် စားသုံးကြသည်။ ကြီးမားသည့် ကြက်ဟင်းခါးသီးတို့ကို များသောအားဖြင့် ပြုပ်၍ စားကြသည်။ ကဲကျွန်းဘရန်နှင့် သင်္ဘောဖူးတို့သည် အများနှစ်သက်ကြသော အသီးအရွက်များဖြစ်သည်။ ''အုရပ်''သည် နှပ်နှပ်စင်းထားသော အုန်းသီးကို အသီးအရွက်တို့ဖြင့် ရော၍သုတ်ထားသော အသုပ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ''အာဆီနန် ဘဲတဝီ''သည် အသီးအရွက်တို့ကို အချဉ်တည်ထားသော ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ''ဂါဒိုး-ဂါဒိုး''နှင့် ''ပီဂျဲ''တို့သည် ပြုပ်ထားသော အသီးအရွက်တို့ကို မြေပဲဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ဆော့အစပ်ဖြင့် သုပ်ထားသော အသုပ်များဖြစ်ပြီး ''ကာရဲ့ဒေါ့ခ်''သည် ၎င်းတို့အား အရွက်စိမ်းတို့ဖြင့် သုပ်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်သည်။ === အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သက်သက်လွတ်အစားအစာများ === [[File:Tempe Burger.jpg|thumb|ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်ထားသည့် ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သော တန်ပေးဘာဂါ]] အင်ဒိုနီးရှားတွင် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများသည် ပေါများစွာ ရွေးချယ်နိုင်သောကြောင့် သက်သက်လွတ်စားသုံးသည့် ဓလေ့များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းပြီး ၎င်းတို့ကို အသားအစားထိုးဟင်းလျာများအဖြစ် သုံးဆောင်နိုင်သည်။ ''ဂါဒိုး-ဂါဒိုး''၊ ''ကရဲ့ဒေါ့ခ်''၊ ''ကဲ့တိုပရက်''၊ ''တအုဂဲ ဂိုရင်း''၊ ''ပီဂျဲ''၊ ''အုရပ်''၊ ''ရူဂျက်''နှင့် ''အာဆီနန်''ကဲ့သို့သော အစားအစာများသည် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများဖြစ်ကြသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း မြေပဲဆော့ကို အသုံးပြုသော ''ဂါဒိုး-ဂါဒိုး''၊ ''ကရဲ့ဒေါ့ခ်'' သို့ ''ကဲ့တိုပရက်''ကဲ့သို့ ဟင်းလျာများတွင် အနံ့အရသာအတွက် "တရာဆီ"ဟုခေါ်သော [[ငါးပိ|ပုဇွန်ဆိတ်ငါးပိ]] အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်သည်။ လက်ဆက်သော အသီးအရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အတို့အမြုပ်တို့နှင့် တွဲဖက်စားသုံးရန် ''ဆမ်ဘယ်''ငရုတ်သီးထောင်းအား မွှေးကြိုင်သော အရသာကဲစေဖို့အတွက် ပုဇွန်ဆိတ်ငါးပိတို့ကိုလည်း ထည့်လေ့ရှိသည်။ ''တန်ပေး''၊ တို့ဖူးနှင့် ''အွန်ကွန်း''ကဲ့သို့သော အချဉ်ဖောက်ထားသော [[ပဲပုပ်]]မှပြုလုပ်သော အစားအစာများသည် အသားအစားထိုး အစားအစာများအဖြစ်နှင့် အသီးအရွက် [[ပရိုတိန်း]]ဓာတ်ရင်းမြစ်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ စားသုံးကြသည်။ ယနေ့ခေတ် ပေါင်းစပ်ထားသော ဟင်းလျာများတွင် တန်ပေးအား အသားပြားများအစား အသုံးပြုပြီး တန်ပေးဘာဂါအဖြစ် စားသုံးကြသည်။<ref>{{cite web| title = Grilled tempeh burgers| work = Rachael Ray| date = 21 July 2009| url = http://www.rachaelray.com/2009/07/grilled-tempeh-burgers| archive-url = https://web.archive.org/web/20150214141915/http://www.rachaelray.com/2009/07/grilled-tempeh-burgers| url-status = dead| archive-date = 14 February 2015| accessdate = 13 August 2021| archivedate = 23 September 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160923083134/http://www.rachaelray.com/2009/07/grilled-tempeh-burgers}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသားတို့သည် တင်းကြပ်သော သက်သက်လွတ်အလေ့အထဖြင့် ပြုမှုကြသူများ မဟုတ်ကြပဲ အသီးအရွက် သို့မဟုတ် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများကို အရသာ၊ ကြိုက်နှစ်သက်မှု၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြချက်များတို့ကြောင့် စားသုံးနိုင်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အင်ဒိုနီးရှားရှိ သေးငယ်သော ပမာဏသာရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဘာသာရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် သက်သက်လွတ်စားသုံးသည့် အလေ့အထကို ကျင့်သုံးကြသည်။ == အသားနှင့် ငါး == အင်ဒိုနီးရှား အစာအာဟာရတွင် အသားမှရရှိသော [[ပရိုတိန်း]]ဓာတ်အများစုမှာ ကြက်ငှက်နှင့်ငါးမှဖြစ်သော်လည်း အမဲသား၊ ကျွဲသား၊ ဆိတ်သားနှင့် သိုးသားတို့ကို အင်ဒိုနီးရှားဈေးများတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။ === အသားစားကြက်ငှက် === [[File:Ayam goreng kalasan.JPG|thumb|[[ယောယာကားတားမြို့]]၊ ကလာဆန်ပုထိုးမှ ''အာယမ် ဂိုရင်း ကလာဆန်'']] များသောအားဖြင့် ကြက်နှင့်ဘဲကို စားသုံးကြသော်လည်း ခို၊ ငုံးနှင့် [[ဗေါင်းထုတ်ငှက်]]ကဲ့သို့သော ငန်းရိုင်းများကိုလည်း စားသုံးကြသည်။ ရိုးရာအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားရွာများတွင် ''အာယမ် ကမ်ပေါင်း''(ရွာကြက်)ကဲ့သို့သော ကြက်မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များကို လွှတ်ကျောင်းမွေးမြူကြသည်။ အခြားမွေးမြူရေးကြက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ထိုရွာကြက်များသည် ပို၍ အကောင်သေးပြီး အသားသည် အနည်းငယ်မာသည်။ ''အာယမ် ဂိုရင်း'' (ကြက်ကြော်)နှင့် ''အာယမ် ဘေကာ'' (ကြက်ကင်)တို့၏ ချက်နည်းမျိုးစုံကို အများအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတဝှမ်းတွင် တွေ့ရှိရနိုင်သည်။ ကြော်ခြင်းနှင့် ကင်ခြင်းအပြင် ကြက်သားကို ''စွပ် အာယမ်''နှင့် ''ဆာတို အာယမ်'' သို့မဟုတ် [[အုန်းနို့]]ဖြင့်ချက်သော ''အိုပေါ အာယမ်''ကဲ့သို့ စွပ်ပြုပ်အဖြစ်လည်း ချက်ပြုပ်စားသောက်နိုင်သည်။ ကြက်သားဆာတေးကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှားတွင် လွယ်ကူစွာ တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းမှာ တံစိုဖြင့်ထိုးထားသော အသားကင်ကို မြေပဲဆော့ဖြင့် စားသုံးရခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော ကြက်သားချက်နည်းများမှာ [[ယောယာကားတားမြို့]]မှာ ''အာယမ် ဂိုရင်း ကလာဆန်''၊ ပန်ဒန်းမှ ''အာယမ် ဘေကာ ပန်ဒန်း''၊ လွန်ဘုတ်မှ ''အာယမ် တာလီဝန်''၊ ဘာလီမှ ''အာယမ် ဘီတုတု''နှင့် ''အာယမ် ဂိုရင်း လန်ကုအက်'' (galangal fried chicken) တို့ဖြစ်ကြသည်။ === အသား === အမဲသားနှင့် ဆိတ်သားသည် အင်ဒိုနီးရှားတွင် စားသုံးမှုအများဆုံးသော အသားများဖြစ်ပြီး ကျွဲသည် စပါးထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်ပြီး သိုးသည် အမွှေးများကို ရိတ်ရန်နှင့် ရိုးရာဖျော်ဖြေရေးတစ်ခုဖြစ်သော သိုးတိုက်ပွဲတွင် အသုံးပြုသဖြင့် စားသုံးမှုနည်းပါးသည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် အစ္စလာမ်မစ်ဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြရာ အင်ဒိုနီးရှားမွတ်စလင်များအဖို့ အစ္စလာမ်မစ် ဟာလာ အစားအစာဥပဒေကို လိုက်နာရသဖြင့် ဝက်သားစားသုံးခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အချို့သောဒေသများတွင် မွတ်စလင်မဟုတ်သောသူများစွာနေထိုင်ကြရာ တောဝက်နှင့် ဝက်သားကို စားသုံးကြသည်။ ဟာလာလုပ်ထားခြင်းမရှိသော အသားများကို [[ဘာလီပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်]]၊ [[အရှေ့နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်]]၊ [[မာလုကုပြည်နယ်]]၊ [[အနောက်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်]]၊ [[အလယ်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်]]၊ [[အနောက်ပါပူအာပြည်နယ်]]၊ [[ပါပူအာပြည်နယ်]]နှင့် အင်ဒိုနီးရှားမြို့ကြီးများရှိ တရုတ်တန်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မွတ်စလင်အစားအစာဈေးကွက်ကြီးမားလာခဲ့ရာ အင်ဒိုနီးရှားရှိ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် စားသောက်ရန်နေရာများတွင် ဝက်သားများ၊ ဟာလာလုပ်မထားသော အသားများနှင့် ချက်ပြုပ်ရာတွင် ဝက်ဆီများသုံး၍ ချက်ပြုပ်ခြင်းများကို မပြုလုပ်သည့်အမှတ်သင်္ကေတအဖြစ် ဟာလာအမှတ်တံဆိပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။ မွတ်စလင်လူဦးရေ ကြီးမားလာခဲ့ခြင်းနှင့်အတူ နွားအရေအတွက်သည်လည်း အတော်လေး နည်းပါးလာခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ်၌ အင်ဒိုနီးရှားသည် [[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]]၊ [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့မှ တင်သွင်းသော အမဲသားများအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရကာ အင်ဒိုနီးရှားဈေးကွက်၌ တခါတရံ၌ ရှားပါးခြင်း၊ ဈေးကြီးမြင့်ခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။ အမဲသား၊ ဆိတ်သား သို့မဟုတ် သိုးကလေးသား ''ရန်ဒန်း''၊ တံစိုထိုးကင်များ၊ ဆာတေးအဖြစ် အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် နှယ်၍ကင်ထားသော ကြက်သား သို့မဟုတ် သိုးသား၊ အသားကင်များ၊ အသားတုံးများနှင့် ဆိုတိုကဲ့သို့သော အသားစွပ်ပြုပ်များ ချက်ပြုပ်ရာတွင် အသားတို့ကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် နိုင်နိုင်သုံးပြီး [[အုန်းနို့]]တို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်သည်။ သိုးသားနှင့် ဝမ်းတွင်းသားအစုံတို့ကို ''ဆိုတို''စွပ်ပြုပ်နှင့် ''ဂူလိုင်''ဟင်းတို့အား ချက်ပြုပ်ရာတွင် ပါဝင်သော အမယ်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဘာလီကျွန်းတွင် ဟိန္ဒူဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြရာ ''ဘာဘီ ဂူလင်း''(ဝက်သားကင်)သည် ဒေသခံများနှင့် မွတ်စလင်မဟုတ်သော ခရီးသွားဧည့်သည်များအကြားတွင် ထင်ရှားသော ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်ရှိ ဘာတပ်လူမျိုးတို့တွင်လည်း ၎င်းနှင့်ဆင်တူသည့် ဘာဘီ ပန်ဂန်းဟုသော ဟင်းလျာတစ်မျိုးရှိသည်။ တောဝက်သားကိုလည်း များသောအားဖြင့် ပါပူအာပြည်နယ်တွင် စားသုံးကြသည်။ အသားများကို သေးငယ်သော အမြောင်းများအဖြစ် တုံး၍ အခြောက်လှန်းပြီး ''ဒန်ဒန်း'' သို့မဟုတ် ''အာဘွန်'' (အသားမျှင်)တို့ ပြုလုပ်သည်။ ''ဒန်ဒန်း ဂျဲလန်''သည် "အခြောက်လှန်းထားသော ကြွပ်ဆပ်နေသည့်" အင်ဒိုနီးရှား တောဝက်သားခြောက်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2011/04/24/magazine/mag-24Obama-t.html?pagewanted=all | work=The New York Times | first=Janny | last=Scott | title=Obama's Young Mother Abroad | date=20 April 2011}}</ref> အင်ဒိုနီးရှား၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် ယုန်သားစားသုံးမှုမှာလည်း မြှင့်တက်၍နေသည်။ အချို့ထူးဆန်းပြီး ရှားပါးသော တောကောင်သားကဲ့သို့သော အသားများကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှား၏ အရိုင်းနယ်မြေများတွင် ရောင်းချခြင်းနှင့် စားသုံးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ အနောက်နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်၊ အရှေ့နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်နှင့် ပါပူအာပြည်နယ်တို့တွင် အမဲလိုက်၍ ရရှိလာသော သမင်သားကို တွေ့ရှိရနိုင်သည်။ တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် စားသုံးကြသည့် ဖားခြေထောက်များ၊ ယောယာကားတားမြို့နှင့် အနောက်နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်တွင် စားသုံးသော မြင်းသား၊ ဘာလီနှင့် အရှေ့အင်ဒိုနီးရှားဒေသတွင်စားသုံးသော လိပ်သား၊ အနောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်၏ မီနာဟာဆန်ဟင်းလျာများတွင် တွေ့ရသည့် မြွေသား၊ [[ဖွတ်|ဖွတ်သား]]၊ ပါနီကီ (လင်းနို့)၊ ခွေးသားနှင့် လယ်ကြွက်များ အစရှိသည်တို့သည် ပုံမှန်မဟုတ်ပဲ အငြင်းပွားဖွယ် ထူးဆန်းသော အသားများအဖြစ် ပါဝင်နေသည်။ မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်၏ ဘာတပ်ဟင်းလျာများသည်လည်း ခွေးသားကို ချက်စားခြင်းနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိလာသည်။ === ငါး === [[File:Ikan baronang.jpg|thumb|အနောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်၊ မာမူဂျူးမြို့ရှိ ''[[:en:rabbitfish|ဘာရွန်နန်း]] [[အီကန်ဘာကာ]]'' အား ကင်နေပုံ]] ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သည့်အလျှောက် ပင်လယ်စာများ ပေါကြွယ်ဝပြီး အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင်နေထိုင်ကြသော အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် စားသုံးကြသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုကြသော အင်ဒိုနီးရှားအရှေ့ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော ဆူလာဝေစီကျွန်းနှင့် မာလုကုကျွန်းများတွင် နေထိုင်သူတို့အကြားတွင်း ငါးဖြင့်ပြုလုပ်သော ဟင်းလျာများသည် အထူးသဖြင့် နာမည်ကြီးသည်။ ထိုဒေသနှစ်ခုတွင် ကြီးမားကျယ်ပြန့်ပြီး မတူကွဲပြားသည့် ပင်လယ်စာအမျိုးအစားများကို ရရှိနိုင်သော ပင်လယ်ပြင်ဧရိယာရှိသည်။<ref name="tasty">{{cite web |url = http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/seafood/ikan-bakar/ |title = Ikan Bakar |website = Tasty Indonesian Food.com |publisher = Tasty Indonesian Food.com |access-date = 11 August 2013 }}</ref>အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် ပါဝင်သော လူသိများသော ပင်လယ်စာများတွင် [[:en:skipjack tuna|skipjack tuna]]၊ [[တူနားငါး]]၊ [[မက်ကရယ်ငါး]]၊ [[ငါးမုတ်]]([[:en:pomfret|pomfret]])၊ [[:en:wahoo|wahoo]]၊ [[:en:milkfish|milkfish]]၊ [[:en:trevally|trevally]]၊ [[:en:rabbitfish|rabbitfish]]၊ [[:en:garoupa|garoupa]]၊ [[:en:Red snapper (fish)|red snapper]]၊ [[ငါးပါးနီ]]၊ [[ဓားရှည်နှုတ်သီးငါး]]၊ [[ငါးမန်း]]၊ [[ငါးလက်ထုံ]]၊ [[ပြည်ကြီးငါး]] သို့မဟုတ် [[ကင်းမွန်]]၊ [[ပုဇွန်]]၊ [[ကဏန်း]]၊ [[:en:Portunus pelagicus|blue crab]] နှင့် [[ယောက်သွား]] တို့ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်စာကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် စားသုံးကြသော်လည်း မာလုကူကျွန်းများနှင့် မင်နာဟာဆာဟင်းလျာ(မြောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်)များတွင် အထူးသဖြင့် လူအများစားသုံးမှုရှိသည်။ ပင်လယ်စာများကို များသောအားဖြင့် ကင်၍၊ ပြုတ်၍ သို့မဟုတ် ကြော်၍ စားသုံးကြသည်။ [[အီကန် ဘာကာ]]သည် လူသိများသော ငါးကင်ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း နောက်ထပ်ချက်ပြုပ်နည်းများဖြစ်သည့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် မွှေကြော်ကြော်ခြင်း သို့မဟုတ် ဟင်းချိုအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းကိုလည်း တွေ့ရနိုင်သည်။ ဆားဖြင့် တာရှည်ခံအောင်ပြုလုပ်ထားသော ငါပိကောင်များကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှားဈေးများတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။ ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများကိုလည်း ကုန်တွင်းပိုင်းဒေသရှိ မြစ်ကြီးများ သို့မဟုတ် ရေကန်များတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။ ရေချိုငါးဖြင့် ချက်ပြုတ်သော ဟင်းများတွင် အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်၏ ဆွန်ဒန် အစားအစာများကို လူသိများပြီး [[မြောက်ဆူမတြာပြည်နယ်]]၏ ဘာတက်တို့နေထိုင်ရာ ဒေသတွင်ရှိသော တိုဘာကန်တွင် ဖမ်းခြင်း သို့မဟုတ် မွေးမြူခြင်း၊ မလေးတို့နေထိုင်ရာဒေသများဖြစ်သည့် [[ရီအော့ပြည်နယ်]]၊ [[ဂျမ်ဘီပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ဆူမတြာပြည်နယ်]]ရှိ မြစ်ကြီးများမှ ဖမ်းယူခြင်း သို့မဟုတ် [[ကာလီမန်တန်ဒေသ]]ရှိ မြစ်ကြီးများမှ ဖမ်းယူခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ လူသိများသော ရေချိုငါးများတွင် [[ငါးကြင်း]]၊ ငါးဖျင်း ([[:en:gourami|gourami]])၊ [[ငါးခူ]]၊ [[ငါးတန်]]၊ [[ငါးရံ့]]၊ ''ငါးဖျင်းသလက် အသေး([[:en:trichogaster|trichogaster]])''၊ [[ငါးပြေမ]]၊ [[:en:Nile tilapia|Nile tilapia]] နှင့် [[:en:Mozambique tilapia|Mozambique tilapia]] တို့ပါဝင်သည်။ === အင်းဆက်များ === [[File:Botoktawon.jpg|thumb|ပျားသားပေါက်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ''[[ဘိုတုတ်]]'' (''ဘိုတုတ် တာဝန်'')]] ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မတူညီတာကတော့ အင်ဒိုနီးရှားမှာ အင်းဆက်တွေက နာမည်ကြီးဟင်းအမယ်မဟုတ်သလို လမ်းဘေးအစားအစာအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်မတွေရနိုင်ပါ။ ဂျာဗားမှာတော့ ဒေသခံတွေက အင်းဆက်တွေကို ဖမ်းခြင်း၊ သားဖောက်ခြင်းနှင့် ရောင်းချခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြပြီး အများအားဖြင့် အိမ်မွေးငှက်များအား ကျွေးရန် လတ်လတ်ဆက်ဆက် ဒါမှမဟုတ် ရှင်လျက် ရောင်းချရခြင်း ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ရိုးရာအရ များစွာသော အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုများတွင် အင်းဆက်များကို စားသုံးသည်ဟု ဆိုကြပြီး အထူးသဖြင့် နှံကောင်၊ ပုရစ်၊ [[ခြ|ပလူ]]နှင့် [[ပျား]]တို့ကို စားသုံးကြသည်။ ဂျာဗားနှင့် ကာလီမန်တန်ဒေသတို့တွင် နှံကောင်နှင့် ပုရစ်တို့ကို အနည်းငယ်ထောင်း၍ စားအုန်းဆီဖြင့် အကျတ်ကြော်၍ ကြွပ်သော ကရီပတ်မုန့်အဖြစ် စားသုံးကြသည်။<ref>{{cite news | title = Mencicipi Gurihnya Keripik Olahan Jangkrik | work = Kompas.com | date = 13 September 2016 | url = http://travel.kompas.com/read/2016/09/13/071300027/mencicipi.gurihnya.keripik.olahan.jangkrik | language = id}}</ref> ပို၍သေးငယ်သော နှံကောင်၊ ပုရစ်နှင့် ချတို့ကို [[ရမ်ပီယဲ့ခ်]] မုန့်ကြွပ်ကြော်ပြုလုပ်ကြပြီး အင်းဆက်ရုပ်ကြွင်းများနှင့်ပင် ဆင်တူကြသည်။ မုတ်သုံကာလ မိုးရာသီအတွင်းတွင် မိတ်လိုက်ရန်အတွက် မီးသီးများဆီ တိုးဝင်ကြသော ပလူတို့ ပေါများလှသည်။ ဒေသခံများသည် မီးလုံးများအောက်တွင် ရေပုံးများကို ချထားပြီး ပလူတို့ကို ထောင်ဖမ်းကြကာ အတောင်တို့ချွတ်ပြီး ပရိုတိန်းဓာတ်ကြွယ်ဝသော သရေစာအဖြစ် လှော်၍ စားသုံးကြသည်။ အရှေ့ဂျာဗားပြည်နယ်၊ ဘန်ညုဝန်ဂီမြို့တွင် ''ဘိုတုတ် တာဝန်'' (ပျား ဘိုတုတ်) ဟုသည့် အထူးဟင်းလျာတစ်မျိုးရှိပြီး ပျားသားပေါက်များပါဝင်သော ပျားသလက်ကို အုန်းသီးခြစ်နှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ ဖြူးပြီး ငှက်ပျောဖတ်ထဲထည့်ကာ ပေါင်းထားသည့် ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | title = Menikmati Sepincuk Botok Tawon di Banyuwangi | author = Ira Rachmawati | work = Kompas.com | date = 12 December 2014 | url = http://travel.kompas.com/read/2014/12/12/102600627/Menikmati.Sepincuk.Botok.Tawon.di.Banyuwangi | language = id}}</ref> ကာလီမန်တန်တွင် နေထိုင်ကြသော ဒါယက်လူမျိုးများ၊ အရှေ့အင်ဒိုနီးရှားရှိ မော်လုကန်နှင့် ပါပူအာလူမျိုးများသည် အူလက် ဆာဂူး (lit. sagoo caterpillar) သို့မဟုတ် ဆာဂို အုန်းကောတ်နှံပိုး သားပေါက်များအား စားသုံးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤပရိုတိန်းဓာတ်ကြွယ်ဝသော သားပေါက်များကို ပါပူအာဒေသ၏ ရသာမွန်ဟု ဆိုကြပြီး များသောအားဖြင့် စားသုံးခြင်းမပြုမီ ဦးစွာလှော်ကြသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ဒေသခံတို့သည် များသောအားဖြင့် သားပေါက်များကို အစိမ်း သို့မဟုတ် အရှင်စားသုံးလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite news | title = Apa Rasanya Makan Ulat Sagu Hidup-hidup di Raja Ampat? | author = Fidel Ali | work = Kompas.com | date = 18 June 2017 | url = http://travel.kompas.com/read/2017/06/18/120500227/apa.rasanya.makan.ulat.sagu.hidup-hidup.di.raja.ampat. | language = id}}</ref> == ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အခြားသော အနံ့အရသာများ == ==မှတ်စုများ== {{notelist | group=lower-roman | close}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား ယဉ်ကျေးမှု]] ce82lkzgyddm50k581ytga73kb8kzdx 0 206135 1052116 1040876 2026-09-10T03:10:35Z ~2026-48306-52 147797 /* */ 1052116 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small>High Court of the Tanintharyi Region</small> |native_name = |image = |imagesize = |caption = |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ဆန်းချီရပ်ကွက်၊ [[ထားဝယ်မြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၃ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mon.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] |termstart = ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၆ |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၃)ဦး စုစုပေါင်း (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်သည် [[ထားဝယ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၃)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ| author=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်ခရိုင်တရားရုံး *မြတ်ခရိုင်တရားရုံး *ကော့သောင်းခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်မြို့နယ်တရားရုံး *လောင်းလုံမြို့နယ်တရားရုံး *သရက်ချောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရေဖြူမြို့နယ်တရားရုံး *မြိတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျွန်းစုမြို့နယ်တရားရုံး *ပုလောမြို့နယ်တရားရုံး *တနင်္သာရီမြို့နယ်တရားရုံး *ကော့သောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တရားရုံး === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] b5rwhdj2uodtd7ob0hi3rmyxlarhl5d 1052117 1052116 2026-09-10T03:15:54Z ~2026-48306-52 147797 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1052117 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small>High Court of the Tanintharyi Region</small> |native_name = |image = |imagesize = |caption = |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ဆန်းချီရပ်ကွက်၊ [[ထားဝယ်မြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၃ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mon.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] |termstart = ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၆ |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင်လည်း ဤအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == တည်နေရာ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်သည် [[ထားဝယ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၃)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ| author=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်ခရိုင်တရားရုံး *မြတ်ခရိုင်တရားရုံး *ကော့သောင်းခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်မြို့နယ်တရားရုံး *လောင်းလုံမြို့နယ်တရားရုံး *သရက်ချောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရေဖြူမြို့နယ်တရားရုံး *မြိတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျွန်းစုမြို့နယ်တရားရုံး *ပုလောမြို့နယ်တရားရုံး *တနင်္သာရီမြို့နယ်တရားရုံး *ကော့သောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တရားရုံး === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] bmip5ym65ltrarnadorh7or6ah4gj52 1052118 1052117 2026-09-10T03:18:21Z ~2026-48306-52 147797 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ 1052118 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small>High Court of the Tanintharyi Region</small> |native_name = |image = |imagesize = |caption = |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ဆန်းချီရပ်ကွက်၊ [[ထားဝယ်မြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၃ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mon.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] |termstart = ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၆ |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင်လည်း ဤအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == တည်နေရာ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်သည် [[ထားဝယ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ| author=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်ခရိုင်တရားရုံး *မြတ်ခရိုင်တရားရုံး *ကော့သောင်းခရိုင်တရားရုံး *ဘုတ်ပြင်းခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === *ထားဝယ်မြို့နယ်တရားရုံး *လောင်းလုံမြို့နယ်တရားရုံး *သရက်ချောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရေဖြူမြို့နယ်တရားရုံး *မြိတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျွန်းစုမြို့နယ်တရားရုံး *ပုလောမြို့နယ်တရားရုံး *တနင်္သာရီမြို့နယ်တရားရုံး *ကော့သောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တရားရုံး === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ph5tisd1c7750jqfnjc9mx6kzbrqovs 0 213916 1052047 684018 2026-09-09T12:16:31Z Dr Lotus Black 31011 1052047 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Apollo 1 | names_list = AS-204, Apollo 1 | image = Apollo1-Crew 01.jpg | image_caption = Gus Grissom, [[:en:Ed White (astronaut)|Ed White]], and Roger B. Chaffee<br>in front of the launch pad containing<br>their AS-204 space vehicle | image_alt = Grissom, White, and Chaffee in front of the launch pad containing their AS-204 space vehicle | image_size = <!--include px/em; defaults to 180px--> <!--mission insignia or patch--> | insignia = Apollo 1 patch.png | insignia_caption = <!--image caption--> | insignia_alt = Apollo 1 Patch | insignia_size = <!--include px/em; defaults to 180px--> <!--Basic details--> | mission_type = လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်အတည်ပြုစမ်းသပ်ချက် | operator = [[နာဆာ]] | mission_duration = Up to 14 days (planned) <!--Spacecraft properties--> | spacecraft = CSM-012 | spacecraft_type = Apollo command and service module, Block I | manufacturer = North American Aviation | dry_mass = <!--spacecraft mass in orbit without fuel--> | launch_mass = {{convert|45000|lb|kg|order=flip|sp=us}} | landing_mass = <!--Mass after landing (recovered spacecraft only)--> | dimensions = <!--body dimensions and solar array span--> <!--Launch details--> | launch_date = February 21, 1967 (planned) | launch_rocket = Saturn IB AS-204 | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Kennedy]] [[:en:Cape Canaveral Launch Complex 34|LC-34]] | launch_contractor = <!--organisation(s) that conducted the launch (e.g. United Launch Alliance, Arianespace, etc)--> <!--Crew details--> | crew_size = 3 | crew_members = {{Unbulleted list|Gus Grissom |[[:en:Ed White (astronaut)|Edward H. White II]] |Roger B. Chaffee}} | crew_photo = Apollo 1 Prime Crew - GPN-2000-001159.jpg | crew_photo_alt = Apollo 1 Prime Crew | crew_photo_caption = From left: White, Grissom, Chaffee | crew_photo_size = <!--defaults to 220px--> <!--end of mission--> | destroyed = {{ubl|[[#Accident|January 27, 1967]]|23:31:19&nbsp;UTC}} <!--orbit parameters--> | orbit_reference = [[:en:Geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = Low Earth orbit | orbit_periapsis = {{convert|120|nmi|km|order=flip|sp=us}} (planned) | orbit_apoapsis = {{convert|160|nmi|km|order=flip|sp=us}} (planned) | orbit_inclination = 31&nbsp;degrees (planned) | orbit_period = 89.7&nbsp;minutes (planned) | apsis = gee <!--Only use where a spacecraft/mission is part of a clear programme of sequential missions--> | previous_mission = [[:en:AS-203|အပိုလို ၃]] | next_mission = [[အပိုလို ၄]] | programme = [[အပိုလို စီမံကိန်း]] }} '''အပိုလို ၁''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ [[အပိုလို စီမံကိန်း]]မှ ပထမဆုံး လူသားလိုက်ပါသော အာကာသမက်ရှင်ဖြစ်ပြီး [[လကမ္ဘာ]]ပေါ်သို့ ပထမဆုံးခြေချရန် ခြေလှမ်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်တွင် လွှတ်တင်ရန် အစီစဉ်ချထားပြီး အပိုလို command module နှင့် service module တို့အား ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအနိမ့်တွင် စမ်းသပ်ရန်ဖြစ်သည်။ မက်ရှင်သည် မီးလောင်မှုကြောင့် မပျံသန်းခဲ့ပါ။ ယင်းမီးလောင်မှုကြောင့် အဖွဲ့ဝင် ၃ ယောက်စလုံး သေဆုံးခဲ့ပြီး အာကာသယာဉ်အစိတ်အပိုင်းများလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ မီးလောင်ရသည့်အကြောင်းရင်းအား [[နာဆာ]]က ကော်မတီဖွဲ့ကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးသည့်အပြင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်]]မှလည်း နာဆာ၏စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအား စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။ လူလိုက်ပါသော အပိုလို ပျံသန်းမှုများကို လပေါင်း ၂၀ အထိ ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ လူလိုက်မပါသော Lunar module နှင့် Saturn V ဒုံးပျံတို့အား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး လူလိုက်ပါသော အပိုလို စီမံကိန်းကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၇]] တွင် အပိုလို ၁ ၏ အရံအဖွဲ့သားများက အောင်မြင်စွာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist|2}} {{Spaceflight}} {{Moon spacecraft}} [[Category:အပိုလို စီမံကိန်း]] {{Space-stub}} qyysswvhtblhsql6fjligml793b4nra 0 247758 1052075 956950 2026-09-09T18:38:48Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1052075 wikitext text/x-wiki {{About|ရှေးကျမ်းဂန်လာနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စကြဝဠာ|သိပ္ပံနည်းကျဖြစ်သော စကြဝဠာ|စကြဝဠာ}} [[Image:Bhutanese thanka of Mt. Meru and the Buddhist Universe.jpg|thumb|[[ဗုဒ္ဓဝါဒ]]နွယ် အယူအဆအရ အလယ်ဗဟိုအဖြစ် မြင့်မိုရ်တောင် တစ်ခု ရှိထသော စကြဝဠာတစ်ခု၊ ဘူတန်နိုင်ငံထုံးဓလေ့ဖြင့် ၁၉ရာစုအတွင်းက သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲထားပုံတခု။]] [[Image:Mount Meru.jpg|thumb|မြင့်မိုရ်တောင်နှင့် စကြဝဠာကို [[ဂျိန်းဘာသာ|ဂျိန်းဝါဒ]]နွယ် အယူအဆအရ ရေးဆွဲကြည့်ပုံတမျိုး။]] '''စကြဝဠာ'''({{lang-pi|စက္ကဝါဠ}})သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အယူအဆအရ [[မြင်းမိုရ်တောင်]]၊ [[နေ]]တစ်စင်း၊ [[လ]]တစ်စင်း၊ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် သမုဒ္ဒရာကြီး လေးစင်း ပါဝင်သည်ဟုဆိုသော [[အချင်း]]အကျယ် [[ယူဇနာ]]ပေါင်း ၁ ၂၀၃ ၄၅၀ ရှိသည့် ရပ်ဝန်းပမာဏကို ဆိုလိုသည်။<ref>http://tibetanbuddhistencyclopedia.com/en/index.php/Cakkavala</ref><ref>ပဏ္ဍိတဝေဒနီယဒီပနီကျမ်း</ref> တစ်ယူဇနာလျှင် အများဆုံးအားဖြင့် ၁၅ km ရှိသည်<ref name="decline">{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |url=http://projects.mcah.columbia.edu/indianart/pdf/asoka_thapar.pdf |title=Aśkoa and the decline of the Mauryas |publisher=Oxford University Press |year=1997 |edition=Revised |pages=250-266 |access-date=12 August 2023 |archive-date=17 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117005948/http://projects.mcah.columbia.edu/indianart/pdf/asoka_thapar.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last=Gupta |first=C. C. Das |date=1951 |title=A NOTE ON AN EXPRESSION IN ROCK EDICT XIII OF AŚOKA |url=https://www.jstor.org/stable/44303939 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=14 |pages=68–71 |issn=2249-1937}}</ref> ဟု အကိုးအကားယူလျှင် စကြဝဠာ၏ အကျယ်အလျားမှာ [[ကီလိုမီတာ]]ပေါင်း ၁၈ သန်းခန့် ဖြစ်သည်။<br> == စကြဝဠာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့၏ ရှေးအယူအဆများ == ဤအယူအဆများမှာ ရှေးဟိန္ဒူကျမ်းများမှ အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များနှင့်ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ မြန်မာစာပေ အစဉ်အလာ တစ်လျှောက်တွင်လည်း အောက်၌ဖော်ပြအံ့သော အယူအဆများကို လက်ခံ ကိုးကားမှီငြမ်းပြု၍ ပျို့၊ [[ကဗျာ]]၊ လင်္ကာ၊ ရတု စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့ကြ၏။ မြန်မာတို့ရေးခဲ့သည့် ရာဇဝင်တော်ကြီးများ၌လည်း ကမ္ဘာတည်ဟန်နှင့် ကမ္ဘာဦးလူတို့အကြောင်းမှ ချီ၍ ရေးသားဖော်ပြလေ့ရှိရာ စကြဝဠာတည်ပုံ၊ ပျက်ပုံ စသည်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြကြ၏။ စကြဝဠာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စစ်ကဲတော်ကြီး[[ဦးရွှေနော်]] ပြုစုခဲ့သော [[အာဒိကပ္ပကမ္ဘာဦးကျမ်း]]သည် အကိုးကားခံရဆုံး၊ အပြည့်စုံဆုံးကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။ စကြဝဠာ ဟူသော ဩကာသ လောကတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ရေမြေတောတောင် အနေအထားအဖွဲ့အစည်းကို ပိုင်းခြား၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ [[မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်တောင်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် အရန်ကျွန်းငယ်နှစ်ထောင်ကို နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းက အလှည့်ကျ အလင်းရောင် ပေးလျက်ရှိ၏။ ထိုသို့ နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းနှင့် အတူတကွ၊ လေးကျွန်းတစ်မြင်းမိုရ်အစုအဝေးကို စကြဝဠာဟု ခေါ်သည်။ စကြဝဠာ များသည် မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် မြောက်မြားစွာ တည်ရှိ၏။ တစ်ထောင်သော စကြဝဠာအစုကို စူဠလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုအစုဆယ်စု (ဝါ) စကြဝဠာတစ်သောင်းကို၊ မဇ္ဈိမလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ စကြဝဠာများသည် အမြဲတည်နေသည် မဟုတ်ပေ။ ဖြစ်ပေါ်လိုက် ပျက်စီးလိုက်ရှိ၏။ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ဖြစ်ဖက်၊ ပျက်ဖော် ပျက်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်းစုကို မဟာလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုထက်များပြား၍ ရေတွက်ခြင်းငှာ မဆုံးနိုင်သော စကြဝဠာအစုကိုမူကား အနန္တ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ယခု ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်သော စကြဝဠာကား မဇ္ဈိမ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်သော စကြဝဠာ တစ်သောင်းစု၏ အလယ်ဗဟို၌ တည်ရှိ၏။ စကြဝဠာ တစ်ခုလုံးကို အစိုးရသော မင်းကို [[စကြဝတေးမင်း]]ဟု ခေါ်၏။ ကမ္ဘာတည်ပြီးနောက် ဗြဟ္မာတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ ဥပပတ်ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက် သူတို့၏ ဘုန်းကံဓမ္မတာကြောင့် နေ၊ လ ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ပေါ်သောနေ့၌ပင်လျှင် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊သီတာ၊ သမုဒ္ဒရာ လေးဆင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် နှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတာ၊ မြစ်ကြီး၊ အိုင်ကြီးနှင့် စကြဝဠာတောင်သည် ပေါ်လာ၏။ ထိုစကြဝဠာတောင်သည် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊ သမုဒ္ဒရာ လေးစင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းစည်ကို ပတ်ပတ်လည် တံတိုင်းကြီးသဖွယ် ဝန်းရံထား၏။ ရေမှပေါ်ထွက်လာသော ဤ စကြဝဠာတောင်ကြီးကို အစွဲပြု၍ လေးကျွန်း တစ်မြင်းမိုရ် အစုအဝေးကို စကြဝဠာဟု ခေါ်ဝေါ်၏။ စကြဝဠာတောင်၏ အမြင့်ကား၊ ရေပေါ်၌ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ရေအောက်သို့လည်း ဇောတပထဝီအထိ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ဇောတပထဝီကို လွန်လျက် သီလာပထဝီအထိ ယူဇနာ ခုနှစ်သောင်းရှစ်ထောင် ထပ်မံ၍ အောက်သို့ နက်လျက်တည်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်သည် သီလာပထဝီပေါ်တွင် အခြေစိုက်လျက် ရှိ၏။ သိလာ ပထဝီ၏ နိမိတ်အဝန်းသည် စကြဝဠာတောင်ပင်ဖြစ်၏။ သီလာပထဝီမျက်နှာပြင်မှ စကြဝဠာတောင်ထွတ်အထိ ယူဇနာပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်း နှစ်ထောင်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်အထွတ်များတို့သည် ကျေးနှုတ်သီးကဲ့သို့အတွင်း၌ ကွေးညွှတ်ယောင်ယောင်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်နှင့် စကြဝဠာအပါအဝင် ကမ္ဘာကြီး ပျက်ပုံ၊ တည်ပုံကို မည်သို့သိရှိရသနည်းဟူမူ လောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည်၊ စကြဝဠာတံတိုင်းမှ ဆင်မြင်းအရွယ်ပမာဏရှိသော အက္ခရာများကို ဖန်ပုရပိုက်ပုလဲ ကညစ်တို့ဖြင့် ရေးကူးခဲ့၍ ရသေ့ အဆင့်ဆင့်တို့ ရေးသားဟောခဲ့သည်မှ သိရသည်။ ထိုလောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည် ပထမ မဟာသမ္မတမင်း၏တူ ဖြစ်၏။ မဟာသမ္မတမင်းသည် စကြဝဠာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဓမ္မသတ် ကျမ်းဂန်များကို ရေးကူးစေ၍ ထိုကျမ်းဂန်များနှင့် အညီ တရားဆုံးဖြတ်စီရင်တော်မူ၏ဟုဆိုလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == လူ၏သမိုင်းစဉ် == သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် လောကနှင့် စပ်လျဉ်းသော ယူဆချက်တို့သည် အစဉ်ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ ရှေးလူများသိသော လောကသည် သူတို့နေထိုင် သွားလာနေသော ကမ္ဘာ့အစိတ်အပိုင်း၊ သူတို့ကြားဖူးသည့် ကမ္ဘာ့အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ ယင်းအစိတ်အပိုင်း တို့ကို ကြည့်၍ ဆင်ခြင် သုံးသပ်ရာ၌ ရှေးသူဟောင်း အချို့တို့သည် ကောင်းကင်၌ မြင်ရသော [[ကြယ်]]များကား ကမ္ဘာမြေကြီးမှ ကောင်းကင်သို့ ဘုန်းသမ္ဘာရှင်တို့က ယူဆောင်သွားသော လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်များ ဖြစ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ [[နေ]]နှင့် လတို့ကိုမူ နတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ရှေးလူများသည် လောက အကြောင်းကို သူတို့သိသမျှ အမျိုးမျိုး ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖော်ပြကြရာမှ ပုံဝတ္ထု အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။ ရှေးသိုးဆောင်းနိုင်ငံများတွင် အချို့က လောကသည် ကုန်းလိပ်ကြီး၏ ကျောပေါ်၌ ဟန်လျက် တည်ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့က ကမ္ဘာကို အက်တလတ်ဆိုသည့် နတ်က ပခုံးပေါ်၌ တင်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှေးလူတို့သည်များသောအားဖြင့် လောက ဗဟို၌ ကမ္ဘာမြေ တည်ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ နေ၊ လ၊ ကြယ်တို့သည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်၍ သွားကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အချို့က ကမ္ဘာမြေကြီး ပြားသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၍ အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက်ဘက်သို့ ခရီးဝေးဝေးသွားလျှင် ကမ္ဘာအစွန်းမှ လိမ့်ကျလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ လူများသည် တဖြည်းဖြည်း လောက အကြောင်းကို ပို၍ နားလည်လာကြ၏။ ခရစ် ၁၄ဝဝ နှင့် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်များ အတွင်း၌ အနောက်နိုင်ငံသားတို့သည် နယ်သစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြခြင်းကြောင့် လူတို့သည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ သာမန် ပုံသဏ္ဌာန်ကို သိရှိလာကြသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပါရဂူများ ဖြစ်ကြသော [[ကော်ပါးနိကပ်စ်]]၊ [[ပိုက်သာဂိုးရပ်]]၊ [[ဂယ်လီလီယို]]၊ [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]]၊ [[နယူတန်]]တို့၏ သိမှုတွေ့မှုများကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီးသည် လောက၏ ဗဟို၌ မရှိကြောင်းကို နားလည်လာကြသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် မြောက်မြားစွာသောဂြိုဟ်များအနက် တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်၍ ထိုဂြိုဟ်များအားလုံးက နေကိုလှည့်ပတ်လျက် သွားလာနေကြောင်းကိုပါ သိလာကြသည်။ ထို့ပြင် နေသည် နဂါးငွေ့ တန်းအတွင်းရှိ အသိန်းအသန်းပေါင်း များစွာသော ကြယ်တို့အနက် အလယ်အလတ်တန်းစား ကြယ်တစ်လုံးမျှသာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သိလာကြသည်။ မျက်မှောက်ခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် လောကကို ပို၍ နက်နဲစွာ ကြံဆကြသည်။ လောကတွင် ကြယ်တို့သည် အခရာဖြစ်ကြောင်း သူတို့သိရှိကြသည်။ ကြယ်များ စုပြုံလျက်ရှိရာဖြစ်သော [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]အတွင်း၌ ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေ ရှိသည်။ နဂါးငွေ့အတွင်း၌ ကြယ်အများအပြားရှိသကဲ့သို့ လောက အတွင်း၌လည်း နဂါးငွေ့အများအပြားရှိသည်ကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ ယခုအခါ သိလာကြပေပြီ။ ထိုနဂါးငွေ့များ အားလုံး စုပေါင်း၍ ဖြစ်သော လောကကြီး၏ အရွယ်ပမာဏကို တိုင်းတာသောအခါ [[အလင်းနှစ်]] အသန်းအထောင်နှင့် တိုင်းတာရပေသည်။ အလင်းနှစ်ဆိုသည်မှာ တစ်နှစ်အတွင်း အလင်းသွားသည့်ခရီးကို ဆိုလိုသည်။ အလင်းသည် တစ်စက္ကန့်၌ မိုင်ပေါင်း ၁၈၆,ဝဝဝ သွားသည်။ အလင်းနှစ် တစ်နှစ်သည် မိုင်ပေါင်း ခြောက်[[ထရီလီယံ]]နှင့် ညီမျှသည်။ တစ်တြီလယန်သည် အင်္ဂလိပ် စံနစ်အရ တစ်နောက် သုညဆယ့်ရှစ်လုံး ပါသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ မောင့်ဝီလဆင် နက္ခတ်မျှော်စင်၌ အချင်း လက်မ ၁ဝဝ ရှိသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီး တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းကြီးဖြင့် အလင်းနှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ ၌ရှိသော ကြယ်များကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးယူနိုင်ပေပြီ။ ထိုထက်ပို၍အားကောင်းသည့် အချင်းလက်မ ၂ဝဝ ရှိ မှန်ပြောင်းကြီးကို မောင့်ပလိုမာ၌ တပ်ဆင်ပြီးသောအခါတွင် ထိုအကွာအဝေးထက် နှစ်ဆမျှတိုး၍ မြင်နိုင်ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ထိုမှန်ပြောင်းကြီးနှင့်ပင် ကြည့်စေကာမူ နဂါးငွေ့ အားလုံးသည် သေးငယ်ပြီး မှေးမှိန်လျက်ပင် ရှိပေဦးမည်ဟု ဆိုလေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ လောက မည်မျှ ကြီးမားသည်ကို မည်သူမျှ အမှန်အကန် မသိချေ။ [[အိုင်းစတိုင်း]]၏ ရယ်လတစ်ဗတီသီအိုရီ အရမှာ လောကကြီး၌ တိကျသည့်အရွယ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လောက၏ နယ်နိမိတ် အကန့်အသတ်ကို မမြင်နိုင်ကြချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် [[အာကာသ]]သည် ခုံးလျက်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်မှာကဲ့သို့ တိကျသော နယ်နိမိတ်များ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကြယ်တစ်လုံးမှ [[အလင်း]]ရောင်ခြည်သည် အာကာသအတွင်းသို့ ရောက်သွားပြီး ပျောက်သည်ဟူ၍ မရှိပေ။ ပမာအားဖြင့်၊ ကမ္ဘာ မြေကြီးပေါ်တွင် တစ်နေရာမှစ၍ ခရီးထွက်လျှင် နောက်ဆုံး၌ ကမ္ဘာကိုပတ်ကာ ထိုနေရာသို့ ပြန်၍ ရောက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ လောကသည် အချိန်ရှိသရွေ့ ကျယ်ပြန့်ကြီးထွားလျက်ရှိသည်ဟုလည်း အိုင်းစတိုင်းက ဆိုသေးသည်။ ဝေးကွာသည့် နဂါးငွေ့များသည် နေမှ လျင်မြန်စွာ ခွာလျက် ရှိပုံရသည်။ အဝေးဆုံးရှိ နဂါးငွေ့တန်းများသည် အမြန်ဆုံး ခွာလျက် ရှိပုံရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ လောကကြီးသည် လေစည်ဖောင်း ပြန့်ကားသကဲ့သို့ ပြန့်ကားလျက်ရှိပုံရသည်။ အချို့နက္ခတ္တဗေဒဆရာများကမူ လောကကျယ်ပြန့်သည်ထက် ပြန့်လျက်ရှိသည်ဆိုသော ယူဆချက်များကို မယုံကြည်ကြချေ။ သူတို့သည် နဂါးငွေ့များ နေမှခွာ၍ ရွေ့ရှားပုံရကြောင်းကို ရှင်းလင်းနိုင်သော နိယာမကို ကြံဆလျက် ရှိကြသည်။ [[File:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|640px|မဟာပေါက်ကွဲမှုမှသည် လောက၏ သမိုင်းအကျဉ်း]] လောကနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့၏ ရှေးအယူအဆများကိုလည်း ဖော်ပြရပေမည်။ ထိုအယူအဆများမှာ ရှေးဟိန္ဒူကျမ်းများမှ အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များနှင့်ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ မြန်မာစာပေ အစဉ်အလာ တစ်လျှောက်တွင်လည်း အောက်၌ဖော်ပြအံ့သော အယူအဆများကို လက်ခံ ကိုးကားမှီငြမ်းပြု၍ ပျို့၊ [[ကဗျာ]]၊ လင်္ကာ၊ ရတု စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့ကြ၏။ မြန်မာတို့ရေးခဲ့သည့် ရာဇဝင်တော်ကြီးများ၌လည်း ကမ္ဘာတည်ဟန်နှင့် ကမ္ဘာဦးလူတို့အကြောင်းမှ ချီ၍ ရေးသားဖော်ပြလေ့ရှိရာ လောကတည်ပုံ၊ ပျက်ပုံ စသည်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြကြ၏။ လောကနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စစ်ကဲတော်ကြီး[[ဦးရွှေနော်]] ပြုစုခဲ့သော [[အာဒိကပ္ပကမ္ဘာဦးကျမ်း]]သည် အကိုးကားခံရဆုံး၊ အပြည့်စုံဆုံးကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။ လောက ဟူသော ဩကာသ လောကတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ရေမြေတောတောင် အနေအထားအဖွဲ့အစည်းကို ပိုင်းခြား၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ [[မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်တောင်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် အရန်ကျွန်းငယ်နှစ်ထောင်ကို နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းက အလှည့်ကျ အလင်းရောင် ပေးလျက်ရှိ၏။ ထိုသို့ နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းနှင့် အတူတကွ၊ လေးကျွန်းတစ်မြင်းမိုရ်အစုအဝေးကို လောကဟု ခေါ်သည်။ လောက များသည် မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် မြောက်မြားစွာ တည်ရှိ၏။ တစ်ထောင်သော လောကအစုကို စူဠလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုအစုဆယ်စု (ဝါ) လောကတစ်သောင်းကို၊ မဇ္ဈိမလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ လောကများသည် အမြဲတည်နေသည် မဟုတ်ပေ။ ဖြစ်ပေါ်လိုက် ပျက်စီးလိုက်ရှိ၏။ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ဖြစ်ဖက်၊ ပျက်ဖော် ပျက်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော လောက ကုဋေတစ်သိန်းစုကို မဟောလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုထက်များပြား၍ ရေတွက်ခြင်းငှာ မဆုံးနိုင်သော လောကအစုကိုမူကား အနန္တ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ယခု ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်သော လောကကား မဇ္ဈိမ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်သော လောက တစ်သောင်းစု၏ အလယ်ဗဟို၌ တည်ရှိ၏။ လောက တစ်ခုလုံးကို အစိုးရသော မင်းကို [[စကြဝတေးမင်း]]ဟု ခေါ်၏။ ကမ္ဘာတည်ပြီးနောက် ဗြဟ္မာတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ ဥပပတ်ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက် သူတို့၏ ဘုန်းကံဓမ္မတာကြောင့် နေ၊ လ ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ပေါ်သောနေ့၌ပင်လျှင် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊သီတာ၊ သမုဒ္ဒရာ လေးဆင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် နှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတာ၊ မြစ်ကြီး၊ အိုင်ကြီးနှင့် လောကတောင်သည် ပေါ်လာ၏။ ထိုလောကတောင်သည် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊ သမုဒ္ဒရာ လေးစင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းစည်ကို ပတ်ပတ်လည် တံတိုင်းကြီးသဖွယ် ဝန်းရံထား၏။ ရေမှပေါ်ထွက်လာသော ဤ လောကတောင်ကြီးကို အစွဲပြု၍ လေးကျွန်း တစ်မြင်းမိုရ် အစုအဝေးကို လောကဟု ခေါ်ဝေါ်၏။ လောကတောင်၏ အမြင့်ကား၊ ရေပေါ်၌ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ရေအောက်သို့လည်း ဇောတပထဝီအထိ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ဇောတပထဝီကို လွန်လျက် သီလာပထဝီအထိ ယူဇနာ ခုနှစ်သောင်းရှစ်ထောင် ထပ်မံ၍ အောက်သို့ နက်လျက်တည်ရှိ၏။ လောကတောင်သည် သီလာပထဝီပေါ်တွင် အခြေစိုက်လျက် ရှိ၏။ သိလာ ပထဝီ၏ နိမိတ်အဝန်းသည် လောကတောင်ပင်ဖြစ်၏။ သီလာပထဝီမျက်နှာပြင်မှ လောကတောင်ထွတ်အထိ ယူဇနာပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်း နှစ်ထောင်ရှိ၏။ လောကတောင်အထွတ်များတို့သည် ကျေးနှုတ်သီးကဲ့သို့အတွင်း၌ ကွေးညွှတ်ယောင်ယောင်ရှိ၏။ လောကတောင်နှင့် လောကအပါအဝင် ကမ္ဘာကြီး ပျက်ပုံ၊ တည်ပုံကို မည်သို့သိရှိရသနည်းဟူမူ လောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည်၊ လောကတံတိုင်းမှ ဆင်မြင်းအရွယ်ပမာဏရှိသော အက္ခရာများကို ဖန်ပုရပိုက်ပုလဲ ကညစ်တို့ဖြင့် ရေးကူးခဲ့၍ ရသေ့ အဆင့်ဆင့်တို့ ရေးသားဟောခဲ့သည်မှ သိရသည်။ ထိုလောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည် ပထမ မဟာသမ္မတမင်း၏တူ ဖြစ်၏။ မဟာသမ္မတမင်းသည် လောကတောင်ခြေ၌ရှိသော ဓမ္မသတ် ကျမ်းဂန်များကို ရေးကူးစေ၍ ထိုကျမ်းဂန်များနှင့် အညီ တရားဆုံးဖြတ်စီရင်တော်မူ၏ဟုဆိုလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] *[[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒရှိ အယူအဆများ]] [[ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]] nx4csz2zy4j4l7es252nas49ojqe1fq 1052076 1052075 2026-09-09T18:39:06Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1052076 wikitext text/x-wiki {{About|ရှေးကျမ်းဂန်လာနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စကြဝဠာ|သိပ္ပံနည်းကျဖြစ်သော စကြဝဠာ|စကြဝဠာ}} [[Image:Bhutanese thanka of Mt. Meru and the Buddhist Universe.jpg|thumb|[[ဗုဒ္ဓဝါဒ]]နွယ် အယူအဆအရ အလယ်ဗဟိုအဖြစ် မြင့်မိုရ်တောင် တစ်ခု ရှိထသော စကြဝဠာတစ်ခု၊ ဘူတန်နိုင်ငံထုံးဓလေ့ဖြင့် ၁၉ရာစုအတွင်းက သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲထားပုံတခု။]] [[Image:Mount Meru.jpg|thumb|မြင့်မိုရ်တောင်နှင့် စကြဝဠာကို [[ဂျိန်းဘာသာ|ဂျိန်းဝါဒ]]နွယ် အယူအဆအရ ရေးဆွဲကြည့်ပုံတမျိုး။]] '''စကြဝဠာ'''({{lang-pi|စက္ကဝါဠ}})သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အယူအဆအရ [[မြင်းမိုရ်တောင်]]၊ [[နေ]]တစ်စင်း၊ [[လ]]တစ်စင်း၊ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် သမုဒ္ဒရာကြီး လေးစင်း ပါဝင်သည်ဟုဆိုသော [[အချင်း]]အကျယ် [[ယူဇနာ]]ပေါင်း ၁ ၂၀၃ ၄၅၀ ရှိသည့် ရပ်ဝန်းပမာဏကို ဆိုလိုသည်။<ref>http://tibetanbuddhistencyclopedia.com/en/index.php/Cakkavala</ref><ref>ပဏ္ဍိတဝေဒနီယဒီပနီကျမ်း</ref> တစ်ယူဇနာလျှင် အများဆုံးအားဖြင့် ၁၅ km ရှိသည်<ref name="decline">{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |url=http://projects.mcah.columbia.edu/indianart/pdf/asoka_thapar.pdf |title=Aśkoa and the decline of the Mauryas |publisher=Oxford University Press |year=1997 |edition=Revised |pages=250-266 |access-date=12 August 2023 |archive-date=17 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117005948/http://projects.mcah.columbia.edu/indianart/pdf/asoka_thapar.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last=Gupta |first=C. C. Das |date=1951 |title=A NOTE ON AN EXPRESSION IN ROCK EDICT XIII OF AŚOKA |url=https://www.jstor.org/stable/44303939 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=14 |pages=68–71 |issn=2249-1937}}</ref> ဟု အကိုးအကားယူလျှင် စကြဝဠာ၏ အကျယ်အလျားမှာ [[ကီလိုမီတာ]]ပေါင်း ၁၈ သန်းခန့် ဖြစ်သည်။<br> == စကြဝဠာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့၏ ရှေးအယူအဆများ == ဤအယူအဆများမှာ ရှေးဟိန္ဒူကျမ်းများမှ အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များနှင့်ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ မြန်မာစာပေ အစဉ်အလာ တစ်လျှောက်တွင်လည်း အောက်၌ဖော်ပြအံ့သော အယူအဆများကို လက်ခံ ကိုးကားမှီငြမ်းပြု၍ ပျို့၊ [[ကဗျာ]]၊ လင်္ကာ၊ ရတု စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့ကြ၏။ မြန်မာတို့ရေးခဲ့သည့် ရာဇဝင်တော်ကြီးများ၌လည်း ကမ္ဘာတည်ဟန်နှင့် ကမ္ဘာဦးလူတို့အကြောင်းမှ ချီ၍ ရေးသားဖော်ပြလေ့ရှိရာ စကြဝဠာတည်ပုံ၊ ပျက်ပုံ စသည်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြကြ၏။ စကြဝဠာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စစ်ကဲတော်ကြီး[[ဦးရွှေနော်]] ပြုစုခဲ့သော [[အာဒိကပ္ပကမ္ဘာဦးကျမ်း]]သည် အကိုးကားခံရဆုံး၊ အပြည့်စုံဆုံးကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။ စကြဝဠာ ဟူသော ဩကာသ လောကတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ရေမြေတောတောင် အနေအထားအဖွဲ့အစည်းကို ပိုင်းခြား၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ [[မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်တောင်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် အရန်ကျွန်းငယ်နှစ်ထောင်ကို နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းက အလှည့်ကျ အလင်းရောင် ပေးလျက်ရှိ၏။ ထိုသို့ နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းနှင့် အတူတကွ၊ လေးကျွန်းတစ်မြင်းမိုရ်အစုအဝေးကို စကြဝဠာဟု ခေါ်သည်။ စကြဝဠာ များသည် မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် မြောက်မြားစွာ တည်ရှိ၏။ တစ်ထောင်သော စကြဝဠာအစုကို စူဠလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုအစုဆယ်စု (ဝါ) စကြဝဠာတစ်သောင်းကို၊ မဇ္ဈိမလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ စကြဝဠာများသည် အမြဲတည်နေသည် မဟုတ်ပေ။ ဖြစ်ပေါ်လိုက် ပျက်စီးလိုက်ရှိ၏။ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ဖြစ်ဖက်၊ ပျက်ဖော် ပျက်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်းစုကို မဟာလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုထက်များပြား၍ ရေတွက်ခြင်းငှာ မဆုံးနိုင်သော စကြဝဠာအစုကိုမူကား အနန္တ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ယခု ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်သော စကြဝဠာကား မဇ္ဈိမ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်သော စကြဝဠာ တစ်သောင်းစု၏ အလယ်ဗဟို၌ တည်ရှိ၏။ စကြဝဠာ တစ်ခုလုံးကို အစိုးရသော မင်းကို [[စကြဝတေးမင်း]]ဟု ခေါ်၏။ ကမ္ဘာတည်ပြီးနောက် ဗြဟ္မာတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ ဥပပတ်ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက် သူတို့၏ ဘုန်းကံဓမ္မတာကြောင့် နေ၊ လ ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ပေါ်သောနေ့၌ပင်လျှင် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊သီတာ၊ သမုဒ္ဒရာ လေးဆင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် နှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတာ၊ မြစ်ကြီး၊ အိုင်ကြီးနှင့် စကြဝဠာတောင်သည် ပေါ်လာ၏။ ထိုစကြဝဠာတောင်သည် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊ သမုဒ္ဒရာ လေးစင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းစည်ကို ပတ်ပတ်လည် တံတိုင်းကြီးသဖွယ် ဝန်းရံထား၏။ ရေမှပေါ်ထွက်လာသော ဤ စကြဝဠာတောင်ကြီးကို အစွဲပြု၍ လေးကျွန်း တစ်မြင်းမိုရ် အစုအဝေးကို စကြဝဠာဟု ခေါ်ဝေါ်၏။ စကြဝဠာတောင်၏ အမြင့်ကား၊ ရေပေါ်၌ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ရေအောက်သို့လည်း ဇောတပထဝီအထိ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ဇောတပထဝီကို လွန်လျက် သီလာပထဝီအထိ ယူဇနာ ခုနှစ်သောင်းရှစ်ထောင် ထပ်မံ၍ အောက်သို့ နက်လျက်တည်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်သည် သီလာပထဝီပေါ်တွင် အခြေစိုက်လျက် ရှိ၏။ သိလာ ပထဝီ၏ နိမိတ်အဝန်းသည် စကြဝဠာတောင်ပင်ဖြစ်၏။ သီလာပထဝီမျက်နှာပြင်မှ စကြဝဠာတောင်ထွတ်အထိ ယူဇနာပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်း နှစ်ထောင်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်အထွတ်များတို့သည် ကျေးနှုတ်သီးကဲ့သို့အတွင်း၌ ကွေးညွှတ်ယောင်ယောင်ရှိ၏။ စကြဝဠာတောင်နှင့် စကြဝဠာအပါအဝင် ကမ္ဘာကြီး ပျက်ပုံ၊ တည်ပုံကို မည်သို့သိရှိရသနည်းဟူမူ လောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည်၊ စကြဝဠာတံတိုင်းမှ ဆင်မြင်းအရွယ်ပမာဏရှိသော အက္ခရာများကို ဖန်ပုရပိုက်ပုလဲ ကညစ်တို့ဖြင့် ရေးကူးခဲ့၍ ရသေ့ အဆင့်ဆင့်တို့ ရေးသားဟောခဲ့သည်မှ သိရသည်။ ထိုလောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည် ပထမ မဟာသမ္မတမင်း၏တူ ဖြစ်၏။ မဟာသမ္မတမင်းသည် စကြဝဠာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဓမ္မသတ် ကျမ်းဂန်များကို ရေးကူးစေ၍ ထိုကျမ်းဂန်များနှင့် အညီ တရားဆုံးဖြတ်စီရင်တော်မူ၏ဟုဆိုလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == လူ၏သမိုင်းစဉ် == သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် လောကနှင့် စပ်လျဉ်းသော ယူဆချက်တို့သည် အစဉ်ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ ရှေးလူများသိသော လောကသည် သူတို့နေထိုင် သွားလာနေသော ကမ္ဘာ့အစိတ်အပိုင်း၊ သူတို့ကြားဖူးသည့် ကမ္ဘာ့အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ ယင်းအစိတ်အပိုင်း တို့ကို ကြည့်၍ ဆင်ခြင် သုံးသပ်ရာ၌ ရှေးသူဟောင်း အချို့တို့သည် ကောင်းကင်၌ မြင်ရသော [[ကြယ်]]များကား ကမ္ဘာမြေကြီးမှ ကောင်းကင်သို့ ဘုန်းသမ္ဘာရှင်တို့က ယူဆောင်သွားသော လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်များ ဖြစ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ [[နေ]]နှင့် လတို့ကိုမူ နတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ရှေးလူများသည် လောက အကြောင်းကို သူတို့သိသမျှ အမျိုးမျိုး ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖော်ပြကြရာမှ ပုံဝတ္ထု အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။ ရှေးသိုးဆောင်းနိုင်ငံများတွင် အချို့က လောကသည် ကုန်းလိပ်ကြီး၏ ကျောပေါ်၌ ဟန်လျက် တည်ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့က ကမ္ဘာကို အက်တလတ်ဆိုသည့် နတ်က ပခုံးပေါ်၌ တင်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှေးလူတို့သည်များသောအားဖြင့် လောက ဗဟို၌ ကမ္ဘာမြေ တည်ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ နေ၊ လ၊ ကြယ်တို့သည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်၍ သွားကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အချို့က ကမ္ဘာမြေကြီး ပြားသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၍ အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက်ဘက်သို့ ခရီးဝေးဝေးသွားလျှင် ကမ္ဘာအစွန်းမှ လိမ့်ကျလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ လူများသည် တဖြည်းဖြည်း လောက အကြောင်းကို ပို၍ နားလည်လာကြ၏။ ခရစ် ၁၄ဝဝ နှင့် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်များ အတွင်း၌ အနောက်နိုင်ငံသားတို့သည် နယ်သစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြခြင်းကြောင့် လူတို့သည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ သာမန် ပုံသဏ္ဌာန်ကို သိရှိလာကြသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပါရဂူများ ဖြစ်ကြသော [[ကော်ပါးနိကပ်စ်]]၊ [[ပိုက်သာဂိုးရပ်]]၊ [[ဂယ်လီလီယို]]၊ [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]]၊ [[နယူတန်]]တို့၏ သိမှုတွေ့မှုများကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီးသည် လောက၏ ဗဟို၌ မရှိကြောင်းကို နားလည်လာကြသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် မြောက်မြားစွာသောဂြိုဟ်များအနက် တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်၍ ထိုဂြိုဟ်များအားလုံးက နေကိုလှည့်ပတ်လျက် သွားလာနေကြောင်းကိုပါ သိလာကြသည်။ ထို့ပြင် နေသည် နဂါးငွေ့ တန်းအတွင်းရှိ အသိန်းအသန်းပေါင်း များစွာသော ကြယ်တို့အနက် အလယ်အလတ်တန်းစား ကြယ်တစ်လုံးမျှသာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သိလာကြသည်။ မျက်မှောက်ခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် လောကကို ပို၍ နက်နဲစွာ ကြံဆကြသည်။ လောကတွင် ကြယ်တို့သည် အခရာဖြစ်ကြောင်း သူတို့သိရှိကြသည်။ ကြယ်များ စုပြုံလျက်ရှိရာဖြစ်သော [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]အတွင်း၌ ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေ ရှိသည်။ နဂါးငွေ့အတွင်း၌ ကြယ်အများအပြားရှိသကဲ့သို့ လောက အတွင်း၌လည်း နဂါးငွေ့အများအပြားရှိသည်ကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ ယခုအခါ သိလာကြပေပြီ။ ထိုနဂါးငွေ့များ အားလုံး စုပေါင်း၍ ဖြစ်သော လောကကြီး၏ အရွယ်ပမာဏကို တိုင်းတာသောအခါ [[အလင်းနှစ်]] အသန်းအထောင်နှင့် တိုင်းတာရပေသည်။ အလင်းနှစ်ဆိုသည်မှာ တစ်နှစ်အတွင်း အလင်းသွားသည့်ခရီးကို ဆိုလိုသည်။ အလင်းသည် တစ်စက္ကန့်၌ မိုင်ပေါင်း ၁၈၆,ဝဝဝ သွားသည်။ အလင်းနှစ် တစ်နှစ်သည် မိုင်ပေါင်း ခြောက်[[ထရီလီယံ]]နှင့် ညီမျှသည်။ တစ်တြီလယန်သည် အင်္ဂလိပ် စံနစ်အရ တစ်နောက် သုညဆယ့်ရှစ်လုံး ပါသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ မောင့်ဝီလဆင် နက္ခတ်မျှော်စင်၌ အချင်း လက်မ ၁ဝဝ ရှိသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီး တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းကြီးဖြင့် အလင်းနှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ ၌ရှိသော ကြယ်များကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးယူနိုင်ပေပြီ။ ထိုထက်ပို၍အားကောင်းသည့် အချင်းလက်မ ၂ဝဝ ရှိ မှန်ပြောင်းကြီးကို မောင့်ပလိုမာ၌ တပ်ဆင်ပြီးသောအခါတွင် ထိုအကွာအဝေးထက် နှစ်ဆမျှတိုး၍ မြင်နိုင်ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ထိုမှန်ပြောင်းကြီးနှင့်ပင် ကြည့်စေကာမူ နဂါးငွေ့ အားလုံးသည် သေးငယ်ပြီး မှေးမှိန်လျက်ပင် ရှိပေဦးမည်ဟု ဆိုလေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ လောက မည်မျှ ကြီးမားသည်ကို မည်သူမျှ အမှန်အကန် မသိချေ။ [[အိုင်းစတိုင်း]]၏ ရယ်လတစ်ဗတီသီအိုရီ အရမှာ လောကကြီး၌ တိကျသည့်အရွယ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လောက၏ နယ်နိမိတ် အကန့်အသတ်ကို မမြင်နိုင်ကြချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် [[အာကာသ]]သည် ခုံးလျက်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်မှာကဲ့သို့ တိကျသော နယ်နိမိတ်များ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကြယ်တစ်လုံးမှ [[အလင်း]]ရောင်ခြည်သည် အာကာသအတွင်းသို့ ရောက်သွားပြီး ပျောက်သည်ဟူ၍ မရှိပေ။ ပမာအားဖြင့်၊ ကမ္ဘာ မြေကြီးပေါ်တွင် တစ်နေရာမှစ၍ ခရီးထွက်လျှင် နောက်ဆုံး၌ ကမ္ဘာကိုပတ်ကာ ထိုနေရာသို့ ပြန်၍ ရောက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ လောကသည် အချိန်ရှိသရွေ့ ကျယ်ပြန့်ကြီးထွားလျက်ရှိသည်ဟုလည်း အိုင်းစတိုင်းက ဆိုသေးသည်။ ဝေးကွာသည့် နဂါးငွေ့များသည် နေမှ လျင်မြန်စွာ ခွာလျက် ရှိပုံရသည်။ အဝေးဆုံးရှိ နဂါးငွေ့တန်းများသည် အမြန်ဆုံး ခွာလျက် ရှိပုံရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ လောကကြီးသည် လေစည်ဖောင်း ပြန့်ကားသကဲ့သို့ ပြန့်ကားလျက်ရှိပုံရသည်။ အချို့နက္ခတ္တဗေဒဆရာများကမူ လောကကျယ်ပြန့်သည်ထက် ပြန့်လျက်ရှိသည်ဆိုသော ယူဆချက်များကို မယုံကြည်ကြချေ။ သူတို့သည် နဂါးငွေ့များ နေမှခွာ၍ ရွေ့ရှားပုံရကြောင်းကို ရှင်းလင်းနိုင်သော နိယာမကို ကြံဆလျက် ရှိကြသည်။ [[File:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|640px|မဟာပေါက်ကွဲမှုမှသည် လောက၏ သမိုင်းအကျဉ်း]] လောကနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့၏ ရှေးအယူအဆများကိုလည်း ဖော်ပြရပေမည်။ ထိုအယူအဆများမှာ ရှေးဟိန္ဒူကျမ်းများမှ အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များနှင့်ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ မြန်မာစာပေ အစဉ်အလာ တစ်လျှောက်တွင်လည်း အောက်၌ဖော်ပြအံ့သော အယူအဆများကို လက်ခံ ကိုးကားမှီငြမ်းပြု၍ ပျို့၊ [[ကဗျာ]]၊ လင်္ကာ၊ ရတု စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့ကြ၏။ မြန်မာတို့ရေးခဲ့သည့် ရာဇဝင်တော်ကြီးများ၌လည်း ကမ္ဘာတည်ဟန်နှင့် ကမ္ဘာဦးလူတို့အကြောင်းမှ ချီ၍ ရေးသားဖော်ပြလေ့ရှိရာ လောကတည်ပုံ၊ ပျက်ပုံ စသည်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြကြ၏။ လောကနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စစ်ကဲတော်ကြီး[[ဦးရွှေနော်]] ပြုစုခဲ့သော [[အာဒိကပ္ပကမ္ဘာဦးကျမ်း]]သည် အကိုးကားခံရဆုံး၊ အပြည့်စုံဆုံးကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။ လောက ဟူသော ဩကာသ လောကတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ရေမြေတောတောင် အနေအထားအဖွဲ့အစည်းကို ပိုင်းခြား၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ [[မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်တောင်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် အရန်ကျွန်းငယ်နှစ်ထောင်ကို နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းက အလှည့်ကျ အလင်းရောင် ပေးလျက်ရှိ၏။ ထိုသို့ နေတစ်စင်း၊ လတစ်စင်းနှင့် အတူတကွ၊ လေးကျွန်းတစ်မြင်းမိုရ်အစုအဝေးကို လောကဟု ခေါ်သည်။ လောက များသည် မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် မြောက်မြားစွာ တည်ရှိ၏။ တစ်ထောင်သော လောကအစုကို စူဠလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုအစုဆယ်စု (ဝါ) လောကတစ်သောင်းကို၊ မဇ္ဈိမလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ လောကများသည် အမြဲတည်နေသည် မဟုတ်ပေ။ ဖြစ်ပေါ်လိုက် ပျက်စီးလိုက်ရှိ၏။ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ဖြစ်ဖက်၊ ပျက်ဖော် ပျက်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော လောက ကုဋေတစ်သိန်းစုကို မဟောလောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ထိုထက်များပြား၍ ရေတွက်ခြင်းငှာ မဆုံးနိုင်သော လောကအစုကိုမူကား အနန္တ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်၏။ ယခု ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်သော လောကကား မဇ္ဈိမ လောကဓာတ်ဟု ခေါ်သော လောက တစ်သောင်းစု၏ အလယ်ဗဟို၌ တည်ရှိ၏။ လောက တစ်ခုလုံးကို အစိုးရသော မင်းကို [[စကြဝတေးမင်း]]ဟု ခေါ်၏။ ကမ္ဘာတည်ပြီးနောက် ဗြဟ္မာတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ ဥပပတ်ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက် သူတို့၏ ဘုန်းကံဓမ္မတာကြောင့် နေ၊ လ ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ပေါ်သောနေ့၌ပင်လျှင် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊သီတာ၊ သမုဒ္ဒရာ လေးဆင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် နှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတာ၊ မြစ်ကြီး၊ အိုင်ကြီးနှင့် လောကတောင်သည် ပေါ်လာ၏။ ထိုလောကတောင်သည် မြင်းမိုရ်၊ သတ္တရဘန်၊ သမုဒ္ဒရာ လေးစင်း၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းစည်ကို ပတ်ပတ်လည် တံတိုင်းကြီးသဖွယ် ဝန်းရံထား၏။ ရေမှပေါ်ထွက်လာသော ဤ လောကတောင်ကြီးကို အစွဲပြု၍ လေးကျွန်း တစ်မြင်းမိုရ် အစုအဝေးကို လောကဟု ခေါ်ဝေါ်၏။ လောကတောင်၏ အမြင့်ကား၊ ရေပေါ်၌ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ရေအောက်သို့လည်း ဇောတပထဝီအထိ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိ၏။ ဇောတပထဝီကို လွန်လျက် သီလာပထဝီအထိ ယူဇနာ ခုနှစ်သောင်းရှစ်ထောင် ထပ်မံ၍ အောက်သို့ နက်လျက်တည်ရှိ၏။ လောကတောင်သည် သီလာပထဝီပေါ်တွင် အခြေစိုက်လျက် ရှိ၏။ သိလာ ပထဝီ၏ နိမိတ်အဝန်းသည် လောကတောင်ပင်ဖြစ်၏။ သီလာပထဝီမျက်နှာပြင်မှ လောကတောင်ထွတ်အထိ ယူဇနာပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်း နှစ်ထောင်ရှိ၏။ လောကတောင်အထွတ်များတို့သည် ကျေးနှုတ်သီးကဲ့သို့အတွင်း၌ ကွေးညွှတ်ယောင်ယောင်ရှိ၏။ လောကတောင်နှင့် လောကအပါအဝင် ကမ္ဘာကြီး ပျက်ပုံ၊ တည်ပုံကို မည်သို့သိရှိရသနည်းဟူမူ လောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည်၊ လောကတံတိုင်းမှ ဆင်မြင်းအရွယ်ပမာဏရှိသော အက္ခရာများကို ဖန်ပုရပိုက်ပုလဲ ကညစ်တို့ဖြင့် ရေးကူးခဲ့၍ ရသေ့ အဆင့်ဆင့်တို့ ရေးသားဟောခဲ့သည်မှ သိရသည်။ ထိုလောကဘိနဝိဒ္ဓရသေ့သည် ပထမ မဟာသမ္မတမင်း၏တူ ဖြစ်၏။ မဟာသမ္မတမင်းသည် လောကတောင်ခြေ၌ရှိသော ဓမ္မသတ် ကျမ်းဂန်များကို ရေးကူးစေ၍ ထိုကျမ်းဂန်များနှင့် အညီ တရားဆုံးဖြတ်စီရင်တော်မူ၏ဟုဆိုလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] *[[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒရှိ အယူအဆများ]] [[ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]] 5jkydb4cuf7w9nkoitokfpyigcd9r1a 0 250425 1052128 1039737 2026-09-10T04:43:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052128 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဒုတ်ိယ-၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | image = Operation 1027.svg | caption = ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်နေ့ထိ မြေပြင်အခြေအနေပြ မြေပုံ (အောက်တိုဘာ ၂၇ မတိုင်မီ သိမ်းပိုက်ထားသောနယ်မြေများ မပါဝင်ပါ) {{leftlegend|#cae7c4|စစ်ကောင်စီ ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များမှ သိမ်းပိုက်ထားသော နေရာများ}} ပိုမိုတိကျသော အသေးစိတ်မြေပုံအတွက် [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အသေးစိတ်မြေပုံ|ဤနေရာ]]တွင် ကြည့်ပါ။ | date = ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃{{spaced ndash}}လက်ရှိ | place = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ <br>[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <br> တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် <br> အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ် | territory = မြို့ ၂၀ နှင့် စစ်စခန်း ၄၀၀ ကျော်အား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက် <ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html|title=Depleted Myanmar Military Urges Deserters to Return to Barracks|date=4 December 2023|access-date=5 December 2023|work=[[The Irrawaddy]]|archive-date=5 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205084238/https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html|url-status=live}}</ref><ref>https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/in-its-seventh-week-operation-1027-continues-expanding-in-myanmar.html</ref> | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = {{armed forces|Myanmar}} *{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}} [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်]] [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|BGF]] | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] နှင့် အခြားသော စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|military}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} [[ထွန်းထွန်းမြင့်]]<ref name=sazmyanmarnow/> }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်တာရွှင်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တာဘုန်းကျော်]] }} | units1 = {{army|Myanmar}} * {{flagicon image|Mm-north-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရမခ]] * {{navy|Myanmar}} * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558|title=Pyusawhti militia|website=Myanmar NOW|access-date=23 June 2022|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221709/https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558|url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} ကိုးကန့် မိသားစုကြီး လေးစု (ပြည်သူ့စစ် အကြွင်းအကျန်များ） | units2 = {{Plainlist}} '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]''' * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|အေအေ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|အမ်အန်ဒီအေအေ]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တီအန်အယ်အေ]] '''အခြားအဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်|ဘီပီအယ်အေ]] <ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance|title=Northern offensive brings 'new energy' to Myanmar's anti-coup resistance|work=[[Al Jazeera]]|access-date=10 November 2023|date=3 November 2023 }}</ref> * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|မန္တလေး-ပီဒီအက်ဖ်]] * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]] * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ပီအယ်အေ]] * {{flagicon image|KNDF Flag.jpg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|ကေအန်ဒီအက်ဖ်]] <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/03/376045.html|title=မြေပြင်စစ်ကူဝင်နိုင်သည့် လမ်းကြောင်းများကို မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ် ထိန်းချုပ် |work=The Irrawaddy|access-date=10 November 2023|date=4 November 2023 }}</ref> | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = ၅၀,၀၀၀<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/seven-key-points-about-myanmar-ethnic-alliances-operation-1027.html]</ref> | casualties1 = ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံး၊ ၄,၀၀၀ ကျော် ဖမ်းဆီးရမိ (MNDAA အရ၊ ဇန်နဝါရီ ၅ အထိ)<ref>https://twitter.com/kokang0123/status/1743590988067787181</ref><br>၁၅၀၀ ကျော် ထိခိုက်သေဆုံး (ဧရာဝတီအရ၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ အထိ)<ref>{{Cite web |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/operation-1017-is-creating-a-new-political-template-for-myanmars-future.html |title=Analysis &#124; Operation 1027 is Creating a New Political Template for Myanmar's Future |date=20 November 2023 |access-date=30 November 2023 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201023317/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/operation-1017-is-creating-a-new-political-template-for-myanmars-future.html |url-status=live }}</ref><br>၂၉၈ ဦး သေဆုံး (စစ်ကောင်စီအရ၊ နိုဝင်ဘာ ၈ အထိ)<ref>{{Cite web |url=https://english.dvb.no/more-people-flee-in-sagaing-un-alarmed-about-fights-in-northern-shan-state/ |title=More people flee in Sagaing; UN alarmed about fights in northern Shan State |date=8 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109043136/https://english.dvb.no/more-people-flee-in-sagaing-un-alarmed-about-fights-in-northern-shan-state/ |url-status=live }}</ref><br>၆၅၀ ကျော် ဖမ်းဆီး (ဧရာဝတီအရ၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ အထိ)<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/white-flag-over-650-myanmar-junta-troops-have-surrendered-since-launch-of-operation-1027.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |title=Another Entire Junta Battalion Raises the White Flag in Myanmar's Northern Shan State |date=29 November 2023 |access-date=29 November 2023 |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129205115/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |url-status=live }}</ref> | casualties2 = ၂၅၀၀၀-၃၀၀၀၀ ခန့် | casualties3 = အရပ်သား ၃၆၃ ဦးသေဆုံး<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/myanmar-junta-killed-at-least-150-civilians-since-operation-1027-launch.html|title=Myanmar Junta killed at least 150 civilians since Operation 1027|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120160102/https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/myanmar-junta-killed-at-least-150-civilians-since-operation-1027-launch.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theowp.org/operation-1027-and-myanmar-humanitarian-fallout/|title=Operation 1027 And Myanmar Humanitarian Fallout|date=5 January 2024|access-date=8 January 2024}}</ref> ၄၆၁ ဦး ဒဏ်ရာရ (နိုဝင်ဘာ ၂၀)<br />၃၃၅,၀၀၀ ဦး စစ်ဘေးရှောင်နေရ<ref>{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231115-un-says-more-than-200-000-people-displaced-in-recent-myanmar-fighting |title=UN says more than 200,000 people displaced in recent Myanmar fighting |date=15 November 2023 |access-date=15 November 2023}}</ref> | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး''' ({{lang-en|Operation 1027}}) သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်း [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]၊ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]နှင့် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] တို့က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]နှင့် ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်သော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်သည်။<ref name="voa">{{cite news |title=ရှမ်းမြောက်ဒေသတိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီတုံ့ပြန် |url=https://burmese.voanews.com/a/7329292.html |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref><ref name="rfa"/><ref name="tachileik"/> ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း၊ နောင်ချို၊ လားရှိုးနှင့် ချင်းရွှေဟော်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့များအား တပြိုက်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic rebels launch attacks across northern Myanmar |url=https://www.newindianexpress.com/world/2023/oct/27/ethnic-rebels-launch-attacks-across-northern-myanmar-2627527.html |access-date=27 October 2023 |agency=AFP News |publisher=The New Indian Express|archiveurl=https://archive.today/20231104221142/https://www.newindianexpress.com/world/2023/oct/27/ethnic-rebels-launch-attacks-across-northern-myanmar-2627527.html|archivedate=4 November 2023}}</ref><ref name="alj">{{cite news |title=Ethnic rebel alliance attacks military positions across northern Myanmar. |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/27/ethnic-rebel-alliance-attacks-military-positions-across-northern-myanmar |date=27 October 2023 |work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=2023-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027204447/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/27/ethnic-rebel-alliance-attacks-military-positions-across-northern-myanmar |archivedate=27 October 2023 |url-status=bot: unknown }}</ref> ယင်းနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အပြင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ မိုးကုတ်၊ မန္တလေးနှင့် ထီးချိုင့်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ကောလင်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-10-31 |title=Myanmar Ethnic Alliance Says 'Operation 1027' Has Spread to Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ethnic-alliance-says-operation-1027-has-spread-to-sagaing.html |access-date=2023-10-31 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104221523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ethnic-alliance-says-operation-1027-has-spread-to-sagaing.html|archivedate=4 November 2023}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Naing |first=Aung |date=2023-10-31 |title=Operation 1027 expands into Sagaing Region as PDF launches attacks in central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/operation-1027-expands-into-sagaing-region-as-pdf-launches-attacks-in-central-myanmar/ |access-date=2023-10-31 |website=Myanmar Now |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104221546/https://myanmar-now.org/en/news/operation-1027-expands-into-sagaing-region-as-pdf-launches-attacks-in-central-myanmar/|archivedate=4 November 2023}}</ref><ref name="AP" /> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၁၆၈ ခုကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2023-11-11 |title=More Myanmar Junta Bases Fall in Shan Fighting: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/more-myanmar-junta-bases-fall-in-shan-fighting-mndaa.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=14 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114022726/https://www.irrawaddy.com/news/burma/more-myanmar-junta-bases-fall-in-shan-fighting-mndaa.html |url-status=live }}</ref> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]ကဲ့သို့သော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်နေသည့် အဖွဲ့များကလည်း စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးခဲ့ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကယားပြည်နယ်]]ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]]ကို စတင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=10 November 2023 |work=BBC News မြန်မာ |date=9 November 2023 |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |url-status=live }}</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] သည်  ရှမ်းမြောက်ဒေသ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလထက် နှစ်ပတ်ကျော်ကျော်နောက်ကျသည့်  ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၃) ရက်နေ့တွင်မှ ရခိုင်ဒေသစစ်ဆင်ရေးအား  စတင်ခဲ့သည်။ [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်အစိုးရ]] ၏ကြားဝင်မှုဖြင့်   [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင်ပြုလုပ်သည့် တတိယအကြိမ်ဆွေးနွေးမှတဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]] ဖြင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] တွင်းမပါဘဲ ရှမ်းမြောက်ဒေသတွင် ယာယီအပစ်ရပ်ရန်  သဘောတူလိုက်ကြပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် ည၉ နာရီ မှစ၍  ယာယီအပစ်ရပ်ကြသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ရက် တွင် [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] နှင့် [[နောင်ချိုမြို့နယ်|နောင်ချို]] တို့၌ [[တပ်မတော်]] နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းတပ်မတော်]]  PSLF/TNLA တို့ တိုက်ပွဲပြန်လည် ဖြစ်ပွားသည်။ ယင်းတိုက်ပွဲကို [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] (အဆက်) ဟု သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းဖြင့် ရှမ်းမြောက် တွင်  စစ်ဆင်ရေးပြန်လည် လုပ်ဆောင်သည်။ == ရည်ရွယ်ချက် == [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့မြောက်ပိုင်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဒေသတွင် ကြီးထွားလာနေသော အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းများအား ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့စစ်များအား နှိမ်နှင်းရန်အတွက် စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ ကို စတင်ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် တို့က ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပူးတွဲကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="tachileik">{{cite news |title=စစ်အာဏာရှင်စနစ် အမြစ်ပြတ်ရေး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် ပူးပေါင်းဆင်နွှဲမည်ဟု မြောက်ပိုင်း ၃ ဖွဲ့ ကြေညာ |url=https://www.tachileik.net/mm/news/34069 |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=Tachileik News Agency |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027071610/https://www.tachileik.net/mm/news/34069 |url-status=dead }}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ စစ်ကောင်စီကို အထူးစစ်ဆင်ရေးကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/tnla-aa-mndaa-10272023011437.html |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> == သေဆုံးနှင့် ဖမ်းဆီးခံရသည့် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများ စာရင်း == ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များနှင့် သတင်းမီဒီယာများအရ အတည်ပြုနိုင်သည့် ဖမ်းဆီးခံရမှုနှင့် သေဆုံးခဲ့သော တပ်ရင်းမှူးအဆင့်နှင့်အထက် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=သူရမောင် |date=2024-01-11 |title=စစ်သုံ့ပန်းများထဲမှ ရာထူးအမြင့်ဆုံး ဗိုလ်မှူးချုပ်မင်းမင်းထွန်းကို TNLA ထုတ်ပြန် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48085/ |access-date=2026-05-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%; font-size:90%; line-height:1.25em; text-align:center;" |- ! colspan="5" style="background:#202122; color:white; padding:6px;" | ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း အဆင့်မြင့်အရာရှိ အကျအဆုံး/ဖမ်းမိစာရင်း |- style="background:#eaecf0; font-weight:bold;" ! width="18%" | ရာထူး !! အမည် !! width="35%" | တပ်/တာဝန် !! ဖြစ်စဉ် (နေ့စွဲ) !! နေရာ |- | ဗိုလ်မှူးချုပ် || အောင်ကျော်လွင် || တပ်မ ၉၉ (တပ်မမှူး) || သေဆုံး (၅-၁၁-၂၃) || [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] |- | ဗိုလ်မှူးချုပ် || မင်းမင်းထွန်း || တပ်မ ၁၀၁ (တပ်မမှူး) || ဖမ်းမိ (၁၅-၁၂-၂၃) || [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] |- | ဗိုလ်မှူးကြီး || တင်အောင်မိုး || စကခ ၁၇ (စကခမှူး) || သေဆုံး (၁၉-၁၁-၂၃) || ၁၀၅ မိုင် |- | ဗိုလ်မှူးကြီး || ရာဇာထွန်း || တပ်မ ၁၀၁ (ဗျူဟာမှူး) || သေဆုံး (၁၉-၁၂-၂၃) || [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] |- | ဗိုလ်မှူးကြီး* || အောင်ဇေယျာဝင်း || ခလရ ၇၉ (တပ်ရင်းမှူး) || သေဆုံး (၂၆-၁၁-၂၃) || [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]] |- | ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး || အမည်မသိ || ခမရ ၅၇၉ (တပ်ရင်းမှူး) || သေဆုံး (၂၇-၁၁-၂၃) || [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] |- | ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး || အမည်မသိ || ခလရ ၆၉ (တပ်ရင်းမှူး) || ဖမ်းမိ (၂၇-၁၁-၂၃) || [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] |- | ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး || ငြိမ်းချမ်း || ခလရ ၂၅၈ (တပ်ရင်းမှူး) || သေဆုံး (၁၀-၁၂-၂၃) || [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] |- | ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး || လှထွန်း || ခလရ ၁၃၀ (တပ်ရင်းမှူး) || သေဆုံး (၁၉-၁၂-၂၃) || [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] |- | ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး || သက်အောင် || သံဘိုတပ်စခန်းမှူး || ဖမ်းမိ (၃-၁-၂၄) || [[နောင်ချိုမြို့နယ်|နောင်ချို]] |- | colspan="5" style="text-align:right; background:#f8f9fa; padding:4px;" | <small>* တိုက်ပွဲကျပြီးမှ ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသူများ။</small> |} == အချိန်မှတ်တမ်း == ==== အောက်တိုဘာ ၂၇==== နံနက် ၄ နာရီအချိန်တွင် ကိုးကန့်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား MNDAA က တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ကျဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref name="dawei">{{cite news |last1=Watch |first1=Dawei |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် ရှမ်းမြောက်ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ရေးပစ်မှတ်များကိုဝင်တိုက် |url=http://www.daweiwatch.com/2023/10/27/news/66293/ |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=27 October 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104222045/http://www.daweiwatch.com/2023/10/27/news/66293/ }}</ref><ref>{{cite news |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်ကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/7329256.html |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] နမ့်ခမ်း-နမ့်ဖတ်ကာလမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ၁၃ မိုင်စခန်းနှင့် မိုက်ခရိုဝိတ် တပ်စခန်း နှစ်ခုကို TNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="bbc"/> ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး လားရှိုး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းနှင့် လားရှိုး-ချင်းရွှေဟော်လမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref name="irrawaddy2">{{cite news |title=Ethnic Alliance Attacks Myanmar Junta Targets Across Northern Shan |agency=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |access-date=October 27, 2023|archiveurl=https://archive.today/20231029065724/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html|archivedate=29 October 2023}}</ref> စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Ethnic Rebel Groups Attack Military Targets in Myanmar |url=https://www.voanews.com/a/trio-of-ethnic-rebel-groups-attack-military-targets-in-myanmar-/7330775.html |access-date=2023-10-28 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222113/https://www.voanews.com/a/trio-of-ethnic-rebel-groups-attack-military-targets-in-myanmar-/7330775.html|archivedate=4 November 2023}}</ref> [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]]၊ [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]နှင့် [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]]၊ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]အနီးတွင် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးရဲတပ်ဖွဲ့စခန်းနှင့် ပြည်သူ့စစ်စခန်းအချို့ ကျဆုံးခဲ့သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က ဆိုသည်။<ref name="voa"/> လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အရေအတွက်ကိုမူ မဖော်ပြခဲ့ပေ။ အယ်လ်ဂျာဇီရာသတင်းအရ ချင်းရွှေဟော်ရှိ အစိုးရရုံးများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် စစ်ကောင်စီမှ ၂၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name=alj/> လောက်ကိုင်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး၏ အဆိုအရ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] (BPLA) က ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် အတူ တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="irawaddy1">{{Cite web |last= |first= |date=2023-10-28 |title=Ethnic Alliance Report Rapid Gains From Myanmar Junta Along Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ethnic-alliance-report-rapid-gains-from-myanmar-junta-along-chinese-border.html |access-date=2023-10-29 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231029065119/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ethnic-alliance-report-rapid-gains-from-myanmar-junta-along-chinese-border.html|archivedate=29 October 2023}}</ref> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် ရှမ်းအနောက်မြောက်နယ်စပ်ဒေသရှိ [[ထီးချိုင့်မြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ မော်ကွန်းတောင် တောင်ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံးများရှိခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်။<ref name=htigyaing>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး စစ်ကိုင်းအထက်ပိုင်းဝင်ရောက်လာ |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375895.html |access-date=2023-10-30|archiveurl=https://archive.today/20231104221558/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375895.html|archivedate=4 November 2023}}</ref><ref name=":1" /> [[တောင်သာမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ တောင်သာ-မြင်းခြံကားလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်ဆေးရေးစခန်းတစ်ခုအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒရုန်းများဖြင့် ဗုံးကြဲချခဲ့သဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==== အောက်တိုဘာ ၂၈ ==== MNDAA သည် ဟိုပုံးမြို့မှ ထွက်ခွာလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သလို တရုတ်မြန်မာနယ်စပ် [[မုန်းကိုးမြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခု သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ချင်းရွှေဟော်မြို့အနီး လေကြောင်းမှ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သော စစ်ကောင်စီတပ်များအား တိုက်ခိုက်အနိုင်ရခဲ့သလို လေကြောင်းမှ ချပေးခဲ့သော စစ်လက်နက်များကိုလည်း သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခုနှင့် လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၂ ခုတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း TNLA က ဆိုသည်။ စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက စစ်စခန်းများ ဆုံးရှုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးကို လိုလားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar clashes stretch into second day |date=29 October 2023 |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/international/myanmar-clashes-stretch-into-second-day/article67470642.ece |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222217/https://www.thehindu.com/news/international/myanmar-clashes-stretch-into-second-day/article67470642.ece|archivedate=4 November 2023}}</ref> အောက်တိုဘာ ၂၇ နှင့် ၂၈ ရက်နေ့များတွင် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများကြောင့် လားရှိုးမြို့နယ်မှ လူဦးရေ ၆၀၀ ခန့် စစ်ဘေးရှောင်ခဲ့ရသည်။ လားရှိုး-မူဆယ်လမ်းပေါ်ရှိ ဟိုပိတ်တိုးဂိတ်အပါအဝင် လားရှိုးမြို့နယ်တွင်းရှိ လမ်းများနှင့် ရွာများတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း လားရှိုးမြို့ပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=About 600 IDPs arrive in Lashio as clashes occur around Lashio and nearby some villages |url=https://elevenmyanmar.com/news/about-600-idps-arrive-in-lashio-as-clashes-occur-around-lashio-and-nearby-some-villages |work=[[Eleven Media Group]] |date=28 October 2023 |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222247/https://elevenmyanmar.com/news/about-600-idps-arrive-in-lashio-as-clashes-occur-around-lashio-and-nearby-some-villages|archivedate=4 November 2023}}</ref> ကျောက်မဲ၊ သိန္နီနှင့် ကွတ်ခိုင်တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Traffic returns to normal on Mandalay-Lashio Union Highway and in Lashio town |url=https://elevenmyanmar.com/news/traffic-returns-to-normal-on-mandalay-lashio-union-highway-and-in-lashio-town |work=[[Eleven Media Group]] |date=28 October 2023 |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222302/https://elevenmyanmar.com/news/traffic-returns-to-normal-on-mandalay-lashio-union-highway-and-in-lashio-town|archivedate=4 November 2023}}</ref> ==== အောက်တိုဘာ ၂၉ ==== ထီးချိုင့်မြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး စစ်ကောင်စီက လေတပ် လေယာဉ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref name=htigyaing/> မန္တလေးပီဒီအက်ဖ်နှင့် TNLA ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က [[နောင်ချိုမြို့]]မှ သုံးမိုင်အကွာ [[ကျောက်ကြမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|ကျောက်ကြမ်းရွာ]]ရှိ စစ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက နောင်ချို-ရပ်စောက်လမ်းပေါ်ရှိ အမြောက်စခန်းသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ တချိန်တည်းမှာပင် [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]အနီး နောင်ချို-ကျောက်မဲလမ်းပေါ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မန္တလေး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30|archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html|archivedate=4 November 2023}}</ref> မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ [[ညောင်ကုန်း (အထက်)ရွာ၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်|အထက်ညောင်ကုန်း]]ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို TNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ==== အောက်တိုဘာ ၃၀ ==== သိန္နီမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတွင် တိုက်ပွဲငါးကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့သလို သိန္နီမြို့နယ် [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန|အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန]]ရုံးကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သိန္နီမြို့နယ်ရှိ [[မိုင်းလီရွာ၊ သိန္နီမြို့နယ်|မိုင်းလီရွာ]] စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး နောင်ချိုမြို့နယ်ကို ဝိုင်းရံထားနိုင်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်နေ့အကုန်တွင် စစ်ကောင်စီစခန်း ၆၇ ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၃၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးထားကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref name=htigyaing/> ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ကေအိုင်အေ)၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်းနှင့် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ချေမှုန်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":1" /> မဟာမိတ်အဖွဲ့ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် ကေအိုင်အေနှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":2" /> [[File:SAC convoy near Pyin Oo Lwin on 30 Oct 2023.ogg|thumb|အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်နေ့က ပြင်ဦးလွင်မြို့အနီး တွေ့ရသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းတစ်ခု]] ==== အောက်တိုဘာ ၃၁ ==== နံနက် ၅ နာရီခန့်တွင် ကေအိုင်အေနှင့် အေအေ ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]အနီး၊ မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းပေါ်ရှိ မလိယန်စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီမှ လေကြောင်းပစ်ကူပြုလုပ်ခဲ့ရာ နေအိမ် ခြောက်လုံး ပျက်စီးခဲ့သည်။ နံနက် ၈ နာရီတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ စခန်းအား လက်လွှတ်လိုက်ရကာ ပူးပေါင်းအဖွဲ့က ကန်တော်ယန်စခန်းကိုပါ ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေဌာနချုပ် လိုင်ဇာမြို့အနီးသို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်းများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-31 |title=ကန်တော်ယန်အထိုင်စခန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီလို့ KIAပြော |language=Burmese |work=Kachin Waves |url=https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-127 |access-date=2023-10-31|archiveurl=https://archive.today/20231105002736/https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-127/|archivedate=5 November 2023}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီ အမှတ် ၃၈၇ တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=AA collaborates with northern allies to attack junta military sites in northern Myanmar |url=https://www.narinjara.com/news/detail/6542698fc006ac9d132f6f92 |website=Narinjara|archiveurl=https://archive.today/20231104222328/https://www.narinjara.com/news/detail/6542698fc006ac9d132f6f92|archivedate=4 November 2023 }}</ref> === နိုဝင်ဘာလ === ==== နိုဝင်ဘာ ၂ ==== နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်များက စစ်ကောင်စီစခန်း ၉၂ ခုနှင့် မြို့ ၄ မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":3">{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-02 |title=Three More Myanmar Junta Bases Fall in Northern Shan: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/three-more-myanmar-junta-bases-fall-in-northern-shan-mndaa.html |access-date=2023-11-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222339/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/three-more-myanmar-junta-bases-fall-in-northern-shan-mndaa.html|archivedate=4 November 2023}}</ref> စစ်ဆင်ရေးစတင်ချိန်မှစ၍ စစ်ကောင်စီ၏ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name=":3" /> ချင်းရွှေဟော်နှင့် သိန္နီမြို့များအား အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Pan |first=Myat |date=2023-11-02 |title=More than 25,000 displaced by fighting in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/more-than-25000-displaced-by-fighting-in-northern-shan-state/ |accessdate=2023-11-02 |website=Myanmar Now |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222343/https://myanmar-now.org/en/news/more-than-25000-displaced-by-fighting-in-northern-shan-state/|archivedate=4 November 2023}}</ref> နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ ခံတပ်စခန်းတစ်ခုကို ညီနောင်မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ရှမ်းမြောက်မှ စစ်ကောင်စိစစ်ကူများအား တားမြစ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ [[မူဆယ်မြို့]]အရှေ့ဘက်ရှိ [[ပန်ဆိုင်းမြို့]]သည်လည်း မဟာမိတ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=AFP |date=2023-11-02 |title=Myanmar Military Says Lost Control of Strategic Border Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-says-lost-control-of-strategic-border-town.html |accessdate=2023-11-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222359/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-says-lost-control-of-strategic-border-town.html|archivedate=4 November 2023}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၄ ==== နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၁၀၆ ခုနှင့် မြို့လေးမြို့အား မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထားသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html Myanmar Junta Troops Lost Will to Fight: Brotherhood Alliance]()</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းမြို့တွင် စစ်ကောင်စီခံတပ်များအား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ တန်ပြန်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ဆင်ရေးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ် ရှစ်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားရာ အနည်းဆုံး နေရာ ၁၀ ခုအား တပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ကောလင်းမြို့ရဲစခန်းကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက တတိယအကြိမ်တိုက်ပွဲတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=saair>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-uses-airstrikes-as-sagaing-resistance-attacks.html Myanmar Junta Uses Airstrikes as Sagaing Resistance Attacks]()</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမြောက်ပိုင်း၊ ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ကန့်ဘလူ၊ ကျွန်းလှ၊ ဝန်းသို၊ ကလေးဝ၊ ကလေး၊ ဟုမ္မလင်းနှင့် တမူးမြို့နယ်များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ရဲစခန်း အနည်းဆုံး ခြောက်ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆိုသည်။<ref name=saair/> ကေအိုင်အေ၊ အေအေနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ်]] တို့သည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ စစ်ကိုင်း-မကွေး ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာပြင်တွင် စစ်ဆင်ရေးပူးတွဲဖော်ဆောင်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးရှိ မြို့နယ်(၇)ခုထက်မနည်းတွင် တိုက်ပွဲများ တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44516/ |access-date=2023-11-03|archiveurl=https://archive.today/20231107031733/https://myanmar-now.org/mm/news/44516/|archivedate=7 November 2023}}</ref> ====နိုဝင်ဘာ ၆==== [[ကောလင်းမြို့]]အား သုံးရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]၊ [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|အေအေ]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပီဒီအက်ဖ်]]အဖွဲ့များက မြို့အား နောက်ဆုံးတွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=AP>{{Cite news |title=Myanmar resistance claims first capture of a district capital from the military government |url=https://apnews.com/article/military-resistance-pdf-sagaing-kawlin-8168134789c1c26ec945afc82898e235 |work=AP News |accessdate=12 November 2023 |archivedate=15 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231115041349/https://apnews.com/article/military-resistance-pdf-sagaing-kawlin-8168134789c1c26ec945afc82898e235 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html|archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html|archivedate=7 November 2023}}</ref> [[နမ့်ခမ်းမြို့]]ကိုလည်း [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]က ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့မှ နှစ်မိုင်အကွာ တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုသာ ကျန်ရှိတော့သည်။<ref name=namhkammn>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/|archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/|archivedate=7 November 2023}}</ref> အေအေနှင့် အမ်အန်ဒီအေအေအဖွဲ့များက ကွမ်းလုံမြို့နယ်ရှိ ပန်လောင်းအခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ ၉၉]] ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် စစ်သည် ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07}}</ref> စစ်ဆင်ရေးစတင်ချိန်မှစ၍ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများကြောင့် ကလေးငယ်သုံးဦးအပါအဝင် အရပ်သား ၂၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-06 |title=Six Shan Civilians Killed in Myanmar Junta Airstrikes: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-shan-civilians-killed-in-myanmar-junta-airstrikes-mndaa.html |access-date=2023-11-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231107031802/https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-shan-civilians-killed-in-myanmar-junta-airstrikes-mndaa.html|archivedate=7 November 2023}}</ref> ====နိုဝင်ဘာ ၇==== နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့မှ စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သုံးရက်တာကာလအတွင်း ရဲစခန်းများနှင့် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့နံနက်ပိုင်းမှစကာ ခမ်းပါတ်မြို့သည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေနှင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|စီအန်ဒီအက်ဖ်]] အဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပူးပေါင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07|archivedate=7 November 2023|archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html}}</ref> တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ [[မုန်းကိုးမြို့]]ကိုလည်း [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|အမ်အန်ဒီအေအေ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=(၇) နှစ်တိုင်တိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မုံးကိုးနယ်စပ်ဂိတ်မှာ MNDAA ၏ အလံကိုနောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံထူထောင်နိုင်ခဲ့ {{!}} By The Kokang {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/Kokang311/videos/%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC-mndaa-%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA/1048332043148167/ |access-date=2023-11-07 |language=en}}</ref> မုန်းကိုးစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာတွင် လက်နက်ခဲယမ်းအများအပြားနှင့် သံချပ်ကာကားတစ်စီးကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=စစ်တပ်အတွက် အရေးပါသည့် မုံးကိုးမြို့ရှိ ဗျူဟာကုန်းကို MNDAAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44720/?fbclid=IwAR2OyGd0SZbsp-747hbw8y8PeFtpJQxPHEZ4WOQ4nxcdvbCuvTNxYOCIxro |access-date=2023-11-07|archiveurl=https://archive.today/20231107165706/https://myanmar-now.org/mm/news/44720/?fbclid=IwAR2OyGd0SZbsp-747hbw8y8PeFtpJQxPHEZ4WOQ4nxcdvbCuvTNxYOCIxro|archivedate=7 November 2023}}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအား ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် [[ကယားပြည်နယ်]] [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခုကို [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၈ ==== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ၁၂ရက်မြောက်နေ့ အရောက်မှာပင် မြို့အချို့နှင့် ရာနှင့်ချီသောစစ်စခန်းများ အသိမ်းခံလိုက်ရပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] ဘက်က [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အား နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့ တွင် ခေါ်ယူသည်။ အစည်းအဝေးကို ကာလုံအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]၊ ဒုတိယသမ္မတ [[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ|ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ]]၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ [[တီခွန်မြတ်|ဦးတီခွန်မြတ်]]၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း]]၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[တင်အောင်စန်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း]]၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]]၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] နှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်]]တို့ အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အတွင်းရေးမှူး [[အောင်လင်းဒွေး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေး]]၊ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး [[ရဲဝင်းဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမြင့်ဆွေတို့ တက်ရောက်ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3g2x9zmngzo|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ကာလုံအစည်းအဝေး ခေါ်ယူ|work=BBC Burmese|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>လိုအပ်သည့် လက်တုံ့ပြန်မှု များ လုပ်ဆောင်မည်ဟု အစည်းအဝေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် က ပြောဆိုသည်။ ယင်းနေ့ မှာပင် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် Wang Wenbin က တရုတ်နိုင်ငံသားများအနေဖြင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ နေရာများအား ရှောင်ရှားကြရန် သတိပေးခြင်း နှင့် တိုက်ပွဲများ ရပ်ရန် တိုက်တွန်း ခြင်းများ လုပ်ဆောင်သည်။ ယင်းအပြင် တိုက်ပွဲ ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံဖက်ခြမ်း နယ်စပ်ဒေသမှ တရုတ်နိုင်ငံသားတချို့ ထိခိုက်သေကျေမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ချက် ထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/china-warns-its-citizens-to-avoid-war-zones-in-myanmar/7348032.html|title=မြန်မာက တိုက်ပွဲဖြစ်တဲ့နေရာတွေရှောင်ဖို့ သူ့နိုင်ငံသားတွေကို တရုတ်သတိပေး|work=VOA Burmese|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၉ ==== ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၉) ရက်၊ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် [[ကွမ်းလုံမြို့]]အား အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ပြီဟု MNDAA ၏ အတည်ပြုချက်ကို ကိုးကားပြီး [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန က သတင်းထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/628/|title=ကွမ်းလုံမြို့ကို သိမ်းပိုက် နိုင်ပြီလို့ MNDAA ထုတ်ပြန်|work=New Day Myanmar|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=9 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109143822/https://newdaymyanmar.com/628/}}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]၊ [[မုန်းကိုးမြို့]] ၊ [[ဖောင်းဆိုင် (ကချင်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်]] နှင့် [[နမ့်ခမ်းမြို့]] တို့ ပြီးလျှင်၅ ခုမြောက်မြို့ အဖြစ် ကွမ်းလုံကို မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ က သိမ်းပိုက် လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ကွမ်းလုံမြို့ သည် တရုတ်-မြန်မာကုန်သွယ်ရေး ပင်မလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် [[သိန္နီမြို့နယ်|သိန္နီ]]-[[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်လမ်း]]ပိုင်းတွင် အဓိကကျသည့်မြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376005.html|title=ကွမ်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ဆက်လက် ပြင်းထန်|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> စစ်ကောင်စီက လက်ရုံးတပ်များအားလုံး ရှေ့တန်းထွက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-09 |title=စစ်ကောင်စီ လက်ရုံးတပ်များ အားလုံး ရှေ့တန်းထွက်ရန် ဆင့်ခေါ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/09/376206.html |access-date=2023-11-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US |archivedate=2023-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231109142848/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/09/376206.html |url-status=live }}</ref> နောင်ချို့မြို့နယ်၊ [[အုမ္မခါးရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|အုမ္မခါးရွာ]]အနီးရှိ TNLA နှင့် PDF များထိန်းချုပ်ထားသော စခန်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များက သံချပ်ကာကား ၃ စီးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သံချပ်ကာကားတစ်စီး ပျက်စီးခဲ့ပြီး ကျန်နှစ်စီးမှာ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၁၀ ==== တိုက်ပွဲများကြောင့် [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] တွင် ပိတ်မိနေသည့် ပြောင်းရွှေ့လုပ်သားများအပါအဝင် မြို့ခံအချို့တို့ အလုံးအရင်း ဖြင့် မြို့ အား စွန့်ခွာကြသည်။ စစ်ရှောင်များအား နှစ်ဖက်စလုံးက စစ်ရှောင်စခန်းများဖွင့်ပြီး လက်ခံကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72q62jyw7no|title=လမ်းဘေးမှာပုံထားရတဲ့ လောက်ကိုင်စစ်ရှောင်တွေ ရဲ့ ဖုန်း နဲ့ အိတ်တွေအကြောင်း MNDAA ဘာပြောလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၁ ==== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က နိုဝင်ဘာ ၁၁ရက် နေ့တွင် [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်|ကွမ်းလုံ]] မြို့နှင့် ပါတ်သတ်ပြီး [[တပ်မတော်]] ဗျူဟာ နှင့် ကွပ်ကွဲမှုအောက်ရှိ တပ်များက ရန်သူကို ခုခံတိုက်ခိုက်နေရကြောင်း ထွက်ပြောသည်။ ယင်းအပြင် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့များ လွှမ်းမိုးမှု ရထားသည့် မြို့အချို့နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး နယ်မြေတစ်ခုလုံး မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလောက်အထိသာ ဟု ငြင်းဆန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/47182|title=ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)မြို့နယ်များရှိ နေရာအချို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏ ပြောကြားချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၂ ==== တပ်မတော်က ခုခံနေရသည့် [[ကွမ်းလုံမြို့]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီဟု MNDAA က နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်တွင် ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများနှင့်တကွ ထုတ်ပြန်သည်။ [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] နှင့် [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] တို့အား သိမ်းခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းထုတ်ပြန်သကဲ့သို့ ကိုးကန့်အလံအား ကွမ်းလုံကြိုးတံတားထိပ်တွင် လွှင့်ထူကာ ထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။တပ်မတော်က နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် အစဉ်တစ်စိုက် ထိန်းချုပ်လာခဲ့သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားအား ပထမဦးဆုံး လက်လွှတ်လိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgpwzjrgz9o|title=နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - ကွမ်းလုံမြို့ကို MNDAA သိမ်းပိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ထိုနေ့ ညမှာပင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] ဘက်က ရှမ်းမြောက် မြို့နယ် (၈) မြို့နယ် အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေး( Martial Law) အမိန့် ထုတ်ပြန်သည်။ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] ၊ [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်|ကွမ်းလုံ]] ၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|နမ့်ခမ်း]] ၊ [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]]၊ [[လားရှိုးမြို့နယ်|လားရှိုး]] နှင့် သိန်းနီ မြို့များအား [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး အားလည်းကောင်း<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/24095|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး(Martial Law)အမိန့်အမှတ်၊ ၁၀ / ၂၀၂၃|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်|ကုန်းကြမ်း]] နှင့် [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်|လောက်ကိုင် မြို့]] တို့အား [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)]]၊ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူးအားလည်းကောင်း စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/24096|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး(Martial Law)အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁ / ၂၀၂၃|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ကိုးကန့်အထူးဒေသ ရှီးရှမ်းခရိုင်၊ မန်လော်မြို့ အခြေစိုက် တပ်မတော်ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ-၁၂၉) တပ်ရင်းတစ်ရင်းလုံး ကိုးကန့်တပ်မတော် (MNDAA) ထံ လက်နက်ချအဖမ်းခံသည်။ထို ခမရ (၁၂၉) ၏ တပ်ရင်းမှူး မှာ ဗိုလ်မှူးကျော်ရဲအောင် ဖြစ်သည်။အဖမ်းခံသည့်ထဲ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၂၇ ယောက်၊ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ မိသားစုဝင် ၁၃၄ ယောက်စုစုပေါင်း ၂၆၁ ယောက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/shan-army-surrendered-11142023082020.html|title=စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ရင်းလုံး MNDAA ထံ လက်နက်ချအဖမ်းခံ|work=RFA Burmese|access-date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ထိုနေ့ ညမှာပင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် CNF–CNA [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]-[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] နှင့် ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါ်ဒါရ်မြို့]] အား မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/a-public-administration-in-progress-in-rihkhawdar/7355779.html|title=ရိခေါ်ဒါရ်မှာ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ဖော်ဆောင်ဖို့ ပြင်ဆင်|work=VOA Burmese|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၃ ==== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံအနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/45184/|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ရခိုင်အထိ ရောက်လာ|work=Myanmar Now|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118083050/https://myanmar-now.org/mm/news/45184/}}</ref> [[စစ်တွေမြို့]] ၏ တစ်ဖက်ကမ်း၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းခြေအနီးရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်စခန်း ၂ ခုကို [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)]] က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြင့် ဖြစ်သည်။တိုက်ပွဲသည် [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]] ဒုံးပိုက်နှင့် ချိန်ခါလီရွာရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်စခန်း ၂ ခု အပြင် [[မင်းပြားမြို့နယ်]] တို့တွင် ဖြစ်ပွားသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားနေသည့် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါ်ဒါရ်မြို့]] တိုက်ပွဲအတွင်း [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] ၄၄ ဦး သည်  ရိခေါ်ဒါရ်တပ်စခန်းမှ နေ၍ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ကျန်ဖိုင်ခရိုင်ဘက် သို့ ထွက်ပြေးကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-military-flee-11152023032650.html|title=အိန္ဒိယဘက်ပြေးသွားတဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်သား လေးဆယ်ကျော်ကို မြန်မာဘက်ပြန်ပို့|work=RFA Burmese|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> CNF–CNA ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး-ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် နှင့် ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါ်ဒါရ်မြို့]] အား သိမ်းပိုက်သည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၁၄ ==== [[လောက်ကိုင်မြို့]] ကို ဝင်တိုက်မည်ဟု ကိုးကန့်တပ်မတော် (MNDAA) ဘက်က ကြေညာသည်။သိမ်းဆည်းထားပြီးသည့် တပ်စခန်း စုစုပေါင်း (၁၄၄) ခု ရှိကြောင်းပါ မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/laukkai-mndaa-11142023135341.html|title=လောက်ကိုင်မြို့ကို ဝင်တိုက်တော့မယ်လို့ MNDAA ကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါ်ဒါရ်မြို့]] မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့်  [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက် သို့  ထွက်ပြေးခိုလှုံခဲ့သည့်   တပ်မတော်သား ၄၄ ဦးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အစိုးရက အိန္ဒိယလေတပ် Mi-17 V5 ရဟတ်ယာဉ် ဖြင့်  မိုးရေးမြို့ မှ တစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ  [[တမူးမြို့]]သို့  လွှဲပြောင်းပေးသည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၁၅ ==== ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုလုံး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ထံ လက်နက်ချ အလင်းဝင်ကြောင်း ဆိုသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများနှင့် မိသားစုများပါဝင်သော လူဦးရေ ၂၀၀ ကျော် လက်နက်ချခြင်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လူဦးရေအများဆုံး လက်နက်ချခြင်းလဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en}}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမြင့်ဆွေအား တာဝန်မှ ရပ်စဲကာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[ထွန်းထွန်းမြင့်]]အား ယာယီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထွန်းထွန်းမြင့်သည် ယခင်က ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးများတွင် တာဝန်ယူခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name=sazmyanmarnow>{{cite news |title=Struggling to maintain order, junta replaces Kokang leader with brigadier general |url=https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |date=17 November 2023 |language=en |work=Myanmar Now |archive-date=18 November 2023 |access-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |url-status=dead }}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၆ ==== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ဦးစီးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမြင့်ဆွေအား တာဝန်မှရပ်စဲလိုက်ပြီး [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းစစ် ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းထွန်းမြင့် နှင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/284059|title=ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဦးစီးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမြင့်ဆွေအား တာဝန်မှရပ်စဲလိုက်ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် တစ်ဦးကို ခေတ္တဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်|work=Eleven Media Group|access-date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref>[[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]အတွင်း အချမ်းသာဆုံးမိသားစု ၄ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် မြီ မိသားစု မှ မြီရှောင်ချန်း၊ မြီကော်ဖျင်း(ခ) မြီရှောက်ဖျင်းနှင့် မြီကျိန်းကျိန်း တို့အား အွန်လိုင်းလောင်းကစားစွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးသည်။ မြီရှောက်ချန်းသည် ပစ္စတို ဖြင့် အဆုံးစီရင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4n42w49y9mo|title=တရုတ်ဝရမ်းထုတ်ထားတဲ့ ကိုးကန့်သူဌေးကြီး မြီရှောက်ချန်း သေဆုံး|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က တရုတ်နိုင်ငံ သို့ ဖမ်းမိသူတို့ကို လွှဲပြောင်းကာ ၎င်းတို့အား တရုတ်နိုင်ငံသား များဟု ဖော်ပြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/47543|title=ဥပဒေအရအရေးယူနိုင်ရန် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ဆင့်ထားရှိသည့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၄ ဦးအနက် ၃ ဦးကို ဖမ်းဆီးရမိ၊ တရားဥပဒေနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ရေး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံသို့လွှဲပြောင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၇ ==== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က နိုင်ငံဝန်ထမ်းများ နှင့် စစ်မှုထမ်းဟောင်းများအား အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ပြင်ဆင်ထားကြရန် အမိန့်ထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1r2pdynv9jo|title=ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ လုံခြုံရေး အဖွဲ့တွေ ဖွဲ့စည်းမယ်|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>MNDAA ၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဟောင်းနှင့် ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]သည် ကိုးကန့်မှ ထွက်ပြေးရန် စီစဉ်နေချိန်အတွင်း စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news.ycwb.com/2023-11/17/content_52331990.htm|title=缅北“四大家族”之首头目白所成出逃时被拦|work=Yangcheng Evening News|date=2023-11-17|trans-title= Head of Northern Myanmar's "Four Big Families," Bai Suocheng, Blocked from Leaving the Country |language=zh-cn}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၈ ==== ယမန်နေ့က TNLA မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သော စခန်းသစ်ကုန်းစခန်းကို စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီက ဓာတုဓာတ်ငွေ့ပါသော ဗုံးများ အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု TNLA က စွပ်စွဲထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-bases-scores-of-troops-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Bases, Scores of Troops in Four Days of Resistance Attacks|date=2023-11-20|website=The Irrawaddy}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၁၉ ==== မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင် ၃ ဖွဲ့ ၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအား “ကျူးကျော်သူတွေရဲ့ ကျူးကျော်စစ်” ဟု [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း]] က စွပ်စွဲ အမည်တပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/47733|title=၁၉-၁၁-၂၀၂၃ ရက်နေ့ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့တို့တွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားမှု အခြေအနေများအား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏ ပြောကြားချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>ထိုနေ့မှာပင် [[ရန်ကုန်မြို့]] မြို့တော်ခန်းမနှင့် တရုတ်သံရုံးရှေ့တွင် စစ်ကောင်စီထောက်ခံသူများက တရုတ်သည် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များအား ကူညီနေသည်ဟုဆိုကာ ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-regime-backed-rallies-denounce-china-accusing-it-of-backing-anti-junta-alliance.html|title=Myanmar Regime-Backed Rallies Denounce China, Accusing It of Backing Anti-Junta Alliance|work=Irrawaddy News|access-date=23 November 2023|date=20 November 2023}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/47709|title=ရန်ကုန်မြို့၌ ပြည်တွင်းရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများအား ဆန့်ကျင်ရှုတ်ချပွဲ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ဆန္ဒပြပွဲကို  [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ကလည်း ဖော်ပြပေးသည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၂၂ ==== စစ်ကောင်စီဘက်က လုံခြုံရေးအထူးတင်းကြပ်ထားသည့် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး မြို့]] တွင် တပ်မတော်မြတ်နိုးသူများဟု ဆိုကြသူများ၊ မျိုးချစ်အဖွဲ့များဟု ဆိုကြသူများ၏ ဆန္ဒပြပွဲကို လွတ်လွတ်လပ်လပ်ဖြင့် ခွင့်ပြုချက်ပေး၍ ဆန္ဒပြစေခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများက ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအား တရုတ်နိုင်ငံက ထောက်ပံ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/47882|title=ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သူများကိုရှုတ်ချပွဲ မန္တလေး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တွင်ပြုလုပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၂၃ ==== မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်မြို့]] ၊ ကျင်စန်းကျော့နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဂိတ် အတွင်းရှိ ရပ်နားထားသော ကုန်တင်ယာဉ်များပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးကျရောက်ပေါက်ကွဲသည်။အစီးရေ ၁၀၀ကျော် မီးလောင်သည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး မည်သည့်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကမှ ၎င်းတို့ဆောင်ရွက်ကြောင်း သတင်းမထုတ်ပြန်ကြပေ။စစ်တပ်ဘက်ကမူ ၎င်းတို့ မလုပ်ကြောင်း ထွက် ငြင်းဆန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/45944/|title=တရုတ်နယ်စပ် ကုန်တင်ကားဝင်းမီးလောင်မှု ကားအစီးရေ ၁၀၀ ကျော် ပျက်စီး|work=Myanmar Now|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125115650/https://myanmar-now.org/mm/news/45944/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/china-border-fire-11232023151553.html|title=ကျင်စန်းကျော့နယ်စပ်ဂိတ်က ကားအစီးရေ တစ်ရာကျော် မီးလောင်ပျက်စီး|work=RFA Burmese|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၂၄ ==== [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] ရှိ တရုတ်နိုင်ငံသားများ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာကြရန် တရုတ်အစိုးရဘက်က သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7368565.html|title=လောက်ကိုင်က တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာဖို့ တရုတ်အစိုးရ သတိပေးချက်ထုတ် |work=VOA Burmese|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေးအား နိုဝင်ဘာ (၂၇) ရက် တွင် နောက်တဆင့် တက်မည်ဟု မဟာမိတ် (၃)ဖွဲ့က တရားဝင် သတင်းထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7369383.html|title=စစ်ဆင်ရေး နောက်တဆင့် ညီနောင်သုံးဖွဲ့ ကြေညာ|work=VOA Burmese|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> မြန်မာ-အိန္ဒိယ နယ်စပ်၊ ချင်းပြည်နယ်၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]] ရှိ စစ်စခန်းအား ချင်းကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ကာ မြို့ကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ အနေဖြင့် ချင်းပြည်နယ် တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါ်ဒါရ် မြို့]] ပြီးလျှင် [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] သည် ဒုတိယမြောက် ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် မြို့ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7368524.html|title=မတူပီမြို့နယ် လိုင်လင်းပီမြို့ကို ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်တွေ သိမ်းယူ|work=VOA Burmese|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]]အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]က မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သတ်ပြီး အားလုံးပါဝင်သည့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများဖြစ်လာစေရန် ရည်သန်သည့် တွေ့ဆုံမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://kemlu.go.id/portal/en/read/5545/berita/office-of-the-special-envoy-engagements-with-myanmar-stakeholders-jakarta-20-22-november-2023|title=Office of the Special Envoy Engagements with Myanmar Stakeholders Jakarta, 20-22 November 2023|work=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF THE REPUBLIC OF INDONESIA|access-date=28 November 2023|date=24 November 2023}}</ref> ဆွေးနွေးပွဲသို့ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နွေဦးတော်လှန်ရေး]]နှင့်စပ်လျဉ်းသည့်အဖွဲ့များ၊အပစ်ရပ်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊စစ်ကောင်စီ အပါအဝင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့]] တို့တက်ရောက်ကြပြီး သီးခြားစီတွေ့ဆုံမှုအား နိုဝင်ဘာ ၂၀ရက်မှ ၂၂ရက်နေ့ထိ ပြုလုပ်သည်။ ==== နိုဝင်ဘာ ၂၅ ==== [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းစစ်ဒေသကြီး၏ ပုံမှန်စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုကို တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် တွင် ပြုလုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cj5p1v2z5dno|title=မြန်မာနယ်စပ်မှာ တရုတ် စစ်ရေးလေ့ကျင့်|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/chinese-military-holds-training-drills-near-myanmar-border-after-convoy-fire-2023-11-25/|title=Chinese military holds training drills near Myanmar border after convoy fire|work=Reuters|access-date=25 November 2023|date=25 November 2023 }}</ref>တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် တရုတ်ဘက်တွင် လက်နက်ကြီးကျည်လာရာလမ်းကိုသိနိုင်သည့် ရေဒါများနှင့် အမြှောက်ကြီးများ ချထားပုံအား တရုတ်နိုင်ငံတော်ပိုင် Global Times သတင်းစာ က အသိပေး ဖော်ပြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.globaltimes.cn/page/202311/1302483.shtml|title=PLA conducts real combat drill along China-Myanmar border, a necessary act to deal with emergencies, potential escalation: experts|work=Global Times|access-date=28 November 2023|date=25 November 2023 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/china-myanmar-border-china-deploys-howitzers-as-war-on-border-threatens-to-spill-over-/7374012.html|title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ဟောင်ဝစ်ဇာအမြောက်ကြီးများ တရုတ်ချထား|work=VOA Burmese|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ယင်းနေ့တွင် [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်|လောက်ကိုင်မြို့နယ်ထဲ]]ရှိ ပြည်သူအချို့က တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်း BP-127 ခြံစည်းရိုးနားသို့ ကပ်၍ စစ်လာရှောင်ရာ စစ်ဘေးရှောင်များအား [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ဘက်က]] မျက်ရည်ယိုဗုံးကြဲပြီး နှင်ထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cj5p1v2z5dno|title=နယ်စပ်ခြံစည်းရိုးနား ကပ်လာတဲ့ စစ်ရှောင်တွေကို တရုတ်ဘက်က မျက်ရည်ယိုဗုံးကြဲ|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့ မနက်အစောပိုင်းတွင် [[ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့|ကိုးကန့်တပ်]](MNDAA)က နေရပ်ပြန်လိုကြသူများအတွက် လမ်းပြန်ဖွင့်ပေးသည်။ ထောင်နှင့်ချီသည့် လောက်ကိုင်နေသူများ ဘေးလွတ်ရာ ရှောင်တိမ်းကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cnep0ye2lzgo|title=လောက်ကိုင် လမ်းပြန်ပွင့်လို့ လူထောင်ချီ လားရှိုးဘက်ကို ထွက်ခွာနေကြ|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>ထိုနေ့မှာပင် ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်များက ကျင်စန်းကျော့ဂိတ်နေရာကို ထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်သည်။တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက်အရေးပါသည့်  [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] နယ်စပ်ဂိတ်၊  ကြူကုတ်([[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]]) ဂိတ် ပြီးလျှင် တတိယမြောက် သိမ်းပိုက်နိုင်သည့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဂိတ် တစ်ခုဖြစ်သည်။   ==== နိုဝင်ဘာ ၂၆ ==== [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်]] ကုန်သွယ်ရေးဇုန် ထဲ တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ဇုန်အနီးက စစ်တပ်ဗျူဟာကုန်းကို မဟာမိတ်တပ်များက ဦးတည်တိုက်ခိုက်ကြသည်။တိုက်ပွဲတွင် ကုန်တင်ယာဉ်မောင်းတစ်ဦး သေဆုံးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cmlpx7e44zlo|title=မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်ကုန်သွယ်ရေးဇုန်မှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်၊ လက်နက်ကြီးကျလို့ အဆောက်အဦတွေပျက်စီး|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တိုက်ပွဲများက မူဆယ် ၁၀၅ မိုင် အထိ ကပ်လာချိန် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်စစ်တပ်]] ဘက်က မြန်မာနယ်စပ်တွင် ဖြစ်ပွားနေသောတိုက်ပွဲများ ရပ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3242866/chinese-military-urges-ceasefire-myanmars-civil-conflict-rebel-group-claims-border-trading-point|title=Chinese military urges ceasefire in Myanmar’s civil conflict as rebel group claims border trading point|work=|access-date=28 November 2023|date=26 November 2023}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၂၇ ==== [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]] [[မတ္တရာမြို့နယ်]] ထဲရှိ [[တပ်မတော်]] စခန်းကုန်းတစ်ခု အား [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA ) နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ခံ မန္တလေးတိုင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့ ပူးပေါင်း သိမ်းပိုက်သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက် မနက် ၈နာရီ က စတင်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲသည် အချိန် ၂နာရီကျော်အကြာတွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nug-tnla-mattya-11272023140317.html|title=မတ္တရာမြို့နယ်က စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုသိမ်းပိုက်ခဲ့ဟု NUG ကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ယင်းစခန်းကုန်းသည် [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် မိုင် ၃၀ အကွာ တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/28/376893.html|title=မတ္တရာနယ်မှ စစ်စခန်း TNLA နှင့် မန္တလေး PDF သိမ်းပိုက်|work=The Irrawaddy|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်(ရေ]])၊ 44th PLA Navy Escort Task Group(ETG) မှ စစ်ရေယာဉ် ၃စီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသည်။ လေ့ကျင့်ရေးနှင့်ချစ်ကြည်ရေး ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/48155|title=တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်(ရေ)မှ စစ်ရေယာဉ်များ ရေကြောင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီး လည်ပတ်ရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၂၈ ==== [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]မှ [[ရွှေပြည်အေးမြို့]] အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းယူသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nug-pdf-sagaing-occupied-sagaing-11282023123715.html|title=စစ်ကိုင်းတိုင်း ရွှေပြည်အေးမြို့နှင့် စစ်ကောင်စီစခန်းသုံးခုကို သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[လောက်ကိုင်မြို့]]ထဲ ရှိ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းများထံ ရောက်ရှိနေသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သား ၁၃၀ နီးပါးကို ပြန်ကယ်တင်ထားပြီးကြောင်း မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Zambry Abd Kadir က ပြောသည်။ <ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/malaysia-myanmar-scam-victims-rescued-450fb79fcb3e2d2214b28c7a3ba3a5ff|title=127 Malaysians, suspected to be victims of job scams, rescued from Myanmar fighting|work=AP|access-date=29 November 2023|date=28 November 2023}}</ref> [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]ရှိ [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်]] (MNDAA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/29/376943.html|title=ကုန်းကြမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ သိမ်းပိုက်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ကုန်းကြမ်းမြို့ တောင်ဘက်တွင်ရှိသည့် [[တပ်မတော်]] အမှတ် ၁၂၅ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၁ ရင်းလုံး လက်နက်ချသွားသဖြင့် သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/627250|title=ကုန်းကြမ်းအခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ ခလရ ၁၂၅ တပ်ရင်းလိုက် MNDAA ထံ အလင်းဝင်|work=DVB|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၂၉ ==== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|မြန်မာစစ်ကောင်စီ]] နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ များကြား ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများ၏ နောက်ကွယ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ပတ်သက်မှုရှိနေသလော ဆိုသည့် မေးခွန်းကို တရုတ်အစိုးရက ပယ်ချသည်။ယင်းအပြင် မသင့်မြတ်မှုများ ဖန်တီးခြင်းများသည် ၂ နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးကိုသာ ထိခိုက်စေမည်ဟု တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရ Wang Wenbin တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7376711.html?nocache=1&fbclid=IwAR3xpgatAxs3DoHI0q_pj5CpxBKTkCrG3cJvtwPeQ9yFkzlWFpkkzLM1PJ0|title=ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ စစ်ဆင်ရေးနဲ့ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း တရုတ်ငြင်းဆို|work=VOA Burmese|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[မတူပီမြို့နယ်]] [[ရေဇွာမြို့]]ကို ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ် သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/chin-defense-joint-forces-occupied-rezua-11292023025307.html|title=ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်တွေပြော|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]] နှင့် [[လိုင်လင်းပီမြို့]] ပြီးလျှင် [[ရေဇွာမြို့]] သည် ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ ထိန်းချုပ်လာနိုင်သည့် တတိယမြောက် မြို့ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/46153/|title=ချင်းပြည်နယ်မှ တတိယမြောက်မြို့အဖြစ် ရေဇွာကို ကာကွယ်‌ရေးအဖွဲ့များသိမ်းပိုက်|work=Myanmar Now|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129131452/https://myanmar-now.org/mm/news/46153/}}</ref> ယင်းနေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] က (၆ /၂၀၂၃) အစည်းအဝေးပြုလုပ်ပြီး နိုင်ငံတစ်ဝန်း တိုက်ပွဲ များ အကြောင်း နှင့် စစ်စခန်းများ လက်လွှတ်ခဲ့ရပုံအား ထုတ်ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/48268|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၆/၂၀၂၃) သို့ တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြား|work=MOI Myanmar|access-date=၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>သူက လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များဘက်က သာလွန်အင်အားဖြင့် စစ်ဆင်ရေးသုံးအဆင့်ရှိ ဒရုန်းများ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း နှင့် ပြည်ပမှ ပညာရှင် များပါ စစ်ပွဲထဲပါကြောင်း စွပ်စွဲသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/1027-operation-11302023052930.html|title=ရှမ်းမြောက်စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ပြည်ပဒရုန်းပညာရှင်တွေပါဝင်နေကြောင်း စစ်ကောင်စီစွပ်စွဲ|work=RFA Burmese|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> MNDAA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လီကျားဝင်း က ပြည်ပ ဒရုန်းပညာရှင်များ ပါဝင်သည်ဆိုသော စစ်ကောင်စီ၏ စွပ်စွဲချက်အား ငြင်းဆန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6p66gvlgl7o|title=နိုင်ငံတဝန်းက စစ်မျက်နှာပြင်တွေအကြောင်း စစ်ခေါင်းဆောင် ဘာပြောလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== နိုဝင်ဘာ ၃၀ ==== ချင်းရွှေဟော်၊ မုံးကိုး၊ ကွမ်းလုံ၊ ပန်ဆိုင်း နှင့် ကုန်းကြမ်းစသည့် မြို့ကြီး (၅) မြို့အပါအဝင် ချင်းရွှေဟော်၊ မုံးကိုး၊ ပန်ဆိုင်း၊ ကျင်းစန်းကျော့ စသော တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဂိတ် (၄) ခုကိုပါ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/1636/|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်လကျော်အတွင်း မြို့ကြီး ၅မြို့နဲ့ တရုတ်- မြန်မာနယ်စပ် ဂိတ် ၄ ခုကိုညီနောင် မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ ထိမ်းချုပ်ထား|work=New Day Myanmar|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=2 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202074021/https://newdaymyanmar.com/1636/}}</ref> ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားဖြင့် လည်ပတ်နေပြီဟု အသိပေးသည်။ === ဒီဇင်ဘာလ === ==== ဒီဇင်ဘာ ၁ ==== [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIO ဌာနချုပ်]] တည်ရှိရာ [[လိုင်ဇာမြို့|လိုင်ဇာ]] အနီးကို တပ်မတော်က လက်နက်ကြီးနှင့် ပစ်ခတ်သည်။ [[လိုင်ဇာမြို့]] ပေါ်သို့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ဖြင့် ပျံသန်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7380033.html|title=KIO ဌာနချုပ် လိုင်ဇာအနီးကို စစ်ကောင်စီ လက်နက်ကြီးနဲ့တိုက်ခိုက်|work=VOA Burmese|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိနေသည့် တရုတ်စစ်သင်္ဘော နှင့် မြန်မာ [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]]တို့ ရေကြောင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာပူးတွဲလေ့ကျင့်မှု စတင် ပြုလုပ်သည်။ ထိုသို့ လေ့ကျင့်ရာတွင်  မြန်မာစစ်တပ်ပိုင်ဆိုင် [[ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် မင်းရဲသိင်္ခသူ|မင်းရဲသိင်္ခသူ]] ရေငုပ်သင်္ဘော အပြင်  တရုတ်နိုင်ငံ က  လက်ဆောင်ပေးထားသည့် ရေငုပ်သင်္ဘော [[မင်းရဲကျော်ထင် ရေငုပ်သင်္ဘော|မင်းရဲကျော်ထင်]] လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cjqppgzygddo|title=မြန်မာ-တရုတ် ရေကြောင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းစတင်|work=BBC Burmese|access-date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[သီပေါမြို့နယ်]] စဉ့်အင်တံတား ထိပ်ရှိ  စဉ့်အင်ရဲစခန်းကို TNLA က တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်သည်။ တိုက်ပွဲကြောင့် စဉ့်အင်တံတား ပျက်စီးခဲ့ပြီး [[လားရှိုးမြို့နယ်|လားရှိုး]] နှင့် [[သီပေါမြို့နယ်|သီပေါ]] ကုန်းလမ်း ဆက်သွယ်ရေးပြတ်တောက်သွားသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကုန်းကြမ်းမှ ထွက်ပြေးသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား MNDAA က လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်က ၁၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2 December 2023 |title=Breaking News- ကိုးကန့်ဒေသ၊ ရှီးရှမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ တပ်ရင်းတစ်ခုလုံး ပြုတ်သည်အထိ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း MNDAA ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် လီကျားဝင်း အတည်ပြု |url=https://yktnews.com/2023/12/134102/ |access-date=2 December 2023 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archive-date=3 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203061655/https://yktnews.com/2023/12/134102/ |url-status=live }}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂ ==== [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]](KNLA)နှင့် PDF ပူးပေါင်းတပ်များက ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက် ညပိုင်းမှစ၍ မုန်းမြို့ရှိ [[တပ်မတော်]] ခြေမြန်တပ်ရင်း ခမရ-၅၉၀၊ ခမရ-၅၉၉၊ မြို့မရဲစခန်းနှင့် မုန်းမြို့အဝင် သံတံတားစစ်ဆေးရေးဂိတ်တို့အား တပြိုင်နက်ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်သည်။ ==== ဒီဇင်ဘာ ၃ ==== သာမန်ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သည့် ခွင့်မဲ့ နှင့် စစ်ပြေးများအား နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် စစ်မှုထမ်းနိုင်ရန် လက်ခံမည်ဟု တပ်မတော်က ကြေညာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/junta-announced-return-military-12042023055317.html|title=ခွင့်မဲ့နဲ့ စစ်ပြေးတွေ စစ်မှုပြန်ထမ်းဖို့ဆန္ဒရှိရင် ပြန်လက်ခံမယ်လို့ စစ်ကောင်စီကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုက်ပွဲများ ပိုမို ပြင်းထန်လာပါက ဒုက္ခသည်များ လက်ခံနိုင်မည့် ခိုလှုံရာစခန်းများ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်တလျှောက်တွင် တည်ဆောက်ရန် အဆင်သင့်ရှိနေသည်ဟု [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] Parnpree Bahiddha-Nukara ကပြောသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2697476|title=Thailand ready to receive Myanmar war refugees|work=Bangkok Post|access-date=5 Dec 2023|date=3 Dec 2023 }}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၄ ==== လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအား မမိုက်မဲကြဘဲ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းအရ ဖြေရှင်းကြရန် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] က ပြောဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-junta-politics-12042023123227.html|title=နိုင်ငံရေးအရ ဖြေရှင်းဖို့ စစ်ခေါင်းဆောင်ပြောဆိုလာ|work=RFA Burmese|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ပြင်းထန်နေသည့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး ဒုတိယမြောက်ပြောဆိုချက် ဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင် ဒို့တာဝန်အရေးသုံးပါး ထိခိုက်လာပါက ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အကျိုးဆက်များကို သက်ဆိုင်ရာဒေသနှင့် ဒေသခံများကသာ ခံစားရမည်ဟုလည်း သတိပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/48544|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၇/၂၀၂၃) သို့ တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြား|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ထိုနေ့ ညနေပိုင်းမှာပင် ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး(KNU)က ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မုန်းမြို့]]ရှိ တပ်စခန်းအားလုံးအား သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး တပ်ဖွဲ့ဝင်အင်အား ၁,၅၀၀ ခန့်ဖြင့် နယ်မြေရှင်းလင်းရေးလုပ်နေကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/04/377138.html|title=မုန်းမြို့အား KNU ပူးပေါင်းတပ် သိမ်း|work=The Irrawaddy|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်ဝမြို့]] ရှိ စစ်ရေးအရအရေးပါသည့် တပ်မတော် တရွန်အိုင် ဗျူဟာ တပ်စခန်းကုန်းအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (အေအေ) က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4n7m213n61o|title=အေအေ သိမ်းလိုက်တဲ့ တရွန်အိုင်ဗျူဟာကုန်း စစ်ရေးအရ ဘယ်လောက်အရေးကြီးလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၅ ==== သိမ်းပိုက်ခံလိုက်ရသော မုန်းမြို့ရှိ နယ်မြေခံ တပ်ရင်း အား လေကြောင်းပစ်ကူ၊ လက်နက်ကြီး ပစ်ကူများရယူကာ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်ဟု တပ်မတော်ဘက်က သတင်းထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/48597|title=မုန်းမြို့၊ နယ်မြေခံတပ်ရင်းသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သည့် KNLA နှင့် PDF များအား တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက တိုက်ခိုက်ချေမှုန်း|work=MOI Myanmar|access-date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> သို့သော်ငြား ထိုသတင်းသည် တပ်မတော်ဘက်မှ ဝါဒဖြန့်မှုဟုလည်း ဝေဖန်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd1pw7176dxo|title=မုန်းမြို့က စစ်တပ်စခန်းတွေ KNU အတွက်ဘယ်လောက်အရေးကြီးလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|လောက်ကိုင်ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ဒစက)]] အနီးရှိ တပ်မတော် လေးမျက်နှာစေတီစခန်းကုန်းအား [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)]] က သိမ်းယူသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mndaa-laukkai-seizes-12062023131059.html|title=လောက်ကိုင်မြို့အနီးက စစ်ကောင်စီလေးမျက်နှာစေတီကုန်းကို MNDAA သိမ်းယူ|work=RFA Burmese|access-date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၆ ==== [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)]] ဗဟိုက ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက် နှင့် ၄ ရက်နေ့ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ မုန်းမြို့တိုက်ပွဲအတွင်း [[တပ်မတော်]]ဘက်မှ ဗိုလ်မှူးအပါအဝင် အင်အား နှစ်ဆယ်ခန့် လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/soldiers-surrender-in-mone-12062023211839.html|title=မုန်းမှာ စစ်သား နှစ်ဆယ်ခန့် လက်နက်ချ|work=RFA Burmese|access-date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသလုံခြုံရေးအတွက် မြန်မာ-တရုတ် နှစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ပေကျင်းမြို့|ဘေဂျင်းမြို့]]တွင် သီးသန့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး အမြန်ဆုံးပြန်ရပြီး နိုင်ငံရေးအသွင်ကူးပြောင်းမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန်မျှော်လင့်ကြောင်း တရုတ်ဘက်က တိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3244256/myanmars-junta-wants-chinas-support-analysts-expect-cautious-pragmatism-beijing|title=Myanmar’s junta wants China’s support. Analysts expect ‘cautious pragmatism’ from Beijing|work=South China Morning Post|access-date=8 Dec 2023|date=7 Dec 2023}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့]] ရှိ တပ်မတော် စခန်းသစ်ကုန်းကို TNLA ဦးဆောင်သည့် ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2528w19zp2o|title=နမ့်ခမ်းမှာ စစ်တပ်နဲ့ TNLA တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်စီးဆင်းမှုအား ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန် နိုင်ငံတကာအနေဖြင့် အရေးယူဆောင်ရွက်ရန်လိုကြောင်း နှင့်  လေယာဉ်ဆီ သုံးစွဲခွင့်ကိုပါ ဖြတ်တောက်ရန်လိုကြောင်း  မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလအထူးကိုယ်စားလှယ်]] တွမ်အန်ဒရူးက တိုက်တွန်းသည်။ ==== ဒီဇင်ဘာ ၈ ==== [[ကောလင်းခရိုင်|ကောလင်း]]၊ [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်]] နှင့် [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] မြို့ များအား တပ်မတော်က ပြန်လည် ထိုးစစ်ဆင် သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cw027xz5ln1o|title=ကောလင်း၊ ခမ်းပတ်နဲ့ ရွှေပြည်အေး မြို့တွေထဲက တချို့ကို စစ်ကောင်စီ ပြန်ထိုးစစ်ဆင်|work=BBC Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၉ ==== ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး၏ ဒုတိယအဆင့် အား အကောင်အထည် ဖော်နေပြီဟု မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။မြန်မာပြည်သူတစ်ရပ်လုံး ရရာနည်းလမ်း၊ရရာ လက်နက်ဖြင့် စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်ကြရန် တိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/2078/|title=မြန်မာပြည်သူတစ်ရပ်လုံး စစ်ကောင်စီကို ရရာလက်နက်စွဲကိုင် တော်လှန်ကြဖို့ ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့တိုက်တွန်း|work=New Day Myanmar|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=11 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211143256/https://newdaymyanmar.com/2078/}}</ref> [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ ကူမင်းမြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ပါတီကော်မတီ ဒုတိယအတွင်းရေးမှူးမစ္စတာရှီယွီကန်း တို့ သီးခြားတွေ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်အရေး ဆွေးနွေးကြသည်။ ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ==== ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေးသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] သို့ပါ ကူးစက်လာသည်။ တအာင်းတပ် TNLA သည် [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]] နှင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ တပ်မတော်စခန်း နှင့် ရဲစခန်း ၄ ခု အား သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/intense-fighting-in-northern-shan/7392709.html|title=ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းက စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတချို့ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်|work=VOA Burmese|access-date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>သိမ်းယူသည့်အထဲ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]] နမ့်ခေးကျေးရွာက ကဒိုင်းဖူးတောင်စခန်းလည်း ပါသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyr276gnk7jo|title=နမ့်ဆန်က ကဒိုင်းဖူးတောင်စခန်းကို TNLA သိမ်း|work=BBC Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း [[ပယ်ဆောက်ချိန်|ဦးပယ်ဆောက်ချိန်]] အား အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်း စွပ်စွဲချက်ဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဝန်ကြီးဌာနက ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ပြန်သည်။ ၎င်းနှင့်အတူ သားဖြစ်သူနှင့်သမီး ဖြစ်သူတို့ပါ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/china-online-scam-12102023120848.html|title=ကိုးကန့်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်း အပါအဝင် ဆယ်ဦးကို တရုတ် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] တွင် အခိုင်အမာခြေကုပ်ယူထားသည့် တပ်မတော် နှုံးဘူးဗျူဟာကုန်း အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)]] က သိမ်းပိုက်သည်။၂၇ ရက် ကြာ ထိုးစစ်ဆင်၍ သိမ်းပိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-anouce-strategy-hill-12112023150412.html|title=စစ်ကောင်စီရဲ့ နှုံးဘူးဗျူဟာကို သိမ်းနိုင်ကြောင်း AA ကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ခရီးစဉ် အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]] သို့ သွားရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c84vjg7r11po|title=ရှမ်းမြောက်ကို စည်းရုံးရေး ခရီးစဉ် စစ်ခေါင်းဆောင် သွားရောက်|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ==== [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန် မြို့နယ်]] ပတ္တမြားစေတီ(ကောင်းမှုဆိုင်စခန်း) နှင့် နမ့်ဆန်ရဲစခန်း အား တအောင်းတပ်မတော် PSLF/TNLA က သိမ်းပိုက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီမှ တာဝန်ရှိသူများနှင့် MNDAA ၊ TNLA ၊ AA အဖွဲ့တို့မှ တာဝန်ရှိသူများ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် နိုင်ငံရေးအရဖြေရှင်းနိုင်ရန် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်သည်။အပြုသဘောဆောင်သည့် ရလဒ်များ ထွက်ပေါ်ခဲ့၍ ဝမ်းသာရသည်ဟု တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရ Mr Mao Ning က ပြောသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/northern-myanmar-anti-junta-rebel-china-peace-talks-positive-results-3980116|title=China says peace talks held over north Myanmar conflict, 'positive results'|work=Central New Asia|access-date=11 Dec 2023|date=11 Dec 2023|archive-date=11 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211143256/https://www.channelnewsasia.com/asia/northern-myanmar-anti-junta-rebel-china-peace-talks-positive-results-3980116}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ==== စစ်အာဏာရှင်စနစ် အဆုံးသတ်ရေးအတွက် [[တပ်မတော်]]တပ်စခန်းများအား ဆက်လက်တိုက်ခိုက် သွားမည်ဟု ရှမ်းမြောက် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့]]က ကြေညာချက် ထုတ်သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဆွေးနွေးပွဲ လုပ်ခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်ကိုမူ ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ဖွဲ့က မြန်မာပြည်သူလူထုအနေဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု မရှိစေချင်ကြောင်းသာ သတင်းစကားပါးပြီး ကျန်အကြောင်းအရာတို့ကိုမူ နှုတ်ဆိတ်ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7396273.html|title=မြန်မာလူထု မျှော်လင့်တဲ့ နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက်ရအောင် ဆက်လက် တိုက်ပွဲဝင်သွားမည် (ညီနောင်သုံးဖွဲ့)|work=VOA Burmese|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ==== [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[မော်လူးမြို့]] ရှိ တပ်မတော်စခန်းနှင့် ရဲစခန်း အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ် (KIA)]] ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (ABSDF)]] နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)]] လက်အောက်ခံ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မြို့အား ထိန်းချုပ်သည်။မော်လူးမြို့ သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်း [[ကောလင်းခရိုင်|ကောလင်း]]၊[[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပါတ်]]၊[[ရွှေပြည်အေးမြို့]] တို့ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက် သိမ်းယူနိုင်သည့် မြို့ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/13/377352.html|title=စစ်ကိုင်းတိုင်း မော်လူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်များ သိမ်းပိုက်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ပင်သာရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ညောင်ပင်သာရဲစခန်း]]ကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (KNLA)]]၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF)]] နှင့် [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်|ဗမာ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (BPLA)]] တို့ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nyaungpinthar-police-station-12132023032225.html|title=ဖြူးမြို့ ညောင်ပင်သာရဲစခန်းကို ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်၊ ဒေသခံတစ်ထောင်ကျော် ထွက်ပြေးနေရ|work=RFA Burmese|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]က ရှမ်းမြောက်၊မြန်မာအရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် များတွင် စာနာမှု အကူအညီများပေးရန် စတာလင်ပေါင် ၄ သန်းခွဲ (ဒေါ်လာ ၅.၆ သန်းကျော်) သုံးစွဲမည် ဟု ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7396356.html|title=ဗြိတိန်က မြန်မာကို စာနာမှုအကူအညီ ဒေါ်လာ ၅ သန်းခွဲကျော် ပေးမည်|work=VOA Burmese|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] မြို့နယ် ၆ ခုတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားသည်။တိုက်ပွဲကာလ ၁လ အတွင်း မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊မြန်မာ- အိန္ဒိယနယ်စပ် များရှိ တပ်မတော် တရွန်အိုင်၊ နှုံးဘူး၊ ဒုံးညို ၊ တရွန်အိုင်ဗျူဟာ၊ နှုံးဘူးဗျူဟာ၊ ဒုံးညို၊ ခထီးလှတပ်စခန်း စသည့် စခန်းကုန်းများအပြင် ဒုံးပိုက်၊ ချိန်ခါလိန် စသည့် နယ်ခြားစောင့်တပ်စခန်း များအား တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း အေအေတပ်ဖွဲ့က အသိပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/rakhine-battles-12132023041607.html|title=ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ အိန္ဒိယနယ်စပ်က စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကြီးအချို့ကို AA သိမ်းပိုက်|work=RFA Burmese|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ==== ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]] ရှိ “ရွှေဖီဦး”တပ်မတော်လက်ဖက်ခြောက်စက်ရုံ ထဲရှိ တပ်မတော်တပ်စခန်းအား တအာင်းတပ် - TNLA က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c0jyelwjn78o|title=ပလောင်တပ်တွေ သိမ်းလိုက်တဲ့ တပ်မတော်လက်ဖက်ခြောက်စက်ရုံ|work=BBC Burmese|access-date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ==== နှစ်ပတ်ကြာ တိုက်ပွဲများပြီးနောက် TNLA က [[နမ့်ဆန်မြို့]]အား သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-16 |title=Myanmar rebels seize town from military junta despite China-backed ceasefire |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire |access-date=2023-12-16 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်]] ဗျူဟာကုန်း နှင့် ကုန်သွယ်ရေးဇုန် အား [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင် ၃ ဖွဲ့]]က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/15/377433.html|title=မူဆယ် ၁၀၅ မိုင် ဗျူဟာကုန်းနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးဇုန်ကို ညီနောင် ၃ ဖွဲ့ ထိန်းချုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ပဋိပက္ခများနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] မစ္စတာ ဝမ်ယိ နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ)]] တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2023/12/19/377523.html|title=မြန်မာ့ပြည်တွင်းရေး တရုတ်က ဝင်မစွက်ဘူးတဲ့လား|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မူဆယ်မြို့ရှိ ၁၀၅ မိုင်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းကုန်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA]] က ၎င်း၏ အလံ စိုက်ထူထားမှုအား ထုတ်ပြန်သည်။ထိုသို့ထုတ်ပြန်ရာတွင် သိမ်းဆည်းလိုက်သည့် တင့်ကားကိုပါ ထည့်သွင်း ဖော်ပြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/2274/|title=မူဆယ်မြို့က ၁၀၅ မိုင်စခန်းကုန်းမှာ ရခိုင့်တပ်တော် AA ရဲ့ အလံစိုက်ထူ (ဓာတ်ပုံသတင်း)|work=New Day Myanmar|access-date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=17 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217033831/https://newdaymyanmar.com/2274/}}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစိုးဝင်း]] ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[လားရှိုးမြို့]] သို့ သွားရောက်သည်။ဒဏ်ရာရ စစ်သည်များ၊ရဲများနှင့်ပြည်သူ့စစ်များ နှင့်တွေ့ဆုံသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/49704|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်စဉ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့် အရာရှိ၊ စစ်သည်များ၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား သွားရောက်ကြည့်ရှုအားပေး၊ မိသားစုဝင်များအား သွားရောက်တွေ့ဆုံအားပေးစကားပြောကြား|work=MWD Webportal |access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]] အား [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်မတော် (TNLA)]] နှင့် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့က အပြည့်အဝထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်သည်။ ၎င်းတို့က နမ့်ဆန်အား တအောင်းစော်ဘွားများ၏ ဒေသတစ်ခုဟု ညွှန်းဆိုပြီး နှစ်ပေါင်း ၆၄ နှစ်အကြာမှ ပြန်လည် ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း အသိပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/tnla-got-namsan-12172023223226.html|title=နမ့်ဆန်ကို ၆၄ နှစ်အကြာမှာ တအာင်းပြန်ရခဲ့ကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း နှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း စုစုပေါင်း၂၅၅ ဖွဲ့က တရုတ်နိုင်ငံအား အိတ်ဖွင့်ပေးစာ ပေးပို့သည်။ထိုထဲ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] သက်ဆိုးရှည်နိုင်သည့် လုပ်ရပ်များ မလုပ်ဆောင်ရန် နှင့် မြန်မာပြည်သူလူထု၏ သဘောဆန္ဒအား အလေးထားရန် အချက်များပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/gscb-china-open-letter-12172023150039.html|title=စစ်ကောင်စီကို မထောက်ပံ့ဖို့ တရုတ်နိုင်ငံကို အဖွဲ့အစည်း ၂၅၅ ဖွဲ့ အိတ်ဖွင့်ပေးစာပို့|work=RFA Burmese|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ]] ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး[[လျန်မှုန်းဆာခေါင်း|ဒေါက်တာ လျန်မှုန်းဆာခေါင်း]] နှင့် ချင်းပြည်ကောင်စီ တာဝန်ရှိသူတို့ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]] တွင် တွေ့ဆုံပြီး ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ နှင့် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် လည်ပတ်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/2369/|title=NUG ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုရေးရာဝန်ကြီး နဲ့ ချင်းပြည်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင်တွေ ရိခေါဒါရ် မှာတွေ့ဆုံ|work=New Day Myanmar|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=18 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218102357/https://newdaymyanmar.com/2369/}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ==== မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ်ဂိတ် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ]] [[ရန်လုံကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ရန်လုံကျိုင်းဂိတ်]] အား ကိုးကန့်တပ်(MNDAA)က ကိုးကန့်အလံ လွှင့်ထူကာ ထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/630035|title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ရန်လုံကျိုင်းဂိတ်ကို MNDAA ထိန်းချုပ်|work=DVB|access-date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>[[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]၊[[ဖောင်းဆိုင် (တရုပ်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်]]၊ [[မုံးကိုးမြို့|မုံးကိုး]]၊ [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] နှင့် ရန်လုံကျိုင်းဂိတ်အထိ ကိုးကန့်ဒေသ ၏ အရေးပါသော နယ်စပ်ဂိတ်အားလုံးအား MNDAA က ထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gyn421nr1o|title=လောက်ကိုင်မှာ MNDAA က အုပ်ချုပ်ရေးဘယ်လိုထူထောင်နေလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း [[ရမ်းဗြဲမြို့]] ပေါ် တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသည်။တိုက်ပွဲကြောင့် မြို့ခံ ၈၀ရာခိုင်နှုန်း ကျော် နေရပ်စွန့်ခွာရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72ymv04r79o|title=ရခိုင်မြောက်ပိုင်းကနေ တောင်ပိုင်းအထိ စစ်ပွဲပျံ့နှံ့လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၁၉ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ခမ်းမြို့]] ရှိ တပ်မတော်စခန်းသစ်ဗျူဟာကုန်းကို တအာင်းတပ် (TNLA) ဦးဆောင်သည့် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c872j412lreo|title=နမ့်ခမ်းက စစ်တပ်ရဲ့ စခန်းသစ်ဗျူဟာကုန်းကို TNLA သိမ်းပိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ==== မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ သက်ဆိုင်ရာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ အားလုံး အပစ်ရပ်သဘောတူညီချက်များအတိုင်း ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းလုပ်ကြရန် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်အစိုးရ]]က ထပ်မံတိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a /china-calls-on-myanmar-s-warring-parties-to-control-frictions-during-peace-talks-/7406301.html|title=ရှမ်းမြောက်ပဋိပက္ခ ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းကိုင်တွယ်ဖို့ တရုတ်ထပ်မံတိုက်တွန်း|work=VOA Burmese|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}{{Dead link|date=January 2024 }}</ref> [[လောက်ကိုင်မြို့]] အနီးတွင် ပြင်းထန်သည့် တိုက်ပွဲများ စဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47119/|title=လောက်ကိုင်တွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ|work=Myanmar Now|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226083846/https://myanmar-now.org/mm/news/47119/}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ==== ရှမ်းမြောက်တိုက်ပွဲများမှ ထွက်ပြေးလာရသည့် အရပ်သားများအား <ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/21/myanmar-armed-group-abuses-shan-state|title=Myanmar: Armed Group Abuses in Shan State|work=HRW|access-date=21 December 2023|date=21 December 2023 }}</ref> [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)]] က အဓမ္မ စစ်သားစုဆောင်းနေရာ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ဥပဒေ နှင့် မညီသော လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုဟု နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်အဖွဲ့ HRW က အစီရင်ခံစာထုတ်ကာ ဝေဖန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/hrw-criticizes-mndaa-12212023052807.html|title=ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ အဓမ္မစစ်သားစုဆောင်းမှု ဥပဒေနဲ့မညီကြောင်း HRW ဝေဖန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့]]၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအပေါ် [[တပ်မတော်]]၏ တုံပြန်မှုထဲ စစ်ရာဇဝတ်ချိုးဖောက်မှုများ ရှိ၊မရှိ စုံစမ်းစစ်ဆေးသင့်ကြောင်း Amnesty International လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့က နိုင်ငံတကာကို အကြံပြုတိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/21/unlawful-killings-amnesty-urges-myanmar-military-war-crimes-investigation|title=Unlawful killings: Amnesty urges Myanmar military war crimes investigation|work=Aljazeera|access-date=21 December 2023|date=21 December 2023}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/possible-war-crimes-by-myanmar-military-in-northern-shan-state/7406906.html|title="ရှမ်းမြောက်မှာ စစ်ကောင်စီ စစ်ရာဇဝတ်မှုချိုးဖောက်တာရှိနိုင်" - Amnesty|work=VOA Burmese|access-date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[ပေါက်တောမြို့]]ရှိ တပ်မတော်စခန်းအတွက် လူအင်အားနှင့်လက်နက်ဖြည့်တင်းရန်လာသော စစ်သင်္ဘော ၃ စီးအား အေအေက တိုက်ခိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1dynp74ln7o|title=ပေါက်တောကို စစ်ကူလာတဲ့ စစ်သင်္ဘော ၃ စီးကို အေအေတိုက်ခိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] [[မန်တုံမြို့]] ရှိ တပ်မတော် တပ်ရင်းအမှတ် ၁၃၀ ဗျုဟာကုန်း၊ ခိုမုန်း တပ်စခန်း၊ လွယ်ဆိုင်တောင် တပ်စခန်း၊ ပ.သ.စ တပ်စခန်း၊ ရဲစခန်း အပါအဝင် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများအား TNLA က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/tnla-manton-northern-shan-state-fighting-military-coup-council-/7410439.html|title=စစ်ကောင်စီ မန်တုံစခန်း TNLA တိုက်ခိုက် သိမ်းယူ|work=VOA Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47205/|title=ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတစ်ခုလုံး TNLA ထိန်းချုပ်မှုအောက်ရောက်|work=Myanmar Now|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226083847/https://myanmar-now.org/mm/news/47205/}}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကူမင်းမြို့]] တွင် ဒုတိယအကြိမ်မြောက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx8v01503x4o|title=မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ် အဖွဲ့နဲ့ စစ်ကောင်စီ ကူမင်းမှာ ထပ်မံတွေ့ဆုံဖို့ရှိ|work=BBC Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တပ်မတော်ဘက်အား အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းနိုင် က ဦးဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gyw742z6yo|title=မြောက်ပိုင်းမှာစစ်ရှိန်လျော့ရေး စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ တရုတ်ရောက်နေ|work=BBC Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ==== တပ်မတော် နှင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ အကြား ၃ရက်ကြာဆွေးနွေးပွဲ ပြီးဆုံးသည်။ တပ်နေရာချထားရေးအပါအဝင် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြန်ဖွင့်ရေး ဆွေးနွေးမှုများရှိခဲ့သော်လည်း တစ်စုံတစ်ရာသဘောတူညီမှုမရကြပေ။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7411543.html|title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့နဲ့ စစ်ကောင်စီ ဒုတိယအကြိမ်ဆွေးနွေးပွဲပျက်|work=VOA Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[မန်တုံမြို့]] ရှိ တပ်မတော် စခန်းများအားလုံး တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မြို့အားထိန်းချုပ်လိုက်ကြောင်း [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (TNLA)]] က တရားဝင်ထုတ်ပြန်သည်။TNLA အနေဖြင့် [[မိုင်းလုံမြို့]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့]] နှင့် [[နမ့်ခမ်းမြို့]] တို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် စတုတ္ထမြောက် မြို့အဖြစ် [[မန်တုံမြို့နယ်|မန်တုံမြို့]]အား အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/tnla-occupied-junta-camps-mantong-12242023002209.html|title=မန်တုံမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းအားလုံး သိမ်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း TNLA ပြော|work=RFA Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[လောက်ကိုင်မြို့]] မြောက်ဘက်ရှိ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထင်ပါကျိုင်း]]၊ စွမ်းဖုန့်ထာနှင့် ကွမ်ယင်တောင်စခန်းတို့ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|ကိုးကန့်တပ်]] က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47225/|title=လောက်ကိုင်က တပ်စခန်း ၃ ခုကို MNDAA သိမ်းပိုက်|work=Myanmar Now|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226083848/https://myanmar-now.org/mm/news/47225/}}</ref> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ]] ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝန်ကြီး၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် [[လွင်ကိုလတ်|ဦးလွင်ကိုလတ်]] သည် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ စစ်မြေပြင်မှ စစ်ကြောင်းများသို့ ကွင်းဆင်းသွားရောက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/630896|title=စစ်တောင်းမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ PDF ရဲဘော်များနှင့် NUG ဝန်ကြီး တွေ့ဆုံ၊ စစ်ဆင်ရေးတိုးမြှင့်ရန် ဆွေးနွေး (ဓာတ်ပုံ)|work=DVB|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ==== [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့]]ထဲရှိ တုံချိန်အရပ်တွင် တပ်မတော်ဘက်ကပစ်ခတ်လိုက်သော လက်နက်ကြီးကြောင့် လူ၁၀ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကာ ၂၀ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72y768lzj3o|title=လောက်ကိုင်မှာ လက်နက်ကြီးကျပြီး လူ ၁၀ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|work=BBC Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊မြောက်ဦးမြို့ တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသည်။ [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက် ထိခိုက်ပျက်စီးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mrauk-u-ancient-museum-12252023004115.html|title=မြောက်ဦးက ရှေးဟောင်းပြတိုက် ဘုန်းကြီးကျောင်းနဲ့ လူနေအိမ်အချို့ လက်နက်ကြီးထိမှန်ပျက်စီး|work=RFA Burmese|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> လောက်ကိုင်မြို့ သို့ တပ်ကူလွှတ်ထားသည့် [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ ၅၅]] လက်အောက်ခံတပ်ဖွဲ့ဝင် အချို့ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ် (MNDAA)]] ထံ လက်နက်ချသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/25/377723.html|title=စစ်ကောင်စီ တပ်မ ၅၅ မှတပ်ဖွဲ့များ MNDAA ထံ လက်နက်ချ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[မြောက်ဦးမြို့]] ရှိ မြောက်ဦးခရိုင်ရဲစခန်းအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)]] က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-military-rakhine-mrauk-u-12262023171955.html|title=မြောက်ဦးခရိုင်ရဲစခန်းကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ==== ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[နမ္မတူမြို့]]အား TNLA က အပြီးသတ် သိမ်းယူသည်။တပ်မတော် ဗျူဟာမှူးအခြေချကွပ်ကဲနေသည့် နမ္မတူမြို့နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာ ခြေမြန် တပ်ရင်း ခမရ-၃၂၄ ဗျူဟာကုန်းအား ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်က စတင်တိုက်ခိုက်ပြီး ၂ ရက်အကြာတွင် သိမ်းယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။TNLA ၏ သိမ်းယူမှုထဲ မန်စံ တပ်စခန်း၊ ပန်းသပြေ တပ်စခန်း၊ နောင်ဆိုင် ကင်းစခန်း၊ ရဲစခန်းနှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများအားလုံး ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/28/377821.html|title=နမ္မတူမြို့အား အလုံးစုံသိမ်းပိုက်ပြီးဟု TNLA ကြေညာ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံရုံးက ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] လောက်ကိုင်မြို့ထဲ ရှိ တရုတ်နိုင်ငံသားများအား စိုးရိမ်စရာဖြစ်လာ၍ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာရန် သတိပေးစာထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/warns-to-leave-chinese-citizens-12282023063531.html|title=တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ လောက်ကိုင်ကအမြန်ဆုံးထွက်ဖို့ တရုတ်သံရုံး သတိပေး|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] [[လောက်ကိုင်မြို့]]ရှိ ဒေသခံများနှင့် နိုင်ငံခြားသားများ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာကြရန် ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁) စစ်ရေးအုပ်ချုပ်မှုကော်မတီက အသိပေးချက်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/laukkai-people-leave-12302023125848.html|title=လောက်ကိုင်မြို့ကနေ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာကြဖို့ မြို့ခံတွေနဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို ကိုးကန့်အဖွဲ့ တိုက်တွန်း|work=RFA Burmese|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ် [[မြောက်ဦးမြို့]]၊ [[မြောင်းဘွေရွာ|မြောင်းဘွေ]]တိုက်နယ်ရှိ တပ်မတော်နှင့်ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ ပေါင်းစည်းထားသော မြောင်းဘွေရဲစခန်း အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c25yx91lylyo|title=ရခိုင်၊ မြောက်ဦးက မြောင်းဘွေရဲစခန်းကို အေအေသိမ်းပိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ==== ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ==== ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကိုးကန့်ဒေသ လောက်ကိုင်မြို့၏ မြောက်ဘက်၊ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာ]]ရှိ အမှတ် ၃၂၂ တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်းစခန်းအား ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47629/|title=လောက်ကိုင်ရှိ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၂၂ စခန်းကို MNDAA သိမ်းပိုက်|work=Myanmar Now|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102055413/https://myanmar-now.org/mm/news/47629/}}</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့၏ တိုက်ခိုက်မှု အတွင်း တပ်မတော်သား ၁၅၁ ဦး တို့ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပြည်နယ် မီဇိုရမ်ထဲ ထွက်ပြေးလာကြောင်း အိန္ဒိယစစ်တပ်က ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=|title=အေအေသိမ်းလိုက်တဲ့ စခန်းက မြန်မာစစ်သား ၁၅၀ ကျော် အိန္ဒိယထဲ ဝင်ပြေး|work=BBC Burmese|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်|ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ]] [[မိုင်းငေါ့မြို့]] အား တအာင်းတပ်မတော် TNLA က သိမ်းယူသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47604/|title=ကျောက်မဲမြို့နယ်ထဲက မိုင်းငေါ့မြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက်|work=Myanmar Now|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102055414/https://myanmar-now.org/mm/news/47604/}}</ref> == ၂၀၂၄ == ==== ဇန်နဝါရီ ၁ ==== ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ တပ်မတော် တောင်ရှည်တောင်ဗျူဟာကုန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) က သိမ်းပိုက်သည်။ထိုစခန်းသည် စစ်ရေးအရအရေးပါကာ ကုလားတန်မြစ်အရှေ့ဘက် ကျောက်တော်မြို့၏အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/47625/|title=ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ စစ်တပ်ဗျူဟာကုန်းကို AA သိမ်းယူ|work=Myanmar Now|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102055412/https://myanmar-now.org/mm/news/47625/}}</ref>မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင်သုံးဖွဲ့၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်းမှာ တပ်မတော်သား ၅၅၀ ကျော် လက်နက်ချ အညံ့ခံခဲ့ကြောင်း [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)]] ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/duwa-lashila-speech-01012024015437.html|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ငါးရာကျော် လက်နက်ချကြောင်း NUG ယာယီသမ္မတပြော|work=RFA Burmese|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] - [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]]ကားလမ်း ပေါ်ရှိ [[အီနိုင်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|အီနိုင်းတံတား]] မိုင်းခွဲခံရပြီး ကျိုးကျပျက်စီးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/destroyed-einaing-bridge-01012024005812.html|title=လားရှိုး - နမ္မတူလမ်းပေါ်က အီနိုင်းတံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရ|work=RFA Burmese|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရှမ်းပြည် အထူးဒေသ(၁) အား ပြန်ထူထောင်မည်ဟု [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA)စစ်ဦးစီးချုပ်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှမ်းပြည်နယ်အထူးဒေသ(၁)အုပ်ချုပ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဖုန်တဲရင် က အသိပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cqq1kp96vn1o|title=ရှမ်းပြည် အထူးဒေသ ၁ ကို ပြန်ထူထောင်မယ်လို့ MNDAA ပြော|work=BBC Burmese|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/01/02/11044?fbclid=IwAR1tHYdAT3nzTECYHt6fG8SqB6_qzWQNvb1bST8TdZtRgsqQmRKlCEHII-s|title=အထူးဒေသ(၁)အခြေခံဥပဒေကိုအခြေခံ၍ ကိုးကန့်ဒေသကို ပြန်လည်တည်ဆောက်မည်ဟု MNDAA စစ်ဦးစီးချုပ်ပြော|work=Mizzima|access-date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင်သုံးဖွဲ့ သိမ်းယူထားသော မြို့ရွာဒေသများအား တပ်မတော်က လက်နက်ဆန်းများ သုံး၍ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲမည်ဟု တပ်မတော် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းနိုင်က တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကူမင်းမြို့တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်သည့် နှစ်ဖက် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးပွဲအတွင်း ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://cnimyanmar.com/index.php/political-2/politics-local/19495-tnla-24|title=လက်နက်ဆန်းများသုံးပြီး ဗုံးကြဲနေမှာပဲလို့ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းနိုင်ပြောခဲ့ဟု TNLA ပြော|work=CNI Myanmar|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂ ==== [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့]] ရှိ တပ်မတော် [[ခမောင်းဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်|ခမောင်းဝ]]စခန်း အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) က သိမ်းပိုက်သည်။[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ထဲ ထွက်ပြေးသွားသော [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] ၁၅၁ ဦးကို [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယအစိုးရ]] က မြန်မာဘက်သို့ ပြန်ပို့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4ny9j0zezjo|title=ပလက်ဝ မှာ ခမောင်းဝစခန်းကို အေအေထပ်သိမ်း|work=BBC Burmese|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၃ ==== လောက်ကိုင်ဘက်မှ ပစ်ခတ်လိုက်သည့် လက်နက်ကြီးကျည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ဘက်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသား ၅ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cjegjr18ygro|title=လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲကြောင့် တရုတ်ဘက်ခြမ်းကိုလက်နက်ကြီးကျ|work=BBC Burmese|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၄ ==== တရုတ်နိုင်ငံထဲသို့ လက်နက်ကြီးကျည်ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့မှုအပေါ် တရုတ်ဘက်က ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/artillery-shells-restive-myanmar-region-hit-southwest-china-town-global-times-2024-01-04/|title=China protests to Myanmar after stray artillery shells hurt five|work=Retures|access-date=5 January 2024|date=4 January 2024}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း လောက်ကိုင်မြို့ အခြေစိုက် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲရေးစစ်ဌာနချုပ် (ဒကစ)]] လက်နက်ချသည်။ [[လောက်ကိုင်မြို့]]အား MNDAA တပ်ဖွဲ့က သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/mndaa-control-laukai-01052024022108.html|title=စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ လက်နက်ချပြီးနောက် လောက်ကိုင်မြို့ကို MNDAA ထိန်းချုပ်|work=RFA Burmese|access-date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၅ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[မိုးမိတ်မြို့]] စင့်ကင်ကျေးရွာအခြေစိုက် တပ်မတော် ကျန်ကန်တပ်စခန်းအား တအာင်းတပ် (TNLA)က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv24ppjx3wxo|title=မိုးမိတ် စင့်ကင်ရွာ ကျန်ကန်တပ်စခန်းကို TNLA သိမ်းပိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ ဝ” ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]] [[ဟိုပန်မြို့]] နှင့် [[ပန်လုံမြို့]] တို့ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း တို့အား ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ (MNDAA) က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည်။ထိုသို့တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|“ဝ”တပ်ဖွဲ့ (UWSA)]] က အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက် နေရာယူသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/uwsa-enter-and-deploy-01052024054538.html|title=ဟိုပန်နဲ့ ပန်လုံမြို့တွေကို UWSA ဝင်ရောက်တပ်စွဲ|work=RFA Burmese|access-date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဒုတိယဝန်ကြီး Mr. Sun Weidong မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/50101|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တရုတ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး Mr. Sun Weidong အား လက်ခံတွေ့ဆုံ|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[လောက်ကိုင်မြို့]] သည် စစ်ကောင်စီကင်းစင်နယ်မြေ ဖြစ်သွားပြီဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က ကြေညာသည်။ယင်းအပြင် လောက်ကိုင်မြို့၊ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲရေးစစ်ဌာနချုပ် (ဒကစ)]] မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ရှိသူ ခြောက်ဦး၊ အရာရှိ ၂၂၈ ဦး အပါအဝင် ရဲဘော် နှင့် တခြားအဆင့် နှစ်ထောင်နီးပါး ကိုးကန့်တပ်မတော် (MNDAA) ထံ လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/laukkai-mndaa-military-01052024140317.html|title=ကိုးကန့်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်ခြောက်ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား နှစ်ထောင်ကျော် လက်နက်ချ|work=RFA Burmese|access-date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဝန်ကြီး Mr. Wang Xiaohong ဦးဆောင်သည့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင်၊ [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာပြည့်]] ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တို့ အွန်လိုင်းစနစ်ဖြင့် တွေ့ဆုံသည်။နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေးကိစ္စ၊အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုကိစ္စရပ်များ ဆွေးနွေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/50103|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာပြည့်ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဝန်ကြီး Mr. Wang Xiaohong ဦးဆောင်သည့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား အွန်လိုင်းစနစ်ဖြင့် လက်ခံတွေ့ဆုံ|work=MOI Myanmar|access-date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[လောက်ကိုင်မြို့]] ရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ကုန်းဖြစ်သည့် နမ်ထင်းမိန်ရှန်း ခေါ် ပွိုင့် (၂၀၂၂) မှ တပ်မတော်သား ၂၆၆ ဦး ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ထံ လက်နက်ချသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/01/06/378100.html|title=လောက်ကိုင်မြို့ အား သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဟု MNDAA ကြေညာ|work=The Irrawaddy|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၆ ==== [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|လောက်ကိုင်အခြေစိုက် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]] အား လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်ဟု [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] ဘက်က ဝန်ခံသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆုံးဖြတ်လိုက်ရသည်ဟု အကြောင်းပြပြီး ဒစကမှူးအား [[တပ်မတော်]] ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် ညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]]က ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/632715|title=လောက်ကိုင်စစ်ဌာနချုပ်ကို ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လက်လွှတ်ခဲ့ဟု စစ်ကောင်စီ ပြော|work=DVB|access-date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းညီနောင်သုံးဖွဲ့]] ထံ လက်နက်ချခဲ့သည့် တပ်မတော် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)]] ၏ ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးကျော်သူ၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ခေတ္တ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းထွန်းမြင့်အပါအဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခြောက်ဦးတို့ [[လောက်ကိုင်မြို့]] မှ [[လားရှိုးမြို့]]သို့ ပြန်ရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgv8e2xmveo|title=လောက်ကိုင်မှာ လက်နက်ချတဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ယောက် လားရှိုးပြန်ရောက်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း အထူးဒေသ ၁ ဖြစ်သော ကိုးကန့်ဒေသအားလုံးအား ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ပြီဟု [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)]]က တရားဝင် ကြေညာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/mndaa-kokand-laukkai-01062024145841.html|title=ကိုးကန့်ဒေသကို ၁၄ နှစ်အကြာမှာ ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ကြောင်း MNDAA ကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့]]မရဲစခန်းအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် ( AA )]] က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/01/08/378130.html|title=ပလက်ဝမြို့မရဲစခန်းကို AA သိမ်းပိုက်ထား|work=The Irrawaddy|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရခိုင်ပြည်နယ် ၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] ၊ တင်းမကျေးရွာအနီးရှိ တောင်ရှည်တောင်ဗျူဟာကုန်းမှ တပ်မတော်သားများအားလုံး ရက္ခိုင့်တပ်တော် ( AA )ထံ လက်နက်ချ အညံ့ခံသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/01/07/378109.html|title=ကျောက်တော် တောင်ရှည်တောင်ဗျူဟာကုန်းတခုလုံး AA ထံ လက်နက်ချလာ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၇ ==== ရှမ်းမြောက်ဒေသရှိ စစ်ကောင်စီ၏ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] အခြေစိုက် “စကခ (၁၆) နောက်တန်းဌာနချုပ်” နှင့် “ကွတ်ခိုင်ဗျူဟာကုန်း” အား သိမ်းပိုက်သည်။[[ကွတ်ခိုင်မြို့]] အား  TNLA က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c51zl7x0q0xo|title=ကွတ်ခိုင်ဗျူဟာကုန်းကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီလို့ ပြော|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/01/08/11542|title=ကွတ်ခိုင်ရှိ ဗျူဟာတပ်စခန်း လက်နက်ချ၊ မြို့ကို TNLAအလုံးစုံ ထိန်းချုပ်|work=Mizzima|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး၏ ၇၂ရက်မြောက် အတွင်း  လက်နက်ချအညံ့ခံသည့် တပ်မတော်သားအရေအတွက် ၄၀၀၀ နီးပါးထိ ရှိလာကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့  က ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sdnZsbs8F7k|title=ညီနောင်မဟာမိတ်များထံ လက်နက်ချခဲ့တဲ့စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀၀၀ နီးပါးထိရှိလာ|work=Mizzima|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရခိုင်ပြည်နယ် [[မြောက်ဦးမြို့]] တပ်မတော် သင်းကျစ်တော်တောင်စခန်းအား အေအေ သိမ်းပိုက်သည်။ ချင်းပြည်နယ်[[ပလက်ဝမြို့နယ်|၊ပလက်ဝ]] အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ တပ်မတော်စခန်းများအားလုံး အေအေလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသည်။ ==== ဇန်နဝါရီ ၈ ==== ရခိုင်ပြည်နယ်၊ကျောက်ဖြူမြို့နယ် ၊သစ်ပုတ်တောင်ကျေးရွာအနီးရှိ တပ်မတော် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်း]] အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စတင်တိုက်ခိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-attack-dhanyawati-naval-base-01092024014728.html|title=တရုတ် စီမံကိန်းအနီးက ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းကို AA စတင်တိုက်ခိုက်|work=RFA Burmese|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ၊လောက်ကိုင်မြို့နယ် ပွိုင့် ၂၂၀၂ တောင်ကုန်း (ဆင်ဦးကင်းကုန်း) အပေါ်ရှိ စေတီတော်တစ်ဆူ အား MNDAA အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက သံတူဖြင့် ထုရိုက်ဖြိုဖျက်နေသည့် ရုပ်သံဖိုင်တစ်ခု ပျံ့နှံ့ထွက်ပေါ်လာကာ ယင်းလုပ်ရပ်နှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ဝေဖန်မှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyr31r28lgno|title=ဘုရားစေတီဖျက်ဆီးနေတဲ့ ရုပ်သံဖိုင်အပေါ်တောင်းပန်ကြောင်း MNDAA ထုတ်ပြန်|work=BBC Burmese|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၉ ==== [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]] ရှိ စေတီတော်ဖျက်ဆီးခံရမှုနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး မျိုးချစ်မြန်မာရဟန်းတော်များသမဂ္ဂ(မန္တလေး)က [[မန္တလေးတောင်|မန္တလေးတောင်ခြေ]] [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား(မန္တလေး)|ကုသိုလ်တော်ဘုရား]]အနီး တွင် ဆန္ဒပြသည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/01/09/11680|title=MNDAA ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသူက ဘုရားစေတီတော်အား ထုနှက်ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းအတွက် မန္တလေးတွင် ဆန္ဒပြ|work=Mizzima|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ၏ လုပ်ရပ်အပေါ် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် MNDAA]] ဘက်က အမိန့်ပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ လုပ်ရပ်သာဖြစ်ကြောင်း နှင့် အရေးယူဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း တောင်းပန်စာ ထုတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/286752|title=လောက်ကိုင်တွင် စေတီတစ်ဆူကို MNDAA အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက ဖျက်ဆီးနေသော ဗီဒီယိုဖိုင် အွန်လိုင်းတွင် ပျံ့နှံ့နေမှုနှင့်ပတ်သက်၍ MNDAA အဖွဲ့က လွန်စွာတောင်းပန်ကြောင်း ထုတ်ပြန်|work=Eleven Media Group|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့၏ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] ရှင်းလက်ဝတပ်စခန်းတိုက်ပွဲ အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ စစ်ရှုံး ထွက်ပြေးသွားသည့် တပ်မတော်သား ၁၀၄ ဦး အား [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယအစိုးရ]]က [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ [[အိုင်းဇောလ်မြို့|အိုင်ဇောလ်မြို့]] lenpui လေဆိပ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံထံ ပြန်ပို့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/paletwa-india-fled-junta-sent-myanmar-01092024233326.html|title=အိန္ဒိယဘက် ထွက်ပြေးလာတဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်သား တစ်ရာကျော်ကို မြန်မာဘက်ပြန်ပို့|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျန်ရှိနေသေးသော တပ်မတော်စခန်းနှင့်မြို့ကြီးအချို့အား ဆက်လက်သိမ်းပိုက်မည်ဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/northern-alliance-statement-01102024035255.html|title=ရှမ်းမြောက်က စစ်စခန်းတွေနဲ့ မြို့ကြီးအချို့ကို သိမ်းဖို့ကျန်နေကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၀ ==== [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကူမင်းမြို့]]တွင်  ညီနောင် မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော် တို့ တတိယအကြိမ် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ လုပ်သည်။ လောက်ကိုင်တွင် MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး စေတီတော်ဖျက်ဆီးခဲ့မှုနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]] မြို့တော်ခန်းမရှေ့တွင် ဆန္ဒပြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/protest-against-mndaa-01102024045215.html|title=လောက်ကိုင်မှာ MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး စေတီဖျက်ဆီးတဲ့အပေါ် ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေးမှာ ဆန္ဒပြ|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/50357|title=စစ်ရေးနှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသည့် ဘုရားစေတီပုထိုးများ၊ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များအား ဖျက်ဆီးစော်ကားနေသည့် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများအား ကန့်ကွက်ရှုတ်ချပွဲ ရန်ကုန်မြို့၌ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] ဘာသာရေးအကြမ်းဖက်မှုလုပ်ဆောင်နေဟု [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] ဘက်က စွပ်စွဲသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mndaa-religious-violence-01102024132235.html|title=မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ ဘာသာရေးအကြမ်းဖက်မှုတွေ လုပ်နေကြောင်း စစ်ကောင်စီစွပ်စွဲ|work=RFA Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တပ်များ ဟိုပန်သို့ ဝင်လာခဲ့ပြီး တပ်မတော်သား ခုနှစ်ရာကျော်လက်နက်ချ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည့် [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|'ဝ' ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]]ထဲမှ [[ဟိုပန်မြို့]] အပါအဝင် [[ပန်လုံမြို့]] တို့အား [[ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|''ဝ''ပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ UWSP/UWSA]] အုပ်ချုပ်မှုအောက် သို့ ရောက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8022pey3l9o|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ကနေ အမြတ်ထွက်သွားတဲ့ ''ဝ''တပ်ဖွဲ့|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> “၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး” အတွင်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည့် စစ်သုံ့ပန်းများအနက်မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်မင်းမင်းထွန်း ၏ ရုပ်သံအား [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ် (TNLA)]] က ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ဗိုလ်မှူးချုပ်မင်းမင်းထွန်းသည် မကွေးတိုင်း [[အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|ပခုက္ကူအခြေစိုက်ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် အမှတ် (၁၀၁) တပ်မမှူး]]ဖြစ်ကာ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက် [[နမ့်ဆန်မြို့]]သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း TNLA ၏ ဖမ်းဆီးမှုခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48085/|title=စစ်သုံ့ပန်းများထဲမှ ရာထူးအမြင့်ဆုံး ဗိုလ်မှူးချုပ်မင်းမင်းထွန်းကို TNLA ထုတ်ပြန်|work=Myanmar Now|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112062843/https://myanmar-now.org/mm/news/48085/}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၁ ==== MNDAAတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး စေတီတော်ဖျက်ဆီးခဲ့မှုအပေါ် ဆန္ဒပြမှု လားရှိုး သို့ရောက်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/50386|title=စစ်ရေးနှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသည့် ဘုရားစေတီပုထိုးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများကို ဖျက်ဆီးမှုအပေါ်လားရှိုးမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများမှ သံဃာတော်များ၊ သာသနာနွယ်ဝင်သီလရှင်များနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားပြည်သူက ကန့်ကွက်ရှုတ်ချပွဲပြုလုပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>ညီနောင် မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော် တို့အကြား တရုတ်နိုင်ငံတွင်ပြုလုပ်သည့် တတိယအကြိမ်ဆွေးနွေးမှတဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်အရ]] ရှမ်းမြောက်ဒေသတွင် ယာယီအပစ်ရပ်ရန် သဘောတူလိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7436093.html|title=ရှမ်းမြောက်မှာ ယာယီစစ်ရပ်ဖို့ နှစ်ဖက်သဘောတူ|work=VOA Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cql11w4y404o|title=စစ်တပ်နဲ့ ညီနောင် ၃ဖွဲ့ကြား ယာယီအပစ်ရပ်ဖို့ သဘောတူ|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref><ref name=":0">[https://www.facebook.com/myanmarnownews/posts/pfbid0JaYd6cAcuwVN4ETeJNjnns3EUKTFAXRiMxonFjMdWKoHuGa1npx5hcUpJURwptZGl ဟေဂင်သဘောတူညီချက်]</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၂ ==== '' ဝ'' ဒေသ [[နမ့်တစ်မြို့နယ်ခွဲ|နမ့်တစ်မြို့]] ထဲ စစ်ဘေးလာတိမ်းရှောင်ကြသည့် [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]] အရပ်သားများအနေဖြင့် ကိုးကန့်ဒေသတွင် စစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားပြီဖြစ်၍ နေရပ်ပြန်ကြရန် UWSA “''ဝ'' ”တပ်ဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က စာထုတ်ပြန်အသိပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cql11w4y404o|title=''ဝ'' ဒေသ နမ့်တစ် ထဲမှာ စစ်ရှောင်နေတဲ့ အရပ်သားတွေ ပြန်ကြဖို့ UWSA ကြေညာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း  တအာင်းတပ်(PSLF/TNLA)က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားသည့်  [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်]]၊ [[မန်တုံမြို့နယ်|မန်တုံ]]၊ [[နမ္မတူမြို့နယ်|နမ္မတူ]]၊ [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]]၊ [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]]၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|နမ့်ခမ်း]] နှင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]]  မြို့များအား တရားမျှတမှုရှိသော ဥပဒေရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းပြီးအုပ်ချုပ်မည်ဟု တအာင်းတပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တာအိုက်ဘုန်း|တားအိုက်ဘုန်း]]က ပြောသည်။“[[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|အပစ်ရပ် စတင် အသက်ဝင်သည့်နေ့]]” မှာပင် တပ်မတော်ဘက်က [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]] သို့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅ ကြိမ် ၊ [[နမ္မတူမြို့နယ်]] ထဲရှိ မန်လီရွာအား ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ဖြင့် ဗုံးကြဲခြင်းအပါအဝင် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] နှင့် [[လားရှိုးမြို့နယ်]] ထဲသို့ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်ဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့]] က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7438400.html|title=အပစ်ရပ်ပြီးနောက် ရှမ်းမြောက်မှာ စစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ|work=VOA Burmese|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ပလက်ဝမြို့နယ်တွင် စစ်ဆင်ရေးဝင်နေသည့် မွန်ပြည်နယ်၊ [[ရေးမြို့]] အခြေစိုက် [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် ၁၉ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]၏ ဌာနချုပ်မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇင်မျိုးဆွေအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင်တပ်တော် (AA)]] က ဖမ်းဆီးရမိသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/01/14/378439.html|title=အမှတ် ၁၉ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူးကို AA ဖမ်းမိ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၃ ==== [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] ရှိ ခန်ခတောင်ဗျူဟာစခန်း နှင့် မီးဝဗျူဟာကုန်း အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်‌တော်]] AA က အပြီးသတ်သိမ်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-paletwa-sized-junta-01132024140835.html|title=စစ်ကောင်စီဗျူဟာကုန်းနှစ်ခုကို AA သိမ်းယူ|work=RFA Burmese|access-date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> “[[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|အပစ်ရပ် စတင် အသက်ဝင်သည့်နေ့]]” တွင် တိုက်ခိုက်မှု မပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း [[တပ်မတော်|တပ်မတော်ဘက်က]] ငြင်းဆန်စာထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/50503|title=ရှမ်းမြောက်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှု စတင်အသက်ဝင်သည့်နေ့တွင် တပ်မတော်က လက်နက်ကြီး၊ တိုက်လေယာဉ်များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ညီနောင် ၃ ဖွဲ့ က တရားဝင်ကြေညာသည်ဟု ကောလာဟလသတင်းများကို ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ|work=MOI Myanmar|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/tnla-under-fire-after-ceasefire-accord/7438574.html|title=အပစ်ရပ်ပြီးနောက် TNLA တပ်တွေ တိုက်ခိုက်ခံရ|work=VOA Burmese|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ” ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]] ထဲရှိ [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] နှင့် [[ပန်လုံမြို့]] တို့အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က ၎င်းတို့ထံ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ရက်နေ့ကတည်းက လွှဲပြောင်းခဲ့သည်ဟု [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|UWSA “ဝ” တပ်ဖွဲ့]] ကသတင်းထုတ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/uwsa-hopan-handed-over-junta-01132024120015.html|title=ဟိုပန်နဲ့ ပန်လုံကို “ဝ” တပ်ဖွဲ့ထံ စစ်ကောင်စီ လွှဲပြောင်း|work=RFA Burmese|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၄ ==== [[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ပလက်ဝမြို့]] တခုလုံးအား AA က အလုံးစုံ သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/01/15/378467.html|title=ပလက်ဝဒေသတခုလုံးကို AA သိမ်းပိုက်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က ကြေညာခဲ့သော [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ဒေသ]] အတွင်း စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် အား [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|ကိုးကန့် စစ်ရေးအုပ်ချုပ်မှုကော်မတီ]] က ပယ်ဖျက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gyljzp953o|title=ကိုးကန့်မှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ကို MNDAA ပယ်ဖျက်|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ပုသိမ်မြို့]]၊ [[မုံရွာမြို့]]၊[[မြင်းခြံမြို့]]၊ [[ပြည်မြို့]] တို့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံကြသူများက MNDAA အား ဆန္ဒပြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/50547|title=ဘုရားစေတီပုထိုးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများကို ဖျက်ဆီးမှုအပေါ် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးတို့တွင် ကန့်ကွက်ရှုတ်ချပွဲများပြုလုပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၅ ==== ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေးကြောင့် [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ဒေသအတွင်း]] ဝင်ရောက်ခိုလှုံနေကြသည့် စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတစ်သိန်းခွဲကျော်သည် "ဝ" ပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ (UWSP) ၏ ဒုက္ခသည်ကူညီရေးအစီအစဉ်များ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ခြင်းကြောင့် နေရပ်စပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/refugee-in-uwsa-01162024072911.html|title=ဒုက္ခသည်ကူညီရေးအစီအစဉ်ရပ်ဆိုင်းလို့ "ဝ" ဒေသက စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေ နေရပ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၆ ==== အရပ်ဖက်၊ စစ်ဖက်ရာထူးနှစ်ခု ယူထားသည့် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူး မှ နုတ်ထွက်ပေးရန် နှင့် ထိုရာထူးအား [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း]]ထံ လွဲပြောင်းပေးရန် အမျိုးသားရေးဆရာတော် ဦးအရိယာဝံသ (ခေါ်) ပေါက်ကိုယ်တော်က [[ပြင်ဦးလွင်မြို့|ပြင်ဦးလွင်]] ဆန္ဒပြပွဲတွင် တောင်းဆိုသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gygpl7rlgo|title=မျိုးချစ်ပေါက်ကိုယ်‌တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်နုတ်ထွက်ဖို့ပြော|work=BBC Burmese|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref><ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48279/?fbclid=IwAR1e508p2IbGekTcF9tYLwcJMnOgER3yDU4j3UIB5LkybPqtu-ryrKrHAM8|title=မင်းအောင်လှိုင် ရာထူးမှ ဆင်းရန် မဘသဘုန်းကြီးများနှင့် တပ်ထောက်ခံသူများတောင်းဆို|work=Myanmar Now|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=19 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119104354/https://myanmar-now.org/mm/news/48279/?fbclid=IwAR1e508p2IbGekTcF9tYLwcJMnOgER3yDU4j3UIB5LkybPqtu-ryrKrHAM8}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်မြို့]] ကန်ဇောက်အခြေစိုက် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်းဌာနချုပ် (ခမရ-၅၃၉) မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ရှိ ဗျူဟာမှူး အပါအဝင် တပ်မတော်သားများနှင့်မိသားစုဝင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၆၀၀ နီးပါး [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော်(အေအေ)]]ထံ အလံဖြူထောင်ပြီး လက်နက်ချသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyd0r590en9o|title=ရခိုင်၊ ကျောက်တော်မှာ စစ်တပ်က အေအေ ထံ လက်နက်ချ|work=BBC Burmese|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]၊ နမ့်ဖတ်ကာတွင် ဗုံးလာကြဲသည့် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်]] တိုက်လေယာဉ်တစ်စီး အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA)]] က ပစ်ချသည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48182/?fbclid=IwAR03k55jIIcYlhyEKXfatkrhEQhb7jLBc1J8keBN29HxAEpzyyF4ssfwYm4|title=ရခိုင်၊ ကျောက်တော်မှာ စစ်တပ်က အေအေ ထံ လက်နက်ချ|work=Myanmar Now|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=19 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119104352/https://myanmar-now.org/mm/news/48182/?fbclid=IwAR03k55jIIcYlhyEKXfatkrhEQhb7jLBc1J8keBN29HxAEpzyyF4ssfwYm4}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၇ ==== ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော် တို့၏ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] တိုက်ပွဲ အတွင်း တပ်မတော်ဘက်က ၂၇၈ ဦး တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ထွက်ပြေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/india-junta-flee-01172024130940.html|title=စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀၀ နီးပါး မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ကို ထွက်ပြေး|work=RFA Burmese|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၁၉ ==== ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေးအတွင်း [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင်သုံးဖွဲ့]] ထံ လက်နက်ချခဲ့သော [[တပ်မတော်]] တပ်မှူးနှင့်ဗိုလ်မှူးချုပ် နေရာများအား တပ်မတော်က လူသစ်များနှင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/01/19/378630.html|title=လောက်ကိုင်တွင်လက်နက်ချခဲ့သည့် ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦးနေရာ အစားထိုးခန့်အပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၀ ==== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ရာနှင့်ချီသည့် တပ်မတော်သားများ အိန္ဒိယထဲသို့ ဝင်ရောက် ထွက်ပြေးမှုများဖြစ်ပြီးနောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]-[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်တွင် ထားရှိထားသည့် လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးဖြတ်သန်းခွင့်(FMR)ကို ပိတ်ရန် နှင့် နှစ်နိုင်ငံ နယ်စပ်တစ်လျှောက် ခြံစည်းရိုးခတ်ရန် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]ဘက်က ထုတ်ပြောလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/india-new-delhi-is-building-fences-01212024123430.html|title=မြန်မာနယ်စပ်မှာ ခြံစည်းရိုးခတ်ဖို့ အိန္ဒိယအစိုးရပြင်ဆင်|work=RFA Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/india-myanmar-border-free-movement-regime-explained-9120124/|title=What is the India-Myanmar border Free Movement Regime, which the Centre is planning to end?|work=India Express|access-date=25 January 2024|date=23 January 2024}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]] အောင်သာစည်ရွာအနီးရှိ တပ်မတော်စခန်း နှင့် ထီးစွဲရွာအနီးရှိ တပ်မတော်စခန်းတို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)က သိမ်းဆည်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-yathaetaung-junta-seized-01202024134044.html|title=ရသေ့တောင်မြို့နယ်က စစ်ကောင်စီ စခန်းသုံးခုကို သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၁ ==== ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ မိုးမိတ်ခရိုင်ထဲရှိ [[မဘိမ်းမြို့နယ်|မဘိမ်းမြို့]] အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်]](KIA) အပါအဝင် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ကျောင်းသားတပ်]](ABSDF) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]](PDF) စသည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ တို့က တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1rywr80j57o|title=ရှမ်းမြောက်က မဘိမ်းမြို့ကို KIA/PDF ထိန်းချုပ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်အခြေစိုက် အမှတ် ၃၇၇ အမြောက်တပ်ရင်း နှင့် အမှတ် ၅၉၃ ခြေလျင်တပ်ရင်း တို့အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က သိမ်းပိုက်သည်။[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]က [[အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် ၉ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]၊ နည်းဗျူဟာ ၃ မှ ဗျူဟာမှူး ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ညီညီဝင်း အား အရှင်ဖမ်းမိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c25d48j3djwo|title=ကျောက်တော်မှာဖမ်းမိတဲ့ ဒဏ်ရာရ ဗျူဟာမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးကို AA ဆေးကုပေးနေ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၂ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းဒေသ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်အတွင်းရှိ [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်ဌာနချုပ်]] အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် အေအေက ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ထပ်မံတိုက်ခိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg3eveq3zz2o|title=ဓညဝတီရေတပ်စခန်းကို AA တိုက်ခိုက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) နှင့် တပ်မတော် တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသည်။အပစ်ရပ် “[[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|ဟိုင်ဂင် သဘောတူညီမှု]]”ကို တပ်မတော်က ချိုးဖောက်သည်ဟု TNLA က စွပ်စွဲသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/tnla-military-casefire-01222024212423.html|title=စစ်ကောင်စီ အပစ်ရပ် ချိုးဖောက်လို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့ကြောင်း မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၃ ==== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် တိုက်ပွဲကြောင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းသို့ ဝင်ပြေးကြသည့် တပ်မတော်သားများအား သွားပြန်ခေါ်သော [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]] ပိုင် လေယာဉ်တစ်စီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်|မီဇိုရမ်]] လေဆိပ် သို့ အဆင်း ပြေးလမ်းချော်ကာ လေယာဉ်မှူးအပါအဝင် အနည်းဆုံးတပ်မတော်သား(၈)ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpde544p8n3o|title=မြန်မာလေတပ် လေယာဉ် မီဇိုရမ်မှာ ပြေးလမ်းချော်|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၄ ==== ကိုးကန့်အထူးဒေသ(၁)မူပန်ခရိုင် အတွင်း သို့ [[တပ်မတော်|တပ်မတော်က]] စစ်ကြောင်းနှစ်ကြောင်း ဖြင့် ဝင်ရောက် ထိုးစစ်ဆင်သည်။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[ပေါက်တောမြို့]] အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/pauktaw-aa-control-01242024144548.html|title=ပေါက်တောမြို့ကို AA ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းညီနောင်သုံးဖွဲ့]] ထံ လက်နက်ချခဲ့သည့် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ခေတ္တ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းထွန်းမြင့်၊ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)]] ဒုတိယ ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်မိုးလွင် နှင့် [[အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာ|အမှတ် (၁၆) ခြေလျင် တပ်မဟာမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သော်ဇင်ဦး တို့အား စစ်ခုံရုံး က သေဒဏ်အမိန့် ချမှတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ce94zr2x7q2o|title=လောက်ကိုင်မှာ လက်နက်ချတဲ့ တပ်မှူးတွေ သေဒဏ် တကယ်ချမှတ်ခံရသလား|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဇန်နဝါရီ ၂၈ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[မင်းပြားမြို့]]အခြေစိုက် တပ်မတော် စကခ (၉) လက်အောက်ခံ ခမရ (၃၈၀) တပ်ရင်း အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ရယူသည်။ ==== ဇန်နဝါရီ ၃၀ ==== ကျားဖျန့် ခေါ် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]က ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ထားသည့် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ဒေသ]] ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း [[ပယ်ဆောက်ချိန်]] အပါအဝင် ဆယ်ဦးကို [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]က တရုတ်နိုင်ငံ သို့ လွှဲပြောင်းပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/china-kokang-onlinescam-01302024132630.html|title=ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံထားရတဲ့ ကိုးကန့်ခေါင်းဆောင်တွေကို တရုတ်ဆီ စစ်ကောင်စီလွှဲပြောင်း|work=RFA|access-date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ==== [[ပလောင်ပြည်နယ် လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး|ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]] PSLF/TNLA က သိမ်းပိုက်ထားသည့် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊[[မိုင်းငေါ့မြို့]] ၊[[မိုင်းလုံမြို့]]၊[[မန်တုံမြို့နယ်|မန်တုံမြို့]]များသို့ တပ်ဦးဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၁) ဗိုလ်ချုပ်တားဂျုတ်ဂျား၊အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး [[တာဘုန်းကျော်|ဗိုလ်ချုပ်တာဘုန်းကျော်]]၊[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ]] ဖက်ဒရယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး မိုင်းဝင်းထူး တို့ကွင်းဆင်း ခရီးစဉ် စတင်သည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] အခြေစိုက် ခမရ(၃၇၆)တပ်ရင်း အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က အပြီးသတ်သိမ်းယူသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ==== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ရှိ မြို့နယ် အများအပြား  လက်လွတ်ခဲ့ရသည့်  တပ်မတော် သည် ယင်းဒေသများအား ကွပ်ကဲခဲ့သည့် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်နိုင်နိုင်ဦး အား [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] (ကစထမှူး) အဖြစ် လည်းကောင်း၊အမှတ် (၂) ကစထမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်အောင်]] အား [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် လည်းကောင်း ရာထူးတိုးပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c80n62p87yxo|title=နယ်မြေ‌တွေဆုံးရှုံးခဲ့ပေမဲ့ ရှမ်းမြောက်က ဗိုလ်ချုပ်တွေ ရာထူးတိုး|work=BBC Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ==== ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာနယ်စပ် မောင်တောမြို့မြောက်ပိုင်းရှိ နယ်ခြားစောင့် ဗျူဟာစခန်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် တောင်ပြို (လက်ဝဲ- လက်ယာ) ဗျူဟာစခန်းတို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က စတင်ထိုးစစ်ဆင်သည်။ ထို့နေ့မှာပင် တောင်ပြို (လက်ယာ) ဗျူဟာစခန်း တစ်ခုလုံးအား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က အလုံးစုံ သိမ်းပိုက်ရယူနိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65c3e25dee09a859629f0e6a|title=တောင်ပြို(လက်ဝဲ) (လက်ယာ) စခန်းနှစ်ခုလုံးကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် အောင်မြင်စွာသိမ်းပိုက်|work=Narinjara News|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ် မောင်တောမြို့နယ်ထဲမှ  နယ်ခြားစောင့်စခန်းအား  ရက္ခိုင့်တပ်တော် က ဝင်တိုက်ခိုက်ချိန်  နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ဘက်သို့  ထွက်ပြေးကြပြီး  ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်ခြားစောင့် BGB ထံ ခိုလှုံကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3g06nn1rd1o|title=မောင်တောနယ်ခြားစောင့်တွေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကိုပြေး|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> TNLA တပ်ဖွဲ့ က ၎င်း သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည့် မြို့များတွင်ကျင့်သုံးမည့် စစ်မှုထမ်းမူဝါဒ ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48903/|title=မြို့များကို သိမ်းပိုက်ထားသည့် TNLA က စစ်မှုထမ်းဥပဒေ ထုတ်ပြန်|work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=6 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206225442/https://myanmar-now.org/mm/news/48903/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/39904|title=TNLA တပ်ဖွဲ့ သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည့် မြို့များတွင်ကျင့်သုံးမည့် စစ်မှုထမ်းမူဝါဒ ထုတ်ပြန်|work=သျှမ်းသံတော်ဆင့်|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=March 2024 }}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ==== တပ်မတော် နှင့် အေအေ တို့၏  မြန်မာ-ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ်နယ်စပ် တိုက်ပွဲများကြောင့် ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ကော့ဘဇားဒေသထဲ ထွက်ပြေးခိုလှုံသွားသည့်  မြန်မာနယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က   ပြန်လည်ခေါ်ယူမည်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာဟာဆန်မာမွတ်က ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c9w4deyyy9do|title=ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ်ကို ထွက်ပြေးတဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ပြန်ခေါ်ဖို့ စစ်ကောင်စီကြိုးပမ်း|work=BBC Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>[[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] Jalpaitoli ရွာထဲသို့ မြန်မာဘက်က ပစ်ခတ်လိုက်သော မော်တာကျည်ဆန် ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး  ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသား ၂ဦး သေဆုံးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/bangladesh-mortor-shell-rohingya-02052024105144.html|title=မြန်မာနိုင်ငံက မော်တာကျည်ဆန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံထဲကျပြီး နှစ်ဦးသေဆုံး|work=RFA Burmese|access-date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> မြန်မာနယ်ခြားစောင့်စခန်း မှ နယ်ခြားစောင့်များ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သို့ ဆက်လက် ထွက်ပြေးကြသည်။ [[မင်းပြားမြို့နယ်]] ရှိ လက်ကျန် တပ်မတော် ခမရ (၃၇၉) အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ပြီး မင်းပြားမြို့နယ် အား ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65c1c9fb92112f03509cd025|title=မင်းပြားတပ်ရင်း (၃) ရင်းစလုံးကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်သိမ်းပိုက်၊ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်အများအပြား လက်နက်ချ|work=Narinjara News|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ==== မြန်မာဘက်က ပစ်ခတ်သည့် မော်တာကျည်ဆန်များ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံထဲသို့  နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကျရောက်ပြီး လူသေဆုံးခဲ့ခြင်း နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက မြန်မာ သံအမတ်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး အား ဒါကာမြို့ အစိုးရဧည့်ရိပ်သာသို့  ဆင့်ခေါ်သတိပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48982/|title=နိုင်ငံတွင်း ကျည်ကျပြီး လူသေဆုံးမှု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်|work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208215439/https://myanmar-now.org/mm/news/48982/}}</ref> ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သို့ ခိုလှုံလာသည့် မြန်မာနယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင် အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၂၂၉ ဦးရှိနေပြီဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်ခြားစောင့်တပ်က ထုတ်ပြန်သည်။ [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြားမြို့]]အား  AAက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg3wrz0gj0eo|title=မင်းပြားမြို့ကို AA ထိန်းချုပ်|work=BBC Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက်လုံးအား အိန္ဒိယဘက်က ခြံစည်းရိုးကာရံမည်ဖြစ်ပြီး  မဏိပူရ်ပြည်နယ် နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး နယ်စပ် (၁၂) မိုင်အရှည် နယ်စပ်ခြံစည်းရိုးအား  စတင်ကာရံမည်ဟု  အိန္ဒိယ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အာမစ် အနီးလ် ချန်ဒရာ ရှား (Amit Anil Chandra Shah) က အသိပေးလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/india-myanmar-fence-02082024014214.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ် ခြံစည်းရိုးခတ်တော့မယ်လို့ အိန္ဒိယပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ထပ်မံပြောဆို|work=RFA Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>  ရခိုင်ပြည်နယ် မင်းပြားမြို့အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] လက်အောက်ခံ ခမရ ၃၇၉ ၊ ၃၈၀ နှင့် ၅၄၁ တို့၏ တပ်ရင်းစခန်းအားလုံးကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) က သိမ်းပိုက်၊ ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/48909/|title=မင်းပြားမြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းအားလုံး AA သိမ်းပိုက်|work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=6 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206195748/https://myanmar-now.org/mm/news/48909/}}</ref>အေအေက  [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြို (လက်ဝဲ)]] စခန်းအား  အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ရယူသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်မြို့]] အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65c3e31cee09a859629f102b|title=ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မင်းပြားကိုသိမ်းပြီးနောက် ကျောက်တော်မြို့ကိုထပ်မံသိမ်းပိုက်|work=Narinjara News|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref>တပ်မတော် နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် တို့ တိုက်ပွဲ အတွင်း  မြန်မာ နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် (BGP) ၆၃ ဦး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံထဲ ထပ်မံထွက်ပြေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/bgp-bangladesh-arrived-02072024131629.html|title=နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၆၃ ယောက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ထပ်ရောက်|work=RFA Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ အပေါက်ဝကျေးရွာအနီးတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့်တပ်မတော် တို့ ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ စဖြစ်သည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ==== [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ အပေါက်ဝကျေးရွာအနီး [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]]၏ စစ်သင်္ဘောနှစ်စင်းနှင့် ဇက်သင်္ဘော (၁) စီးတို့ အား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)]] က နစ်မြုပ်အောင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-military-vessel-rakhine-military-02082024155638.html|title=စစ်သင်္ဘောသုံးစင်းကို AA ပစ်ခတ်လို့ နစ်မြုပ်သွားကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ထုတ်ပြန်|work=RFA Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၇ရက် နှင့် ၈ရက်  ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ အပေါက်ဝကျေးရွာအနီး  ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ အတွင်း စကခ (၉) တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မင်းထွန်း ( ကြည်း-၂၇၉၈၈)အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က အရှင်ဖမ်းမိသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ==== ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်အထူးဒေသ ၁]] တွင် စစ်အာဏာရှင်စနစ် အောက် အလုံးစုံလွတ်မြောက်သည့် အောင်ပွဲအခမ်းအနား ကျင်းပသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/02/11/379567.html|title=ကိုးကန့်ဒေသ လွတ်မြောက်ခြင်းအောင်ပွဲ ညီနောင်မဟာမိတ် ခေါင်းဆောင်များတက်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် မင်းပြားမြို့နယ် ပုလဲပေါက်ကျေးရွာအနီး တိုက်ပွဲအတွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]] ၏ စစ်သင်္ဘောတစ်စင်း အား တိုက်ခိုက် နှစ်မြှုပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-military-navy-attack-immersion-02122024214429.html|title=မင်းပြားမှာ စစ်ရေယာဉ်တစ်စင်းကို AA တိုက်ခိုက် နှစ်မြှုပ်|work=RFA Burmese|access-date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ==== ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့အတွင်းရှိ [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ကျောက်တော်တပ်နယ် အပါအဝင် ခမရ(၃၇၄)၊ခမရ(၃၇၅)၊ခမရ(၃၇၆)၊[[အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|စကခ(၉) တပ်မဌာနချုပ်]] နှင့် တပ်ရင်းစခန်းများ အားလုံးအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/638500|title=ကျောက်တော်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းအားလုံးကို အေအေ သိမ်းပိုက် (ဓာတ်ပုံ)|work=DVB|access-date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[မင်းပြားမြို့နယ်]]၊ [[သတ်ပုန်းရွာ|သက်ပုန်းရွာ]]အနီး ရေကြောင်းတိုက်ပွဲအတွင်း၌ [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]]၏ စစ်သင်္ဘော နောက်ထပ် (၁) စီးအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထပ်မံတိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်သည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ==== [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ဒေသ]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် [[လိမ်လည်မှု|အွန်လိုင်းငွေကြေးလိမ်လည်မှု]] (ကျားဖြန့်) ဖြစ်စဉ် နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]] ထဲမှ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိကြီး ၄ ဦး နှင့် ရဲအရာရှိကြီး ၄ ဦး စုစုပေါင်း ၈ ဦး အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] က အနားပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjmdrmd4leet|title=ရှမ်းမြောက်ကအုပ်ချုပ်ရေးထိပ်ပိုင်းအရာရှိ ၈ ဦးအထိအနားပေးခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ် ရှိ [[ပေါက်တောမြို့နယ်|ပေါက်တော]] ၊[[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]]၊[[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]] နှင့် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောက်ဦးမြို့]] များ ရှိ တပ်မတော်စခန်းများ၊ရဲစခန်း များအားလုံးကို တစ်ခုမကျန် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ထားပြီး ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် က ကြေညာသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် တပ်မတော် တို့ကြား တိုက်ပွဲများ ကြောင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]][[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့် ရဲတပ်ဖွဲ့]]ဝင် (BGP) များ နှင့် [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] စုစုပေါင်း ၃၃၀ အား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ကော့ဘဇားခရိုင် ရှိ အင်နာနီ ရေတပ်ဆိပ်ခံတံတားမှနေ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သို့ ပြန်ပို့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/foreign-affairs/339388/bangladesh-to-send-back-myanmar-security-force|title=Bangladesh to send back Myanmar security force personnel on Thursday|work=Dhaka Tribune|access-date=14 Feb 2024|date=14 Feb 2024}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ် [[မြေပုံမြို့နယ်]] အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seized-seven-cities-02162024000156.html|title=မြေပုံမြို့ကို AA သိမ်းပိုက်၊ AA ထိန်းချုပ်တဲ့မြို့ ခုနစ်မြို့အထိ ရှိလာ|work=RFA Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ  [[ပေါက်တောမြို့နယ်|ပေါက်တော]]၊ [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောက်ဦး]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]]၊ [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြို]] နှင့် [[မြေပုံမြို့နယ်|မြေပုံ]] အပါအဝင်  ချင်းပြည်နယ် အတွင်း ရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်ဝမြို့]] တို့ပါ ပေါင်းလျှင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြို့အရေအတွက် မှာ (၇) မြို့ အထိ ရှိလာသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ==== [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းညီနောင်သုံးဖွဲ့]] ထံ လက်နက်ချခဲ့သည့် ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦးထဲ မှ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)]] ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးကျော်သူ၊ [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ်(၅၅) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဝင်း နှင့် [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၂) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲရေးမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဇော်လင်း တို့အား [[တပ်မတော်|စစ်ခုံရုံး]] က သေဒဏ်ချကာ [[အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်|အင်းစိန်ထောင်]] ပို့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crg9p274plro|title=ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း သုံးဦးကို သေဒဏ်ချပြီး အင်းစိန်ထောင်ပို့|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ပုဏ္ဏားကျွန်း]]၊ မြို့မရဲစခန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-statement-ponenagyun-02222024132941.html|title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့မရဲစခန်းကို သိမ်းလိုက်ကြောင်း AA ‌ ကြေညာ|work=RFA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် နယ်စပ်တစ်လျှောက် ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် တပ်မတော် အကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် တိုက်ပွဲများသည် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ၏ နယ်စပ်လုံခြုံရေးအား ထိခိုက်နေသည်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ရဲတပ်ဖွဲ့ ရာဇဝတ်မှု နှင့် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (RAB) ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် M Khurshid Hossain က ထုတ်ပြောသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/bangladesh-braces-against-myanmar-provocation-rab/7502853.html|title=မြန်မာ ကျူးကျော်မှု သည်းခံမှာမဟုတ်လို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သတိပေး|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ==== ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[မင်းပြားမြို့]]၊ ကမ်းနီရွာ အနီးရှိ [[တပ်မတော်]] “အမှတ် (၉) တိုင်းဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်း” (သို့မဟုတ်) "တပ်မတော်တန်းမြင့် လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်း" အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က အလုံးစုံသိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgk7nky3gyo|title=မင်းပြားက စစ်ကောင်စီတိုင်းဗဟိုသင်တန်းကျောင်းကို အေအေထိန်းချုပ်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ==== [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့]]သို့ [[စစ်တွေမြို့]]မှ စစ်ကူလာသော [[တပ်မတော်|တပ်မတော်စစ်ကြောင်း]]အား အမြင့်ကျွန်း တံတားထိပ်တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] မှ ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက် သည်။ တပ်မတော် သံချပ်ကာကား (၂) စီး အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က ပစ်ခတ်ဖျက်ဆီးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/641280|title=စစ်ကောင်စီ၏ သံချပ်ကာ ကား ၂ စီးကို ပစ်ခတ်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ဟု အေအေ ထုတ်ပြန်|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၃ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ  [[မိုးမိတ်မြို့နယ်|မိုးမိတ်]] နှင့် [[မဘိမ်းမြို့နယ်]] တို့အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက  စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) မြို့ များ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာသည်။ ==== ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့ မြို့မဈေးအနီးရှိ ဒေသအခေါ်အဝေါ် ကိုရီးယား ဆိပ်ကမ်းဈေးအတွင်း သို့ လက်နက်ကြီးကျရောက် ပေါက်ကွဲသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် တပ်မတော် တို့အကြား ၃လကျော်ကြာ တိုက်ပွဲ အတွင်း အနည်းဆုံး အရပ်သား ၁၂ ဦးထက် မနည်း လူအစုအလိုက်အပြုံလိုက် ပထမဦးဆုံး သေဆုံးသည့် ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်နှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ရက္ခိုင့်တပ်တော် ဘက်က တပ်မတော်၏ ပစ်ခတ်မှု ဟု သတင်းထုတ်ပြန်ပြီး<ref>{{cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-103558|title=စစ်တွေမြို့မဈေးကြီးမှာ လက်နက်ကြီးကျလို့ အရပ်သား ၁၂ ယောက်သေဆုံးပြီး ၈၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိ|work=BNI|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၃ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> တပ်မတော် ဘက်ကလည်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် ၏ ပစ်ခတ်မှုဟု အပြန်အလှန်စွပ်စွဲ ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgvrr10zv2o|title=စစ်တွေမြို့မဈေးမှာ လက်နက်ကြီးကြောင့် လူအများအပြား သေဆုံး|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၉ ဖေဖာ်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/25350|title=စစ်တွေမြို့၊ မြို့မဈေးအနီးရှိ ဒေသအခေါ်အဝေါ် ကိုရီးယားဆိပ်ကမ်းဈေးအတွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် လက်လွတ်စပယ် ပစ်ခတ်မှု ကြောင့် ဒေသခံပြည်သူအချို့ သေဆုံး၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ များရရှိ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၉ ဖေဖာ်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ==== မတ် ၁ ==== တရုတ်နိုင်ငံ ၊ယူနန်ပြည်နယ်၊ကူမင်းမြို့ တွင် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်။ [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]] အရ ယာယီအပစ်ရပ်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုဖြစ်သည်။ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးပြန်စနိုင်ရေးကိစ္စ ၊ရှမ်းမြောက်တွင် ယာယီအပစ်ရပ်ရေး ခိုင်မြဲရေးကိစ္စ တို့အား အဓိကထားဆွေးနွေးကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2q766296d3o|title=လေးကြိမ်မြောက် ဟိုင်ဂင်ဆွေးနွေးပွဲ|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ==== မတ် ၃ ==== [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]] အရ ယာယီအပစ်ရပ်ပြီး ပထမဦးဆုံးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှု ပြီးဆုံးသည်။ ဆွေးနွေးပွဲ အချက်အလက်များအား နှစ်ဦးနှစ်ဘက်က ထုတ်ဖော်မပြောကြရန် သဘောတူထားသည့် ဆွေးနွေးပွဲအမျိုးအစားဟု စစ်ကောင်စီဘက်က ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/53069|title=တရုတ်နိုင်ငံကူမင်းမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ မီဒီယာများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏မေးမြန်းမှုများအား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏အသိပေးပြောကြားချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၆ ေဖေဖာ်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ဒု-စစ်ဦးချုပ် ဒေါက်တာ [[ညိုထွန်းအောင်]] ကမူ တရုတ်အကူအညီ နှင့် ပြုလုပ် ဆွေးနွေးပွဲ အတွင်း တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသော [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်အရေး]] ပါဝင်မှုမရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/military-regime-and-northern-allied-three-brothers-ceasefire-talk-in-china-/7512120.html|title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့နဲ့ စစ်ကောင်စီ တရုတ်မှာ ထပ်မံတွေ့ဆုံဆွေးနွေး|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/aa-presser-march-2024/7512641.html|title=စစ်ကောင်စီနဲ့ ဆွေးနွေးမှုမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်အရေး ပါဝင်မှုမရှိကြောင်း AA အဖွဲ့တုံ့ပြန်|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ==== မတ် ၄ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့]] အား ရက္ခိုင့်တပ်တော် က ထိန်းချုပ်သည်။သိမ်းပိုက်ရန်ကျန်နေသေးသည့် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့အခြေစိုက် [[အမှတ်(၅၅၀) ခြေမြန်တပ်ရင်း|ခမရ (၅၅၀)]] တပ်ရင်း အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/ponenagyun-aa-03042024234053.html|title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို AA သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ဒေသခံတွေပြော|work=RFA Burmese|access-date=၅ မတ် ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်]] က တိုက်ခိုက်ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[မန်တုံမြို့နယ်|မန်တုံ]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်]] နှင့် [[နမ္မတူမြို့နယ်|နမ္မတူ]] မြို့နယ် ၃ မြို့နယ် အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) ထုတ်ပြန် ကြေညာကာ [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး အား တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/641532|title=မန်တုံ၊ နမ့်ဆန်နဲ့ နမ္မတူမြို့နယ် ၃ ခုကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာ|work=DVB|access-date=၅ မတ် ၂၀၂၄|date=၅ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (AA) တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]]မြို့နယ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဖော်ဆောင်မည်ဟု ‌ AA ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ဦး[[ခိုင်သုခ]]က ပြောသည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/49859/|title=ပလက်ဝတွင် ဒေသခံများပါဝင်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးဖော်ဆောင်မည်ဟု AA ဆို|work=Myanmar Now|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၅ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314052316/https://myanmar-now.org/mm/news/49859/}}</ref> ==== မတ် ၆ ==== အပစ်ရပ်ရန် သဘောတူထားသည့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲများပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ကြောင်း [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ကြေညာချက်ထုတ်သည်။စစ်ကောင်စီဘက်က [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) သိမ်းဆည်းထားသည့် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှ [[မန်တုံမြို့နယ်|မန်တုံ]]၊ [[နမ္မတူမြို့နယ်|နမ္မတူ]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်]] မြို့တို့အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးထုတ်ပြန်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် တုံ့ပြန်လာမှု ဖြစ်သည်။ [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်ကို]] အခက်အခဲဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု လည်း ထုတ်ပြန်ချက်ဖြင့် သတိပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/49906/|title=ရှမ်းမြောက်တွင် စစ်ပွဲပြန်စနိုင်ဟု မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တို့သတိပေး|work=Myanmar Now|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၆ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314052315/https://myanmar-now.org/mm/news/49906/}}</ref> တအာင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ TNLA ၏ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် [[ပလောင်ပြည်နယ် လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး|ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]] PSLF က ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းမှ ၎င်းတို့သိမ်းပိုက်ထားသည့် မြို့နယ် ၇ မြို့တွင် ညမထွက်ရအမိန့်အပါအဝင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလက အရေးပေါ်ကန့်သတ်ချက်များကို ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/49901/|title=TNLA ထိန်းချုပ်ဒေသများတွင် ညမထွက်ရအပါအဝင် အရေးပေါ်အမိန့်များကို ဖယ်ရှား|work=Myanmar Now|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၆ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314052314/https://myanmar-now.org/mm/news/49901/}}</ref> ==== မတ် ၉ ==== [[လောက်ကိုင်မြို့]] တွင် ဗမာတန်းဟု လူသိများသည့် ပေါင်ဖုန်းလမ်း ရှိ လူနေအိမ် နှင့် ဆိုင်ခန်းများအား ၃ ရက်အတွင်း ဖျက်သိမ်းရန် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) က အမိန့်ထုတ်ကာ ဖျက်သိမ်းပစ်သည်။ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု ဟု ဝေဖန် ခံရသည်။လမ်းတိုးချဲ့ရန် အတွက် သာ ဖြစ်ပြီး ဗမာများ နေခြင်း ကြောင့် မဟုတ်ဟု MNDAA က ဖြေရှင်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2024/03/13/380834.html|title=ဗမာတန်းမို့ ဖျက်တာမဟုတ်ဘူးလို့ MNDAA ပြော (ရုပ်/သံ)|work=|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ==== မတ် ၁၀ ==== ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် [[အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] (စကခ-၁) မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် မင်းမောင် အား [[တပ်မတော်]] က ဖမ်းဆီးကာ စစ်ဆေးသည်။[[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၄၀ (DSA-40) ကျောင်းဆင်း ဖြစ်သူ ၎င်းသည် ဒေသကွပ်ကဲမှု လောက်ကိုင်စစ်ဌာနချုပ် ([[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒကစ-လောက်ကိုင်]]) တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦး လက်နက်ချရန် ဆွေးနွေးစဉ်က လက်နက် မချဘဲ ပြန်လည်ခုခံ မည်ဟု သဘောထားပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/03/10/380672.html|title=စကခ ၁ မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် မင်းမောင် ဖမ်းဆီးခံရ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ==== မတ် ၁၁ ==== ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]] တစ်ခုလုံးအား [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] က သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seized-yanbye-rakhine-03112024132331.html|title=ရမ်းဗြဲတစ်မြို့လုံးကို AA သိမ်းပိုက်|work=RFA Burmese|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၁ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်ပြီးနောက် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] တို့ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်သည့် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] နှင့် ကြူကုတ် (ပန်ဆိုင်း) နယ်စပ်ဂိတ်နှစ်ခု အား ဟိုင်ဂင် သဘောတူညီချက် ၏ နောက်ဆက်တွဲ အနေဖြင့် လူအဝင်အထွက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုပြန်စရန် [[ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့|ကိုးကန့်တပ်]] (MNDAA) က ပြန်ဖွင့်ပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/50139/|title=တရုတ်နယ်စပ်ဂိတ်နှစ်ခုကို MNDAA ပြန်ဖွင့်ပေး|work=Myanmar Now|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314052313/https://myanmar-now.org/mm/news/50139/}}</ref> [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] တို့ တိုက်ပွဲအကြား မြန်မာ [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်]] အယောက် နှစ်ရာ ခန့် စစ်ရှုံးပြီး [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ဘက် သို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/bangladesh-myanmar-border-guard-police-03112024170943.html|title=နယ်ခြားစောင့်တပ်သား နှစ်ရာလောက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်ထွက်ပြေး|work=RFA Burmese|access-date=၁၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၁ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> === ဇွန် ၂၅ === [[နောင်ချိုမြို့နယ်]]၊ကုန်းကြမ်းရွာ တွင် တပ်မတော် နှင့် တအောင်းတပ် တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/fighting-in-northern-myanmar-3abh/7669346.html|title=ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲတွေ တကျော့ပြန်ပေါ်ပေါက်|work=VOA Burmese|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄}}</ref>ထို့အတူ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ငြိမ်းချမ်းရေးကုန်း နှင့် [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၊ပန်ဆပေရွာဘက်တို့ တွင်လည်း ဖြစ်ပွားသည်။ယင်းမတိုင်မီနေ့များက ကျောက်မဲမြို့နယ်၊နောင်ချိုမြို့နယ် နှင့် မိုးကုတ်မြို့နယ် တို့ရှိ ရွာဘက်အချို့အား တပ်မတော်ဘက်က ပစ်ခတ်မှုများလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]] အားချိုးဖောက်နေသည်ဟု  တအောင်းတပ်ဘက်က သတင်းထုတ်သည်။ ဇွန်လ ၂၅ရက်အား တကျော့ပြန် ၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး ဟု ထိုတပ်က ကြေညာသည်။ == သက်ရောက်မှုများ == တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် [[လားရှိုး လေဆိပ်|လားရှိုးလေဆိပ်]]ကို ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကိုးကန့်၊ ဝ ဒေသ နှင့် လားရှိုးမြို့အကြား လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း ပြတ်တောက်သွားကာ ခရီးသည်နှင့် ကုန်ကား အသွားအလာများ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။<ref name="bbc">{{cite news |title=အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ စတင်၊ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် သိမ်းပိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3grd2y7nd0o |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာကျေးရွာ]]သို့ လက်နက်ကြီးကျသဖြင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး ၅ ဦးခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ စတင်၊ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် သိမ်းပိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3grd2y7nd0o |access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> တိုက်ပွဲကာလ ၁လအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု၊ လက်နက်ကြီးထိမှန်မှု၊တိုက်ပွဲအတွင်းထိခိုက်မှု စသည်တို့ကြောင့် အရပ်သားသေဆုံးမှုအနေဖြင့် ကလေးငယ် ၁၄ဦး နှင့် အရပ်သား ၇၇ ဦး ရှိသည်။ ဒဏ်ရာရသူ ၁၂၀ ကျော် ရှိသည်။အရပ်သားသေဆုံးမှုများသည် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ၊[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]]၊[[သီပေါမြို့နယ်|သီပေါ]]၊[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|နမ့်ခမ်း]]၊[[သိန္နီမြို့နယ်|သိန္နီ]]၊[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်|လောက်ကိုင်]]၊[[နောင်ချိုမြို့နယ်|နောင်ချို]]၊[[လားရှိုးမြို့နယ်|လားရှိုး]] အစရှိသည့် ဒေသများမှဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2z3zwyj25o|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနဲ့ အရပ်သားသေဆုံးမှု|work=BBC Burmese|access-date=၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက် တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ တိုက်ပွဲကြား [[မြောက်ဦးမြို့]] တွင် လက်နက်ကြီးကြောင့် အမျိုးသမီးနှင့်ကလေးငယ်အပါအဝင် အရပ်သား ၆ဦး သေဆုံးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mrauk-u-weapon-died-12272023030214.html|title=မြောက်ဦးမှာ လက်နက်ကြီးကြောင့် ကလေးငယ်တွေအပါအဝင် လူခြောက်ဦး သေဆုံး|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် မှ ၂၀၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့အထိ [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] ၏ စစ်ဆင်ရေး နှစ်လတာအတွင်း ရှမ်းမြောက်တွင် နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများကြား လက်နက်ကြီး၊ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကလေးငယ် ၂၈ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား ၁၃၀ ကျော် သေဆုံးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/1027-operation-civilians-died-12272023061928.html|title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး နှစ်လအတွင်း အရပ်သား ၁၃၀ ကျော် သေဆုံး|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ကိုးကန့်ဒေသ တစ်ခုထဲမှာပင် အရပ်သား ၆၅ဦး သေဆုံးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/kokang-civilians-died-12272023220901.html|title=ကိုးကန့်မှာ နှစ်လအတွင်း အရပ်သား ၆၅ ဦး သေဆုံး|work=RFA Burmese|access-date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]ဘက်သို့ [[လိမ်လည်မှု|ကျားဖြန့်အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်း]]များအတွင်း ပါဝင်သူများဟု သံသယရှိသူ ၄သောင်းကျော်အား လွှဲပြောင်းပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/over-40000-scam-suspects-in-myanmar-handed-over-to-china-in-2023-state-media|title=Over 40,000 scam suspects in Myanmar handed over to China in 2023: State media|work=Straits Time|access-date=6 January 2024|date=5 January 2024}}</ref> ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့ ည ၉ နာရီတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုများအရ တတိယအကြိမ်မြောက် မြန်မာစစ်တပ်နှင့် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်များအကြား နှစ်ဖက် အပစ်ရပ်ဆွေးနွေးပွဲတစ်ရပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ပထမနှင့် ဒုတိယအကြိမ်များတွင် ဆွေးနွေးချက် အဖြေမထွက်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါ တတိယအကြိမ်မြောက်ဆွေးနွေးပွဲတွင် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]]တစ်ရပ်ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန်အပါအဝင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်များထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် တပ်မတော် တို့အကြား တိုက်ပွဲများကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] တမြို့လုံးနီးပါး ပျက်စီးသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cw4m4jypk7yo|title=ရမ်းဗြဲမှာ တိုက်ပွဲတွေကြောင့် တမြို့လုံးနီးပါး ပျက်စီး|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> == နောင်ချိုမြို့ တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ == တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[နောင်ချိုမြို့]]ကို ပြန်လည်ရရှိရန် စစ်ကောင်စီတပ်က ဇွန်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်နေပါသည်။ ရှမ်းတောင်နှင့် ရှမ်းမြောက်အစပ် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ [[တောင်ခမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|တောင်ခမ်း]] စစ်ရေးခွင်တွင် စစ်ကောင်စီက အသာစီးရပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archivedate=2025-6-10}}</ref> နောင်ချိုမြို့သည် ရှမ်းတောင်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း (ပြင်ဦးလွင်) တို့နှင့် ဆက်စပ်နေသလို လားရှိုးမြို့သို့ ပေါက်သည့် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရေးပါသော မဟာဗျူဟာမြောက် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ TNLA နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] ဒုတိယအကျော့တွင် နောင်ချိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများ အခြေချရာ တောင်ခမ်းရွာကိုမူ မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ခမ်းရွာတွင်ရှိသော အမှတ် ၉၀၂ အ‌မြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်နှင့် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၅၄၊ ၂၀၆၊ ၄၀၆ တို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လမှစ၍ TNLA ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref name=":02" /> နောင်ချိုမြို့နှင့် တောင်ခမ်းရွာသည် မိုင် ၂၀ ဝန်းကျင် ကွာဝေးပြီး တောင်ခမ်းကိုသာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပါက ရှမ်းမြောက်ဘက်ခြမ်းသာမက ပြင်ဦးလွင်နှင့် မန္တလေးဘက်ခြမ်းအထိ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကြောင်း မြေပြင်စစ်ရေးရင်းမြစ်များက ပြောသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ တောင်ခမ်းကို ထိုးစစ်ဆင်နေသည့် TNLA နှင့် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များကို စစ်ကောင်စီက အလုံးအရင်းဖြင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ရေးအသာစီးရခဲ့ပြီး တပ်နေရာအချို့ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှ အင်အားပြန်လည်စုဖွဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်ထိုးစစ်ဆင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ TNLA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက "အပစ်ခတ်ရပ်စဲတယ်လို့ စစ်ကောင်စီက ကြေညာထားပေမဲ့ အခု နောင်ချိုဘက်ကို ဦးတည်ပြီး ထိုးစစ်ဆင်လာလို့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တရုတ်အကူအညီဖြင့် စစ်ကောင်စီက လားရှိုးမြို့ကို ပြန်လည်ရရှိပြီးနောက် မြန်မာ-တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအတွက် အဓိကကျသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ပြန်လည်ပွင့်ရန်အတွက် နောင်ချိုမြို့သည် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်နေကြောင်း စစ်ရေးရင်းမြစ်များက သုံးသပ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း စစ်ကောင်စီက ဤမြို့ကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":02" /> == မှတ်စုများ == {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] g9hzb4tq1x5512cd3otqpt8dw5vjg1h 0 262609 1052072 859396 2026-09-09T18:31:05Z Dr Lotus Black 31011 1052072 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|ရူပဗေဒဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒတွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး လက်ခံထားသော [[မဟာစကြဝဠာ ပေါက်ကွဲမှုကြီး|မဟာစကြဝဠာ ပေါက်ကွဲမှု]] စကြဝဠာဗေဒ အနုပညာ ဖန်တီးချက် စံပုံစံ (အချိန်နှင့် အရွယ်အစားကို လျစ်လျူရှု)]] '''ရူပစကြဝဠာဗေဒ'''({{small|{{lang-en|Physical cosmology}}}})သည် [[စကြဝဠာဗေဒ]]၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို လေ့လာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော စကြဝဠာဗေဒ၏ နယ်ပယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''စကြဝဠာဗေဒဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဌာန်''' သို့မဟုတ် ရိုးရိုး '''စကြဝဠာဗေဒ'''သည် စကြဝဠာ၏ အကြီးမားဆုံး အတိုင်းအတာ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် [[မက္ကင်းနစ်]]ဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်များကို ပံ့ပိုးပေးကာ [[စကြဝဠာ]]၏ မူလ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ [[စကြဝဠာ၏ သမိုင်း|ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်]]နှင့် စကြဝဠာ၏ အဆုံးစွန်သော ကံကြမ္မာဆိုင်ရာ အခြေခံ မေးခွန်းများကို လေ့လာသော ဘာသာရပ် ဖြစ်သည်။<ref>For an overview, see George FR Ellis (2006). "Issues in the Philosophy of Cosmology". In Jeremy Butterfield & John Earman (ed.). ''Philosophy of Physics (Handbook of the Philosophy of Science) 3 volume set''. North Holland. arXiv:[[arxiv:astro-ph/0602280|astro-ph/0602280]].</ref> [[သိပ္ပံပညာ|သိပ္ပံပညာရပ်]] တစ်ခု ဖြစ်သော စကြဝဠာဗေဒသည် အာကာသဝတ္ထုများက ကမ္ဘာနှင့် တူညီသော ရူပနိယာမများကို လိုက်နာကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် ကော့ပါးနိကပ် နိယာမနှင့် ဤသို့သော ရူပနိယာမများကို ဦးစွာ နားလည်နိုင်စေသော [[ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်|နယူတန် မက္ကင်းနစ်]]မှ စတင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]] mtxkssqewa0iungspsw1vdh1i6ms5xk 0 280044 1052121 1051849 2026-09-10T03:28:51Z Salai Rungtoi 22844 /* စက်တင်ဘာ */ 1052121 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] 8kau4l26iialvmcabpe7iv2c3joynyf 0 288980 1052115 1042175 2026-09-10T02:58:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052115 wikitext text/x-wiki အသားနီပန်းသီး ({{lang-en|Redlove apple}}) ဆိုသည်မှာ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]မှ Markus Kobelt က စိုက်ပျိုးမွေးမြူဖန်တီးထားသည့် ပန်းသီးမျိုးကွဲများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသားနီပြီး ရောဂါပိုးမွှားဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိသော(scab-resistant) ပန်းသီးပင်များကို ဝတ်မှုန်ကူးစပ်ခြင်းမှ ရရှိလာသည့် မျိုးစပ်ပန်းသီးများဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများမှာ 'Redlove Calypso'၊ 'Redlove Circe'၊ 'Redlove Era' နှင့် 'Redlove Odysso' တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=hello |title=Redloves® - red-fleshed apple varieties {{!}} Pome Fruit {{!}} Fruit Trees {{!}} Plants {{!}} |url=http://www.lubera.co.uk/plants/fruit-trees/pome-fruit/redloves-red-fleshed-apple-varieties-/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022003/http://www.lubera.co.uk/plants/fruit-trees/pome-fruit/redloves-red-fleshed-apple-varieties-/ |archive-date=2015-11-17 |access-date=2026-07-05 |website=www.lubera.co.uk |language=de}}</ref> အချို့သော Redlove ပန်းသီးမျိုးကွဲများတွင် သာမန်ပန်းသီးများထက် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်း (Antioxidant) ၃၀-၄၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုပါဝင်သည်။ ဤပန်းသီး၏ အပြင်ဘက်နှင့် အတွင်းသားနှစ်ခုလုံးမှာ နီရဲနေပြီး အလယ်ဗဟိုတွင်မူ အဖြူရောင် အစင်းကြောင်းလေး ပါရှိသည်။ Redlove ပန်းသီးများကို မူပိုင်ခွင့်အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် တရားဝင်ရောင်းချလျက်ရှိပြီး၊ စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခွင့် လိုင်စင်များကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် Lubera AG ကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ပါသည်။<gallery> File:RedLove_Schnitz.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RedLove_Schnitz.jpg|လှီးဖြတ်ထားသည့် အသားနှီပန်းသီး (Redlove ပန်းသီး) တစ်လုံး File:RedLove_Circe.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RedLove_Circe.jpg|'Redlove Circe' ပန်းသီးပင်၏ ခရမ်း‌ရောင် ပန်းပွင့်များ File:Redlove_Era_im_Gras.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Redlove_Era_im_Gras.jpg|'Redlove Era' ပန်းသီး၏ အလျားလိုက်ဖြတ်ထားသည့် ပုံစံ </gallery> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} * {{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.delish.com/food/grocery-products/an-apple-red-as-a-rose-through?gt1=47001|title=An Apple Red as a Rose, Through and Through|date=19 July 2010}} * [http://www.suttonelms.org.uk/redlove.html Redlove, a new Swiss variety] * [http://www.lubera.co.uk/luberacouk/redlove.html, The Redlove story]{{Dead link|date=September 2026 }} * http://www.Lubera.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524192208/http://www.lubera.com/ |date=24 May 2013 }} – Redlove producing tree nursery of Markus Kobelt [[ကဏ္ဍ:ပန်းသီး]] pd8nqae7xer5lbwx8upxa75wrrl0r5l 0 290146 1052129 1051676 2026-09-10T06:00:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]<br /> <small>([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးဖြင့်]])</small> <br /><small>(၃၀ မေ ၂၀၂၆)</small> 1052129 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ | image = [[File:PM meeting with the President of the Republic of the Union of Myanmar, Mr. U Min Aung Hlaing at Hyderabad House, in New Delhi on June 01, 2026.jpg|250px|alt=ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် တွေ့ဆုံစဉ်]] | caption = သမ္မတ၏ ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယခရီးစဉ်အတွင်း တွေ့ဆုံမှုမှတ်တမ်းပုံ | headerstyle = background:#cc3333; color:white; | header1 = အချက်အလက်များ | label2 = ပုဂ္ဂိုလ် | data2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | label3 = ရာထူး | data3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]<br /> <small>(၂၀၂၁–၂၀၂၆)</small><br />[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]<br /> <small>(၂၀၂၆–လက်ရှိ)</small> | label4 = နိုင်ငံ | data4 = {{flag|Myanmar}} | label5 = ပထမဆုံး ခရီးစဉ် | data5 = * [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]<br /> <small>([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးဖြင့်]])</small> <br /><small>(၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁)</small> * [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]<br /> <small>([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးဖြင့်]])</small> <br /><small>(၃၀ မေ ၂၀၂၆)</small> | label6 = စုစုပေါင်း ခရီးစဉ် | data6 = ၁၆ ကြိမ် }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ''' သည် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] (ယခင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]) က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်စဉ် ကာလအတွင်း ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တရားဝင် သွားရောက်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်အဆင့် နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများ တက်ရောက်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက် |url=http://moi.gov.mm/index.php/news/12918 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာရယူ]]အပြီး စစ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအဖြစ် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ ဂျကာတာမြို့၌ ကျင်းပသည့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက် တွင် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ တာဝန်]] ကို စတင်ရယူခဲ့ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ နယူးဒေလီမြို့သို့ တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-03 |title=ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့အိန္ဒိယခရီး - ဘယ်လိုကတိကဝတ်တွေပြုနိုင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c62ep6lk4y7o |access-date=2026-08-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ပြည်ပခရီးစဥ်များ (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ) == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width:6%;" | စဉ် ! style="width:15%;" | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ! style="width:24%;" | မြို့များ ! style="width:25%;" | ရက်စွဲ ! style="width:30%;" | အကြောင်းအရာ |- | align="center" | ၁ | {{အလံ|India}} | [[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]<br />[[နယူးဒေလီမြို့]]<br />[[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] | align="center" | ၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | |- | align="center" | ၂ | {{အလံ|China}} | [[ပေကျင်းမြို့]] | align="center" | ၁၅ – ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ပေကျင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> | |- | align="center" | ၃ | {{အလံ|Laos}} | [[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] | align="center" | ၃ – ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" | ၄ | {{အလံ|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၆ – ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |date=2026-08-07 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကန့်ကွက်မှုတွေနဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဉ် စတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> | |- | align="center" |၅ |{{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} | * [[မော်စကိုမြို့]] * [[မင့်စ်မြို့]] | align="center" |၁၇ - ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" |၆ |{{flag|Vietnam}} |[[ဟနွိုင်းမြို့]] | align="center" |၄ - ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ |url=http://moi.gov.mm/news/87790 |access-date=2026-09-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" |၇ |{{flag|Cambodia}} | | align="center" | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;" |- ! colspan="3" style="background:#4682b4; color:white; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;" |{{flagicon|Myanmar}} {{flagicon|India}} အိန္ဒိယနိုင်ငံ တရားဝင်ခရီးစဉ် အနှစ်ချုပ်မှတ်တမ်း <span style="font-size: 85%; font-weight: normal;">(၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆)</span> |- style="background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;" | style="width:25%;" | ရက်စွဲနှင့် တည်နေရာ | style="width:30%;" | တွေ့ဆုံမှုနှင့် လေ့လာမှုများ | style="width:45%;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ဆွေးနွေးချက်နှင့် ရလဒ်များ |- | align="center" | '''မေ ၃၀'''<br />[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]] | မဟာဗောဓိစေတီတော်နှင့် မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်။ | နှစ်နိုင်ငံအကြား ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် ပြည်သူအချင်းချင်း ဘာသာရေးအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ |- | align="center" | '''မေ ၃၁'''<br />[[နယူးဒေလီမြို့|နယူးဒေလီ]]နှင့် နွိုင်ဒါ | * မြန်မာ-အိန္ဒိယ စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်း။<br />* NETRA စွမ်းအင်နည်းပညာအဖွဲ့သို့ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း။ | နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ တိုးချဲ့ရန် အမှာစကားပြောကြားပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်သုတေသနများကို လေ့လာခဲ့သည်။ |- | rowspan="3" align="center" | '''ဇွန် ၁'''<br /> နယူးဒေလီ (သံတမန်ရေးရာ) | အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ ဒါမိုဒါဒါစ် မိုဒီ]] နှင့် သီးခြားတွေ့ဆုံဆွေးနွေး။ | အိန္ဒိယ၏ "အိမ်နီးချင်းဦးစားပေးမူဝါဒ" အောက်တွင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲမှုများ တိုးမြှင့်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မိမိတို့နယ်မြေအား အိန္ဒိယလုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေရန် အသုံးပြုခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံခဲ့ပြီး ကုလားတန်စီမံကိန်းနှင့် သုံးနိုင်ငံအဝေးပြေးလမ်းမကြီး အမြန်အပြီးသတ်ရန် နှစ်ဖက် သဘောတူခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ မြန်မာကျောင်းသားများအတွက် မဲခေါင်-ဂင်္ဂါ ICCR ပညာသင်ဆုများကို လက်ရှိပေးအပ်လျက်ရှိသော ပညာသင်ဆု (၃၆) ခုမှ ပညာသင်ဆု (၁၀၀) အထိ တိုးမြှင့်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်က အသိပေးပြောကြားခဲ့သည်။ |- | အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ [[ဒရူပါဒီ မာမူ|ရှရီမတီ ဒရောပါတီ မာမူ]] နှင့် တွေ့ဆုံ။ | နှစ်နိုင်ငံ ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဘုံကတိကဝတ်များကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။ |- | နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်တို့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ။ | ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် နယ်စပ်ဒေသ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေရန် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |- | align="center" | '''ဇွန် ၂ – ၃'''<br />မဟာရက်ရှ်ထရာ | ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့် မွမ်ဘိုင်းမြို့၌ တွေ့ဆုံ။ | မွမ်ဘိုင်းမြို့ ခရီးစဉ်အတွင်း ရှိရင်းစွဲ နှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} == တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၁-၂၀၂၆) == အောက်ပါတို့သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;" | တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ စာရင်း(၂၀၂၁-၂၀၂၆) |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:15%;" | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ! style="width:15%;" | မြို့များ ! style="width:20%;" | ရက်စွဲ ! style="width:45%;" | အကြောင်းအရာ |- | align="center" | ၁ | {{flag|Indonesia}} | [[ဂျကာတာမြို့]] | align="center" | ၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁ | အာဏာရယူပြီးနောက် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၂ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၂၁–၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ | မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၃ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၁၀–၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ | ရုရှားနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ် ခရီးစဉ်အတွင်း မော်စကိုမြို့တွင် ရွှေစည်းခုံပုံတူ စေတီတော် ထီးတော်တင်လှူခြင်း၊ ရုရှား-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား-အာဆီယံ စီးပွားရေးကောင်စီတို့နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၄ | {{flag|Russia}} | ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ | align="center" | ၄–၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ | (၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးတွင် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင် နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၅ | {{flag|China}} | [[ကူမင်းမြို့]] | align="center" | ၅-၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ | (၈) ကြိမ်မြောက် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (GMS) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ လီချောင်း နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၆ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} | [[မော်စကိုမြို့]] <br /> မင့်စ်မြို့ | align="center" | ၃–၉ မတ် ၂၀၂၅ | ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင်၊ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၇ | {{flag|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ | ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၈ | {{flag|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ | ဘန်ကောက်မြို့တွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အပါအဝင် အကြံပေး သက်ဆင် တို့နှင့် သုံးပွင့်ဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ |- | align="center" | ၉ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၇–၁၀ မေ ၂၀၂၅ | ရုရှားနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ပြီးဆုံးခြင်း နှစ် (၈၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ရင်ပြင်နီ အောင်ပွဲ စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါ သီးခြားတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၀ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} | မင့်စ်မြို့<br />နိုဗိုစီဗစ်မြို့<br />အူလန်-အူဒေးမြို့ | align="center" | ၂၅–၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ | (၄) ကြိမ်မြောက် ဥရောပ-အာရှ စီးပွားရေးဖိုရမ် (EEF 2025) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံ နိုဗိုစီဗစ်ဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Andrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သကဲ့သို့ ဘူရားတီးယားပြည်နယ် အူလန်-အူဒေးမြို့သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၁ | {{flag|China}} | တီယန်ကျင်းမြို့ | align="center" | ၃၀ ဩဂုတ် – ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ | [[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေး သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၂ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Kazakhstan}} | [[မော်စကိုမြို့]]<br /> အက်စတာနာမြို့ | align="center" | ၂၄–၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ | ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ရုရှားသမ္မတ အပါအဝင် ကာဇက်စတန်သမ္မတ တို့နှင့်ပါ သီးခြားစီတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ|​မင်းအောင်လှိုင်]] jbi4tqmcovu8kmxoca9pfuu0ebn2wcm 0 290976 1052078 1050426 2026-09-09T21:20:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052078 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = လုကာဆေးရုံ | native_name = Luke Hospital | native_name_lang = en | image = | caption = | location = [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates = | healthcare = အခမဲ့ | type = အထွေထွေရောဂါကု နှင့် အရေးပေါ် ဆေးရုံ | specialty = ခွဲစိတ်ကုသရေး၊ အရိုးအကြော နှင့် သားဖွားမီးယပ် | emergency = ရှိ | affiliation = ကရင်နီဆေးကောလိပ် (ပူးပေါင်း) | beds = ၆၀ | founded = မေ ၂၀၂၂ | closed = | website = }} '''လုကာဆေးရုံ''' ({{lang-en|Luke Hospital}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်နယ်]]ရှိ တောတွင်းတစ်နေရာတွင် လျှို့ဝှက်တည်ဆောက်ထားသည့် အကျိုးအမြတ်မယူသော ပရဟိတဆေးရုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ကရင်နီပြည်နယ်အတွင်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်လာချိန်တွင် အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) ၌ ပါဝင်လာသည့် ဆရာဝန်များ၊ သူနာပြုများနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများက စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အရပ်သားများ၊ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူများနှင့် ပဋိပက္ခများကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိသူများအတွက် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးသော ခွဲစိတ်ကုသမှုများကို အဓိကထား ကုသပေးလျက်ရှိပြီး ကရင်နီပြည်နယ် ကျန်းမာရေးကွန်ရက်၏ အဓိကအချက်အချာ ဆေးရုံအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။<ref name="Nikkei2024">{{cite news |last=Falise |first=Thierry |title=Myanmar rebels create jungle medical network |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Myanmar-rebels-create-jungle-medical-network |work=Nikkei Asia |date=19 May 2024 |language=en |access-date=26 August 2026 }}{{Dead link|date=September 2026 }}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပြည်သူ့ဆေးရုံများ ရပ်ဆိုင်းသွားချိန်တွင် လွိုင်ကော်ဆေးရုံမှ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများသည် CDM လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ကုသပေးရန် ယာယီဆေးရုံတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ကုသပေးခဲ့သည်။ ဆေးရုံတည်ထောင်သူများအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဒေါက်တာပေါင် (Dr. Paung) သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကရင်နီပြည်နယ်အတွင်း ရွေ့လျားဆေးခန်း (Mobile clinics) များကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ ခွဲစိတ်ခန်းပါဝင်သော ဆေးရုံတစ်ရုံကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်လအကြာတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးမှုကို ခံခဲ့ရသည်။<ref name="SkyNewsHospital2023">{{cite news |last=Ramsay |first=Stuart |title=The secret jungle hospital on the frontline in Myanmar: 'It's a conveyor belt of horror' |url=https://news.sky.com/story/the-secret-jungle-hospital-on-the-frontline-in-myanmar-its-a-conveyor-belt-of-horror-12916552 |work=Sky News |date=18 July 2023 |language=en |access-date=26 August 2026 }}</ref> ထို့နောက် ကရင်နီပြည်နယ်အတွင်း လိုအပ်နေသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများကို ဆက်လက်ပေးအပ်နိုင်ရန် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် လွိုင်ကော်မြို့တို့မှ CDM ဆရာဝန်များနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းကာ လုကာဆေးရုံကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လတွင် တရားဝင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ လုကာဆေးရုံ၏ ပူးတွဲတည်ထောင်သူများတွင် လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးမှ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာမျိုးခန့်ကိုကို၊ ဒေါက်တာပေါင်း၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာရှင် ကိုကင်မ် (Kim) နှင့် 'HOPE for Burma' ကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူ နောက်ဆုံးနှစ် ဆေးကျောင်းသူ မလင်းနီဇို (Linn Nizho) တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref name="SkyNewsHospital2023"/> လုကာဆေးရုံတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ၅၀ ခန့်ဖြင့် လည်ပတ်လျက်ရှိပြီး အထွေထွေခွဲစိတ်အထူးကု၊ အရိုးအကြောအထူးကုနှင့် သားဖွားမီးယပ်အထူးကု စသည့် အထူးကုဆရာဝန် ၆ ဦးထက်မနည်း ပါဝင်သည်။ ဆေးရုံ၏ Clinical Director ဖြစ်သူ ဒေါက်တာမျိုးခန့်ကိုကိုသည် ကရင်နီဒေသအတွက် အနာဂတ် ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များ မွေးထုတ်ပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ဖွင့်လှစ်သည့် ကရင်နီဆေးကောလိပ် (Karenni Medical College) ၏ ကျောင်းအုပ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူထားသည်။<ref>{{cite news |title=ဆေးကောလိပ်ဖွင့်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ CDM ခွဲစိတ်ဆရာဝန် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/medical-college-open-surgeon-08162024163056.html |work=Radio Free Asia |language=my |author=စန်းမော်အောင် |date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ |access-date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ }}</ref> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[https://www.facebook.com/share/1DM6XqVUPg/ လုကာ ဆေးရုံ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် စာမျက်နှာ] == ကိုးကား == {Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[Category:ကယားပြည်နယ်]] hkw3ylz4xlqg7fm46zfwncx3pncm5tn 0 291018 1052051 1051556 2026-09-09T12:46:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052051 wikitext text/x-wiki {{Notability|person}} '''မင်းထက်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယို သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ <ref>[https://mrtv.gov.mm/en/news-194562 "အရာရာတိုင်းထက်" ဇာတ်လမ်းတွဲ မိတ်ဆက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260208014543/https://www.mrtv.gov.mm/en/news-194562 |date=8 February 2026 }}၊ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV) တရားဝင်ဝဘ်ဆိုက်။</ref> <ref>[https://www.myanmarcelebrity.com/2023/08/blog-post_26.html အတိတ်က အမှား အတွက် နောင်တရတယ် မင်းထက်]၊ Myanmar Celebrity News၊ ၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃။</ref><ref>[https://www.textiledirectory.com.mm/fashion/celebrities/item/2038-academy-news.html ေအာက္်င္းငွက္ေမာင္ႏွံ ဖက္ရွင္ဒီဇိုင္းနဲ႔ ပြဲတက္မယ့္ မင္းထက္နဲ႔ စိုးႏၵာေက်ာ္]၊ Myanmar Textile & Garment Directory၊ ၂၀၁၈။</ref> == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ == မင်းထက်သည် ရဲစုံထောက်ဇာတ်ကားများ၊ အက်ရှင်ဇာတ်ကားများနှင့် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများဖြင့် လူသိများသည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိတွင်လည်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများကို ဆက်တိုက်ရိုက်ကူးလျက်ရှိပြီး ရုပ်သံလိုင်းများတွင် ပြသခဲ့သည့် ''သိဒ္ဓိရှင်နှင့် လှကဝေ'' (Season 1 & 2) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်လည်း သရုပ်ဆောင် စိုးနန္ဒာကျော်နှင့် တွဲဖက်ကာ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.youtube.com/@ZABUTALUENTERTAINMENT Zabutalu Entertainment] YouTube ချန်နယ်။</ref><ref>[[https://www.youtube.com/@saunghninyee/videos ဆောင်းနှင်းရည် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး] YouTube ချန်နယ်။</ref> == ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားများနှင့် ဇာတ်လမ်းတွဲများ == === ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားများ === * *အထူးရဲ၏ချစ်ပုံပြင်* (ယူကျုတွင် ပြသသည့်နာမည် - *မူးယစ်ကိုနှိမ်နင်းမဲ့ဘရှိန်း*) * * ဒေါနတောင်စစ်ဆင်ရေး* * * တစ်ပြည်လုံးတွင်သာယာမည်(ကတုံးပေါ်ထိပ်ကွက်)* * *သော့ချက်များ၏ကျိန်စာ* * *အမှောင်ခွင်းမည့်အလင်းမြှား* * *မူးယစ်ဂိုဏ်းအနရာယ်* * *ရွာအော်လံ* * *လောဘနွံ* === ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ === * *သိဒ္ဓိရှင်နှင့် လှကဝေ* (Season 1 & 2) <ref>[https://www.youtube.com/@saunghninyee/videos ဆောင်းနှင်းရည် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး] YouTube ချန်နယ်။</ref> * *အရာရာတိုင်းထက်* == အကိုးအကား == {{reflist}} c5psbxbmndvdm48b19eh8r4auu4pojn 2 291225 1052133 1051855 2026-09-10T07:03:57Z CobaltEcho9 113523 1052133 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ([https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ) ရခိုင်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းအချို့တွင် ၉ ရာစုနှင့် ၁၁ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်သော ချင်းလူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းထားသည်။ နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” သို့မဟုတ် ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သော အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများတွင် မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂])  == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားသင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေး သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile 88zpeahtk03ajbwirkqylbvl5lh8ski 1052136 1052133 2026-09-10T07:21:45Z CobaltEcho9 113523 1052136 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂])  == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားသင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေး သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile 3rs3kax50d6abjzjcm8hpd1hirjvt2u 1052141 1052136 2026-09-10T07:37:09Z CobaltEcho9 113523 1052141 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ AD 10-13 ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၃] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားသင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေး သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile 52s6vy8y8837kg3fjm0jvt6766o72wi 1052142 1052141 2026-09-10T07:41:15Z CobaltEcho9 113523 1052142 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၃] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile kwfurapg9d1d2qodjiai3ey4kyg1kub 1052143 1052142 2026-09-10T07:43:31Z CobaltEcho9 113523 1052143 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၃])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၃] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile 0g5z4a400jzpyef2lis001l97tdysux 1052146 1052143 2026-09-10T07:46:42Z CobaltEcho9 113523 1052146 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၃])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၄] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ 1]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin 3]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 3]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions 4]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile mw9fq5tq1g0hu60ab1oplqf3nwdy4mb 1052147 1052146 2026-09-10T07:48:57Z CobaltEcho9 113523 1052147 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၃])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၄] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ ၅]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin ၆]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 ၇]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions ၈]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Joshua Project - The Letu Profile tl9qxjw83v027szj996xk28tx46tg7h 1052149 1052147 2026-09-10T07:56:30Z CobaltEcho9 113523 1052149 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု<br>(Letu Chin) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|လေးတူချင်းဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] |related = [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]] }} = '''လေးတူချင်း''' = လေးတူချင်း (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') Letu, Leitu, Laytu and Ledu) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစုတစ်စု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [[ချင်းလူမျိုး| "လဲဒူ" ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "လဲဒု" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန် (ရခိုင်) ရိုးမဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ သို့သော် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ [[https://www.scribd.com/document/687255346/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84 ၁] ] ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ [https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၂] နောက်ပိုင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ([https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 ၃])  ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ [https://www.burmalibrary.org/en/zo-history ၄] == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးမြှားစင်း (၆)ချောင်းဖြင့် အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း လိုက်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို လက်ရှိချိန်အထိ တချို့နေရာမှာ ကျင့်သုံး ကြသေးသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များအနေဖြင့် ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေး ဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ် သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်မည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းလူမျိုးများသည် “ပါးမဲချင်း” အုပ်စုဝင်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်း လူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို Mháwi Sún Ne[[https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ ၅]] လို့ ခေါ်ပါသည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးမဲ (သို့) ပါးရဲထိုးထားကြသည်ဟု အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[<nowiki/>[[iarchive:in.gov.ignca.31115|2]]] သိရပါသည်။ သံချောင်းဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ '''မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး''' မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း[[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/historical-documents-on-letu-chin ၆]] ဟု ဆိုထားသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် Jens Parkitny က အထူး‌လေ့လာထားသည်ကို ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ [[https://us.amazon.com/Jens-Uwe-Parkitny-Myanmars-Tattoos/dp/3735603556 ၇]] ---- == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟို ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလ များတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ [[https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions ၈]] == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ချင်းပုံ လူမျိုးများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စု အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ === '''အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား''' === လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) {| class="wikitable" | valign="top" | A a | valign="top" | AW aw | valign="top" | B b | valign="top" | C c | valign="top" | D d | valign="top" | E e |- | valign="top" | Ë ë | valign="top" | G g | valign="top" | H h | valign="top" | I i | valign="top" | J j | valign="top" | K k |- | valign="top" | L l | valign="top" | M m | valign="top" | N n | valign="top" | O o | valign="top" | P p | valign="top" | Q q |- | valign="top" | R r | valign="top" | S s | valign="top" | T t | valign="top" | U u | valign="top" | V v | valign="top" | X x |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | Y y | valign="top" | Z z | valign="top" | | valign="top" | |} သရ(၁၁) လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" | K က | valign="top" | Kh ခ | valign="top" | Ng င | valign="top" | C စ | valign="top" | S ဆ |- | valign="top" | Ny ည | valign="top" | T တ/သ | valign="top" | Th ထ | valign="top" | D ဒ/ဓ | valign="top" | N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == * Cecil Champain Lowis — The Tribes of Burma * C. M. Enriquez — Races of Burma * Census of India (1921, 1931) * မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ — တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း) * Kenneth VanBik — Proto Kuki-Chin * David Peterson — On Kuki-Chin Subgrouping * Muhammad Zakaria — A Grammar of Hyow * Tha Tun Pru — The Minbya Chin Hills of the Akyab District * Kyin Lam Mang — Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals * Helga So-Hartmann — Notes on the Southern Chin languages * Vumson Suantak — ZO HISTORY * Joshua Project - The Letu Profile 9wztvz8fksqumlvrqg04gbu8v75upgf 100 291322 1052113 1051843 2026-09-10T02:48:00Z Salai Rungtoi 22844 1052113 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=08|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့|ကိုးကန့်တပ်]] (MNDAA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော [[သိန္နီမြို့နယ်]]အတွင်း ယမ်းချက်ဂိုဒေါင်တစ်လုံး ပေါက်ကွဲမှုတွင် သေဆုံးသူ ၁၅ ဦးခန့်ရှိပြီး ယင်းတို့အနက် တရုတ်နိုင်ငံသား နှစ်ဦးထက်မနည်း ပါဝင်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cxyvznj05355t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} qspdbvig0iz2w5xw0ww6jsgfim2wbi1 100 291339 1052120 1051963 2026-09-10T03:26:55Z Salai Rungtoi 22844 1052120 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=09|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 5ba6g5jjmykqajtibqgtcp08imsppgt 0 291349 1052079 1052021 2026-09-09T22:22:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1052079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 393eopteu9gz3euee1wtik73ylw868b 1052080 1052079 2026-09-09T22:24:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1052080 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 5ih0zofpbyfmu12u515mwl8fhube7r6 1052081 1052080 2026-09-09T22:29:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဓိကကျွန်းများ */ 1052081 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲဂျိမ]]|伊江島|Iejima}} ** {{nihongo|[[Kumejima, Okinawa|Kume-jima]]|久米島町|Kumejima-chō}} ** {{nihongo|[[Okinawa Island]]|沖縄島|Okinawa-jima}} ** {{nihongo|[[Kerama Islands]]|慶良間諸島|Kerama-shotō}} * {{nihongo|[[Miyako Islands]]|宮古列島|Miyako-rettō}} ** {{nihongo|[[Miyako-jima]]|宮古島|Miyako-jima}} * {{nihongo|[[Yaeyama Islands]]|八重山列島|Yaeyama-rettō}} ** {{nihongo|[[Iriomote Island]]|西表島|Iriomote-jima}} ** {{nihongo|[[Ishigaki Island]]|石垣島|Ishigaki-jima}} ** {{nihongo|[[Yonaguni]]|与那国島|Yonaguni-jima}} * {{nihongo|[[Senkaku Islands]]|尖閣諸島|Senkaku-shotō}} * {{nihongo|[[Daitō Islands]]|大東諸島|Daitō-shotō}} ** {{nihongo|[[Minamidaitōjima]]|南大東島|Minami-Daitō}} ** {{nihongo|[[Kitadaitōjima]]|北大東島|Kita-Daitō}} ** {{nihongo|[[Okidaitōjima]]|沖大東島|Oki-Daitō}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 17q3tpv49zqd8ub4ic9vigw41xv1ir8 1052082 1052081 2026-09-09T22:35:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဓိကကျွန်းများ */ 1052082 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမ၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] mu5fgekvnaa5rx6p4ddy9f6q5grrh4b 1052083 1052082 2026-09-09T22:35:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဓိကကျွန်းများ */ 1052083 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] p3vr6pmp26osz2x98j3p8898s14lor7 1052084 1052083 2026-09-09T22:39:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဓိကကျွန်းများ */ 1052084 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] kev9gla1gc9la59sqz8bm0uwbyfdqsj 1052085 1052084 2026-09-09T22:40:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1052085 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] j8q80f9co6lh0pov3di7kt408r07sxg 1052086 1052085 2026-09-09T22:43:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြို့ပြဒေသများ */ 1052086 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===Town mergers=== {{main|List of mergers in Okinawa Prefecture}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] akjef8je192xbgd9hydpmgdq0igbrpj 1052087 1052086 2026-09-09T22:44:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Town mergers */ 1052087 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] l4urwjobrubluywktk4oqj0okbkb5bs 1052088 1052087 2026-09-09T22:52:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ */ 1052088 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] efebep7xl5ijvdf49za4gf8gs94g5yz 1052089 1052088 2026-09-09T22:53:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပညာရေး */ 1052089 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 062qi66mhz8yt3kikdzkon8gygc1v2z 1052090 1052089 2026-09-09T22:56:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */ 1052090 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] ql4fpa8fywb9xlb32x2aexoewqg5mg5 1052091 1052090 2026-09-09T23:01:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆိပ်ကမ်းများ */ 1052091 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==စီးပွားရေး== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] mxvg5ojyin5wml0ldi525devm5lpuyb 1052092 1052091 2026-09-09T23:01:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးပွားရေး */ 1052092 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==စီးပွားရေး== ==အမေရိကန်စစ်တပ်၏ အဆောက်အဦများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] en3hqhttg8jui6stt5z1kc2wnxztswx 1052093 1052092 2026-09-09T23:02:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1052093 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html? |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp}}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==စီးပွားရေး== ==အမေရိကန်စစ်တပ်၏ အဆောက်အဦများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons}} {{Wikivoyage|Okinawa}} {{NIE Poster|Okinawa}} *[http://dc-office.org/brochure/ Okinawa Prefectural Government Washington DC Office] *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/ Official Okinawa Prefecture website] {{in lang|ja}} *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/site/chijiko/kohokoryu/foreign/english/index.html Official Okinawa Prefecture website] *[http://rca.open.ed.jp/web_e/ Ryukyu Cultural Archives] *[http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601190143/http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ |date=June 1, 2023 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 0w7nbxm5a2wlmep44550ipwbzn26n7c 1052119 1052093 2026-09-10T03:23:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1052119 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp |archive-date=11 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211034333/https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html |url-status=dead }}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==စီးပွားရေး== ==အမေရိကန်စစ်တပ်၏ အဆောက်အဦများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons}} {{Wikivoyage|Okinawa}} {{NIE Poster|Okinawa}} *[http://dc-office.org/brochure/ Okinawa Prefectural Government Washington DC Office] *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/ Official Okinawa Prefecture website] {{in lang|ja}} *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/site/chijiko/kohokoryu/foreign/english/index.html Official Okinawa Prefecture website] *[http://rca.open.ed.jp/web_e/ Ryukyu Cultural Archives] *[http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601190143/http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ |date=June 1, 2023 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] jisttf48jk5pcww90aykgn0v2uiq0z7 0 291353 1052049 2026-09-09T12:33:35Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox spaceflight | name = Apollo 5 | image = Lunar Module-1 and Spacecraft Lunar Module Adapter (SLA)-7 in the Kennedy Space Center's Manned Spacecraft Operations Building.jpg | image_caption = Lunar Module 1 being mated to the အပိုလို (အာကာသယာဉ်)|Spacecraft–L..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052049 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Apollo 5 | image = Lunar Module-1 and Spacecraft Lunar Module Adapter (SLA)-7 in the Kennedy Space Center's Manned Spacecraft Operations Building.jpg | image_caption = Lunar Module 1 being mated to the [[အပိုလို (အာကာသယာဉ်)|Spacecraft–LM adapter]] (SLA-7) in preparation for launch as Apollo&nbsp;5 | insignia = | mission_type = Uncrewed Earth orbital LM flight ([[:en:List of Apollo missions#Alphabetical mission types|B]]) | operator = [[NASA]] | COSPAR_ID = {{ubl|Ascent stage: 1968-007A|Descent stage: 1968-007B|S-IVB: 1968-007C}} | SATCAT = 3106 | mission_duration = 11&nbsp;hours, 10&nbsp;minutes | orbits_completed = 7 | spacecraft = [[:en:Apollo Lunar Module]]-1 | manufacturer = [[:en:Grumman]] | launch_mass = {{convert|14360|kg|lb}}<ref name="orbital_info"/> | launch_date = {{start-date|January 22, 1968, 22:48:09|timezone=yes}}&nbsp;UTC :en: | launch_rocket = [[Saturn IB]] SA-204 | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Space Force Station|Cape Kennedy]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 37|LC-37B]] | disposal_type = Uncontrolled reentry | deactivated = {{End-date|January 23, 1968 9:58|timezone=yes}}&nbsp;UTC | decay_date = {{Ubl|Ascent stage: {{end-date|January 24, 1968}}|Descent stage: {{end-date|February 12, 1968}}}} | orbit_epoch = January 22, 1968<ref name=satcat>{{cite web|last=McDowell|first=Jonathan|authorlink=Jonathan McDowell|title=SATCAT|url=http://planet4589.org/space/log/satcat.txt|publisher=Jonathan's Space Pages|access-date=March 23, 2014}}</ref> | orbit_reference = [[:en:geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[အနိမ့်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း]] | orbit_periapsis = {{convert|167|km|nmi|sp=us}}<ref name="orbital_info">{{cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1968-007A|title=Apollo 5|access-date=September 26, 2016|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive}}</ref> | orbit_apoapsis = {{convert|222|km|nmi|sp=us}}<ref name="orbital_info" /> | orbit_inclination = 31.63&nbsp;degrees<ref name="orbital_info" /> | orbit_period = 88.4&nbsp;minutes<ref name="orbital_info" /> | apsis = gee | previous_mission = [[အပိုလို ၄]] | next_mission = [[အပိုလို ၆]] | programme = [[အပိုလို စီမံကိန်း]] }} '''အပိုလို ၅''' (ဇန်နဝါရီ ၂၂ ၁၉၆၈ AS-204 ဟုလည်းသိထား) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ [[အပိုလို စီမံကိန်း]]မှ လူမပါသော အာကာသမက်ရှင်ဖြစ်ပြီး [[လကမ္ဘာ]]သို့စေလွှတ်မည့် [[စေတန် ၅]] ဒုံးပျံအား ပစ်လွှတ်သော အစီစဉ်ဖြစ်သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၂၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် Cape Kennedy အာကာသဒုံးပျံ လွှတ်တင်ရေးစခန်းမှ အောင်မြင်စွာ လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist|2}} {{Spaceflight}} {{Moon spacecraft}} [[Category:အပိုလို စီမံကိန်း]] {{Space-stub}} 00qer4n4nkg72iln5qv8lyrhmjxfy8a 3 291354 1052052 2026-09-09T13:02:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1052052 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KBM2026 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၂၊ ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 9uy9g45apulsa4sr1n153ur72czzghx 10 291355 1052056 2026-09-09T17:20:29Z Dr Lotus Black 31011 "{{#iferror:<span style="display:none">{{#time: Y|{{{1|0009-11}}}}}</span>|Not recognized as a date. Years must have 4 digits (use leading zeros for years < 1000).|{{#iferror:{{Date-mf|{{#ifeq:{{{1| }}}| |{{{ISO8601|{{{dt|}}}}}}|{{{1|}}}}}|{{{2|{{{display|}}}}}}|timezone={{{timezone|{{{tz|}}}}}} |up-date={{#ifeq:"{{lc:{{{1|0009-11}}}}}"|..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052056 wikitext text/x-wiki {{#iferror:<span style="display:none">{{#time: Y|{{{1|0009-11}}}}}</span>|Not recognized as a date. Years must have 4 digits (use leading zeros for years < 1000).|{{#iferror:{{Date-mf|{{#ifeq:{{{1| }}}| |{{{ISO8601|{{{dt|}}}}}}|{{{1|}}}}}|{{{2|{{{display|}}}}}}|timezone={{{timezone|{{{tz|}}}}}} |up-date={{#ifeq:"{{lc:{{{1|0009-11}}}}}"|"{{padleft:{{#expr:{{{1|0009-11}}}}}|4|0}}"|<!--Here if Test1 satisfied: see talk -->{{#time:Y|{{#expr:{{{1|0009-11}}}+3000}}}}//{{#if:{{{BCE|{{{BC|}}}}}}|-1 year, |+1 year, }}|{{#iferror:{{#ifexpr:((abs({{{1|0009-11}}}))< 1900) and ({{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}} >1900) | {{#ifexpr:({{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}}) <2000|{{#expr:{{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}}+1100}}|{{#expr:{{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}}+1000}} }} |{{#expr:{{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}}+3000}}}}|{{#expr:{{#time:Y|{{{1|0009-11}}}}}+3000}}}}<!--done with year -->{{#ifeq:{{#time:d H:i:s|{{{1|0009-11}}} }}|{{#iferror:{{#ifexpr:{{{1|0009-11}}}|{{#time:d}}}}|01}} 00:00:00|{{#time:-m|{{{1|0009-11}}}}}/-m/+1 month, |{{#ifeq:{{#time:H:i:s|{{{1|0009-11}}}}}|00:00:00|{{#time:-m-d|{{{1|0009-11}}}}}/-m-d/+1 day, |{{#ifeq:{{#time:i:s|{{{1|0009-11}}}}}|00:00|{{#time:-m-d H:00|{{{1|0009-11}}}}}/-m-dTH/+1 hour, |{{#ifeq:{{#time:s|{{{1|0009-11}}}}}|00|{{#time:-m-d H:i|{{{1|0009-11}}}}}/-m-dTH:i/+1 minute, |{{#time:-m-d H:i:s|{{{1|0009-11}}}}}/-m-dTH:i:s/+1 second, }}}}}}}}}} |BCE={{{BCE|{{{BC|}}}}}} |ISO8601={{{ISO8601|{{{dt|}}}}}} |class-extra={{{class-extra|}}} bday<!-- random extra classes to add eg:bday updated --> |class=dtstart |test={{{test|}}} }}|Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.}} }}<!-- Tracking categories -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Main other|[[Category:Pages using Birth date text with unknown parameters|_VALUE_]]}}|preview=Page using [[Template:Birth date text]] with unknown parameter "_VALUE_"|showblankpositional=1| 1 | 2 | BC | BCE | class-extra | display | dt | ISO8601 | test | timezone | tz }}<!-- -->{{#ifeq: {{NAMESPACENUMBER}} | 0 | {{#if: {{#invoke:wd|label|raw}} | {{#if: {{#invoke:String|match|{{#invoke:wd|properties|raw|P31}},|Q5,|1|1|true|}} | {{#if: {{#invoke:wd|properties|raw|P569}} | | [[Category:Date of birth not in Wikidata]] }} }} | [[Category:Articles without Wikidata item]] }} }}<noinclude> {{Documentation|Template:Start date text/doc}} </noinclude> a3l6s0xst4gswfoxzktpueluj1eeg3p 1052057 1052056 2026-09-09T17:22:40Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Birth date]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1052057 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Birth date]] 0omfdvdvqndhd4ny3grxeicyu2txoft 10 291356 1052059 2026-09-09T17:26:48Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Start date]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1052059 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Start date]] tdn0zdoq48yd0rmduso3ut7jl4kug71 1052061 1052059 2026-09-09T17:29:22Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[တမ်းပလိတ်:Start date]] မှ [[တမ်းပလိတ်:Start-date]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1052061 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Start-date]] bbo7w9e1yyk9dld73c4c2gts552ts47 10 291357 1052060 2026-09-09T17:28:01Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:End-date]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1052060 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:End-date]] 789i9z3591yyvmd1pewwvc26bu916qg 10 291358 1052063 2026-09-09T18:03:34Z Dr Lotus Black 31011 "<includeonly>{{#invoke:sidebar|collapsible | name = Physical cosmology | templatestyles = Template:Physical cosmology/styles.css | class = plainlist physical-cosmology | title = [[ရူပစကြဝဠာဗေဒ]]၏ | pretitle = တစိတ်တပိုင်း | image = File:WMAP 2012.png|frameless|alt=Full-sky image derived fr..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052063 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:sidebar|collapsible | name = Physical cosmology | templatestyles = Template:Physical cosmology/styles.css | class = plainlist physical-cosmology | title = [[ရူပစကြဝဠာဗေဒ]]၏ | pretitle = တစိတ်တပိုင်း | image = [[File:WMAP 2012.png|frameless|alt=Full-sky image derived from nine years' WMAP data]] | centered list titles = yes | expanded = {{{expanded|{{{1|{{{cTopic|}}}}}}}}} | above = * {{hlist | [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] | [[စကြဝဠာ]] }} * [[စကြဝဠာ၏ သက်တမ်း]] * [[စကြဝဠာ၏ သမိုင်း]] | list1name = early | list1title = အစောပိုင်း စကြဝဠာ | list1 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | content1 = * {{hlist | [[မဟာဖောင်းပွမှု]] | [[Baryogenesis]] | [[Big Bang nucleosynthesis|Nucleosynthesis]] }} | heading2 = Backgrounds | content2 = * [[Gravitational wave background|Gravitational wave (GWB)]] * {{hlist | [[Cosmic microwave background|Microwave (CMB)]] | [[Cosmic neutrino background|Neutrino (CNB)]] }} }} | list2name = expansion | list2title = Expansion and future | list2 = * {{hlist | [[Hubble's law]] | [[အနီရောင်အရွေ့]] }} * [[Expansion of the universe]] * {{hlist | [[Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metric|FLRW metric]] | [[Friedmann equations]] }} * [[Lambda-CDM model]] * [[Future of an expanding universe]] * [[Ultimate fate of the universe]] | list3name = comp/struct | list3title = Components and structure | list3 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | heading1 = Components | content1 = * {{hlist | [[အမှောင်စွမ်းအင်]] | [[ဒြပ်မှောင်]] }} * {{hlist | [[ဖိုတွန်]]များ | [[ဘာရီအွန်]]များ }} | heading2 = ဖွဲံစည်းပုံ | content2 = * [[Shape of the universe]] * {{hlist | [[Galaxy filament]] | [[Galaxy formation and evolution|Galaxy formation]] }} * [[Large quasar group]] * [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]] * {{hlist | [[Reionization]] | [[Structure formation]] }} }} | list4name = experiments | list4title = [[Observational cosmology|Experiments]] | list4 = * [[Black Hole Initiative|Black Hole Initiative (BHI)]] * [[BOOMERanG experiment|BOOMERanG]] * [[Cosmic Background Explorer|Cosmic Background Explorer (COBE)]] * [[Dark Energy Survey]] * [[Planck (spacecraft)|Planck space observatory]] * [[Sloan Digital Sky Survey|Sloan Digital Sky Survey (SDSS)]] * [[2dF Galaxy Redshift Survey|2dF Galaxy Redshift Survey ("2dF")]] * {{longlink|[[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe|Wilkinson Microwave Anisotropy<br/>Probe (WMAP)]]}} | list5name = scientists | list5title = Scientists | list5 = <!--(Alphabetically by surname:)--> {{Flatlist|style=padding:0 0.9em;}} * [[Marc Aaronson|Aaronson]] * [[Hannes Alfvén|Alfvén]] * [[Ralph Alpher|Alpher]] * [[နီကိုလာ့စ် ကော်ပါးနိကပ်စ်|ကော်ပါးနိကပ်စ်]] * [[Willem de Sitter|de Sitter]] * [[Robert H. Dicke|Dicke]] * [[Jürgen Ehlers|Ehlers]] * [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း|အိုင်းစတိုင်း]] * [[George F. R. Ellis|Ellis]] * [[Alexander Friedmann|Friedmann]] * [[ဂယ်လီလီယို]] * [[George Gamow|Gamow]] * [[Alan Guth|Guth]] * [[စတီဖင်ဟော့ကင်း|ဟော့ကင်း]] * [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်|ဟပ်ဘယ်]] * [[Christiaan Huygens|Huygens]] * [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]] * [[Georges Lemaître|Lemaître]] * [[John C. Mather|Mather]] * [[နယူတန်]] * [[Roger Penrose|Penrose]] * [[Arno Allan Penzias|Penzias]] * [[Vera Rubin|Rubin]] * [[Brian Schmidt|Schmidt]] * [[George Smoot|Smoot]] * [[Nicholas B. Suntzeff|Suntzeff]] * [[Rashid Sunyaev|Sunyaev]] * [[Richard C. Tolman|Tolman]] * [[Robert Woodrow Wilson|Wilson]] * [[Yakov Zeldovich|Zeldovich]] {{endflatlist}} * [[List of cosmologists]] | list6name = သမိုင်း | list6title = [[ရူပစကြဝဠာဗေ#Subject history|Subject history]] | list6 = * {{longlink|[[Discovery of cosmic microwave background radiation|Discovery of cosmic microwave<br/>background radiation]]}} * [[History of the Big Bang theory]] * [[Timeline of cosmological theories]] | below = * {{category-inline|ရူပစကြဝဠာဗေ|ကဏ္ဍ}} * {{portal-inline|နက္ခတ္တဗေဒ|size=tiny}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> l3io16hbx927jehqg1frc9ml9kwm9z2 1052064 1052063 2026-09-09T18:06:16Z Dr Lotus Black 31011 1052064 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:sidebar|collapsible | name = Physical cosmology | templatestyles = Template:Physical cosmology/styles.css | class = plainlist physical-cosmology | pretitle = တစိတ်တပိုင်း | title = [[ရူပစကြဝဠာဗေဒ]]၏ | image = [[File:WMAP 2012.png|frameless|alt=Full-sky image derived from nine years' WMAP data]] | centered list titles = yes | expanded = {{{expanded|{{{1|{{{cTopic|}}}}}}}}} | above = * {{hlist | [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] | [[စကြဝဠာ]] }} * [[စကြဝဠာ၏ သက်တမ်း]] * [[စကြဝဠာ၏ သမိုင်း]] | list1name = early | list1title = အစောပိုင်း စကြဝဠာ | list1 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | content1 = * {{hlist | [[မဟာဖောင်းပွမှု]] | [[Baryogenesis]] | [[Big Bang nucleosynthesis|Nucleosynthesis]] }} | heading2 = Backgrounds | content2 = * [[Gravitational wave background|Gravitational wave (GWB)]] * {{hlist | [[Cosmic microwave background|Microwave (CMB)]] | [[Cosmic neutrino background|Neutrino (CNB)]] }} }} | list2name = expansion | list2title = Expansion and future | list2 = * {{hlist | [[Hubble's law]] | [[အနီရောင်အရွေ့]] }} * [[Expansion of the universe]] * {{hlist | [[Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metric|FLRW metric]] | [[Friedmann equations]] }} * [[Lambda-CDM model]] * [[Future of an expanding universe]] * [[Ultimate fate of the universe]] | list3name = comp/struct | list3title = Components and structure | list3 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | heading1 = Components | content1 = * {{hlist | [[အမှောင်စွမ်းအင်]] | [[ဒြပ်မှောင်]] }} * {{hlist | [[ဖိုတွန်]]များ | [[ဘာရီအွန်]]များ }} | heading2 = ဖွဲံစည်းပုံ | content2 = * [[Shape of the universe]] * {{hlist | [[Galaxy filament]] | [[Galaxy formation and evolution|Galaxy formation]] }} * [[Large quasar group]] * [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]] * {{hlist | [[Reionization]] | [[Structure formation]] }} }} | list4name = experiments | list4title = [[Observational cosmology|Experiments]] | list4 = * [[Black Hole Initiative|Black Hole Initiative (BHI)]] * [[BOOMERanG experiment|BOOMERanG]] * [[Cosmic Background Explorer|Cosmic Background Explorer (COBE)]] * [[Dark Energy Survey]] * [[Planck (spacecraft)|Planck space observatory]] * [[Sloan Digital Sky Survey|Sloan Digital Sky Survey (SDSS)]] * [[2dF Galaxy Redshift Survey|2dF Galaxy Redshift Survey ("2dF")]] * {{longlink|[[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe|Wilkinson Microwave Anisotropy<br/>Probe (WMAP)]]}} | list5name = scientists | list5title = Scientists | list5 = <!--(Alphabetically by surname:)--> {{Flatlist|style=padding:0 0.9em;}} * [[Marc Aaronson|Aaronson]] * [[Hannes Alfvén|Alfvén]] * [[Ralph Alpher|Alpher]] * [[နီကိုလာ့စ် ကော်ပါးနိကပ်စ်|ကော်ပါးနိကပ်စ်]] * [[Willem de Sitter|de Sitter]] * [[Robert H. Dicke|Dicke]] * [[Jürgen Ehlers|Ehlers]] * [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း|အိုင်းစတိုင်း]] * [[George F. R. Ellis|Ellis]] * [[Alexander Friedmann|Friedmann]] * [[ဂယ်လီလီယို]] * [[George Gamow|Gamow]] * [[Alan Guth|Guth]] * [[စတီဖင်ဟော့ကင်း|ဟော့ကင်း]] * [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်|ဟပ်ဘယ်]] * [[Christiaan Huygens|Huygens]] * [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]] * [[Georges Lemaître|Lemaître]] * [[John C. Mather|Mather]] * [[နယူတန်]] * [[Roger Penrose|Penrose]] * [[Arno Allan Penzias|Penzias]] * [[Vera Rubin|Rubin]] * [[Brian Schmidt|Schmidt]] * [[George Smoot|Smoot]] * [[Nicholas B. Suntzeff|Suntzeff]] * [[Rashid Sunyaev|Sunyaev]] * [[Richard C. Tolman|Tolman]] * [[Robert Woodrow Wilson|Wilson]] * [[Yakov Zeldovich|Zeldovich]] {{endflatlist}} * [[List of cosmologists]] | list6name = သမိုင်း | list6title = [[ရူပစကြဝဠာဗေ#Subject history|Subject history]] | list6 = * {{longlink|[[Discovery of cosmic microwave background radiation|Discovery of cosmic microwave<br/>background radiation]]}} * [[History of the Big Bang theory]] * [[Timeline of cosmological theories]] | below = * {{category-inline|ရူပစကြဝဠာဗေ|ကဏ္ဍ}} * {{portal-inline|နက္ခတ္တဗေဒ|size=tiny}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> q5vy49iidrgvzep40bh24zbb1tw9gjv 1052065 1052064 2026-09-09T18:09:00Z Dr Lotus Black 31011 1052065 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:sidebar|collapsible | name = Physical cosmology | templatestyles = Template:Physical cosmology/styles.css | class = plainlist physical-cosmology | pretitle = | title = [[ရူပစကြဝဠာဗေဒ]]၏ တစိတ်တပိုင်း | image = [[File:WMAP 2012.png|frameless|alt=Full-sky image derived from nine years' WMAP data]] | centered list titles = yes | expanded = {{{expanded|{{{1|{{{cTopic|}}}}}}}}} | above = * {{hlist | [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] | [[စကြဝဠာ]] }} * [[စကြဝဠာ၏ သက်တမ်း]] * [[စကြဝဠာ၏ သမိုင်း]] | list1name = early | list1title = အစောပိုင်း စကြဝဠာ | list1 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | content1 = * {{hlist | [[မဟာဖောင်းပွမှု]] | [[Baryogenesis]] | [[Big Bang nucleosynthesis|Nucleosynthesis]] }} | heading2 = Backgrounds | content2 = * [[Gravitational wave background|Gravitational wave (GWB)]] * {{hlist | [[Cosmic microwave background|Microwave (CMB)]] | [[Cosmic neutrino background|Neutrino (CNB)]] }} }} | list2name = expansion | list2title = Expansion and future | list2 = * {{hlist | [[Hubble's law]] | [[အနီရောင်အရွေ့]] }} * [[Expansion of the universe]] * {{hlist | [[Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metric|FLRW metric]] | [[Friedmann equations]] }} * [[Lambda-CDM model]] * [[Future of an expanding universe]] * [[Ultimate fate of the universe]] | list3name = comp/struct | list3title = Components and structure | list3 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | heading1 = Components | content1 = * {{hlist | [[အမှောင်စွမ်းအင်]] | [[ဒြပ်မှောင်]] }} * {{hlist | [[ဖိုတွန်]]များ | [[ဘာရီအွန်]]များ }} | heading2 = ဖွဲံစည်းပုံ | content2 = * [[Shape of the universe]] * {{hlist | [[Galaxy filament]] | [[Galaxy formation and evolution|Galaxy formation]] }} * [[Large quasar group]] * [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]] * {{hlist | [[Reionization]] | [[Structure formation]] }} }} | list4name = experiments | list4title = [[Observational cosmology|Experiments]] | list4 = * [[Black Hole Initiative|Black Hole Initiative (BHI)]] * [[BOOMERanG experiment|BOOMERanG]] * [[Cosmic Background Explorer|Cosmic Background Explorer (COBE)]] * [[Dark Energy Survey]] * [[Planck (spacecraft)|Planck space observatory]] * [[Sloan Digital Sky Survey|Sloan Digital Sky Survey (SDSS)]] * [[2dF Galaxy Redshift Survey|2dF Galaxy Redshift Survey ("2dF")]] * {{longlink|[[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe|Wilkinson Microwave Anisotropy<br/>Probe (WMAP)]]}} | list5name = scientists | list5title = Scientists | list5 = <!--(Alphabetically by surname:)--> {{Flatlist|style=padding:0 0.9em;}} * [[Marc Aaronson|Aaronson]] * [[Hannes Alfvén|Alfvén]] * [[Ralph Alpher|Alpher]] * [[နီကိုလာ့စ် ကော်ပါးနိကပ်စ်|ကော်ပါးနိကပ်စ်]] * [[Willem de Sitter|de Sitter]] * [[Robert H. Dicke|Dicke]] * [[Jürgen Ehlers|Ehlers]] * [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း|အိုင်းစတိုင်း]] * [[George F. R. Ellis|Ellis]] * [[Alexander Friedmann|Friedmann]] * [[ဂယ်လီလီယို]] * [[George Gamow|Gamow]] * [[Alan Guth|Guth]] * [[စတီဖင်ဟော့ကင်း|ဟော့ကင်း]] * [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်|ဟပ်ဘယ်]] * [[Christiaan Huygens|Huygens]] * [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]] * [[Georges Lemaître|Lemaître]] * [[John C. Mather|Mather]] * [[နယူတန်]] * [[Roger Penrose|Penrose]] * [[Arno Allan Penzias|Penzias]] * [[Vera Rubin|Rubin]] * [[Brian Schmidt|Schmidt]] * [[George Smoot|Smoot]] * [[Nicholas B. Suntzeff|Suntzeff]] * [[Rashid Sunyaev|Sunyaev]] * [[Richard C. Tolman|Tolman]] * [[Robert Woodrow Wilson|Wilson]] * [[Yakov Zeldovich|Zeldovich]] {{endflatlist}} * [[List of cosmologists]] | list6name = သမိုင်း | list6title = [[ရူပစကြဝဠာဗေ#Subject history|Subject history]] | list6 = * {{longlink|[[Discovery of cosmic microwave background radiation|Discovery of cosmic microwave<br/>background radiation]]}} * [[History of the Big Bang theory]] * [[Timeline of cosmological theories]] | below = * {{category-inline|ရူပစကြဝဠာဗေ|ကဏ္ဍ}} * {{portal-inline|နက္ခတ္တဗေဒ|size=tiny}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> kjpqwd4zg1w12upytw62hs3vqjgh1bw 1052066 1052065 2026-09-09T18:17:52Z Dr Lotus Black 31011 1052066 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:sidebar|collapsible | name = Physical cosmology | templatestyles = Template:Physical cosmology/styles.css | class = plainlist physical-cosmology | pretitle = | title = [[ရူပစကြဝဠာဗေဒ]]၏ တစိတ်တပိုင်း | image = [[File:WMAP 2012.png|frameless|alt=Full-sky image derived from nine years' WMAP data]] | centered list titles = yes | expanded = {{{expanded|{{{1|{{{cTopic|}}}}}}}}} | above = * {{hlist | [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] | [[စကြဝဠာ]] }} * [[စကြဝဠာ၏ သက်တမ်း]] * [[စကြဝဠာ၏ သမိုင်း]] | list1name = early | list1title = အစောပိုင်း စကြဝဠာ | list1 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | content1 = * {{hlist | [[မဟာဖောင်းပွမှု]] | [[Baryogenesis]] | [[Big Bang nucleosynthesis|Nucleosynthesis]] }} | heading2 = နောက်ခံများ | content2 = * [[Gravitational wave background|Gravitational wave (GWB)]] * {{hlist | [[Cosmic microwave background|Microwave (CMB)]] | [[Cosmic neutrino background|Neutrino (CNB)]] }} }} | list2name = expansion | list2title = ဖောင်းပွခြင်းနှင့် အနာဂါတ် | list2 = * {{hlist | [[Hubble's law]] | [[အနီရောင်အရွေ့]] }} * [[Expansion of the universe]] * {{hlist | [[Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metric|FLRW metric]] | [[Friedmann equations]] }} * [[Lambda-CDM model]] * [[Future of an expanding universe]] * [[Ultimate fate of the universe]] | list3name = comp/struct | list3title = ပါဝင်မှုများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ | list3 = {{Sidebar |navbar=off | child=yes | heading1 = ပါဝင်သည်များ | content1 = * {{hlist | [[အမှောင်စွမ်းအင်]] | [[ဒြပ်မှောင်]] }} * {{hlist | [[ဖိုတွန်]]များ | [[ဘာရီအွန်]]များ }} | heading2 = ဖွဲံစည်းပုံ | content2 = * [[Shape of the universe]] * {{hlist | [[Galaxy filament]] | [[Galaxy formation and evolution|Galaxy formation]] }} * [[Large quasar group]] * [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]] * {{hlist | [[Reionization]] | [[Structure formation]] }} }} | list4name = experiments | list4title = [[Observational cosmology|စမ်းသပ်ချက်များ]] | list4 = * [[Black Hole Initiative|Black Hole Initiative (BHI)]] * [[BOOMERanG experiment|BOOMERanG]] * [[Cosmic Background Explorer|Cosmic Background Explorer (COBE)]] * [[Dark Energy Survey]] * [[Planck (spacecraft)|Planck space observatory]] * [[Sloan Digital Sky Survey|Sloan Digital Sky Survey (SDSS)]] * [[2dF Galaxy Redshift Survey|2dF Galaxy Redshift Survey ("2dF")]] * {{longlink|[[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe|Wilkinson Microwave Anisotropy<br/>Probe (WMAP)]]}} | list5name = scientists | list5title = သိပ္ပံပညာရှင်များ | list5 = <!--(Alphabetically by surname:)--> {{Flatlist|style=padding:0 0.9em;}} * [[Marc Aaronson|Aaronson]] * [[Hannes Alfvén|Alfvén]] * [[Ralph Alpher|Alpher]] * [[နီကိုလာ့စ် ကော်ပါးနိကပ်စ်|ကော်ပါးနိကပ်စ်]] * [[Willem de Sitter|de Sitter]] * [[Robert H. Dicke|Dicke]] * [[Jürgen Ehlers|Ehlers]] * [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း|အိုင်းစတိုင်း]] * [[George F. R. Ellis|Ellis]] * [[Alexander Friedmann|Friedmann]] * [[ဂယ်လီလီယို]] * [[George Gamow|Gamow]] * [[Alan Guth|Guth]] * [[စတီဖင်ဟော့ကင်း|ဟော့ကင်း]] * [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်|ဟပ်ဘယ်]] * [[Christiaan Huygens|Huygens]] * [[ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ|ကပ်ပလာ]] * [[Georges Lemaître|Lemaître]] * [[John C. Mather|Mather]] * [[နယူတန်]] * [[Roger Penrose|Penrose]] * [[Arno Allan Penzias|Penzias]] * [[Vera Rubin|Rubin]] * [[Brian Schmidt|Schmidt]] * [[George Smoot|Smoot]] * [[Nicholas B. Suntzeff|Suntzeff]] * [[Rashid Sunyaev|Sunyaev]] * [[Richard C. Tolman|Tolman]] * [[Robert Woodrow Wilson|Wilson]] * [[Yakov Zeldovich|Zeldovich]] {{endflatlist}} * [[List of cosmologists]] | list6name = သမိုင်း | list6title = [[ရူပစကြဝဠာဗေ#Subject history|Subject history]] | list6 = * {{longlink|[[Discovery of cosmic microwave background radiation|Discovery of cosmic microwave<br/>background radiation]]}} * [[History of the Big Bang theory]] * [[Timeline of cosmological theories]] | below = * {{category-inline|ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ|ကဏ္ဍ}} * {{portal-inline|နက္ခတ္တဗေဒ|size=tiny}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> o1m0torbtp8lsaf21eeb5uflnjmx3i6 10 291359 1052067 2026-09-09T18:22:32Z Dr Lotus Black 31011 "/* {{pp-template}} */ .physical-cosmology .sidebar-list-title { background: #d9d0e9; } .physical-cosmology .sidebar-title-with-pretitle { padding-bottom: 0.3em; } .physical-cosmology .sidebar-image { padding-top: 0.5em; } /* Fix margin gaps between the two types of collapsible elements */ .physical-cosmology .sidebar-content, .physica..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052067 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .physical-cosmology .sidebar-list-title { background: #d9d0e9; } .physical-cosmology .sidebar-title-with-pretitle { padding-bottom: 0.3em; } .physical-cosmology .sidebar-image { padding-top: 0.5em; } /* Fix margin gaps between the two types of collapsible elements */ .physical-cosmology .sidebar-content, .physical-cosmology .sidebar-content-with-subgroup { padding: 0.1em 0.4em 0.2em; } .physical-cosmology .sidebar-above { border: 0; font-weight: normal; display: block; margin-bottom: 0.4em; } .physical-cosmology .sidebar-heading { font-weight: normal; font-style: italic; } .physical-cosmology .sidebar-below { display: block; margin-top: 0.4em; line-height: 1.6em; padding-bottom: 0.5em; } idst10oi75e6geaeskd4csyv2zu6jgo 1052068 1052067 2026-09-09T18:22:50Z Dr Lotus Black 31011 "[[တမ်းပလိတ်:Physical cosmology/styles.css]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ)) 1052067 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .physical-cosmology .sidebar-list-title { background: #d9d0e9; } .physical-cosmology .sidebar-title-with-pretitle { padding-bottom: 0.3em; } .physical-cosmology .sidebar-image { padding-top: 0.5em; } /* Fix margin gaps between the two types of collapsible elements */ .physical-cosmology .sidebar-content, .physical-cosmology .sidebar-content-with-subgroup { padding: 0.1em 0.4em 0.2em; } .physical-cosmology .sidebar-above { border: 0; font-weight: normal; display: block; margin-bottom: 0.4em; } .physical-cosmology .sidebar-heading { font-weight: normal; font-style: italic; } .physical-cosmology .sidebar-below { display: block; margin-top: 0.4em; line-height: 1.6em; padding-bottom: 0.5em; } idst10oi75e6geaeskd4csyv2zu6jgo 10 291360 1052069 2026-09-09T18:25:04Z Dr Lotus Black 31011 "{{Documentation subpage}} <!-- Categories go where indicated at the bottom of this page, please; interwikis go to Wikidata (see also: [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles}} {{Physical cosmology|expansion}} {{Collapsible lists option |listnames={{hlist|early|expansion|comp/struct|experiments|scientists|history|all}}|example=exp..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052069 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories go where indicated at the bottom of this page, please; interwikis go to Wikidata (see also: [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles}} {{Physical cosmology|expansion}} {{Collapsible lists option |listnames={{hlist|early|expansion|comp/struct|experiments|scientists|history|all}}|example=expansion}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories go below this line, please; interwikis go to Wikidata, thank you! --> [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ တမ်းပလိတ်များ]] }}</includeonly> pxn9e3nd6y73pevtrheumktqp91e00p 1052070 1052069 2026-09-09T18:25:26Z Dr Lotus Black 31011 1052070 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories go where indicated at the bottom of this page, please; interwikis go to Wikidata (see also: [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Physical cosmology|expansion}} {{Collapsible lists option |listnames={{hlist|early|expansion|comp/struct|experiments|scientists|history|all}}|example=expansion}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories go below this line, please; interwikis go to Wikidata, thank you! --> [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ တမ်းပလိတ်များ]] }}</includeonly> 6l32htm8murti1xfr6kkuix258j9k0m 10 291361 1052071 2026-09-09T18:27:26Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Physical cosmology]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1052071 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Physical cosmology]] hilztk4t5swf2oewtp1urtu4jjtects 10 291362 1052094 2026-09-09T23:03:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "<includeonly>{{Sister project |project = Wikisource |text = [[Wikisource]] has the text of {{#if:{{{2|}}}|a|the}} {{{year|1905}}} ''[[New International Encyclopedia]]'' article {{#if:{{{2|}}}|about}} "'''[[s:The New International Encyclopædia/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]'''". }}</includeonly><noinclude> {{documentati..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052094 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Sister project |project = Wikisource |text = [[Wikisource]] has the text of {{#if:{{{2|}}}|a|the}} {{{year|1905}}} ''[[New International Encyclopedia]]'' article {{#if:{{{2|}}}|about}} "'''[[s:The New International Encyclopædia/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]'''". }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> sgllm4fjwiiiguepqf5w5hqrs1vr0f3 0 291363 1052095 2026-09-09T23:12:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တိုယမခရိုင်''' (富山県, တိုယမခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်ဖြစ်သည်။ တိုယမခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၉..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052095 wikitext text/x-wiki '''တိုယမခရိုင်''' (富山県, တိုယမခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်ဖြစ်သည်။ တိုယမခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၉၉၃,၈၄၈ဦး (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့) နေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာ ၄,၂၄၇.၆၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၄၀.၀၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ တိုယမခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[နီးဂတခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 5zvecvcwcnyd5xnhdujo2w97zydgz7p 1052096 1052095 2026-09-09T23:13:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1052096 wikitext text/x-wiki '''တိုယမခရိုင်''' (富山県, တိုယမခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်ဖြစ်သည်။ တိုယမခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၉၉၃,၈၄၈ဦး (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့) နေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာ ၄,၂၄၇.၆၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၄၀.၀၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ တိုယမခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[နီးဂတခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] eyej3wyl9zbbsn001awt221v6koa5kb 3 291364 1052112 2026-09-10T02:04:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1052112 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-48997-69 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၄၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) g8oaz0bte2zgdo7cqbvcphfr0ihq3nj 100 291365 1052114 2026-09-10T02:52:24Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=09|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052114 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} auzeo3455qperdcdki148znqd8jokd4 3 291366 1052134 2026-09-10T07:04:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1052134 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-48988-56 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၄၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) exee16c5k8go9fclthoa387c8zjywk2 14 291367 1052137 2026-09-10T07:25:03Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ကနေဒါ အားကစားသမားများ 1052137 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Sportspeople from Canada|ကနေဒါ အားကစားသမားများ}} [[Category:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ အားကစား|အားကစားသမားများ]] [[Category:နိုင်ငံသားအလိုက် အားကစားသမားများ]] 6vf0qksiesz8ficy8s4nubemjazo4ux 14 291368 1052139 2026-09-10T07:28:53Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ အားကစား 1052139 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Sports in Canada|ကနေဒါနိုင်ငံရှိ အားကစား}} [[Category:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး|အားကစား]] [[Category:ကနေဒါ ယဉ်ကျေးမှု|အားကစား]] 9uayeu0bkcjwpn1lk1rkmfxofvp20vx 14 291369 1052140 2026-09-10T07:30:13Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး 1052140 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Entertainment in Canada|ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး}} [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဖျော်ဖြေရေး]] [[Category:ကနေဒါ ယဉ်ကျေးမှု|ဖျော်ဖြေရေး]] mnvgr3z4d3vdicuiypo5229eybhyu4x 3 291370 1052150 2026-09-10T08:05:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1052150 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ShoonShoonwai ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) j293gcevtpfopk5qumog6hbpkvzzsjn 0 291371 1052151 2026-09-10T08:25:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဘန်းလောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဘန်းလောင်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ဘန်းလောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052151 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဘန်းလောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဘန်းလောင်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ဘန်းလောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၄၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.478200462967905| 96.59796939532677|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qc64qdxthe3ruqk6u72a4t39222um1u 0 291372 1052152 2026-09-10T08:27:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - လှေဒုံး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[လှေဒုံးရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|လှေဒုံးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052152 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - လှေဒုံး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[လှေဒုံးရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|လှေဒုံးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.28509503973345| 96.57685532655303|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} p9mgmr8pka45jwsyug0a8f6u6uxghy1 0 291373 1052153 2026-09-10T08:29:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဘုရားလဟာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဘုရားလဟာရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ဘုရားလဟာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052153 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဘုရားလဟာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဘုရားလဟာရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ဘုရားလဟာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၃၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.359467235564722| 96.57907519784547|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jw6npfyp7ece1cor9mbmtft5uctxpkq 0 291374 1052154 2026-09-10T08:32:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - အုတ်ဖြတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖြတ်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|အုတ်ဖြတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052154 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အုတ်ဖြတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖြတ်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|အုတ်ဖြတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.54696591563822| 96.58025512422321|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gtoyk92eln3sjsrv8773hch1lg8abza 0 291375 1052155 2026-09-10T08:34:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) (၃) ဖြူး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဖြူးမြို့]]၊ ၂၄ လမ်းရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052155 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) (၃) ဖြူး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဖြူးမြို့]]၊ ၂၄ လမ်းရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7y3iy0imhwkvxjg0bbsg37rfty74oz0 0 291376 1052156 2026-09-10T08:35:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျော်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ကျော်လှရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ကျော်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052156 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျော်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ကျော်လှရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ကျော်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၁၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.464866639167298| 96.54241464400053|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4zz49d95fucrtwcpned6zohzfm1k8yn 0 291377 1052157 2026-09-10T08:38:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ငါးခေါင်းအင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ ငါးခေါင်းအင်း (တောင်)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ငါးခေါင်းအင်းရွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052157 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ငါးခေါင်းအင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ငါးခေါင်းအင်း (တောင်)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ငါးခေါင်းအင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.50954112490492| 96.53426877457564|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} asxyocr6dlqyq5ftnn3pdv87v2mjwbg 0 291378 1052158 2026-09-10T08:40:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) သစ်ချောက်ခင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ချောက်ခင်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|သစ်ချောက်ခင်ရွာ]]ရှိ အခြေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052158 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) သစ်ချောက်ခင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ချောက်ခင်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|သစ်ချောက်ခင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.56973744075696| 96.51860048106744|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} oppuoilppwg6y71van97jl0yyyv7xpc 0 291379 1052159 2026-09-10T08:41:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) နန္ဒမိတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[နန္ဒမိတ်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|နန္ဒမိတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052159 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) နန္ဒမိတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[နန္ဒမိတ်ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|နန္ဒမိတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.40033923740031| 96.64794350029119|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} p4ljj1lp5fm1idzartpg2hl02wp9ynk 0 291380 1052160 2026-09-10T08:43:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) (၃) ဇေယျဝတီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဇေယျဝတီမြို့]]၊ တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052160 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) (၃) ဇေယျဝတီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဇေယျဝတီမြို့]]၊ တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၉၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} m5qsuyu56nsl5a28fqwkcd7vrmfrogy 0 291381 1052161 2026-09-10T08:45:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) အကြပ်အင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[အကြပ်အင်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|အကြပ်အင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052161 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) အကြပ်အင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[အကြပ်အင်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|အကြပ်အင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.469749793438446| 96.4964846422491|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 65pyouz2kc86t8lueaec6b0x8v6l6f0 0 291382 1052162 2026-09-10T08:46:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) လယ်ပြင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[လယ်ပြင်ကြီး (အရှေ့)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|လယ်ပြင်ကြီးရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052162 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လယ်ပြင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[လယ်ပြင်ကြီး (အရှေ့)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|လယ်ပြင်ကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.538332745644443|96.49982731799902|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} eog2a0ugyehk40dgykp20j9368ek0aa 0 291383 1052163 2026-09-10T08:48:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) နဝါးနဂါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[နဝါနဂါး (အရှေ့)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|နဝါးနဂါးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052163 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) နဝါးနဂါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[နဝါနဂါး (အရှေ့)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|နဝါးနဂါးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၀၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.59014281391092| 96.48895691211625|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 81m53r5496x0qk6bejci88adz0nyxtc 0 291384 1052164 2026-09-10T08:49:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) (၂) ဇေယျဝတီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဇေယျဝတီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052164 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) (၂) ဇေယျဝတီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ဇေယျဝတီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၉၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pg79rddmqyjulzkpd5kvdlsb1fptoa6 0 291385 1052165 2026-09-10T08:51:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကညင်ဒိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ကညင်ဒိုင်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ကညင်ဒိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052165 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကညင်ဒိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ကညင်ဒိုင်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်|ကညင်ဒိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/phyu-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.42382978314486| 96.63102898125176|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} dm2ul7k6wswepks5l4cp8l2k3hjnq4f 0 291386 1052166 2026-09-10T10:12:12Z Zawzawaungthwin 100038 အာရှဓနဘဏ် (အင်္ဂလိပ်: Asia Wealth Bank) သည် 1052166 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = အာရှဓနဘဏ် | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | logo_padding = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | native_name = {{lang|my|အာရှဓနဘဏ်}} | native_name_lang = my | former_name = | type = | industry = ဘဏ်လုပ်ငန်း | founded = {{start date|1994}} | defunct = {{end date|31|3|2005}} | fate = ဖျက်သိမ်းပြီး | founder = [[အိုက်ထွန်း]] | hq_location = | hq_location_city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | hq_location_country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = | parent = [[Olympic Construction Group|အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီအုပ်စု]] | products = | brands = | services = | owner = <!-- or: | owners = --> | website = }} '''အာရှဓနဘဏ်''' ({{lang-en|Asia Wealth Bank}}) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဘဏ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="fincen.gov">{{cite web |url=http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/section311.html |title=USA Patriot Act: Section 311 |publisher=Fincen.gov |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213105/http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/section311.html |archive-date=2013-10-04 |url-status=dead }}</ref> ဤဘဏ်၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ကို [[၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း|၂၀၀၃ ခုနှစ် ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း]] ကာလပြီးနောက် မြန်မာအစိုးရက ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ဤဘဏ်သည် ယခင် အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဖောက်ဖျက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် [[ရွှေတောင်အုပ်စု|ရွှေတောင် ကုမ္ပဏီအုပ်စု]] အဖြစ်သို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="www2.irrawaddy.org">{{cite web |url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923 |title=Burmese Tycoons Part I |publisher=.irrawaddy.org |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517084239/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.burmapartnership.org/wp-content/uploads/2011/06/The-Regime_s-Cronies-List-June-27_-2011_-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004212931/http://www.burmapartnership.org/wp-content/uploads/2011/06/The-Regime_s-Cronies-List-June-27_-2011_-Final.pdf |url-status=usurped |archive-date=October 4, 2013 |title=Partial List of Cronies Who Provide Political and Financial Support for Burma's Ruling Regime |author=Aung Din, U.S. Campaign for Burma |date=June 2011 |website=Burmapartnership.org |accessdate=2017-06-16}}</ref> အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက အာရှဓနဘဏ်ကို ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/pdf/311_burmese_banks.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-10-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004220051/http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/pdf/311_burmese_banks.pdf |archivedate=2013-10-04 }}</ref> ဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာတွင် အာရှဓနဘဏ်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www2.irrawaddy.org/research_show.php?art_id=487 |title=Money Laundering in Burma |publisher=.irrawaddy.org |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417084509/http://www2.irrawaddy.org/research_show.php?art_id=487 |archive-date=2015-04-17 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2012-10-01/pdf/2012-23995.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-10-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215856/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2012-10-01/pdf/2012-23995.pdf |archivedate=2013-10-04 }}</ref> == ဒါရိုက်တာများ == [[အိုက်ထွန်း|ဦးအိုက်ထွန်း]] သည် ထင်ရှားသော မြန်မာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ [[၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း|၂၀၀၃ ခုနှစ် ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း]] ဖြစ်ပွားလာသည်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်ခဲ့သည့် အာရှဓနဘဏ်နှင့် အိုလံပစ်ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတို့၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာနှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အထင်ရှားဆုံး လူသိများခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref name="at">{{cite news|url=http://www.afgventuregroup.com/publications/addedvalueseasia_myanmar_extracts.php#aikhtun|title=U AIK HTUN|year=2012|work=AFG Venture Group|accessdate=29 October 2012|archive-date=18 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718180110/http://www.afgventuregroup.com/publications/addedvalueseasia_myanmar_extracts.php#aikhtun|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Burma's Private Banking Crisis|jstor = 25773787}}</ref> အိုက်ထွန်းသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် လူနေအိမ်နှင့် ဟိုတယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထားလုပ်ကိုင်သည့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံး ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီကိုလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref name="irr">{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923|title=Burmese Tycoons Part I|date=1 June 2000|work=The Irrawaddy|accessdate=14 March 2012|archive-date=17 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517084239/http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=5010&page=12|title=Tycoon Turf|author=Eike Htun|date=September 2005|work=The Irrawaddy|accessdate=15 May 2013|archive-date=4 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220225/http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=5010&page=12|url-status=dead}}</ref> သူနှင့် သူ၏ မိသားစုဝင်များသည် ယခင်စစ်အစိုးရဖြစ်သော [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]နှင့် ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့မှုကြောင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]]၏ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုခံရသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="san">{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/burma.htm |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130129110402/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/burma.htm |url-status=dead |archive-date=29 January 2013 |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |date=20 April 2011 |work=Her Majesty's Treasury |publisher=UK Government |accessdate=24 July 2011 }}</ref> အိုလံပစ်ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ၎င်း၏ တွဲဖက်လုပ်ငန်းဖြစ်သော အာရှဓနဘဏ်အပေါ် ငွေကြေးခဝါချမှု စွပ်စွဲချက်များနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး ဆက်နွှယ်မှုများရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် [[ရွှေတောင်အုပ်စု]] အဖြစ်သို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဦးအိုက်ထွန်းသည် ရွှေတောင်အုပ်စု စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစု၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.shwetaunggroup.com/aboutus/management-team.html |title=Management Team |publisher=Shwetaunggroup.com |date= |accessdate=2013-10-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215250/http://www.shwetaunggroup.com/aboutus/management-team.html |archivedate=2013-10-04 }}</ref> == ဘဏ်လုပ်ငန်း ရုတ်သိမ်းခံရခြင်း == ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့စွဲဖြင့် [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]သည် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-<ref>{{cite news |date=2005-04-02 |title=Licences of Myanmar May Flower Bank,Asia Wealth Bank withdrawn Refunding of deposits will be commenced beginning 4 April State-owned banks, other private banks conduct banking business as usual |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs2/NLM2005-04-02.pdf |access-date=2026-09-10 |work=The New Light of Myanmar |page=9}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/DocsMirror/Mirror2005-04-02.pdf|title=မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှနဘဏ်တို့အား ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း ယင်းဘဏ်များ၌ အပ်နှံထားသောအပ်ငွေများကို ဧပြီ၄ရက်မှစ၍ ထုတ်ပေးသွားမည် နိုင်ငံတော်ဘဏ်များနှင့် အခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၌ ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပုံမှန်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိ |work=၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက်နေ့ထုတ်,မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ,စာမျက်နှာ (၇)|access-date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၂ ဧပြီ ၂၀၀၅}}</ref> <blockquote>၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်တို့အား ၁၉၉၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တို့တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို အသီးသီးထုတ်ပေး၍ | ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါ ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ များကို တိကျစွာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ ရှိရသဖြင့် ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်မပြုတော့ဘဲ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါသည်။ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းပြီးနောက် ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဘဏ်ခွဲများတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး၍ ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်နှင့် ဘဏ်ခွဲများတွင် အပ်နှံ ထားသောအပ်ငွေများ (Deposits)ကို တာဝန်ယူထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ အပ်ငွေများ ပြန်လည်ထုတ်ပေးရာတွင် မိမိတို့အပ်နှံထားသော သက်ဆိုင်ရာ ဘဏ်များ/ဘဏ်ခွဲများတွင် ထုတ်ပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ငွေများပြန်လည် ထုတ်ပေးရာတွင်လွယ်ကူစွာနှင့် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုမရှိစေရန် မိမိအပ်နှံထားသော ဘဏ်/ဘဏ်ခွဲများ၌ ဘဏ်စာရင်း နံပါတ်များ/ငွေထုတ်ယူရမည့်နေ့ရက်များကို ကြေညာထားရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။ အပ်နှံငွေများကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက် (တနင်္လာနေ့)မှစ၍ ထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်များမှ ချေးယူငွေ၊ အကြွေးဝယ်ကတ် ကြွေးကျန်ငွေနှင့် အခြား ရန်တာဝန်ရှိသူများသည် သက်ဆိုင်ရာဘဏ်/ဘဏ်ခွဲများတွင် အမြန်ဆက်သွယ်ပေးဆပ်ကြရန် ဖြစ်ပါသည်။ ချေးငွေများ၊ အကြွေးဝယ်ကတ် ကြွေးကျန်ငွေများနှင့် အခြားပေးရန် တာဝန်ရှိသူများသည် အချိန်မီပေးဆပ်ခြင်းမပြုပါက တည်ဆဲဥပဒေများနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်တို့ကိုသာ မြန်မာနိုင်ငံငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့ အစည်းများဥပဒေအရ အထက်ပါအတိုင်း အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်လျက်ရှိသောအခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိပါ။ နိုင်ငံတော်ဘဏ်များနှင့် အခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအနေဖြင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို ပုံမှန်ဆောင်ရွက်နေမည်ဖြစ်ပါသည်။</blockquote> == တားမြစ်ချက် ရုပ်သိမ်းခြင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးကွန်ရက် (FinCEN) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ချိန်က အကြီးဆုံးဘဏ်များဖြစ်သော မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ် နှင့် အာရှဓနဘဏ် တို့အပေါ် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေး အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် အထူးအစီအမံများ ဆောင်ရွက်ရန် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည့် နောက်ဆုံးပြဌာန်းချက်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့က အဆိုပါဘဏ်များကို ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့မှုကိုလည်း ရုပ်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-09-26 |title=Treasury Withdraws Actions Against Two Burmese Banks |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/tg1720 |access-date=2026-09-10 |website=U.S. Department of the Treasury |language=en-us}}</ref> ဤကဲ့သို့ ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းမှာ မြန်မာအစိုးရက ထိုဘဏ်များ၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ယင်းလုပ်ငန်းများသည် ဘဏ္ဍာရေးစနစ်အပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဆက်လက်မရှိတော့သည့်အတွက် တားမြစ်ချက်ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ဤကြေညာချက် မထွက်ပေါ်မီကလည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် ဥစ္စာပစ္စည်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့် တားမြစ်ခံရသူများစာရင်းမှ သမ္မတ [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] အပေါ် ကန့်သတ်ထားမှုများကို ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ]]သို့ တက်ရောက်ရန် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာမည့် ခရီးစဉ်မတိုင်မီတွင်ပင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်အပေါ် ချမှတ်ထားသော နိုင်ငံတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် တားမြစ်ချက်များကိုလည်း သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား|ဘရက်ခ် အိုဘားမား]]က ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-09-27 |title=အာရှဓနနဲ့ မေဖလားဝါး ဘဏ်တွေပေါ်ပိတ်ပင်မှု အမေရိကန်ပယ်ဖျက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-us-lift-its-sanction-on-asia-wealth-bank-and-may-flower-bank/1515641.html |access-date=2026-09-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Commons category|Asia Wealth Bank|အာရှဓနဘဏ်}} {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ]] [[Category:၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့သော ဘဏ်များ]] [[Category:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] mdlp6r9s7it5c3zjc23llibkiyrp2ge 1052169 1052166 2026-09-10T10:17:48Z Zawzawaungthwin 100038 {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘဏ်များ}} 1052169 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = အာရှဓနဘဏ် | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | logo_padding = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | native_name = {{lang|my|အာရှဓနဘဏ်}} | native_name_lang = my | former_name = | type = | industry = ဘဏ်လုပ်ငန်း | founded = {{start date|1994}} | defunct = {{end date|31|3|2005}} | fate = ဖျက်သိမ်းပြီး | founder = [[အိုက်ထွန်း]] | hq_location = | hq_location_city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | hq_location_country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = | parent = [[Olympic Construction Group|အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီအုပ်စု]] | products = | brands = | services = | owner = <!-- or: | owners = --> | website = }} '''အာရှဓနဘဏ်''' ({{lang-en|Asia Wealth Bank}}) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဘဏ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="fincen.gov">{{cite web |url=http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/section311.html |title=USA Patriot Act: Section 311 |publisher=Fincen.gov |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213105/http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/section311.html |archive-date=2013-10-04 |url-status=dead }}</ref> ဤဘဏ်၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ကို [[၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း|၂၀၀၃ ခုနှစ် ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း]] ကာလပြီးနောက် မြန်မာအစိုးရက ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ဤဘဏ်သည် ယခင် အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဖောက်ဖျက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် [[ရွှေတောင်အုပ်စု|ရွှေတောင် ကုမ္ပဏီအုပ်စု]] အဖြစ်သို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="www2.irrawaddy.org">{{cite web |url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923 |title=Burmese Tycoons Part I |publisher=.irrawaddy.org |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517084239/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.burmapartnership.org/wp-content/uploads/2011/06/The-Regime_s-Cronies-List-June-27_-2011_-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004212931/http://www.burmapartnership.org/wp-content/uploads/2011/06/The-Regime_s-Cronies-List-June-27_-2011_-Final.pdf |url-status=usurped |archive-date=October 4, 2013 |title=Partial List of Cronies Who Provide Political and Financial Support for Burma's Ruling Regime |author=Aung Din, U.S. Campaign for Burma |date=June 2011 |website=Burmapartnership.org |accessdate=2017-06-16}}</ref> အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက အာရှဓနဘဏ်ကို ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/pdf/311_burmese_banks.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-10-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004220051/http://www.fincen.gov/statutes_regs/patriot/pdf/311_burmese_banks.pdf |archivedate=2013-10-04 }}</ref> ဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာတွင် အာရှဓနဘဏ်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www2.irrawaddy.org/research_show.php?art_id=487 |title=Money Laundering in Burma |publisher=.irrawaddy.org |date= |accessdate=2013-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417084509/http://www2.irrawaddy.org/research_show.php?art_id=487 |archive-date=2015-04-17 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2012-10-01/pdf/2012-23995.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-10-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215856/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2012-10-01/pdf/2012-23995.pdf |archivedate=2013-10-04 }}</ref> == ဒါရိုက်တာများ == [[အိုက်ထွန်း|ဦးအိုက်ထွန်း]] သည် ထင်ရှားသော မြန်မာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ [[၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း|၂၀၀၃ ခုနှစ် ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း]] ဖြစ်ပွားလာသည်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်ခဲ့သည့် အာရှဓနဘဏ်နှင့် အိုလံပစ်ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတို့၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာနှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အထင်ရှားဆုံး လူသိများခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref name="at">{{cite news|url=http://www.afgventuregroup.com/publications/addedvalueseasia_myanmar_extracts.php#aikhtun|title=U AIK HTUN|year=2012|work=AFG Venture Group|accessdate=29 October 2012|archive-date=18 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718180110/http://www.afgventuregroup.com/publications/addedvalueseasia_myanmar_extracts.php#aikhtun|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Burma's Private Banking Crisis|jstor = 25773787}}</ref> အိုက်ထွန်းသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် လူနေအိမ်နှင့် ဟိုတယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထားလုပ်ကိုင်သည့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံး ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် အိုလံပစ် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီကိုလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref name="irr">{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923|title=Burmese Tycoons Part I|date=1 June 2000|work=The Irrawaddy|accessdate=14 March 2012|archive-date=17 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517084239/http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=1923|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=5010&page=12|title=Tycoon Turf|author=Eike Htun|date=September 2005|work=The Irrawaddy|accessdate=15 May 2013|archive-date=4 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220225/http://www2.irrawaddy.org/article.php?art_id=5010&page=12|url-status=dead}}</ref> သူနှင့် သူ၏ မိသားစုဝင်များသည် ယခင်စစ်အစိုးရဖြစ်သော [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]နှင့် ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့မှုကြောင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]]၏ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုခံရသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="san">{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/burma.htm |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130129110402/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/burma.htm |url-status=dead |archive-date=29 January 2013 |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |date=20 April 2011 |work=Her Majesty's Treasury |publisher=UK Government |accessdate=24 July 2011 }}</ref> အိုလံပစ်ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ၎င်း၏ တွဲဖက်လုပ်ငန်းဖြစ်သော အာရှဓနဘဏ်အပေါ် ငွေကြေးခဝါချမှု စွပ်စွဲချက်များနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး ဆက်နွှယ်မှုများရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် [[ရွှေတောင်အုပ်စု]] အဖြစ်သို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဦးအိုက်ထွန်းသည် ရွှေတောင်အုပ်စု စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစု၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.shwetaunggroup.com/aboutus/management-team.html |title=Management Team |publisher=Shwetaunggroup.com |date= |accessdate=2013-10-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215250/http://www.shwetaunggroup.com/aboutus/management-team.html |archivedate=2013-10-04 }}</ref> == ဘဏ်လုပ်ငန်း ရုတ်သိမ်းခံရခြင်း == ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့စွဲဖြင့် [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]သည် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-<ref>{{cite news |date=2005-04-02 |title=Licences of Myanmar May Flower Bank,Asia Wealth Bank withdrawn Refunding of deposits will be commenced beginning 4 April State-owned banks, other private banks conduct banking business as usual |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs2/NLM2005-04-02.pdf |access-date=2026-09-10 |work=The New Light of Myanmar |page=9}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/DocsMirror/Mirror2005-04-02.pdf|title=မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှနဘဏ်တို့အား ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း ယင်းဘဏ်များ၌ အပ်နှံထားသောအပ်ငွေများကို ဧပြီ၄ရက်မှစ၍ ထုတ်ပေးသွားမည် နိုင်ငံတော်ဘဏ်များနှင့် အခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၌ ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပုံမှန်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိ |work=၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက်နေ့ထုတ်,မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ,စာမျက်နှာ (၇)|access-date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၂ ဧပြီ ၂၀၀၅}}</ref> <blockquote>၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်တို့အား ၁၉၉၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တို့တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို အသီးသီးထုတ်ပေး၍ | ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါ ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ များကို တိကျစွာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ ရှိရသဖြင့် ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်မပြုတော့ဘဲ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါသည်။ ဘဏ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းပြီးနောက် ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဘဏ်ခွဲများတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး၍ ယင်းဘဏ်နှစ်ဘဏ်နှင့် ဘဏ်ခွဲများတွင် အပ်နှံ ထားသောအပ်ငွေများ (Deposits)ကို တာဝန်ယူထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ အပ်ငွေများ ပြန်လည်ထုတ်ပေးရာတွင် မိမိတို့အပ်နှံထားသော သက်ဆိုင်ရာ ဘဏ်များ/ဘဏ်ခွဲများတွင် ထုတ်ပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ငွေများပြန်လည် ထုတ်ပေးရာတွင်လွယ်ကူစွာနှင့် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုမရှိစေရန် မိမိအပ်နှံထားသော ဘဏ်/ဘဏ်ခွဲများ၌ ဘဏ်စာရင်း နံပါတ်များ/ငွေထုတ်ယူရမည့်နေ့ရက်များကို ကြေညာထားရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။ အပ်နှံငွေများကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက် (တနင်္လာနေ့)မှစ၍ ထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်များမှ ချေးယူငွေ၊ အကြွေးဝယ်ကတ် ကြွေးကျန်ငွေနှင့် အခြား ရန်တာဝန်ရှိသူများသည် သက်ဆိုင်ရာဘဏ်/ဘဏ်ခွဲများတွင် အမြန်ဆက်သွယ်ပေးဆပ်ကြရန် ဖြစ်ပါသည်။ ချေးငွေများ၊ အကြွေးဝယ်ကတ် ကြွေးကျန်ငွေများနှင့် အခြားပေးရန် တာဝန်ရှိသူများသည် အချိန်မီပေးဆပ်ခြင်းမပြုပါက တည်ဆဲဥပဒေများနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှဓနဘဏ်တို့ကိုသာ မြန်မာနိုင်ငံငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့ အစည်းများဥပဒေအရ အထက်ပါအတိုင်း အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်လျက်ရှိသောအခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိပါ။ နိုင်ငံတော်ဘဏ်များနှင့် အခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအနေဖြင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို ပုံမှန်ဆောင်ရွက်နေမည်ဖြစ်ပါသည်။</blockquote> == တားမြစ်ချက် ရုပ်သိမ်းခြင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးကွန်ရက် (FinCEN) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ချိန်က အကြီးဆုံးဘဏ်များဖြစ်သော မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ် နှင့် အာရှဓနဘဏ် တို့အပေါ် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေး အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် အထူးအစီအမံများ ဆောင်ရွက်ရန် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည့် နောက်ဆုံးပြဌာန်းချက်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့က အဆိုပါဘဏ်များကို ငွေကြေးခဝါချမှု အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့မှုကိုလည်း ရုပ်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-09-26 |title=Treasury Withdraws Actions Against Two Burmese Banks |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/tg1720 |access-date=2026-09-10 |website=U.S. Department of the Treasury |language=en-us}}</ref> ဤကဲ့သို့ ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းမှာ မြန်မာအစိုးရက ထိုဘဏ်များ၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ယင်းလုပ်ငန်းများသည် ဘဏ္ဍာရေးစနစ်အပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဆက်လက်မရှိတော့သည့်အတွက် တားမြစ်ချက်ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ဤကြေညာချက် မထွက်ပေါ်မီကလည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် ဥစ္စာပစ္စည်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့် တားမြစ်ခံရသူများစာရင်းမှ သမ္မတ [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] အပေါ် ကန့်သတ်ထားမှုများကို ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ]]သို့ တက်ရောက်ရန် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာမည့် ခရီးစဉ်မတိုင်မီတွင်ပင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်အပေါ် ချမှတ်ထားသော နိုင်ငံတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် တားမြစ်ချက်များကိုလည်း သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား|ဘရက်ခ် အိုဘားမား]]က ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-09-27 |title=အာရှဓနနဲ့ မေဖလားဝါး ဘဏ်တွေပေါ်ပိတ်ပင်မှု အမေရိကန်ပယ်ဖျက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-us-lift-its-sanction-on-asia-wealth-bank-and-may-flower-bank/1515641.html |access-date=2026-09-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘဏ်များ}} {{Commons category|Asia Wealth Bank|အာရှဓနဘဏ်}} {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ]] [[Category:၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့သော ဘဏ်များ]] [[Category:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] iilrnq1lvtwr9ywitcw49605nu0linb 14 291387 1052167 2026-09-10T10:15:34Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ 1052167 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၅]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအလိုက် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ|မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] 8w0hca8ueur8squ44ogq0w9tyw66tcc 14 291388 1052168 2026-09-10T10:16:24Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအလိုက် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ 1052168 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအလိုက် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ [[ကဏ္ဍ:နှစ်နှင့် နိုင်ငံအလိုက် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] qrnldk3lki555qpl35wl2233hxqm3o5 0 291389 1052171 2026-09-10T10:53:25Z Mkant00 135890 "[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (differential) သည် ကိန်းရှင် (variable) သို့မဟုတ် [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၏ တိုးပွားလာမှု (increment) ထဲမှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052171 wikitext text/x-wiki [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (differential) သည် ကိန်းရှင် (variable) သို့မဟုတ် [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၏ တိုးပွားလာမှု (increment) ထဲမှ မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တစ်ခု၏ ဝင်ရိုးပေါ်ရှိ အဆုံးမဲ့ သေးငယ်လွန်းသော အပိုင်းကို ဖော်ပြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ 17 ရာစုနှင့် 18 ရာစုနှစ်များတွင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) ဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (calculus) ၌ အဓိကကျခဲ့သော်လည်း 19 ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) နှင့် ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass) တို့ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) အယူအဆက အခြေခံခိုင်မာမှုအပိုင်းတွင် ဤသဘောတရားကို အစားထိုးနေရာယူခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (differentiable) ဖန်ရှင် <math>f</math> ပါဝင်သည့် <math>y = f(x)</math> အတွက် မှီခို ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}y</math> နှင့် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}x</math> တို့ကြားရှိ အခြေခံဆက်သွယ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>\mathrm{d}y = f'(x) \mathrm{d}x</math> ဤနေရာတွင် <math>f'(x)</math> သည် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ <math>\mathrm{d}y</math> အစား <math>\mathrm{d}f(x)</math> သို့မဟုတ် <math>\mathrm{d}f_x</math> ဟုလည်း ရေးနိုင်သည်။ ၎င်းကို ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက် (partial derivative) များ အသုံးပြု၍ စုစုပေါင်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် (total differential) အဖြစ်သို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များကို [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (integral) များအတွက် <math>\textstyle \int_a^b f(x) \, \mathrm{d}x</math> ကဲ့သို့သော ဖော်ပြချက်များတွင် သို့မဟုတ် ဆင်းသက်ချက်များအတွက် <math>\tfrac{\mathrm{d}f}{\mathrm{d}x}</math> ကဲ့သို့သော သင်္ကေတအစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ ခိုင်မာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) များသည် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) တွင် တိကျသော 1-ပုံစံများ အနေဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (differential forms) များမှတစ်ဆင့် တည်ရှိသည်။ == ဖြည့်စွက်အကြောင်းအရာ (Context) == ရစ်ချတ် ကူးရန့် (Richard Courant) (1924) က မှတ်ချက်ပြုသည်မှာ အဆုံးမဲ့ သေးငယ်သော ဒစ်ဖရန်ရှယ်တွင် သီးခြား လွတ်လပ်သော အဓိပ္ပာယ် မရှိသော်လည်း [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]]မှတစ်ဆင့် <math>f^\prime(x)</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး တိုးပွားလာမှု <math>h=\Delta x</math> ကို <math>h=\mathrm{d}x</math> ဟု သင်္ကေတပြုထားသော အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင် (independent variable) အဖြစ် ယူဆခြင်းဖြင့် <math>\tfrac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}</math> ကို အမှန်တကယ် စားလဒ် (quotient) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>\mathrm{d}y=hf^\prime(x)</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းက <math>f^\prime(x)=\tfrac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}</math> ကို အလိုအလျောက် ရရှိစေသည်။ ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်းများအရ <math>x</math> နေရာရှိ ဒစ်ဖရန်ရှယ်သည် ထိမျဉ်း ရပ်ဝန်း <math>T_x\mathbb{R}\simeq\mathbb{R}</math> မှ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ဆီသို့ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) ဖြစ်သည်။ ထိမျဉ်း [[ဗက်တာ]] (tangent vector) <math>h\in\mathbb{R}\simeq T_x\mathbb{R}</math> သည် <math>\mathrm{d}f(x)(h)=f^\prime(x)h</math> ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>hf^\prime(x)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်သည်။ <math>\mathrm{d}x(x)(h)=h</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>f^\prime(x)=\tfrac{\mathrm{d}f(x)}{\mathrm{d}x(x)}</math> ဆိုသည့် ဆက်သွယ်ချက်ကို သဘာဝကျကျ ရရှိသည်။ == မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံဖြစ်စေသော တိုးပွားလာမှုအဖြစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (The differential as a linearized increment) == [[ဖန်ရှင်]] <math>f \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}</math> တစ်ခုအတွက် ဝင်ကိန်း (argument) အပြောင်းအလဲ <math>\Delta x</math> သည် တိုးပွားလာမှု <math>\Delta y = f(x+\Delta x) - f(x)</math> ကို ရရှိစေသည်။ အကယ်၍ <math>f</math> သည် (အဖိုင်း) မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင် (linear function) <math>y = m x + b</math> ဖြစ်ပါက <math>\Delta y = m \cdot \Delta x</math> ဖြစ်မည်။ ထိုအခါ တိုးပွားလာမှုသည် ဝင်ကိန်း အပြောင်းအလဲနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျသည်။ မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များအတွက်မူ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>f'(x)</math> သည် ခြားနားခြင်း စားလဒ်၏ [[စုဆုံမှတ်]]ဖြစ်သည် ။ :<math>f'(x) = \lim_{h \to 0} \frac{f(x+h) - f(x)}{h}</math> <math>\Delta x \neq 0</math> အတွက် အကြွင်း <math>\phi(\Delta x) := \frac{f(x+\Delta x) - f(x)}{\Delta x} - f'(x)</math> ကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ တိုးပွားလာမှုကို ရရှိသည် ။ :<math>\Delta y = f'(x) \cdot \Delta x + \phi(\Delta x) \cdot \Delta x</math> ဤနေရာတွင် <math>\Delta y</math> သည် မျဉ်းဖြောင့် အပိုင်း <math>f'(x) \cdot \Delta x</math> နှင့် ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် (higher order) ၌ သုညဖြစ်သွားသော အကြွင်း (<math>\lim_{h \to 0} \phi(h) = 0</math>) ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ကွဲသွားသည်။ ဤမျဉ်းဖြောင့် အပိုင်းကို ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}y</math> ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းသည် သေးငယ်သော <math>\Delta x</math> အတွက် <math>\Delta y</math> ၏ ကောင်းမွန်သော ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition)== <math>f \colon D \to \mathbb{R}</math> ကို အရင်းအမြစ်[[အစု]] (domain) <math>D \subseteq \mathbb{R}</math> ပါရှိသော [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုဟု ဆိုပါစို့။ <math>f</math> သည် <math>x \in D</math> နေရာတွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး <math>h \in \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပါက :<math>\mathrm{d}f(x)(h) := f'(x)\cdot h</math> သည် တိုးပွားလာမှု <math>h</math> အတွက် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် <math>h</math> ကို <math>\mathrm{d}x</math> အဖြစ် ရေးလေ့ရှိရာ <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}f(x)(h)</math> သို့မဟုတ် ကလပ်စစ်ကယ် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းဖြင့် အလွယ်တကူ <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}f(x)</math> ကို ရရှိသည်။ သတ်မှတ်ထားသော <math>x</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathrm{d}f(x)</math> သည် <math>h\in\mathbb{R}</math> မှ <math>f^\prime(x)h\in\mathbb{R}</math> သို့ ပုံဖော်သော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (identity function) <math>\mathrm{id}(x) = x</math> အတွက်မူ <math>\mathrm{d}x = \mathrm{d(id)}(x)(h) = 1 \cdot h = h</math> ကို ရရှိပြီး <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}x</math> ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ == ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Higher-order differentials) == အကယ်၍ <math>f</math> သည် <math>x</math> နေရာတွင် <math>n</math> ကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော (n-times differentiable) [[ဖန်ရှင်]]ဖြစ်ပြီး <math>\mathrm{d}x = h \in \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပါက :<math>\mathrm{d}^n y := \mathrm{d}^n f(x) := f^{(n)}(x) \, \mathrm{d}x^n</math> သည် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ <math>n</math> ကြိမ်မြောက် အဆင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဖြစ်သည်။ ကူးရန့် (Courant) က ပြောင်းလဲနေသော <math>x</math> တစ်လျှောက်လုံးတွင် <math>h</math> ကို သတ်မှတ်ထားသော (fixed) ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခြင်းဖြင့် ၎င်းကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathrm{d}y=hf^\prime(x)</math> သည် <math>x</math> ၏ ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\mathrm{d}^2y=h^2f^{\prime\prime}(x)</math> ရရှိရန်အတွက် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာနိုင်သည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် <math>\mathrm{d}^ny = h^n f^{(n)}(x)</math> သို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ဤ ကလပ်စစ်ကယ် [[အက္ခရာသင်္ချာ]]ဆိုင်ရာ အစဉ်အလာသည် တိုးပွားလာမှု <math>\mathrm{d}x</math> ကို ကိန်းသေတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခြင်းအပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။ 1-ပုံစံ <math>\mathrm{d}x</math> ၏ ပြင်ပ ဆင်းသက်ချက်သည် လုံးဝ သုညဖြစ်နေသော ခေတ်သစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် [[ဂျီဩမေတြီ]] ပုံသေနည်း ဖွဲ့စည်းမှုများနှင့်မူ ယင်းအယူအဆက ကိုက်ညီမှုမရှိပေ။ == တွက်ချက်ခြင်း စည်းမျဉ်းများ (Calculation rules)== <math>\mathrm{d}y = \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} \mathrm{d}x</math> [[ညီမျှခြင်း]]နှင့် စံ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] စည်းမျဉ်းများမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော ဒစ်ဖရန်ရှယ်များသည် ကိန်းရှင်များ၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] <math>u, v, y, z</math> နှင့် ကိန်းသေ <math>c</math> တို့အတွက် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများကို လိုက်နာကြသည် ။ * ကိန်းသေများ (Constants): <math>\mathrm{d}(c) = 0</math> နှင့် <math>\mathrm{d}(c y) = c \, \mathrm{d}y</math> * [[ပေါင်းခြင်း]]/[[နုတ်ခြင်း]] (Addition/Subtraction): <math>\mathrm{d}(u \pm v) = \mathrm{d}u \pm \mathrm{d}v</math> * [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication): <math>\mathrm{d}(u v) = v\,\mathrm{d}u + u\,\mathrm{d}v</math> * [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (Division): <math>\mathrm{d}\left(\frac{u}{v} \right) = \frac{v\,\mathrm{d}u - u\,\mathrm{d}v}{v^2}</math> * ကွင်းဆက် စည်းမျဉ်း (Chain Rule): အကယ်၍ <math>z</math> သည် <math>y</math> အပေါ် မှီခိုပြီး <math>y</math> သည် <math>x</math> အပေါ် မှီခိုပါက <math>\mathrm{d}z = \frac{\mathrm{d}z}{\mathrm{d}y} \cdot \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}\; \mathrm{d}x</math> ဖြစ်သည်။ === ဥပမာများ (Examples) === * <math>u = x^2</math> နှင့် <math>v = \sin(x)</math> အတွက် <math>\mathrm{d}(u v) = x^2 \cos(x)\,\mathrm{d}x + \sin(x) 2x \, \mathrm{d}x</math> * <math>y = 1 + x^2</math> နှင့် <math>z = \sqrt{y}</math> အတွက် <math>\mathrm{d}(\sqrt{1+x^2}) = \frac{2 x\, \mathrm{d}x}{2 \sqrt{y}} = \frac{x}{z} \mathrm{d}x</math> == 1-ပုံစံများအနေဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Differentials as 1-forms) == ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်းများအရ <math>\mathrm{d}f</math> သည် တိကျသော 1-ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဖွင့်စု <math>U \subset \mathbb{R}^n</math> အပေါ်ရှိ ဖက်ဖီယန် (Pfaffian) ပုံစံ <math>\omega</math> တစ်ခုသည် <math>p\in U</math> ရှိ အမှတ်တိုင်းအတွက် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း#မျဉ်းဖြောင့်_ဖန်ရှင်နယ်များနှင့်_ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းများ_(Linear_Functionals_and_Dual_Spaces)|ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] <math>\mathrm T^*_pU</math> အတွင်း၌ မျဉ်းဖြောင့် ပုံစံ <math>\omega_p\colon\mathrm T_pU\to\mathbb R</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ချောမွေ့သော [[ဖန်ရှင်]] <math>f\colon U\rightarrow\mathbb{R}</math> ၏ စုစုပေါင်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}f</math> ကို ထိမျဉ်း [[ဗက်တာ]] <math>X \in \mathrm T_pU</math> အပေါ်တွင် လားရာပြ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးရှာနိုင်သည် ။ :<math>(\mathrm{d}f)_p(X)=Xf</math> ဂရေးဒီးယင့် (gradient) နှင့် စံ အတွင်းမြှောက်လဒ်တို့ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို <math>(\mathrm{d}f)_p(X)=\langle\mathrm{grad}\,f,X\rangle</math> အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ == တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အကူအညီအဖြစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Differentials as computational aid)== ဒစ်ဖရန်ရှယ်များသည် တွက်ချက်မှုများကို ရိုးရှင်းလွယ်ကူစေပြီး အထူးသဖြင့် ရူပဗေဒကဲ့သို့သော နေရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ === အစားထိုးခြင်းဖြင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (Integration by substitution)=== <math>\int x \sin(x^2 + 1)\,\mathrm{d}x</math> ကို တွက်ချက်ရန် <math>t=x^2 + 1</math> ဖြင့် အစားထိုးပါ ။ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>\frac{\mathrm{d}t}{\mathrm{d}x}= 2 x</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\mathrm{d}t = 2x\,\mathrm{d}x</math> ကို ရရှိသည်။ :<math>\int x\, \sin(x^2 + 1)\,\mathrm{d}x = \frac{1}{2} \int \sin(t)\,\mathrm{d}t = - \frac{1}{2}\cos(x^2 + 1)+ C \quad (C \in \mathbb{R})</math> === ကိန်းရှင်များ ခွဲထုတ်ခြင်း (Separation of variables)=== ကနဦး အခြေအနေ <math>f(0) = C_0</math> ပါရှိသော [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] <math>f'(x) = - k \cdot f(x)</math> အတွက် <math>y = f(x)</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ ။ :<math>\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} = - k \cdot y \implies \frac{1}{y} \, \mathrm{d}y = - k \, \mathrm{d}x</math> <math>y \neq 0</math> ဟု ယူဆပါက [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]]ဖြင့် <math>\ln(y) = -kx + C</math> ကို ရရှိပြီး ယေဘုယျ အဖြေ <math>f(x)=C_0\cdot\exp(-k\cdot x)</math> ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>C_0 = 0</math> ဖြစ်သောအခါ အသေးအဖွဲဖြစ်သော အဖြေကိုလည်း မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြနိုင်သည်။ ===လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ် (Line integral)=== အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ တည်နေရာ [[ဗက်တာ]]မှာ <math>t \in [0,2\pi]</math> အတွက် <math>\vec r = \begin{pmatrix} r \cos t \\ r \sin t \end{pmatrix}</math> ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}\vec r = \begin{pmatrix} -r \sin t \\ r \cos t \end{pmatrix} \mathrm{d}t</math> သည် အလျား <math>\mathrm{d}s = r \, \mathrm{d}t</math> ကို ပေးသည်။ လုံးပတ် <math>U</math> သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>U = \int_0^{2\pi} r \,\mathrm{d}t = 2 r \pi</math> === ကတော့တစ်ခု၏ ထုထည် (Volume of a cone)=== အချင်းဝက် <math>r</math> နှင့် အမြင့် <math>h</math> ရှိသော ကတော့တစ်ခုအတွက် ထိပ်ဖျားမှ အကွာအဝေး <math>x</math> ရှိ အချင်းဝက် <math>r_s</math> မှာ <math>r_s = \frac{rx}{h}</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးမဲ့သေးငယ်သော ဆလင်ဒါ ထုထည်မှာ <math>\mathrm{d}V = {r_s}^2 \pi \,\mathrm{d}x</math> ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ထုထည်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>V = \int_0^h \frac{r^2}{h^2} x^2 \pi \, \mathrm{d}x = \frac{1}{3} r^2 \pi h</math> ==သမိုင်းကြောင်း (Historical)== ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟဲလ်မ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) သည် 1675 ခုနှစ်တွင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] သင်္ကေတကို <math>\mathrm{d}x</math> သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းနှင့်အတူ ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ 19 ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များကို အဆုံးမဲ့သေးငယ်သော တိုးပွားမှုများ <math>\Delta x</math> နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆုံးရှိ ကိန်းသေများ (<math>\mathrm{d}x = h</math>) အဖြစ် ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး အခြေခံ ကဲကုလပ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို တည်ငြိမ်စေရန်အတွက် တင်းကျပ်သော စုဆုံမှတ်များ <math>\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{\Delta y}{\Delta x}</math> မှတစ်ဆင့် ဂျီဩမေတြီ အချိုးအစားများကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ == References == * {{Citation |last=Becker |first=Oskar |title=Grundlagen der Mathematik in geschichtlicher Entwicklung |publisher=Suhrkamp Verlag |publication-place=Frankfurt am Main |date=1975 |isbn=978-3-518-07714-6}} * {{Citation |last=Bos |first=Henk J. M. |title=Differentials, Higher-Order Differentials and the Derivative in the Leibnizian Calculus |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=14 |issue=1 |date=1974 |at=pp. 1–90 |doi=10.1007/BF00327456}} * {{Citation |last=Courant |first=Richard |title=Vorlesungen über Differential- und Integralrechnung |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=1971 |isbn=978-3-540-05466-5}} * {{Citation |last1=Dallmann |first1=Herbert |last2=Elster |first2=Karl-Heinz |title=Einführung in die höhere Mathematik |volume=1 |edition=3rd |publisher=Gustav Fischer Verlag |publication-place=Jena |date=1991 |isbn=978-3-334-00409-8}} * {{Citation |last1=Endl |first1=Kurt |last2=Luh |first2=Wolfgang |title=Analysis |volume=1 |publisher=Akademische Verlagsgesellschaft |publication-place=Wiesbaden |date=1972 |isbn=978-3-400-00185-3}} * {{Citation |last1=Endl |first1=Kurt |last2=Luh |first2=Wolfgang |title=Analysis |volume=2 |publisher=Akademische Verlagsgesellschaft |publication-place=Wiesbaden |date=1973 |isbn=978-3-400-00206-5}} * {{Citation |last1=Finster |first1=Reinhard |last2=van der Heuvel |first2=Gerd |title=Gottfried Wilhelm Leibniz |publisher=Rowohlt Taschenbuch Verlag |publication-place=Reinbek bei Hamburg |date=1990 |isbn=978-3-499-50481-5}} * {{Citation |last1=Joos |first1=Georg |last2=Kaluza |first2=Theodor |title=Höhere Mathematik für den Praktiker |publisher=Johann Ambrosius Barth |publication-place=Leipzig |date=1942}} * {{Citation |last=Karlson |first=Paul |title=Vom Zauber der Zahlen: Eine unterhaltsame Mathematik für Jedermann |publisher=Ullstein |publication-place=Berlin |date=1954}} * {{Citation |last=Leibniz |first=Gottfried Wilhelm |editor-last=Kowalewski |editor-first=Gerhard |title=Über die Analysis des Unendlichen: Abhandlung über die Quadratur der Kurven |series=Ostwalds Klassiker der exakten Naturwissenschaften |volume=162 |publisher=Verlag Harri Deutsch |publication-place=Frankfurt am Main |date=2008 |isbn=978-3-8171-3162-4}} * {{Citation |last=Pascal |first=Blaise |title=Traité des sinus des quarts de cercle |date=1659}} * {{Citation |editor-last=Pierer |editor-first=Heinrich August |title=Universal-Lexikon der Gegenwart und Vergangenheit |volume=2 |publication-place=Altenburg |date=1857 |at=pp. 349–350}} * {{Citation |editor-last1=Popp |editor-first1=Karl |editor-last2=Stein |editor-first2=Erwin |title=Gottfried Wilhelm Leibniz: Philosoph, Mathematiker, Physiker, Techniker |publisher=Schlütersche |publication-place=Hannover |date=2000 |isbn=978-3-87706-609-6}} * {{Citation |last=Schmidt |first=Jürgen |title=Basiswissen Mathematik |publisher=Springer Spektrum |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2014 |isbn=978-3-662-43545-8 |doi=10.1007/978-3-662-43546-5}} * {{Citation |last=Sonar |first=Thomas |title=3000 Jahre Analysis: Geschichte, Kulturen, Menschen |edition=2nd |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2016 |isbn=978-3-662-48917-8 |doi=10.1007/978-3-662-48918-5}} * {{Citation |last=Spalt |first=Detlef |title=Die Vernunft im Cauchy-Mythos |publisher=Verlag Harri Deutsch |publication-place=Frankfurt am Main |date=1996 |isbn=978-3-8171-1480-1}} [[Category:ကဲကုလပ်]] ht3uvjz27nlbfkmd2q0gav5hafw2ish 1052173 1052171 2026-09-10T11:47:00Z Dr Lotus Black 31011 /* References */ 1052173 wikitext text/x-wiki [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (differential) သည် ကိန်းရှင် (variable) သို့မဟုတ် [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၏ တိုးပွားလာမှု (increment) ထဲမှ မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တစ်ခု၏ ဝင်ရိုးပေါ်ရှိ အဆုံးမဲ့ သေးငယ်လွန်းသော အပိုင်းကို ဖော်ပြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ 17 ရာစုနှင့် 18 ရာစုနှစ်များတွင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) ဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (calculus) ၌ အဓိကကျခဲ့သော်လည်း 19 ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) နှင့် ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass) တို့ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) အယူအဆက အခြေခံခိုင်မာမှုအပိုင်းတွင် ဤသဘောတရားကို အစားထိုးနေရာယူခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (differentiable) ဖန်ရှင် <math>f</math> ပါဝင်သည့် <math>y = f(x)</math> အတွက် မှီခို ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}y</math> နှင့် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}x</math> တို့ကြားရှိ အခြေခံဆက်သွယ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>\mathrm{d}y = f'(x) \mathrm{d}x</math> ဤနေရာတွင် <math>f'(x)</math> သည် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ <math>\mathrm{d}y</math> အစား <math>\mathrm{d}f(x)</math> သို့မဟုတ် <math>\mathrm{d}f_x</math> ဟုလည်း ရေးနိုင်သည်။ ၎င်းကို ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက် (partial derivative) များ အသုံးပြု၍ စုစုပေါင်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် (total differential) အဖြစ်သို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များကို [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (integral) များအတွက် <math>\textstyle \int_a^b f(x) \, \mathrm{d}x</math> ကဲ့သို့သော ဖော်ပြချက်များတွင် သို့မဟုတ် ဆင်းသက်ချက်များအတွက် <math>\tfrac{\mathrm{d}f}{\mathrm{d}x}</math> ကဲ့သို့သော သင်္ကေတအစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ ခိုင်မာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) များသည် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) တွင် တိကျသော 1-ပုံစံများ အနေဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (differential forms) များမှတစ်ဆင့် တည်ရှိသည်။ == ဖြည့်စွက်အကြောင်းအရာ (Context) == ရစ်ချတ် ကူးရန့် (Richard Courant) (1924) က မှတ်ချက်ပြုသည်မှာ အဆုံးမဲ့ သေးငယ်သော ဒစ်ဖရန်ရှယ်တွင် သီးခြား လွတ်လပ်သော အဓိပ္ပာယ် မရှိသော်လည်း [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]]မှတစ်ဆင့် <math>f^\prime(x)</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး တိုးပွားလာမှု <math>h=\Delta x</math> ကို <math>h=\mathrm{d}x</math> ဟု သင်္ကေတပြုထားသော အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင် (independent variable) အဖြစ် ယူဆခြင်းဖြင့် <math>\tfrac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}</math> ကို အမှန်တကယ် စားလဒ် (quotient) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>\mathrm{d}y=hf^\prime(x)</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းက <math>f^\prime(x)=\tfrac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}</math> ကို အလိုအလျောက် ရရှိစေသည်။ ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်းများအရ <math>x</math> နေရာရှိ ဒစ်ဖရန်ရှယ်သည် ထိမျဉ်း ရပ်ဝန်း <math>T_x\mathbb{R}\simeq\mathbb{R}</math> မှ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ဆီသို့ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) ဖြစ်သည်။ ထိမျဉ်း [[ဗက်တာ]] (tangent vector) <math>h\in\mathbb{R}\simeq T_x\mathbb{R}</math> သည် <math>\mathrm{d}f(x)(h)=f^\prime(x)h</math> ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>hf^\prime(x)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်သည်။ <math>\mathrm{d}x(x)(h)=h</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>f^\prime(x)=\tfrac{\mathrm{d}f(x)}{\mathrm{d}x(x)}</math> ဆိုသည့် ဆက်သွယ်ချက်ကို သဘာဝကျကျ ရရှိသည်။ == မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံဖြစ်စေသော တိုးပွားလာမှုအဖြစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (The differential as a linearized increment) == [[ဖန်ရှင်]] <math>f \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}</math> တစ်ခုအတွက် ဝင်ကိန်း (argument) အပြောင်းအလဲ <math>\Delta x</math> သည် တိုးပွားလာမှု <math>\Delta y = f(x+\Delta x) - f(x)</math> ကို ရရှိစေသည်။ အကယ်၍ <math>f</math> သည် (အဖိုင်း) မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင် (linear function) <math>y = m x + b</math> ဖြစ်ပါက <math>\Delta y = m \cdot \Delta x</math> ဖြစ်မည်။ ထိုအခါ တိုးပွားလာမှုသည် ဝင်ကိန်း အပြောင်းအလဲနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျသည်။ မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များအတွက်မူ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>f'(x)</math> သည် ခြားနားခြင်း စားလဒ်၏ [[စုဆုံမှတ်]]ဖြစ်သည် ။ :<math>f'(x) = \lim_{h \to 0} \frac{f(x+h) - f(x)}{h}</math> <math>\Delta x \neq 0</math> အတွက် အကြွင်း <math>\phi(\Delta x) := \frac{f(x+\Delta x) - f(x)}{\Delta x} - f'(x)</math> ကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ တိုးပွားလာမှုကို ရရှိသည် ။ :<math>\Delta y = f'(x) \cdot \Delta x + \phi(\Delta x) \cdot \Delta x</math> ဤနေရာတွင် <math>\Delta y</math> သည် မျဉ်းဖြောင့် အပိုင်း <math>f'(x) \cdot \Delta x</math> နှင့် ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် (higher order) ၌ သုညဖြစ်သွားသော အကြွင်း (<math>\lim_{h \to 0} \phi(h) = 0</math>) ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ကွဲသွားသည်။ ဤမျဉ်းဖြောင့် အပိုင်းကို ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}y</math> ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းသည် သေးငယ်သော <math>\Delta x</math> အတွက် <math>\Delta y</math> ၏ ကောင်းမွန်သော ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition)== <math>f \colon D \to \mathbb{R}</math> ကို အရင်းအမြစ်[[အစု]] (domain) <math>D \subseteq \mathbb{R}</math> ပါရှိသော [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုဟု ဆိုပါစို့။ <math>f</math> သည် <math>x \in D</math> နေရာတွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး <math>h \in \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပါက :<math>\mathrm{d}f(x)(h) := f'(x)\cdot h</math> သည် တိုးပွားလာမှု <math>h</math> အတွက် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် <math>h</math> ကို <math>\mathrm{d}x</math> အဖြစ် ရေးလေ့ရှိရာ <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}f(x)(h)</math> သို့မဟုတ် ကလပ်စစ်ကယ် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းဖြင့် အလွယ်တကူ <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}f(x)</math> ကို ရရှိသည်။ သတ်မှတ်ထားသော <math>x</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathrm{d}f(x)</math> သည် <math>h\in\mathbb{R}</math> မှ <math>f^\prime(x)h\in\mathbb{R}</math> သို့ ပုံဖော်သော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (identity function) <math>\mathrm{id}(x) = x</math> အတွက်မူ <math>\mathrm{d}x = \mathrm{d(id)}(x)(h) = 1 \cdot h = h</math> ကို ရရှိပြီး <math>\mathrm{d}y = \mathrm{d}x</math> ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ == ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Higher-order differentials) == အကယ်၍ <math>f</math> သည် <math>x</math> နေရာတွင် <math>n</math> ကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော (n-times differentiable) [[ဖန်ရှင်]]ဖြစ်ပြီး <math>\mathrm{d}x = h \in \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပါက :<math>\mathrm{d}^n y := \mathrm{d}^n f(x) := f^{(n)}(x) \, \mathrm{d}x^n</math> သည် <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ <math>n</math> ကြိမ်မြောက် အဆင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဖြစ်သည်။ ကူးရန့် (Courant) က ပြောင်းလဲနေသော <math>x</math> တစ်လျှောက်လုံးတွင် <math>h</math> ကို သတ်မှတ်ထားသော (fixed) ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခြင်းဖြင့် ၎င်းကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathrm{d}y=hf^\prime(x)</math> သည် <math>x</math> ၏ ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\mathrm{d}^2y=h^2f^{\prime\prime}(x)</math> ရရှိရန်အတွက် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာနိုင်သည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် <math>\mathrm{d}^ny = h^n f^{(n)}(x)</math> သို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ဤ ကလပ်စစ်ကယ် [[အက္ခရာသင်္ချာ]]ဆိုင်ရာ အစဉ်အလာသည် တိုးပွားလာမှု <math>\mathrm{d}x</math> ကို ကိန်းသေတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခြင်းအပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။ 1-ပုံစံ <math>\mathrm{d}x</math> ၏ ပြင်ပ ဆင်းသက်ချက်သည် လုံးဝ သုညဖြစ်နေသော ခေတ်သစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် [[ဂျီဩမေတြီ]] ပုံသေနည်း ဖွဲ့စည်းမှုများနှင့်မူ ယင်းအယူအဆက ကိုက်ညီမှုမရှိပေ။ == တွက်ချက်ခြင်း စည်းမျဉ်းများ (Calculation rules)== <math>\mathrm{d}y = \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} \mathrm{d}x</math> [[ညီမျှခြင်း]]နှင့် စံ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] စည်းမျဉ်းများမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာသော ဒစ်ဖရန်ရှယ်များသည် ကိန်းရှင်များ၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] <math>u, v, y, z</math> နှင့် ကိန်းသေ <math>c</math> တို့အတွက် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများကို လိုက်နာကြသည် ။ * ကိန်းသေများ (Constants): <math>\mathrm{d}(c) = 0</math> နှင့် <math>\mathrm{d}(c y) = c \, \mathrm{d}y</math> * [[ပေါင်းခြင်း]]/[[နုတ်ခြင်း]] (Addition/Subtraction): <math>\mathrm{d}(u \pm v) = \mathrm{d}u \pm \mathrm{d}v</math> * [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication): <math>\mathrm{d}(u v) = v\,\mathrm{d}u + u\,\mathrm{d}v</math> * [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (Division): <math>\mathrm{d}\left(\frac{u}{v} \right) = \frac{v\,\mathrm{d}u - u\,\mathrm{d}v}{v^2}</math> * ကွင်းဆက် စည်းမျဉ်း (Chain Rule): အကယ်၍ <math>z</math> သည် <math>y</math> အပေါ် မှီခိုပြီး <math>y</math> သည် <math>x</math> အပေါ် မှီခိုပါက <math>\mathrm{d}z = \frac{\mathrm{d}z}{\mathrm{d}y} \cdot \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}\; \mathrm{d}x</math> ဖြစ်သည်။ === ဥပမာများ (Examples) === * <math>u = x^2</math> နှင့် <math>v = \sin(x)</math> အတွက် <math>\mathrm{d}(u v) = x^2 \cos(x)\,\mathrm{d}x + \sin(x) 2x \, \mathrm{d}x</math> * <math>y = 1 + x^2</math> နှင့် <math>z = \sqrt{y}</math> အတွက် <math>\mathrm{d}(\sqrt{1+x^2}) = \frac{2 x\, \mathrm{d}x}{2 \sqrt{y}} = \frac{x}{z} \mathrm{d}x</math> == 1-ပုံစံများအနေဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Differentials as 1-forms) == ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်းများအရ <math>\mathrm{d}f</math> သည် တိကျသော 1-ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဖွင့်စု <math>U \subset \mathbb{R}^n</math> အပေါ်ရှိ ဖက်ဖီယန် (Pfaffian) ပုံစံ <math>\omega</math> တစ်ခုသည် <math>p\in U</math> ရှိ အမှတ်တိုင်းအတွက် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း#မျဉ်းဖြောင့်_ဖန်ရှင်နယ်များနှင့်_ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းများ_(Linear_Functionals_and_Dual_Spaces)|ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] <math>\mathrm T^*_pU</math> အတွင်း၌ မျဉ်းဖြောင့် ပုံစံ <math>\omega_p\colon\mathrm T_pU\to\mathbb R</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ချောမွေ့သော [[ဖန်ရှင်]] <math>f\colon U\rightarrow\mathbb{R}</math> ၏ စုစုပေါင်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}f</math> ကို ထိမျဉ်း [[ဗက်တာ]] <math>X \in \mathrm T_pU</math> အပေါ်တွင် လားရာပြ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးရှာနိုင်သည် ။ :<math>(\mathrm{d}f)_p(X)=Xf</math> ဂရေးဒီးယင့် (gradient) နှင့် စံ အတွင်းမြှောက်လဒ်တို့ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို <math>(\mathrm{d}f)_p(X)=\langle\mathrm{grad}\,f,X\rangle</math> အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ == တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အကူအညီအဖြစ် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ (Differentials as computational aid)== ဒစ်ဖရန်ရှယ်များသည် တွက်ချက်မှုများကို ရိုးရှင်းလွယ်ကူစေပြီး အထူးသဖြင့် ရူပဗေဒကဲ့သို့သော နေရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ === အစားထိုးခြင်းဖြင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (Integration by substitution)=== <math>\int x \sin(x^2 + 1)\,\mathrm{d}x</math> ကို တွက်ချက်ရန် <math>t=x^2 + 1</math> ဖြင့် အစားထိုးပါ ။ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>\frac{\mathrm{d}t}{\mathrm{d}x}= 2 x</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\mathrm{d}t = 2x\,\mathrm{d}x</math> ကို ရရှိသည်။ :<math>\int x\, \sin(x^2 + 1)\,\mathrm{d}x = \frac{1}{2} \int \sin(t)\,\mathrm{d}t = - \frac{1}{2}\cos(x^2 + 1)+ C \quad (C \in \mathbb{R})</math> === ကိန်းရှင်များ ခွဲထုတ်ခြင်း (Separation of variables)=== ကနဦး အခြေအနေ <math>f(0) = C_0</math> ပါရှိသော [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] <math>f'(x) = - k \cdot f(x)</math> အတွက် <math>y = f(x)</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ ။ :<math>\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} = - k \cdot y \implies \frac{1}{y} \, \mathrm{d}y = - k \, \mathrm{d}x</math> <math>y \neq 0</math> ဟု ယူဆပါက [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]]ဖြင့် <math>\ln(y) = -kx + C</math> ကို ရရှိပြီး ယေဘုယျ အဖြေ <math>f(x)=C_0\cdot\exp(-k\cdot x)</math> ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>C_0 = 0</math> ဖြစ်သောအခါ အသေးအဖွဲဖြစ်သော အဖြေကိုလည်း မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြနိုင်သည်။ ===လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ် (Line integral)=== အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ တည်နေရာ [[ဗက်တာ]]မှာ <math>t \in [0,2\pi]</math> အတွက် <math>\vec r = \begin{pmatrix} r \cos t \\ r \sin t \end{pmatrix}</math> ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\mathrm{d}\vec r = \begin{pmatrix} -r \sin t \\ r \cos t \end{pmatrix} \mathrm{d}t</math> သည် အလျား <math>\mathrm{d}s = r \, \mathrm{d}t</math> ကို ပေးသည်။ လုံးပတ် <math>U</math> သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>U = \int_0^{2\pi} r \,\mathrm{d}t = 2 r \pi</math> === ကတော့တစ်ခု၏ ထုထည် (Volume of a cone)=== အချင်းဝက် <math>r</math> နှင့် အမြင့် <math>h</math> ရှိသော ကတော့တစ်ခုအတွက် ထိပ်ဖျားမှ အကွာအဝေး <math>x</math> ရှိ အချင်းဝက် <math>r_s</math> မှာ <math>r_s = \frac{rx}{h}</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးမဲ့သေးငယ်သော ဆလင်ဒါ ထုထည်မှာ <math>\mathrm{d}V = {r_s}^2 \pi \,\mathrm{d}x</math> ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ထုထည်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ :<math>V = \int_0^h \frac{r^2}{h^2} x^2 \pi \, \mathrm{d}x = \frac{1}{3} r^2 \pi h</math> ==သမိုင်းကြောင်း (Historical)== ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟဲလ်မ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) သည် 1675 ခုနှစ်တွင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] သင်္ကေတကို <math>\mathrm{d}x</math> သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းနှင့်အတူ ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ 19 ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ်များကို အဆုံးမဲ့သေးငယ်သော တိုးပွားမှုများ <math>\Delta x</math> နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆုံးရှိ ကိန်းသေများ (<math>\mathrm{d}x = h</math>) အဖြစ် ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး အခြေခံ ကဲကုလပ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို တည်ငြိမ်စေရန်အတွက် တင်းကျပ်သော စုဆုံမှတ်များ <math>\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{\Delta y}{\Delta x}</math> မှတစ်ဆင့် ဂျီဩမေတြီ အချိုးအစားများကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Becker |first=Oskar |title=Grundlagen der Mathematik in geschichtlicher Entwicklung |publisher=Suhrkamp Verlag |publication-place=Frankfurt am Main |date=1975 |isbn=978-3-518-07714-6}} * {{Citation |last=Bos |first=Henk J. M. |title=Differentials, Higher-Order Differentials and the Derivative in the Leibnizian Calculus |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=14 |issue=1 |date=1974 |at=pp. 1–90 |doi=10.1007/BF00327456}} * {{Citation |last=Courant |first=Richard |title=Vorlesungen über Differential- und Integralrechnung |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=1971 |isbn=978-3-540-05466-5}} * {{Citation |last1=Dallmann |first1=Herbert |last2=Elster |first2=Karl-Heinz |title=Einführung in die höhere Mathematik |volume=1 |edition=3rd |publisher=Gustav Fischer Verlag |publication-place=Jena |date=1991 |isbn=978-3-334-00409-8}} * {{Citation |last1=Endl |first1=Kurt |last2=Luh |first2=Wolfgang |title=Analysis |volume=1 |publisher=Akademische Verlagsgesellschaft |publication-place=Wiesbaden |date=1972 |isbn=978-3-400-00185-3}} * {{Citation |last1=Endl |first1=Kurt |last2=Luh |first2=Wolfgang |title=Analysis |volume=2 |publisher=Akademische Verlagsgesellschaft |publication-place=Wiesbaden |date=1973 |isbn=978-3-400-00206-5}} * {{Citation |last1=Finster |first1=Reinhard |last2=van der Heuvel |first2=Gerd |title=Gottfried Wilhelm Leibniz |publisher=Rowohlt Taschenbuch Verlag |publication-place=Reinbek bei Hamburg |date=1990 |isbn=978-3-499-50481-5}} * {{Citation |last1=Joos |first1=Georg |last2=Kaluza |first2=Theodor |title=Höhere Mathematik für den Praktiker |publisher=Johann Ambrosius Barth |publication-place=Leipzig |date=1942}} * {{Citation |last=Karlson |first=Paul |title=Vom Zauber der Zahlen: Eine unterhaltsame Mathematik für Jedermann |publisher=Ullstein |publication-place=Berlin |date=1954}} * {{Citation |last=Leibniz |first=Gottfried Wilhelm |editor-last=Kowalewski |editor-first=Gerhard |title=Über die Analysis des Unendlichen: Abhandlung über die Quadratur der Kurven |series=Ostwalds Klassiker der exakten Naturwissenschaften |volume=162 |publisher=Verlag Harri Deutsch |publication-place=Frankfurt am Main |date=2008 |isbn=978-3-8171-3162-4}} * {{Citation |last=Pascal |first=Blaise |title=Traité des sinus des quarts de cercle |date=1659}} * {{Citation |editor-last=Pierer |editor-first=Heinrich August |title=Universal-Lexikon der Gegenwart und Vergangenheit |volume=2 |publication-place=Altenburg |date=1857 |at=pp. 349–350}} * {{Citation |editor-last1=Popp |editor-first1=Karl |editor-last2=Stein |editor-first2=Erwin |title=Gottfried Wilhelm Leibniz: Philosoph, Mathematiker, Physiker, Techniker |publisher=Schlütersche |publication-place=Hannover |date=2000 |isbn=978-3-87706-609-6}} * {{Citation |last=Schmidt |first=Jürgen |title=Basiswissen Mathematik |publisher=Springer Spektrum |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2014 |isbn=978-3-662-43545-8 |doi=10.1007/978-3-662-43546-5}} * {{Citation |last=Sonar |first=Thomas |title=3000 Jahre Analysis: Geschichte, Kulturen, Menschen |edition=2nd |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2016 |isbn=978-3-662-48917-8 |doi=10.1007/978-3-662-48918-5}} * {{Citation |last=Spalt |first=Detlef |title=Die Vernunft im Cauchy-Mythos |publisher=Verlag Harri Deutsch |publication-place=Frankfurt am Main |date=1996 |isbn=978-3-8171-1480-1}} [[Category:ကဲကုလပ်]] trx4tudaztg62455ke318nwchjqp38m