မြန်မာသရုပ်ဆောင်များစာရင်း

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>မြန်မာသရုပ်ဆောင်များစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2716</id>
    <revision>
      <id>1052600</id>
      <parentid>1042859</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49320-80</username>
        <id>148090</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရ */</comment>
      <origin>1052600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32764" sha1="psruefen8yexcf9lezyd1i400lc1d8u" xml:space="preserve">အောက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မှ အမျိုးသားအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ၏အမည်များကို အက္ခရာစဉ်အလိုက်ဖော်ပြထားသည်။


&lt;!-- Navigator: အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ --&gt;
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:125%;&quot;
|+ 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; text-align:center;&quot; | အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ
|-
| [[#female-က|က]] || [[#female-ခ|ခ]] || [[#female-ဂ|ဂ]] || [[#female-ဃ|ဃ]] || [[#female-င|င]]
|-
| [[#female-စ|စ]] || [[#female-ဆ|ဆ]] || [[#female-ဇ|ဇ]] || [[#female-ဈ|ဈ]] || [[#female-ည|ည]]
|-
| [[#female-ဋ|ဋ]] || [[#female-ဌ|ဌ]] || [[#female-ဍ|ဍ]] || [[#female-ဎ|ဎ]] || [[#female-ဏ|ဏ]]
|-
| [[#female-တ|တ]] || [[#female-ထ|ထ]] || [[#female-ဒ|ဒ]] || [[#female-ဓ|ဓ]] || [[#female-န|န]]
|-
| [[#female-ပ|ပ]] || [[#female-ဖ|ဖ]] || [[#female-ဗ|ဗ]] || [[#female-ဘ|ဘ]] || [[#female-မ|မ]]
|-
| [[#female-ယ|ယ]] || [[#female-ရ|ရ]] || [[#female-လ|လ]] || [[#female-ဝ|ဝ]] || [[#female-သ|သ]]
|-
| [[#female-ဟ|ဟ]] || [[#female-ဠ|ဠ]] || [[#female-အ|အ]] 
|}


&lt;!-- Navigator: အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်များ --&gt;
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:125%;&quot;
|+ 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; text-align:center;&quot; | အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်များ
|-
| [[#male-က|က]] || [[#male-ခ|ခ]] || [[#male-ဂ|ဂ]] || [[#male-ဃ|ဃ]] || [[#male-င|င]]
|-
| [[#male-စ|စ]] || [[#male-ဆ|ဆ]] || [[#male-ဇ|ဇ]] || [[#male-ဈ|ဈ]] || [[#male-ည|ည]]
|-
| [[#male-ဋ|ဋ]] || [[#male-ဌ|ဌ]] || [[#male-ဍ|ဍ]] || [[#male-ဎ|ဎ]] || [[#male-ဏ|ဏ]]
|-
| [[#male-တ|တ]] || [[#male-ထ|ထ]] || [[#male-ဒ|ဒ]] || [[#male-ဓ|ဓ]] || [[#male-န|န]]
|-
| [[#male-ပ|ပ]] || [[#male-ဖ|ဖ]] || [[#male-ဗ|ဗ]] || [[#male-ဘ|ဘ]] || [[#male-မ|မ]]
|-
| [[#male-ယ|ယ]] || [[#male-ရ|ရ]] || [[#male-လ|လ]] || [[#male-ဝ|ဝ]] || [[#male-သ|သ]]
|-
| [[#male-ဟ|ဟ]] || [[#male-ဠ|ဠ]] || [[#male-အ|အ]]
|}

= အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်များ =

== ကကျော်ထူး ==
* [[ကျော်ကျော်ဗိုလ်|ကျော်ကျော်ဘို]]
* [[ကျောက်လုံး၊ ဦး|ဦးကျောက်လုံး]] (၁၉၁၇–၁၉၈၂)
* [[ကျော်ငြိမ်း(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[ကျော်စိုး၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ကျော်စိုး]] (၁၉၁၀–၁၉၃၀)
* [[ကျော်ဆွေ]] (၁၉၂၄–၁၉၈၂)
* [[ကျော်ထက်ဇော်]]
* [[ကျော်ထက်အောင်]]
* [[ကျော်ရဲအောင်]]
* [[ကျော်ဟိုး]] (၁၉၀၃-၁၉၇၈)
* [[ကျော်ဟိုးလေး]](၁၉၂၂-၁၉၇၃)
* [[ကျော်ဝင်း၊ ဦး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဦးကျော်ဝင်း]] (၁၉၁၈–၁၉၉၃)
* [[ကျော်သူ]]
* [[​ကျော်သက်]]
* [[ကျော်သောင်းကြီး၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ကျော်သောင်း]]
* [[ကျော်ဟိန်း]] (၁၉၄၇–၂၀၂၀)
* [[ကျော်ညွန့်]]
* [[ကျော်မိုး]]
* [[ကျော်အေး]]
* [[ကင်းကောင်]] (၁၉၆၄–၂၀၁၉)
* [[ကွမ်းသီး]]
* [[ကိုကိုလင်းမောင်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Klone1.JPG|ဦးကျောက်လုံး
ဖိုင်:KyawSoe.jpg|ကျော်စိုး
ဖိုင်:94P15011.JPG|ဦးကျော်ဝင်း
ဖိုင်:Kyaw Thu during a VOA interview on September 16, 2012.jpg|ကျော်သူ
ဖိုင်:KyawThaung.gif|ကျော်သောင်း
&lt;/gallery&gt;
 ကျော်‌ထက်ဇော်

== &lt;span id=&quot;male-ခ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ခ ==
* [[ခင်မောင်၊ ရုပ်ရှငိုံသရုပ်ဆောင်|ခင်မောင်]]
* [[ခင်မောင်ချင်း]]
* [[ခင်မောင်ဇင်]]
* [[ခင်မောင်ရင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ခင်မောင်ရင်]]
* [[ခန့်စည်သူ]]
* [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)|ချင်းစိန်]]
* [[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]]
* [[ချစ်သူ]]
* [[ချစ်စရာ]]
* [[ချစ်ရွှေ]]
* [[ချစ်ဖွယ်]]
* [[ချမ်းသာ]]
* ခါရာ
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Khin Maung Yin (actor).jpg|ခင်မောင်ရင်
ဖိုင်:Shwe Nyar Mg.jpg|ချင်းစိန်
ဖိုင်:02P40111.JPG|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဂ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဂ ==
* [[ဂျော်လီဆွေ]]
* [[ဂျွန်ဂို]] (၁၉၈၇–၂၀၁၄)
* [[ဂျွန်နိုင်းအောင်]]

== &lt;span id=&quot;male-စ&quot;&gt;&lt;/span&gt;စ ==
* [[စည်ဖြိုး]]
* [[စိန်ချစ်]]
* [[စိန်မြင့်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|စိန်မြင့်]]
* [[စုတ်ဖွား]] လူရွင်တော် သရုပ်ဆောင် (၁၉၈၄–၁၉၉၂)
* [[စပ်စု]]
* [[စိုးသူ]]
* [[စိုင်းခမ်းလှိုင်၊ စိုင်း|စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]
* [[စိန်ရိုး|ဦးစိန်ရိုး (ဟာသလူရွင်တော်)]] (၁၉၃၄–၂၀၂၁)
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Sai Sai Kham Leng.jpg|စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဇ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဇ ==
* [[ဇင်ဝိုင်း]]
* [[ဇေရဲထက် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[ဇေယျ]] (၁၉၁၆–၁၉၉၆)
* [[ဇေယျာ]]
* [[ဇော်လင်း (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဇော်လင်း]]
* [[ဇော်လွင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဇော်လွင်]]
* [[ဇော်ဝမ်း]]
* [[ဇော်ဦး]]
* [[ဇာဂနာ (ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]]
* [[ဇော်ရဲထက်]]
* [[ဇဏ်ခီ]]
* [[ဇင်မျိုး]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:U-thura.jpg|ဇာဂနာ
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ည&quot;&gt;&lt;/span&gt;ည ==
* [[ညွန့်ဝင်း]]
* [[ညွန့်မောင်]]
* [[ညီပု|ဦးညီပု]] (၁၉၀၀–၁၉၉၆)
* [[ညီဂျော်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Nyipu.jpg|ဦးညီပု
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-တ&quot;&gt;&lt;/span&gt;တ ==
* [[အေဝမ်းတင်မောင်|အေဝမ်း ဦးတင်မောင်]]
* [[တင်ငွေ (ရုပ်ရှင်စတန့် မင်းသား)|ရုပ်ရှင်စတန့် မင်းသား ဦးတင်ငွေ]]
* [[တင်ဆွေ]]
*  တေဇလင်းရောင်

== &lt;span id=&quot;male-ထ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ထ ==
* [[ရွှေမန်းထွန်းတင်]]
* [[ထွန်းဝေ]]
* [[ထွန်းထွန်း]]
* [[ထွန်းထွန်းနိုင်]]
* [[ထွန်းထွန်းဝင်း]]
* [[ထွန်းလွင်အောင်]]
* [[ထူးကျော်]]
* [[ထူးသာ]]
* [[ထက်သျှား]]

== &lt;span id=&quot;male-ဒ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဒ ==
* [[ဒွေး]] (၁၉၆၆–၂၀၀၇)


== &lt;span id=&quot;male-န&quot;&gt;&lt;/span&gt;န ==
* [[နေအောင်]]
* [[နေဝင်း၊ ကောလိပ်ဂျင်|ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း]]
* [[နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|နေတိုး]]
* [[နိုင်နိုင်း]]
* [[နေထူးနိုင်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:CLJ.jpg|ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း
ဖိုင်:Nay Toe (cropped).jpg|နေတိုး
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ပ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ပ ==
* [[ပြေဇင်]]
* [[ပြေငြိမ်း]]
* [[ပြေတီဦး]]
* [[ပြုံးမောင်မောင်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Actor Pyi Zin.jpg|ပြေဇင်
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဖ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဖ ==
* [[ဖိုးချစ်]]
* [[ဖိုးသောကြာ]]
* [[ဖိုးပါကြီး]]
* [[ဖိုးပါလေး]]
* [[ဖိုးဖြူ]]
* [[ဖြိုးငွေစိုး]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Kyin02.jpg|ဖိုးပါကြီး
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဗ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဗ ==
* [[ဗေလုဝ]]
* [[ဗိုလ်ဗကို၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ဗိုလ်ဗကို]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:BoBaKo.gif|ဗိုလ်ဗကို
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဘ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဘ ==
* [[ဘကလေး၊ ဦး(ရွှေတလေး)|ဦးဘကလေး]]
* [[ ဘတင့်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဘတင့်]]
* [[ဘမြင့်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဘမြင့်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Bakalay.jpg|ဦးဘကလေး
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-မ&quot;&gt;&lt;/span&gt;မ ==
* [[မောင်]]
* [[မင်းထက်ကျော်ဇင်]]
* [[မင်းခေတ်]]
* [[မင်းမော်ကွန်း]]
* [[မင်းသွေး]] (၁၉၈၆–၂၀၁၈)
* [[မြင့်မြတ် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မြင့်မြတ်]]
* [[မြင့်ဖေ]]
* [[မြင့်အောင်၊ ဦး (ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး)|မြင့်အောင်]] (၁၉၃၁–၁၉၉၆)
* [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မြတ်လေး]]
* [[မြတ်သစ်]]
* [[မိုးမိုး၊ အဆိုတော်]]
* [[မိုးကျော်ကျော်]]
* [[မိုးအောင်ရင်]]
* [[မိုးဒီ]]
* [[မော့စ်]] (၁၉၅၄–၂၀၁၃)
* [[မောင်မောင်စိုး]]
* [[မောင်မောင်လေး]]
* [[မောင်မောင်အေး]]
* [[မေတ္တာ (လူရွှင်တော်)]]
* [[မိုးစက် (စတန့်)]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Myat lay.jpeg|မြတ်လေး
ဖိုင်:10067.png|မိုးဒီ
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ယ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ယ ==
* [[မောင်ယဉ်ထွေး (ရှုမဝ)]]

== &lt;span id=&quot;male-ရ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ရ ==
* [[ရဝေအောင်]]
* [[ရာဇာနေဝင်း]]
* [[ရန်အောင်(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ရန်အောင်]]
* [[ရဲကိုကို]]
* [[ရဲအောင်]]
* [[ရဲရင့်အောင်]]
* [[ရဲတိုက်]]
* [[ရန်နောင်]]
* [[ရှိုင်းအောင်]]
* [[ရူပ၊ သရုပ်ဆောင်|ရူပ]]
* [[ရွဲ့ကြီး(ခေါ်)ကြယ်တံခွန်]]
* [[ရှင်မွေလ]]
* [[ရသမောင်]]
* [[ရွှေဘ]]
* [[ရွှေရိုး]]
* ရှိန်းတင့်ထူး
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Actor Yu Pa.jpg|ရူပ၊ သရုပ်ဆောင်
ဖိုင်:ShweBa.jpg|ရွှေဘ
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-လ&quot;&gt;&lt;/span&gt;လ ==
* [[လင်းထင်]]
* [[လင်းအောင်]]
* [[လူမင်း]]
* [[လွင်မိုး]]
* [[လျှမ်းထက်]]
* [[လင်းအောင်ခေတ်]]

== &lt;span id=&quot;male-ဝ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဝ ==
* [[ဝင်းဘို]]
* [[ဝင်းဦး]] (၁၉၃၅–၁၉၈၈)
* [[ဝင်းညွန့်]]
* [[ဝါဇင်]]
* [[ဝိုင်း]]
* [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]]
* [[ဝေဠုကျော်]]

== &lt;span id=&quot;male-သ&quot;&gt;&lt;/span&gt;သ ==
* [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မောင်သင်]]
* [[တွံတေးသိန်းတန်]] (၁၉၄၁–၁၉၉၉)
* [[သုမောင်]] (၁၉၅၁–၂၀၁၀)
* [[သာဂေါင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|သာဂေါင်]]
* [[သာဆန်း]]
* [[သားညီ]]
* [[သန်းထွဋ်]]
* [[သန်းနွဲ့ (ဟာသသရုပ်ဆောင်)|သန်းနွဲ့]]
* [[သန်းနွဲ့လေး]]
* [[သန်းဖေလေး]]
* [[သိန်းမောင် (သရုပ်ဆောင်)|ဦးသိန်းမောင်]]
* [[မောင်သန်းဝင်း]]
* [[သီဟတင်စိုး]] (၁၉၆၇/၆၈–၂၀၂၃)
* [[သူထူးစံ]]
* [[သျှားညို]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Thein Tan.jpg|တွံတေးသိန်းတန်
ဖိုင်:Thu Maung 3.JPG|သုမောင်
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;male-ဟ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဟ ==
* [[ဟန်လင်းသန့်]]
* [[ဟိန်းစိုး]]
* [[ဟိန်းမင်း]]
* [[ဟိန်းဝေယံ]]

== &lt;span id=&quot;male-ဠ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဠ ==
* (ဠင်း) – if you have names here, list them

== &lt;span id=&quot;male-အ&quot;&gt;&lt;/span&gt;အ ==
* [[အရိုင်း]]
* [[အရှည်ကြီး]]
* [[အလင်းရောင် (သရုပ်ဆောင်)|အလင်းရောင်]]
* [[အံ့ကျော်]]
* [[အေးကြူ]]
* [[အောင်ခိုင်]]
* [[အောင်ပိုင်]]
* [[အောင်လွင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|အောင်လွင်]]
* [[အောင်သူ]]
* [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ|ဗဂျီအောင်စိုး]]
* [[အောင်ထွန်းလေး]]
* [[အောင်မင်းခန့်]]
* [[အောင်ရေချမ်း]]
* [[အောင်ရဲလင်း]]
* [[အောင်အောင်(မြင်စိုင်းသား)]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Aung Ye Lin (cropped-closeup).jpg|အောင်ရဲလင်း
&lt;/gallery&gt;


&lt;!-- Navigator: အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ --&gt;
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:125%;&quot;
|+ '''အက္ခရာအလိုက် ရွေးချယ်ရန်'''
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; text-align:center;&quot; | အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ
|-
| [[#female-က|က]] || [[#female-ခ|ခ]] || [[#female-ဂ|ဂ]] || [[#female-ဃ|ဃ]] || [[#female-င|င]]
|-
| [[#female-စ|စ]] || [[#female-ဆ|ဆ]] || [[#female-ဇ|ဇ]] || [[#female-ဈ|ဈ]] || [[#female-ည|ည]]
|-
| [[#female-ဋ|ဋ]] || [[#female-ဌ|ဌ]] || [[#female-ဍ|ဍ]] || [[#female-ဎ|ဎ]] || [[#female-ဏ|ဏ]]
|-
| [[#female-တ|တ]] || [[#female-ထ|ထ]] || [[#female-ဒ|ဒ]] || [[#female-ဓ|ဓ]] || [[#female-န|န]]
|-
| [[#female-ပ|ပ]] || [[#female-ဖ|ဖ]] || [[#female-ဗ|ဗ]] || [[#female-ဘ|ဘ]] || [[#female-မ|မ]]
|-
| [[#female-ယ|ယ]] || [[#female-ရ|ရ]] || [[#female-လ|လ]] || [[#female-ဝ|ဝ]] || [[#female-သ|သ]]
|-
| [[#female-ဟ|ဟ]] || [[#female-ဠ|ဠ]] || [[#female-အ|အ]]
|}

= အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်များ =

== &lt;span id=&quot;female-က&quot;&gt;&lt;/span&gt;က ==
* [[ကေသွယ်မိုး]]
* [[ကေသီမြင့်အောင်]]
* [[ကေကေမိုးမြင့်]]
* [[ကြည်ကြည်ဌေး]]
* [[ကြည်လဲ့လဲ့ဦး]]
* [[ကြူကြူသင်း]]
* [[ကစ်ကစ်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:KyiKyiHtay.jpg|ကြည်ကြည်ဌေး
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ခ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ခ ==
* [[ခင်ခင်ကြည်]]
* [[ခင်ခင်ကြီး]]
* [[ခင်ခင်စု]]
* [[ခင်ခင်စိန်]]
* [[ခင်ခင်နု၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ခင်ခင်နု]]
* [[ခင်ခင်မြင့်]]
* [[ခင်ခင်ရီ၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ခင်ခင်ရီ]]
* [[ခင်ခင်အေး]]
* [[ခင်ခင်ဥ]]
* [[ခင်ခင်တင့်]]
* [[ခင်တင့်]]
* [[ခင်စန်း]]
* [[ခင်ဇာခြည်ကျော်]] 
* [[စန္ဒယားခင်နုနု]]
* [[ခင်နှင်းရီ]]
* [[ခင်ပပလှိုင်]]
* [[ခင်မို့မို့]]
* [[ခင်မာအောင်]]
* [[ခင်မို့မို့အေး]]
* [[ခင်မီမီဇော်]]
* [[ခင်မေကြီး]]
* [[ခင်မေကလေး]]
* [[ခင်မေရီ]]
* [[ခင်မေလေး]]
* [[ခင်မြရင်]]
* [[ခင်မဉ္ဇူခိုင်]]
* [[ခင်ယုမေ]]
* [[ခင်လေးဆွေ]]
* [[ခင်လေးနွယ်]]
* [[ခင်သီတာထွန်း]] 
* [[ခင်သန်းနု]]
* [[ခင်သန်းနွယ်]]
* [[ခင်လေးနွယ်]]
* [[ခင်စိုးပိုင်]]
* [[ခင်ဝင့်ဝါ]]
* [[ခင်ရူပ]]
* [[ခိုင်သင်းကြည်]] 
* [[ခိုင်ဝါ]]
* [[ခိုင်မာအောင်]] 
* [[ခိုင်မင်းမင်းသွယ်]]
* [[ခိုင်ခင်ဦး]]
* [[ခိုင်နှင်းဝေ]]
* [[ခိုင်ဇင်သော်]]
* [[ချိုပြုံး]]
* [[ချစ်ချစ်ဇော်]]
* [[ချစ်စနိုးဦး]]
* [[ချစ်သုဝေ]]
* [[ချစ်စုဟိန်း]]
* [[ချောရတနာ]]
* [[ချောစုခင်]]
* [[ခွန်းဆင့်နေခြည်]]
* [[ခရစ္စတီးနား]]
* [[ချမ်းမီမီကို]]
* [[ချမ်းချမ်း]]
* [[ခွန်းလဲ့သံသာ]]
* [[ခြူးလေး]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Oct-khinyumay-1.jpg|ခင်ယုမေ
ဖိုင်:Khinthannu.jpg|ခင်သန်းနု
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ဂ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဂ ==
* [[ဂန္ထဝင်]]
* [[ဂျူးဂျူးကေ]]
* [[ဂွမ်းပုံကြီး]]
* [[တက္ကသိုလ်ဂွမ်းပုံ]]
* [[ဂျင်းနီ]]
* [[ဒေါ်ဂျမ်းစိန်]]
* [[ဂျူလီယာပါဝါ]]

== &lt;span id=&quot;female-င&quot;&gt;&lt;/span&gt;င ==
* [[အင်္ဂလန်စိန် ငြိမ်းငြိမ်းအိ]]
* [[ငွေမှုံရတီ]]

== &lt;span id=&quot;female-စ&quot;&gt;&lt;/span&gt;စ ==
* [[စန္ဒာ]]
* [[စန္ဒီမြင့်လွင်]]
* [[စိန်ခင်]]
* [[စံရှားတင်]]
* [[စံပယ်မိုး]]
* [[စံရတီမိုးမြင့်]]
* [[စုမြတ်ရွှေစင်]]
* [[စုမြတ်နိုင်]]
* [[စုလှိုင်နှင်း]]
* [[စုဒါလီ]]
* [[စုလင်းရှိန်]]
* [[စိုးပြည့်သဇင်]]
* [[စိုးမြတ်ကလျာ]]
* [[စိုးမြတ်နန္ဒာ]]
* [[စိုးမြတ်သူဇာ]]
* [[စိုးနန္ဒာကျော်]]
* [[စိုးစန္ဒာထွန်း]]
* [[စိုးရတနာ]]
* [[စိုးမိုးကြည်]]
* [[စမ်းစမ်အေး(ရှုမဝ)]]
* [[စမ်းစမ်းဝင်း]]
* [[ဒေါ်စိန်ဂွက်ထော်]]
* [[စောမြတ်သန္တာ]]
* [[စောယုနန္ဒာ]]
* [[စမိုင်းလ်]]
* [[စင်သီယာ]]
* [[စူဇီနိုက်]]

== &lt;span id=&quot;female-ဆ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဆ ==
* [[ဆွေဇင်ထိုက်]]
* [[ဆုပန်ထွာ]]
* [[ဆုရွှန်းလဲ့]]
* [[ဆုအိမ့်စံ]]
* [[ဆုမြတ်နိုးဦး]]
* [[ဆုထက်ကုဋေ]]
* [[ဆုပိုပိုအောင်]]
* [[ဆုဆုစန္ဒီ]]
* [[ဆုကဗျာ]]
* [[ဆုနဒီ]]
* [[ဆောင်းအိန္ဒြေထွန်း]]
* [[ဆွိဝတ်ရည်သောင်း]]
* [[ဆိုဖီယာ အဲဗားရက်စ်]]

== &lt;span id=&quot;female-ဇ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဇ ==
* [[ဇင်မာဦး]]
* [[ဇင်ဇင်ဇော်မြင့်]]
* [[ဇင်ဇင်မင်းထက်]]
* [[ဇင်မာအောင်]]
* [[ဇူးဇူးမောင်]]
* [[ဇွန်သံစဉ်]]

== &lt;span id=&quot;female-တ&quot;&gt;&lt;/span&gt;တ ==
* [[တင်တင်ညို]]
* [[တင်တင်နွဲ့]] 
* [[တင်တင်မူ]]
* [[တင်တင်မြ]]
* [[တင်တင်လှ]]
* [[တင်တင်အေး]]
* [[တင်နီလာဝင်း]]
* [[တင့်တင့်ထွန်း]]
* [[တင်ဇာဝင်းပြည့်]]
* [[တိုးတိုးလွင်]]
* [[မတူး]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:TintinMu.jpg|တင်တင်မူ
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ထ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ထ ==
* [[ထက်ထက်မိုးဦး]] 
* [[ထွန်းအိန္ဒြာဗို]]
* [[ထူးမွန်]]
* [[ထက်ထက်ထွန်း]]
* [[ထားအဥ္ဇလီ]]
* [[ထိုက်နန္ဒာကျော်]]

== &lt;span id=&quot;female-ဒ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဒ ==
* [[ဒေစီကျော်ဝင်း]]
* [[ဒေါ်ခင်စိန်]]
* [[ဒေါ်မြလေး]]
* [[ဒိန်းပိုပိုဒေါင်]]

== &lt;span id=&quot;female-န&quot;&gt;&lt;/span&gt;န ==
* [[နွဲ့နွဲ့မူ]]
* [[နှင်းဆီ]]
* [[နန္ဒာလှိုင်]]
* [[နွေးနွေးလှိုင်]]
* [[နဝရတ်]]
* [[နဒီဝင့်နိုင်]]
* [[နိုဘယ်ကျော်ကျော်]]
* [[နန်းဆုရတီစိုး]]
* [[နင်းဝတ်ရည်]]
* [[နွဲ့နွဲ့စန်း]]
* [[နွယ်ဒါလီထွန်း]]
* [[နန်းကလျာလှိုင်]]
* [[နန်းခင်ဇေယျာ]]
* [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]]
* [[နန်းဆုဦး]]
* [[နန်းသူဇာ]]
* [[နန်းရွှေရည် (နန်းဒေဝီ)]]
* [[နန်းခမ်းဝါ]]
* [[နော်လီဇာ]]
* [[နှင်းဝတ်ရည်သောင်း]]
* [[နှင်းသွေးယုအောင်]]
* [[နော်ဖောအယ်ထား]]
* [[နီနီခင်ဇော်]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:NgweNgweMu.jpg|နွဲ့နွဲ့မူ
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ပ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ပ ==
* [[ပုလဲ(ရုပ်ရှင်မင်းသမီး)|ပုလဲ]]
* [[ပုလဲဝင်း]]
* [[ပက်ထရစ်ရှာ (ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်)|ပက်ထရစ်ရှာ]]
* [[ပန်းဖြူ]] 
* [[ပန်းရောင်ခြယ်]]
* [[ပန်းကဗျာကျော်]]
* [[ပန်းသော်တာ]]
* [[ပန်းအိဇွန်]]
* [[ပန်သူချစ်]]
* [[ပွင့်]]
* [[ပွင့်ရတနာကျော်]]
* [[ပပလင်း]]
* [[ပပဝင်းခင်]]
* [[ပပစိုးကြည်]]
* [[ပြည့်ဖူးခိုင်]]
* [[ပြည့်ပြည့်သော်]]
* [[ပိုင်ဖြိုးသု]]
* [[ပိုးအိအိခန့်]]
* [[ပိုးကြာဖြူခင်]]
* [[ပိုးဝတီစံ]]
* [[ပိုပို]]

== &lt;span id=&quot;female-ဘ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဘ ==
* [[ဘေဘီနွဲ့]]
* [[ဘေဘီမောင်]]
* [[ဘိုမ]]
* [[Bobby Soxer]]

== &lt;span id=&quot;female-ဖ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဖ ==
* [[ဖွေးဖွေး]]
* [[ဖူးစုံ]]
* [[ဖူးဖူး]]
* [[ဖူးပွင့်သခင်]]
* [[ဖြိုးရတနာသွယ်]]
* [[ဖြူစင်ဝင်းရှိန်]]

== &lt;span id=&quot;female-မ&quot;&gt;&lt;/span&gt;မ ==
* [[မသန်းရွှေ (ဟာသမယ်)]]
* [[မာမာအေး]]
* [[မို့မို့မြင့်အောင်]]
* [[မျိုးစန္ဒီကျော်]]
* [[မျိုးသီရိကျော်]]
* [[မျိုးသန္တာထွန်း]]
* [[မျိုးမျိုးခိုင်]]
* [[မယ်လိုဒီ]]
* [[မိုးဟေကို]]
* [[မိုးယုစံ]]
* [[မိုးပြည့်ပြည့်မောင်]]
* [[မိုးဟေမာန်ခင်]]
* [[မိုးစက်ဝိုင်]]
* [[မိုခမ်း]]
* [[မိုမိုကို]]
* [[မေ]]
* [[မေကဗျာ]]
* [[မေပန်းချီ]]
* [[မေမြင့်မိုရ်]]
* [[မြတ်သူသူ]]
* [[မေတိုးခိုင်]]
* [[မေဆွိ]]
* [[မေနွ့်]]
* [[မေချစ်]]
* [[မေကြည်]]
* [[မေခလာ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[မေမီကိုကို]]
* [[မေဘရဏီသော်]]
* [[မေမေဝင်း၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေမေဝင်း]]
* [[မေမြင့်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေမြင့်]]
* [[မေရှင်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေရှင်]]
* [[မေသက်ခိုင်]]
* [[မေသစ်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေသစ်]]
* [[မေသန်း၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေသန်း]]
* [[မေသန်းနု]]
* [[မေဦးခင်]]
* [[မေသဉ္ဇာဦး]]
* [[မေလှ၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေလှ]]
* [[မေလွင်၊ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေလွင်]]
* [[မေရီမြင့်]]
* [[မေရီမြ]]
* [[မေဝင်းမောင်]]
* [[မေထွဋ်ခေါင်]]
* [[မေနန်းခေါင်]]
* [[မေရဲ]]
* [[မေဖူးနိုင်]]
* [[မေသင်္ကြန်]]
* [[မြယာ]]
* [[မြနှင်းရည်လွင်]]
* [[မြသဥ္ဇာလီ]]
* [[မြသင်းချယ်]]
* [[မြမျက်ချယ်]]
* [[မြတ်]]
* [[မြတ်ကေသီအောင်]]
* [[မြတ်မွန်]]
* [[မြင့်မိုရ်ခေတ်]]
* [[မြင့်⁠မြင့်ခင်၊ သရုပ်ဆောင်|မြင့်မြင့်ခင်]]
* [[မြင့်မြင့်ခိုင်]]
* [[မိုးပြည့်ပြည့်မောင်]]
* [[မိစန္ဒီ]]
* [[မေဂရေ့စ်]]
* [[မာရီကိုးလ်]]
* [[မွန်းဆန်း]]
* [[မှူးသ ခင်]]
* [[မုဏ်း]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Maysweet.jpg|မေဆွိ
ဖိုင်:DawMayNwe.jpg|မေနွဲ့
ဖိုင်:Mayshin.jpg|မေရှင်
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:MayThit.gif|မေသစ်
ဖိုင်:Myatmon02.jpg|မြတ်မွန်
ဖိုင်:Myint Myint Khin.jpg|မြင့်မြင့်ခင်
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ယ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ယ ==
* [[ယဉ်ယဉ်အေး]]
* [[ယဉ်လတ်]]
* [[ယုနန္ဒာမြင့်]]
* [[ယုသန္တာတင်]]
* [[ယွန်းရွှေရည်]]
* [[ယွန်းဝတီလွင်မိုး]]
* [[ယွန်းယွန်း]]
* [[ယမင်းကိုကို]]

== &lt;span id=&quot;female-ရ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ရ ==
* [[ရတနာခင်]]
* [[ရတနာပုံ (သရုပ်ဆောင်)]]
* [[ရတနာမိုင်]]
* [[ရတနာဘို]]
* [[ရတနာခိုင်]]
* [[ရတနာဖြူဖြူအောင်]]
* [[ရေဗက္ကာဝင်း]]
* [[ရွှေသမီး]]
* [[ရွှေပိုးအိမ်]]
* [[ရွှေမှုံရတီ]]
* [[ရွှေသွန်းရူပါ]]
* [[ရွှေယမင်းဟန်]]
* [[ရီရီပွင့်ဖြူ]]
* [[ရွှန်းလဲ့မေ]]
* [[ရွှန်းပြည့်ပိုင်]]
* [[ရှင်မိုးဦး]]

== &lt;span id=&quot;female-လ&quot;&gt;&lt;/span&gt;လ ==
* [[လှလှမိုး]]
* [[လဲ့လဲ့ဝင်းလှိုင်]]
* [[လင်းလက်]]
* [[လင်းဇာနည်ဇော်]]
* [[လှအဥ္ဇလီတင့်]]
* [[လှမျိုးသဥ္ဇာနွယ်]]
* [[လမင်းကဗျာ]]
* [[လှိုင်ဖြူဖြူထွန်း]]
* [[လှိုင်ရွှေစင်ထွဋ်]]
* [[လွန်းပိုးအိမ်]]
* [[လိုင်လာခန်း]]

== &lt;span id=&quot;female-ဝ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဝ ==
* [[ဝါဆိုမိုးဦး]]
* [[ဝါဝါဝင်းရွှေ]]
* [[ဝါဝါမေမောင်]]
* [[ဝါဝါအောင်]]
* [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]]
* [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]
* [[ဝင်းမင်းသန်း]] (1993)
* [[ဝင်းမင်းသန်း (ဗီဒီယိုသရုပ်ဆောင်)]]
* [[ဝင်းလဲ့ရွှေရည်]]
* [[ဝင့်ယမုံနိုင်]]
* [[ဝေလာရီ]]

== &lt;span id=&quot;female-သ&quot;&gt;&lt;/span&gt;သ ==
* [[သက်မွန်မြင့်]]
* [[သီသီ]]
* [[သီတာသိမ့်]]
* [[သီရိဝင်းရွှေ]]
* [[သင်ဇာဝင့်ကျော်]]
* [[သင်ဇာနွယ်ဝင်း]]
* [[သင်ဇာမြင့်မိုရ်]]
* [[သန်းသန်းစိုး]]
* [[သန်းသန်းဆင့်]]
* [[သိင်္ဂီထွန်း]]
* [[သဇင်]]
* [[သဇင်သင်း]]
* [[သျှင်ဒီစော]]
* [[သွန်းဆက်]]
* [[သန္တာဗိုလ်]]
* [[သင်းသင်းယုလှိုင်]]
* [[သု‌‌‌န္ဒြေဦး]]
* [[သင်းသင်းမြတ်]]
* [[သံသာမိုးသိမ့်]]
* [[သူဇာပွင့်]]
* [[သဲစုညိမ်း]]
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:ThetMonMyint0019.jpg|သက်မွန်မြင့်
&lt;/gallery&gt;

== &lt;span id=&quot;female-ဟ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဟ ==
* [[ဟေမာန်အောင်အောင်]]
* [[ဟန်နီထွန်း]]
* [[ဟန်သီ]]

== &lt;span id=&quot;female-အ&quot;&gt;&lt;/span&gt;အ ==
* [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]
* [[ဒေါ်အေးကြည်]]
* [[အေးအေးသင်း]]
* [[အေးမြတ်သူ]]
* [[အေးဝတ်ရည်သောင်း]]
* [[အိချောပို]]
* [[အယ်လ်ဆိုင်းဇီ]]
* [[အယ်လ်ဂျာတောင်]]
* [[အယ်လ်ဘောက်နူး]]
* [[အာကာမြင့်အောင်]]
* [[အေသင်ချိုဆွေ]]
* [[အေဏီဇော်]]
* [[အဝေရာကြည်]]
* [[အေးမြဖြူ]]
* [[အမွန်း]]
* [[အေးသီတာ]]
* [[အေးအေးခိုင်]]
* [[အိမ့်ကြာဖြူ]]
* [[အထွယ့်]]

== &lt;span id=&quot;female-ဧ&quot;&gt;&lt;/span&gt;ဧ ==
* [[ဧငြိမ်းဖြူ]]

[[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>psruefen8yexcf9lezyd1i400lc1d8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3502</id>
    <revision>
      <id>1052524</id>
      <parentid>1040372</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37777" sha1="gm4yia6amuxuh04fc1i0cggwzfrgh1a" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = မြင်း
| image = Nokota Horses cropped.jpg &lt;!--Please do not replace this featured image without a consensus--&gt;
| image_caption = &lt;!-- Caption intentionally left blank per consensus to avoid promoting one breed. --&gt;
| image_alt = Two Nokota horses standing in open grassland with rolling hills and trees visible in the background.
| status = DOM
| genus = Equus
| parent = Equus (Equus)
| species = caballus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{cite book | last = Linnaeus| first = Carolus | author-link = ကားလ် လင်းနီးယပ် | title = Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | publisher = Holmiae (Laurentii Salvii) | year = 1758 | page = 73 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/726976 | access-date = 2008-09-08 | volume = 1 | edition = 10th}}&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Equus ferus caballus''&lt;br&gt;
At least 47 others published
| synonyms_ref =&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; 
}}

'''မြင်း''' (''Equus ferus caballus'')&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; သည် လူ၏ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းသာယာနေချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ မြင်းကို အသုံးပြုရသလို စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ၌လည်း မြင်းတပ်များ ဖွဲ့စည်းကာ ရန်သူကို တွန်းလှန် ချေမှုန်းခဲ့ ရလေသည်။

[[မြင်း]]၊ [[မြည်း]]နှင့် [[မြင်းကျား]]တို့သည် မျိုးတူသတ္တဝါများဖြစ်ကြ၍ ထို[[တိရစ္ဆာန်]] သုံးမျိုး၏ အတိတ်ရာဇဝင်မှာ ထူးဆန်းသဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်။ မြင်း၏ ဇာတိအရပ်မှာ [[အာရှတိုက်]] ဖြစ်ဟန်တူသော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် မြင်း၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲလာပုံကို အမေရိကတိုက်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်ဖြစ်နေသည့် မြင်းရိုးတို့ကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပို၍ စုံလင်စွာသိရသည်။


ရှေးနှစ်သန်းပေါင်းငါးဆယ် အထက်က ကြောင်၏ အရွယ်မျှသာရှိ၍ ရှေ့တစ်ဖက်စီတွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းနှင့် နောက်ခြေတွင် ခြေချောင်း လေးချောင်းစီပါသော တိရစ္ဆာန်များရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ယခုခေတ် လူတို့၏ အမြင်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် ထိုသတ္တဝါကလေးမှာ ထူးဆန်းသော မြင်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုသေးငယ်သော ''ကမ္ဘာဦးမြင်း''မှ ယခု တွေ့မြင်ရသော မြင်းကြီးများ ပေါက်ပွားလာကြလေသည်။ ထိုကမ္ဘာဦး မြင်းကလေးများသည် ရန်သူ၏ဘေးရန်မှ လွတ်မြောက်အောင် ပြေးလွှားရသည့် အခါတွင်ခြေဖျားထောက်၍ ပြေးမှ ပို၍လျင်မြန်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အလယ်ခြေချောင်းကိုသာ အသုံးများလာလေသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလတ်သော် အသုံးများသော ခြေချောင်းသာလျှင် သန်သန်စွမ်းစွမ်းရှိ၍ အသုံးမချရသော ခြေချောင်းကလေးများသည် တဖြည်းဖြည်း သေးသိမ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ လုံးဝကွယ် ပျောက်သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်၌ တွေ့မြင်ရသောမြင်းတွင် မြင်းခွာအတွင်း၌ ခြေချောင်းတစ်ခုသာလျှင် ကျန်ရှိနေတော့သည်။

ခြေချောင်းများ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲလာသည့်နည်းတူ မြင်း၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံလက်တံတို့သည်လည်း ကြီးထွားသန်စွမ်း၍လာသည်။ မြင်းသည် အချိုးအစားကျသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ မြင်းတွင် သန်စွမ်းသော ခြေလက်တို့ရှိသည့်အပြင် ရှည်လျားသော ဦးခေါင်းနှင့် တောက်ပသောမျက်လုံးများရှိသည်။ အဖျားချွန်၍ အဘက်ဘက်သို့ လှုပ်ရှားနိုင်သော နားရွက်များနှင့် ကျယ်၍ပွသော နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်။ အသားပြည့်၍ လုံးသောကိုယ်နှင့် ရှည်လျားသော လည်တံရှိသည်။ အမွှေးမှာ ကိုယ်နှင့်ကပ်၍ ပေါက်သည်။ မြင်းနှင့် မြင်းကျားတို့တွင် အမြီးဖျား၌သာ အမွှေးရှည်များရှိသည်။ ထိုကြောင့် မြင်း၏လည်ဆံနှင့် အမြီးရှည်တို့သည် မြင်းကို အခြားတိရစ္ဆာန်တို့ထက် ပို၍လှပတင့်တယ်စေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြင်းသည် မြက်နှင့်ကောက်ပင်၊ ကောက်သီးများကို စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သော်လည်း စားမြုံ့မပြန်တတ်ချေ။ သွား ၃၆ ချောင်းမှ အချောင်း ၄ဝ အထိရှိ၍ အထက်နှင့်အောက် ရှေ့သွား ၃ ချောင်းစီနှင့် အံသွား ၆ ချောင်းစီရှိသည်။ မြင်းအံသွားများ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ သွားအဖျားများ တိုသွားသည်နှင့်အမျှ သွားအရင်းမှ ရှည်ထွက်၍ လိုက်လာသည်။ မြင်းထီးများတွင် အထက်ပါသွားများအပြင် ခွေးစွယ် ၄ ချောင်း အပိုပါသေးသည်။ ဤခွေးစွယ်များနှင့် အံသွားများအကြားရှိ နေရာလပ်တွင် မြင်းဇက်ကို ခွံ့ရသည်။ ကြမ်းတမ်းသော မြင်းကို ဇက်ခွံ့ထားမှသာ စီးသည့်အခါ ချုပ်ထိန်းနိုင်သည်။ မြင်း၏ သက်တမ်းမှာ ၁၈ နှစ်မှ အနှစ် ၂ဝ အထိ ဖြစ်သည်။

မြင်းကလေး မွေးသည့်အခါ မျက်စိ စုံလုံးပွင့်လျက် ကိုယ်တွင်လည်း အမွှေးများ အပြည့်ရှိသည်။ မွေးပြီး၍ ခဏခြင်းတွင်မြင်းကလေးသည် မတ်တတ်ထ၍ ပြေးလေ့ရှိသည်။ မြင်းကလေး အသက် ရက်သတ္တနှစ်ပတ် အကြာတွင် ရှေ့သွားများ ထွက်လာသည်။ အသက် ၆ လခန့်ရှိလျှင် ငယ်သွားများ စုံလာသည်။ အသက် ၃ နှစ်အတွင်း ငယ်သွားများလဲသည်။ မြင်းထီး အသက် ၄ နှစ်ရှိလာလျှင် ခွေးစွယ်များ ပေါ်လာသည်။ မြင်းအသက် ၅ နှစ်တွင် သွားများစုံသည်။

အသက် ၁ဝ နှစ်အထိ သွားထွက်ပုံနှင့် သွားပြောင်း လဲပုံတို့မှာ တသမတ်တည်း ရှိသဖြင့် သွားများကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေး၍မြင်း၏ အသက်ကို တွက်မည်ဆိုက တွက်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ ၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် မြင်းကလေးသည် ငယ်မွှေးလဲသဖြင့် မွေးစက ပါသော ကောက်ကွေးကွေး အမွှေးများ ပျောက်၍ ပြောင်လက်သော အမွှေးများပေါ်ထွက် လာသည်။ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမှတစ်ပါး ကိုယ်တွင်ရှိသော အခြားအမွှေးများမှာ နှစ်စဉ် အသစ်လဲသည်။ ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာပြည်တို့သည် ကုန်းချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် မြင်းရိုင်းများသည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တစ်တိုက်နှင့်တစ်တိုက် ကူးလူးကျက်စားလျက်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ [[ဥရောပတိုက်]]နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် [[မြင်းရိုင်း]]အုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။ မြင်းရိုင်းများသည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် [[ဝံပုလွေ]]၊ [[ကျား]]စသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။ ထိုသားရဲများ၏ ရန်အပြင် နောက်ထပ် တိုးလာသော ရန်သူမှာ မြင်းရိုင်းများကို အသားစားရန်အတွက် လိုက်လံဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သော ရှေးခေတ်လူများပင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းသုံးသောင်းကျော်အထက် ကျောက်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်း၌ ဂူများဖြင့်နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ နေရာ ရပ်ကွက်များမှ မြင်းရိုးများကို တူးဖော် ရရှိခြင်းအားဖြင့် မြင်းရိုင်းများကို ရှေးခေတ် လူတို့ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသူများနေထိုင်ရာ ဂူများအတွင်း၌ အမဲလိုက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသော အမဲရိုး၊ ကျောက်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဓား၊ လှံစသော လက်နက်တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ထိုအရာများထက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်တို့မှာ ရှေးခေတ် လူတို့၏ ပုံများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို ခြစ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ဖြစ်စေ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အရိုးများ၊ ကျောက်များပေါ်တွင် ထုထွင်းခဲ့သော ပုံများတွင် မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့ ပုံများတွင်မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့မြင်းပုံများတွင် မြင်း၏ပါးစပ်၌ ဇက်ခွံ့၍ ဇက်ကြိုးများတပ်ဆင်ထားသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် မြင်းကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် အလျောက် အလိုကျအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလေသည်။

ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် [[ပင်လယ်နက်]] မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများဖြစ်လေသည်။ ဦးစွာ၌ မြင်းကို စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌သာ အသုံးများ၏။ နွားနှင့် မြည်းများကို ဝန်တင်တိရစ္ဆာန်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ ဂရိလူမျိုးနှင့် ရောမလူမျိုးများ ကြီးစိုးစဉ် အခါက ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် မြင်း ၂ ကောင်၊ သို့မဟုတ် တခါတရံ မြင်း ၃ ကောင် ကသော စစ်တိုက် ထွက်ရထားများကို စီးနင်း၍ စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနောက်မှ မြင်းကို လူကိုယ်တိုင်စီး၍ စစ်ပွဲဝင်သည့် ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။

အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြည်းနှင့် ဆင်တူရိုးမှား တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို [[မွန်ဂိုးလီးယား]]ပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမြင်းရိုင်းများမှာ စင်စစ် မြင်းပုကလေးများသာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အမြီးမှာ မြည်း၏ အမြီးကဲ့သို့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ၅ ကောင် မှ ၁၅ ကောင် အထိ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။

တစ်အုပ်လျှင် မြင်းလားအိုကြီး တစ်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုးထဲမှ ဒေသသစ် ရှာဖွေသော ပါဇီဗားလစကီး ဆိုသူထံသို့ အထက်ထက်က မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မတွေ့မြင်ဘူးသေးသော ဤမြင်းရိုင်းမျိုးရောက်ရှိလာသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို [[ပါဇီဗားလစကီးမြင်း]]ဟု ခေါ်ကြသည်။

အာဖရိကတိုက်၊ [[ဆီးရီးယား]]နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် [[အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြင်းနှင့် မြည်းကို လူတို့နှင့် ယဉ်ပါးလာအောင် ပြုပြင်ရာ၌ အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး ဖြစ်သော်လည်း မြင်းကျားမှာမူ ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်းသက်သက်ပင် ရှိနေသေး၏။ ဥရောပတိုက်မှ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ကြစဉ်က ထိုတိုက်တွင် ရှိကြ သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြင်းကို မမြင်ဘူး မကြားဘူးကြ ချေ။ ယခုအခါ၌ [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း [[စပိန်]]လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။

==အသုံးဝင်ပုံ==
ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာ၌သာ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြသော်လည်း လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည့်အလျောက် ဝန်တင်လှည်းများ ဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ လယ်မြေများကို ထွန်ယက် ပြုပြင်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို အသုံးချလာကြသည်။ မီးရထားနှင့် မော်တော်ကားများ မပေါ်မီ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်အထိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခရီးသွားရာ၌ မြင်းများ မရှိလျှင် မဖြစ်သလောက် အသုံးဝင်လာလေသည်။ ယခုခေတ်မှ ဆိုလျှင် ရေနွေးငွေ့အား၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဓာတ်ဆီအားတို့ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ စိုက်ပျိုးရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ အခြားလေးလံသော အရာဝတ္ထုတို့ကို သယ်ယူချီမရာတွင်ဖြစ်စေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းကို အသုံးနည်း လာပြီဟု ဆိုရချေမည် ။ သို့ရာတွင် ဤမျှ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်လာသော ခေတ်၌ ပင် မြင်းကို လုံးဝစွန့်ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးချေ။

လူတို့သည် မြင်းကို အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက် ကောင်းမွန်လာရအောင် ပြုပြင်၍ လာခဲ့ကြသဖြင့် အရွယ် အစားစားရှိသော မြင်းမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိ၍ လှည်းဆွဲရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက်အလွန်ငယ်သော မြင်းပုကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်း ၃ မျိုး ၃ စားရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ လှည်းထွန်တုံး ထွန်သန်စသော လေးလံသည့် အရာတို့ကို ဆွဲရာ၌ အသုံးပြုနိုင်သော ခွန်အားကောင်းသည့် မြင်းကြီးမျိုး၊ ဒုတိယ မြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံများ အလွန် ထွားကျိုင်း၍ အမွှေးရှည်များရှိသော မြင်းမျိုးနှင့် တတိယမြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန် သေးသွယ်၍ အပြေးလျင်မြန်သော ပြိုင်မြင်းမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။

ပထမနှင့်ဒုတိယ မြင်းမျိုးတို့မှာ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုသော မြင်းများမှ ဆင်းသက်လာကြ သည်။ ရှေးခေတ်သူရဲကောင်းတို့သည် အလွန် လေးလံသော သံချပ် အင်္ကျီများကို ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားကြသဖြင့် ထိုစစ်သူရဲတို့ စီးနင်းမည့် မြင်းများသည် ခွန်အား အလွန်ရှိသော မြင်းများဖြစ်ရပေမည်။ [[ပြင်သစ်]]နိုင်ငံ၊ [[ဗဲလဂျီယမ်]]နှင့် [[ဂျာမနီ]] နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက် ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုမြင်းမျိုးများ အနက် ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးသည် ကိုယ်အလေးချိန် အားဖြင့် တတန်ကျော်ကျော်ရှိ၍ ခြေတံလက်တံနှင့် ခွာအိုးတို့မှာ အလွန် ထွားကျိုင်းသည်။ ခြေတစ်လက်ဆစ်တို့၏ အထက်နားမှ ရှည်လျားသော အမွှေးမှင်များ ကျလျက်ရှိသည်။ ဤ မြင်းမျိုးသည် သူတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန် ၃ ဆမျှ ရှိသော ဝန်ကို ဆွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးကို အသုံးများသည်။ ကနဦး အစတွင် ဤမြင်းမျိုးကို အနက်ရောင်ဖြင့်သာ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအချိန်၌မူ အညိုရောင်နှင့် နီညိုရောင် မြင်းများကို အတွေ့ရများသည်။

[[မြင်းပု]]မျိုးထဲတွင် [[စကော့တလန်]]ပြည် မြောက်ဘက် [[ရှက်တလန်ကျွန်းစု]]မှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။ ဤ[[ရှက်တလန်မြင်းပု]]မျိုးသည် အရွယ်ပင် ငယ်သော်လည်း ခွန်အားရှိသော မြင်းမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် အစာမရွေးတတ်ချေ။ စိတ်ရှည်၍ သိမ်မွေ့သော မြင်းမျိုးဖြစ်သဖြင့် ခိုင်းစေရာ၌ ဒုက္ခပေးလေ့မရှိ။ ဤမြင်းမျိုး ပေါက်ပွားသည့် ကျွန်းစုမှာ ရာသီဥတုအလွန်အေးသော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အခြေအနေကြောင့် ကြီးမားသင့်သလောက် မကြီးမား ဘဲ ပုကွကွဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှက်တလန် မြင်းမျိုးတွင် ရှည်ဖားဖား လည်ဆံမွှေးကြမ်းနှင့် ထူထဲသော အမြီးရှိသည်။ အချို့ မြင်းပုများ၏ ဒေါက်မှာ ၃ ပေမျှပင် မရှိကြချေ။

စီးမြင်းများတွင် [[အာရပ်မြင်း]]မျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။ ထိုမျှမက အာရပ်မြင်းသည် ပါးနပ်လိမ်မာ၍ အသင်ရလည်း လွယ်ကူသည်။ အာရေဗျ သဲကန္တာရထဲတွင် လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော ဗက်ဒူးအင်း အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ မြင်းများကို အလွန် မြတ်နိုးကြ၏။ အစားအစာပြတ်၍ ငတ်မတတ်ဖြစ်ရမည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်စေကာ မူ သူတို့၏ မြင်းများကို စွန့်ပစ်ရောင်းချလေ့မရှိကြ။ အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ သားသမီးများကို ခင်မင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ မြင်းများကို ခင်တွယ်ကြသည်။ အာရပ် အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် မြင်းများနှင့်အတူ တဲတစ်ခုတည်း၌ နေတတ်ကြသည်။

အာရပ်မြင်းဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အာရေဗျနိုင်ငံတွင် မူလက ပေါက်ပွား လာခဲ့သော မြင်းမျိုးဟုမဆိုသာချေ။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မှ စ၍ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ ၏။ သို့သော် အာရပ်တို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီးမှ မြင်းကို အသုံးပြု ကြကြောင်း သိရသည်။ အာရပ်မြင်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် သည် ထိုစဉ်အခါက အီဂျစ်တို့၏ မြင်းများနှင့် ဆင်ဆင်မျှ တူဟန်ရှိသည်။ ရှေးခေတ် နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် [[ဂရိ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်း ကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။ ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း စာပေများ၌ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မြင်းများသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝှန်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် အာရပ်မြင်းများသည် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။

အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက်ရှိ မိုရော့ကိုနယ်မှ ဗပ်မြင်းမျိုးသည် အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော မြင်းမျိုးဖြစ်လေသည်။ အာရပ်မြင်းမျိုးနှင့် ဗပ်မြင်းမျိုးတို့မှ ပြိုင်မြင်းများ ပေါက်ပွားလာသည်။ စီးမြင်း၊ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်း တို့ကို မျိုးစစ်သည်ထက် ပို၍ စစ်လာရအောင် အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ ရွေးချယ် စိစစ်ပြီးလျှင် ဂရုတစိုက် မွေးမြူထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင်စီးမြင်းကို လိုအပ်သော အရည်အချင်းများနှင့် ပြည်စုံရန် အလေ့အကျင်များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ထိုနည်းအတူ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာ အရည်အချင်း များနှင့် ပြည်စုံနိုင်သမျှ ပြည့်စုံရန် စံနစ်တကျ လေ့ကျင့် ပေးရသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဂရုတစိုက်နှင့် မွေးမြူလာရသော မျိုးစစ် မြင်းများမှာ တန်ဖိုးအလွန်ရှိလေသည်။ ပုံစံဆိုလျှင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အလွန်နာမည်ကြီးသော ဒါဗီမြင်း ပြိုင်ပွဲနှင့် အလားတူ ထင်ရှားသော မြင်းပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသော မြင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မြင်းကလေးများကို တန်ဖိုးအလွန် ကြီးမြင့်စွာ ထားလျက် ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ပြိုင်မြင်းတို့၏ မှတ်တမ်းစဉ်တွင် နိုင်မြင်းတို့၏ သားစဉ် မြေးဆက်တို့သည် အဓွန့်ရှည်စွာ သတင်းပြောင်ခဲ့ ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Commonscat|Horses|မြင်း}}
{{Wikispecies|Equus caballus}}

[[ကဏ္ဍ:မြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]</text>
      <sha1>gm4yia6amuxuh04fc1i0cggwzfrgh1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052525</id>
      <parentid>1052524</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37872" sha1="86lb1sxywlsbpj9q99c892n8n69r2o0" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = မြင်း
| image = Nokota Horses cropped.jpg &lt;!--Please do not replace this featured image without a consensus--&gt;
| image_caption = &lt;!-- Caption intentionally left blank per consensus to avoid promoting one breed. --&gt;
| image_alt = Two Nokota horses standing in open grassland with rolling hills and trees visible in the background.
| status = DOM
| genus = Equus
| parent = Equus (Equus)
| species = caballus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{cite book | last = Linnaeus| first = Carolus | author-link = ကားလ် လင်းနီးယပ် | title = Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | publisher = Holmiae (Laurentii Salvii) | year = 1758 | page = 73 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/726976 | access-date = 2008-09-08 | volume = 1 | edition = 10th}}&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Equus ferus caballus''&lt;br&gt;
At least 47 others published
| synonyms_ref =&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; 
}}

'''မြင်း''' (''Equus ferus caballus'')&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; သည် လူ၏ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းသာယာနေချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ မြင်းကို အသုံးပြုရသလို စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ၌လည်း မြင်းတပ်များဖွဲ့စည်းကာ ရန်သူကို တွန်းလှန်ချေမှုန်းခဲ့ရလေသည်။

==မူလအစ==
[[မြင်း]]၊ [[မြည်း]]နှင့် [[မြင်းကျား]]တို့သည် မျိုးတူသတ္တဝါများဖြစ်ကြ၍ ထို[[တိရစ္ဆာန်]] သုံးမျိုး၏ အတိတ်ရာဇဝင်မှာ ထူးဆန်းသဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်။ မြင်း၏ ဇာတိအရပ်မှာ [[အာရှတိုက်]] ဖြစ်ဟန်တူသော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် မြင်း၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲလာပုံကို အမေရိကတိုက်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်ဖြစ်နေသည့် မြင်းရိုးတို့ကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပို၍ စုံလင်စွာသိရသည်။

ရှေးနှစ်သန်းပေါင်းငါးဆယ် အထက်က ကြောင်၏ အရွယ်မျှသာရှိ၍ ရှေ့တစ်ဖက်စီတွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းနှင့် နောက်ခြေတွင် ခြေချောင်း လေးချောင်းစီပါသော တိရစ္ဆာန်များရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ယခုခေတ် လူတို့၏ အမြင်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် ထိုသတ္တဝါကလေးမှာ ထူးဆန်းသော မြင်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုသေးငယ်သော ''ကမ္ဘာဦးမြင်း''မှ ယခု တွေ့မြင်ရသော မြင်းကြီးများ ပေါက်ပွားလာကြလေသည်။ ထိုကမ္ဘာဦး မြင်းကလေးများသည် ရန်သူ၏ဘေးရန်မှ လွတ်မြောက်အောင် ပြေးလွှားရသည့် အခါတွင်ခြေဖျားထောက်၍ ပြေးမှ ပို၍လျင်မြန်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အလယ်ခြေချောင်းကိုသာ အသုံးများလာလေသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလတ်သော် အသုံးများသော ခြေချောင်းသာလျှင် သန်သန်စွမ်းစွမ်းရှိ၍ အသုံးမချရသော ခြေချောင်းကလေးများသည် တဖြည်းဖြည်း သေးသိမ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ လုံးဝကွယ် ပျောက်သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်၌ တွေ့မြင်ရသောမြင်းတွင် မြင်းခွာအတွင်း၌ ခြေချောင်းတစ်ခုသာလျှင် ကျန်ရှိနေတော့သည်။

ခြေချောင်းများ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲလာသည့်နည်းတူ မြင်း၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံလက်တံတို့သည်လည်း ကြီးထွားသန်စွမ်း၍လာသည်။ မြင်းသည် အချိုးအစားကျသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ မြင်းတွင် သန်စွမ်းသော ခြေလက်တို့ရှိသည့်အပြင် ရှည်လျားသော ဦးခေါင်းနှင့် တောက်ပသောမျက်လုံးများရှိသည်။ အဖျားချွန်၍ အဘက်ဘက်သို့ လှုပ်ရှားနိုင်သော နားရွက်များနှင့် ကျယ်၍ပွသော နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်။ အသားပြည့်၍ လုံးသောကိုယ်နှင့် ရှည်လျားသော လည်တံရှိသည်။ အမွှေးမှာ ကိုယ်နှင့်ကပ်၍ ပေါက်သည်။ မြင်းနှင့် မြင်းကျားတို့တွင် အမြီးဖျား၌သာ အမွှေးရှည်များရှိသည်။ ထိုကြောင့် မြင်း၏လည်ဆံနှင့် အမြီးရှည်တို့သည် မြင်းကို အခြားတိရစ္ဆာန်တို့ထက် ပို၍လှပတင့်တယ်စေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြင်းသည် မြက်နှင့်ကောက်ပင်၊ ကောက်သီးများကို စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သော်လည်း စားမြုံ့မပြန်တတ်ချေ။ သွား ၃၆ ချောင်းမှ အချောင်း ၄ဝ အထိရှိ၍ အထက်နှင့်အောက် ရှေ့သွား ၃ ချောင်းစီနှင့် အံသွား ၆ ချောင်းစီရှိသည်။ မြင်းအံသွားများ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ သွားအဖျားများ တိုသွားသည်နှင့်အမျှ သွားအရင်းမှ ရှည်ထွက်၍ လိုက်လာသည်။ မြင်းထီးများတွင် အထက်ပါသွားများအပြင် ခွေးစွယ် ၄ ချောင်း အပိုပါသေးသည်။ ဤခွေးစွယ်များနှင့် အံသွားများအကြားရှိ နေရာလပ်တွင် မြင်းဇက်ကို ခွံ့ရသည်။ ကြမ်းတမ်းသော မြင်းကို ဇက်ခွံ့ထားမှသာ စီးသည့်အခါ ချုပ်ထိန်းနိုင်သည်။ မြင်း၏ သက်တမ်းမှာ ၁၈ နှစ်မှ အနှစ် ၂ဝ အထိ ဖြစ်သည်။

မြင်းကလေး မွေးသည့်အခါ မျက်စိ စုံလုံးပွင့်လျက် ကိုယ်တွင်လည်း အမွှေးများ အပြည့်ရှိသည်။ မွေးပြီး၍ ခဏခြင်းတွင်မြင်းကလေးသည် မတ်တတ်ထ၍ ပြေးလေ့ရှိသည်။ မြင်းကလေး အသက် ရက်သတ္တနှစ်ပတ် အကြာတွင် ရှေ့သွားများ ထွက်လာသည်။ အသက် ၆ လခန့်ရှိလျှင် ငယ်သွားများ စုံလာသည်။ အသက် ၃ နှစ်အတွင်း ငယ်သွားများလဲသည်။ မြင်းထီး အသက် ၄ နှစ်ရှိလာလျှင် ခွေးစွယ်များ ပေါ်လာသည်။ မြင်းအသက် ၅ နှစ်တွင် သွားများစုံသည်။

အသက် ၁ဝ နှစ်အထိ သွားထွက်ပုံနှင့် သွားပြောင်း လဲပုံတို့မှာ တသမတ်တည်း ရှိသဖြင့် သွားများကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေး၍မြင်း၏ အသက်ကို တွက်မည်ဆိုက တွက်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ ၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် မြင်းကလေးသည် ငယ်မွှေးလဲသဖြင့် မွေးစက ပါသော ကောက်ကွေးကွေး အမွှေးများ ပျောက်၍ ပြောင်လက်သော အမွှေးများပေါ်ထွက် လာသည်။ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမှတစ်ပါး ကိုယ်တွင်ရှိသော အခြားအမွှေးများမှာ နှစ်စဉ် အသစ်လဲသည်။ ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာပြည်တို့သည် ကုန်းချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် မြင်းရိုင်းများသည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တစ်တိုက်နှင့်တစ်တိုက် ကူးလူးကျက်စားလျက်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ [[ဥရောပတိုက်]]နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် [[မြင်းရိုင်း]]အုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။ မြင်းရိုင်းများသည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် [[ဝံပုလွေ]]၊ [[ကျား]]စသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။ ထိုသားရဲများ၏ ရန်အပြင် နောက်ထပ် တိုးလာသော ရန်သူမှာ မြင်းရိုင်းများကို အသားစားရန်အတွက် လိုက်လံဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သော ရှေးခေတ်လူများပင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းသုံးသောင်းကျော်အထက် ကျောက်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်း၌ ဂူများဖြင့်နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ နေရာ ရပ်ကွက်များမှ မြင်းရိုးများကို တူးဖော် ရရှိခြင်းအားဖြင့် မြင်းရိုင်းများကို ရှေးခေတ် လူတို့ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသူများနေထိုင်ရာ ဂူများအတွင်း၌ အမဲလိုက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသော အမဲရိုး၊ ကျောက်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဓား၊ လှံစသော လက်နက်တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ထိုအရာများထက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်တို့မှာ ရှေးခေတ် လူတို့၏ ပုံများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို ခြစ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ဖြစ်စေ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အရိုးများ၊ ကျောက်များပေါ်တွင် ထုထွင်းခဲ့သော ပုံများတွင် မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့ ပုံများတွင်မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့မြင်းပုံများတွင် မြင်း၏ပါးစပ်၌ ဇက်ခွံ့၍ ဇက်ကြိုးများတပ်ဆင်ထားသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် မြင်းကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် အလျောက် အလိုကျအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလေသည်။

ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် [[ပင်လယ်နက်]] မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများဖြစ်လေသည်။ ဦးစွာ၌ မြင်းကို စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌သာ အသုံးများ၏။ နွားနှင့် မြည်းများကို ဝန်တင်တိရစ္ဆာန်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ ဂရိလူမျိုးနှင့် ရောမလူမျိုးများ ကြီးစိုးစဉ် အခါက ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် မြင်း ၂ ကောင်၊ သို့မဟုတ် တခါတရံ မြင်း ၃ ကောင် ကသော စစ်တိုက် ထွက်ရထားများကို စီးနင်း၍ စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနောက်မှ မြင်းကို လူကိုယ်တိုင်စီး၍ စစ်ပွဲဝင်သည့် ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။

အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြည်းနှင့် ဆင်တူရိုးမှား တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို [[မွန်ဂိုးလီးယား]]ပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမြင်းရိုင်းများမှာ စင်စစ် မြင်းပုကလေးများသာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အမြီးမှာ မြည်း၏ အမြီးကဲ့သို့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ၅ ကောင် မှ ၁၅ ကောင် အထိ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။

တစ်အုပ်လျှင် မြင်းလားအိုကြီး တစ်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုးထဲမှ ဒေသသစ် ရှာဖွေသော ပါဇီဗားလစကီး ဆိုသူထံသို့ အထက်ထက်က မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မတွေ့မြင်ဘူးသေးသော ဤမြင်းရိုင်းမျိုးရောက်ရှိလာသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို [[ပါဇီဗားလစကီးမြင်း]]ဟု ခေါ်ကြသည်။

အာဖရိကတိုက်၊ [[ဆီးရီးယား]]နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် [[အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြင်းနှင့် မြည်းကို လူတို့နှင့် ယဉ်ပါးလာအောင် ပြုပြင်ရာ၌ အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး ဖြစ်သော်လည်း မြင်းကျားမှာမူ ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်းသက်သက်ပင် ရှိနေသေး၏။ ဥရောပတိုက်မှ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ကြစဉ်က ထိုတိုက်တွင် ရှိကြ သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြင်းကို မမြင်ဘူး မကြားဘူးကြ ချေ။ ယခုအခါ၌ [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း [[စပိန်]]လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။

==အသုံးဝင်ပုံ==
ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာ၌သာ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြသော်လည်း လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည့်အလျောက် ဝန်တင်လှည်းများ ဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ လယ်မြေများကို ထွန်ယက် ပြုပြင်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို အသုံးချလာကြသည်။ မီးရထားနှင့် မော်တော်ကားများ မပေါ်မီ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်အထိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခရီးသွားရာ၌ မြင်းများ မရှိလျှင် မဖြစ်သလောက် အသုံးဝင်လာလေသည်။ ယခုခေတ်မှ ဆိုလျှင် ရေနွေးငွေ့အား၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဓာတ်ဆီအားတို့ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ စိုက်ပျိုးရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ အခြားလေးလံသော အရာဝတ္ထုတို့ကို သယ်ယူချီမရာတွင်ဖြစ်စေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းကို အသုံးနည်း လာပြီဟု ဆိုရချေမည် ။ သို့ရာတွင် ဤမျှ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်လာသော ခေတ်၌ ပင် မြင်းကို လုံးဝစွန့်ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးချေ။
==အမျိုးအစားများ==
လူတို့သည် မြင်းကို အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရအောင် ပြုပြင်၍ လာခဲ့ကြသဖြင့် အရွယ်အစားစားရှိသော မြင်းမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိ၍ လှည်းဆွဲရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက်အလွန်ငယ်သော မြင်းပုကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်း ၃ မျိုး ၃ စားရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ လှည်းထွန်တုံး ထွန်သန်စသော လေးလံသည့် အရာတို့ကို ဆွဲရာ၌ အသုံးပြုနိုင်သော ခွန်အားကောင်းသည့် မြင်းကြီးမျိုး၊ ဒုတိယ မြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံများ အလွန် ထွားကျိုင်း၍ အမွှေးရှည်များရှိသော မြင်းမျိုးနှင့် တတိယမြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန် သေးသွယ်၍ အပြေးလျင်မြန်သော ပြိုင်မြင်းမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။

ပထမနှင့်ဒုတိယ မြင်းမျိုးတို့မှာ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုသော မြင်းများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ရှေးခေတ်သူရဲကောင်းတို့သည် အလွန်လေးလံသော [[သံချပ်အင်္ကျီ]]များကို ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားကြသဖြင့် ထိုစစ်သူရဲတို့ စီးနင်းမည့် မြင်းများသည် ခွန်အား အလွန်ရှိသော မြင်းများဖြစ်ရပေမည်။ [[ပြင်သစ်]]နိုင်ငံ၊ [[ဗဲလဂျီယမ်]]နှင့် [[ဂျာမနီ]] နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက်ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုမြင်းမျိုးများအနက် ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးသည် ကိုယ်အလေးချိန် အားဖြင့် တတန်ကျော်ကျော်ရှိ၍ ခြေတံလက်တံနှင့် ခွာအိုးတို့မှာ အလွန် ထွားကျိုင်းသည်။ ခြေတစ်လက်ဆစ်တို့၏ အထက်နားမှ ရှည်လျားသော အမွှေးမှင်များ ကျလျက်ရှိသည်။ ဤ မြင်းမျိုးသည် သူတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန် ၃ ဆမျှ ရှိသော ဝန်ကို ဆွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးကို အသုံးများသည်။ ကနဦး အစတွင် ဤမြင်းမျိုးကို အနက်ရောင်ဖြင့်သာ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအချိန်၌မူ အညိုရောင်နှင့် နီညိုရောင် မြင်းများကို အတွေ့ရများသည်။

[[မြင်းပု]]မျိုးထဲတွင် [[စကော့တလန်]]ပြည် မြောက်ဘက် [[ရှက်တလန်ကျွန်းစု]]မှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။ ဤ[[ရှက်တလန်မြင်းပု]]မျိုးသည် အရွယ်ပင် ငယ်သော်လည်း ခွန်အားရှိသော မြင်းမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် အစာမရွေးတတ်ချေ။ စိတ်ရှည်၍ သိမ်မွေ့သော မြင်းမျိုးဖြစ်သဖြင့် ခိုင်းစေရာ၌ ဒုက္ခပေးလေ့မရှိ။ ဤမြင်းမျိုး ပေါက်ပွားသည့် ကျွန်းစုမှာ ရာသီဥတုအလွန်အေးသော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အခြေအနေကြောင့် ကြီးမားသင့်သလောက် မကြီးမား ဘဲ ပုကွကွဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှက်တလန် မြင်းမျိုးတွင် ရှည်ဖားဖား လည်ဆံမွှေးကြမ်းနှင့် ထူထဲသော အမြီးရှိသည်။ အချို့ မြင်းပုများ၏ ဒေါက်မှာ ၃ ပေမျှပင် မရှိကြချေ။

စီးမြင်းများတွင် [[အာရပ်မြင်း]]မျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။ ထိုမျှမက အာရပ်မြင်းသည် ပါးနပ်လိမ်မာ၍ အသင်ရလည်း လွယ်ကူသည်။ အာရေဗျ သဲကန္တာရထဲတွင် လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော ဗက်ဒူးအင်း အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ မြင်းများကို အလွန် မြတ်နိုးကြ၏။ အစားအစာပြတ်၍ ငတ်မတတ်ဖြစ်ရမည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်စေကာ မူ သူတို့၏ မြင်းများကို စွန့်ပစ်ရောင်းချလေ့မရှိကြ။ အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ သားသမီးများကို ခင်မင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ မြင်းများကို ခင်တွယ်ကြသည်။ အာရပ် အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် မြင်းများနှင့်အတူ တဲတစ်ခုတည်း၌ နေတတ်ကြသည်။

အာရပ်မြင်းဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အာရေဗျနိုင်ငံတွင် မူလက ပေါက်ပွား လာခဲ့သော မြင်းမျိုးဟုမဆိုသာချေ။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မှ စ၍ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ၏။ သို့သော် အာရပ်တို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီးမှ မြင်းကို အသုံးပြုကြကြောင်း သိရသည်။ အာရပ်မြင်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် ထိုစဉ်အခါက အီဂျစ်တို့၏ မြင်းများနှင့် ဆင်ဆင်မျှ တူဟန်ရှိသည်။ ရှေးခေတ်နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် [[ဂရိ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။ ထို့ပြင် ရှေးဟောင်းစာပေများ၌ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မြင်းများသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝှန်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် အာရပ်မြင်းများသည် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။

အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက်ရှိ မိုရော့ကိုနယ်မှ ဗပ်မြင်းမျိုးသည် အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော မြင်းမျိုးဖြစ်လေသည်။ အာရပ်မြင်းမျိုးနှင့် ဗပ်မြင်းမျိုးတို့မှ ပြိုင်မြင်းများ ပေါက်ပွားလာသည်။ စီးမြင်း၊ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်း တို့ကို မျိုးစစ်သည်ထက် ပို၍ စစ်လာရအောင် အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ ရွေးချယ် စိစစ်ပြီးလျှင် ဂရုတစိုက် မွေးမြူထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင်စီးမြင်းကို လိုအပ်သော အရည်အချင်းများနှင့် ပြည်စုံရန် အလေ့အကျင်များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ထိုနည်းအတူ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာ အရည်အချင်း များနှင့် ပြည်စုံနိုင်သမျှ ပြည့်စုံရန် စံနစ်တကျ လေ့ကျင့် ပေးရသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဂရုတစိုက်နှင့် မွေးမြူလာရသော မျိုးစစ် မြင်းများမှာ တန်ဖိုးအလွန်ရှိလေသည်။ ပုံစံဆိုလျှင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အလွန်နာမည်ကြီးသော ဒါဗီမြင်း ပြိုင်ပွဲနှင့် အလားတူ ထင်ရှားသော မြင်းပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသော မြင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မြင်းကလေးများကို တန်ဖိုးအလွန် ကြီးမြင့်စွာ ထားလျက် ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ပြိုင်မြင်းတို့၏ မှတ်တမ်းစဉ်တွင် နိုင်မြင်းတို့၏ သားစဉ် မြေးဆက်တို့သည် အဓွန့်ရှည်စွာ သတင်းပြောင်ခဲ့ ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;
==[[မြန်မာမြင်း]]==


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Commonscat|Horses|မြင်း}}
{{Wikispecies|Equus caballus}}

[[ကဏ္ဍ:မြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]</text>
      <sha1>86lb1sxywlsbpj9q99c892n8n69r2o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052531</id>
      <parentid>1052525</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <origin>1052531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37997" sha1="il5d9nab333op46wkgy0rhf573fuizu" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = မြင်း
| image = Nokota Horses cropped.jpg &lt;!--Please do not replace this featured image without a consensus--&gt;
| image_caption = &lt;!-- Caption intentionally left blank per consensus to avoid promoting one breed. --&gt;
| image_alt = Two Nokota horses standing in open grassland with rolling hills and trees visible in the background.
| status = DOM
| genus = Equus
| parent = Equus (Equus)
| species = caballus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{cite book | last = Linnaeus| first = Carolus | author-link = ကားလ် လင်းနီးယပ် | title = Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | publisher = Holmiae (Laurentii Salvii) | year = 1758 | page = 73 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/726976 | access-date = 2008-09-08 | volume = 1 | edition = 10th}}&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Equus ferus caballus''&lt;br&gt;
At least 47 others published
| synonyms_ref =&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; 
}}

'''မြင်း''' (''Equus ferus caballus'')&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; သည် လူ၏ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းသာယာနေချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ မြင်းကို အသုံးပြုရသလို စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ၌လည်း မြင်းတပ်များဖွဲ့စည်းကာ ရန်သူကို တွန်းလှန်ချေမှုန်းခဲ့ရလေသည်။

==မူလအစ==
[[မြင်း]]၊ [[မြည်း]]နှင့် [[မြင်းကျား]]တို့သည် မျိုးတူသတ္တဝါများဖြစ်ကြ၍ ထို[[တိရစ္ဆာန်]] သုံးမျိုး၏ အတိတ်ရာဇဝင်မှာ ထူးဆန်းသဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်။ မြင်း၏ ဇာတိအရပ်မှာ [[အာရှတိုက်]] ဖြစ်ဟန်တူသော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် မြင်း၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲလာပုံကို အမေရိကတိုက်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်ဖြစ်နေသည့် မြင်းရိုးတို့ကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပို၍ စုံလင်စွာသိရသည်။

ရှေးနှစ်သန်းပေါင်းငါးဆယ် အထက်က ကြောင်၏ အရွယ်မျှသာရှိ၍ ရှေ့တစ်ဖက်စီတွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းနှင့် နောက်ခြေတွင် ခြေချောင်း လေးချောင်းစီပါသော တိရစ္ဆာန်များရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ယခုခေတ် လူတို့၏ အမြင်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် ထိုသတ္တဝါကလေးမှာ ထူးဆန်းသော မြင်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုသေးငယ်သော ''ကမ္ဘာဦးမြင်း''မှ ယခု တွေ့မြင်ရသော မြင်းကြီးများ ပေါက်ပွားလာကြလေသည်။ ထိုကမ္ဘာဦး မြင်းကလေးများသည် ရန်သူ၏ဘေးရန်မှ လွတ်မြောက်အောင် ပြေးလွှားရသည့် အခါတွင်ခြေဖျားထောက်၍ ပြေးမှ ပို၍လျင်မြန်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အလယ်ခြေချောင်းကိုသာ အသုံးများလာလေသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလတ်သော် အသုံးများသော ခြေချောင်းသာလျှင် သန်သန်စွမ်းစွမ်းရှိ၍ အသုံးမချရသော ခြေချောင်းကလေးများသည် တဖြည်းဖြည်း သေးသိမ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ လုံးဝကွယ် ပျောက်သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်၌ တွေ့မြင်ရသောမြင်းတွင် မြင်းခွာအတွင်း၌ ခြေချောင်းတစ်ခုသာလျှင် ကျန်ရှိနေတော့သည်။

ခြေချောင်းများ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲလာသည့်နည်းတူ မြင်း၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံလက်တံတို့သည်လည်း ကြီးထွားသန်စွမ်း၍လာသည်။ မြင်းသည် အချိုးအစားကျသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ မြင်းတွင် သန်စွမ်းသော ခြေလက်တို့ရှိသည့်အပြင် ရှည်လျားသော ဦးခေါင်းနှင့် တောက်ပသောမျက်လုံးများရှိသည်။ အဖျားချွန်၍ အဘက်ဘက်သို့ လှုပ်ရှားနိုင်သော နားရွက်များနှင့် ကျယ်၍ပွသော နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်။ အသားပြည့်၍ လုံးသောကိုယ်နှင့် ရှည်လျားသော လည်တံရှိသည်။ အမွှေးမှာ ကိုယ်နှင့်ကပ်၍ ပေါက်သည်။ မြင်းနှင့် မြင်းကျားတို့တွင် အမြီးဖျား၌သာ အမွှေးရှည်များရှိသည်။ ထိုကြောင့် မြင်း၏လည်ဆံနှင့် အမြီးရှည်တို့သည် မြင်းကို အခြားတိရစ္ဆာန်တို့ထက် ပို၍လှပတင့်တယ်စေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြင်းသည် မြက်နှင့်ကောက်ပင်၊ ကောက်သီးများကို စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သော်လည်း စားမြုံ့မပြန်တတ်ချေ။ သွား ၃၆ ချောင်းမှ အချောင်း ၄ဝ အထိရှိ၍ အထက်နှင့်အောက် ရှေ့သွား ၃ ချောင်းစီနှင့် အံသွား ၆ ချောင်းစီရှိသည်။ မြင်းအံသွားများ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ သွားအဖျားများ တိုသွားသည်နှင့်အမျှ သွားအရင်းမှ ရှည်ထွက်၍ လိုက်လာသည်။ မြင်းထီးများတွင် အထက်ပါသွားများအပြင် ခွေးစွယ် ၄ ချောင်း အပိုပါသေးသည်။ ဤခွေးစွယ်များနှင့် အံသွားများအကြားရှိ နေရာလပ်တွင် မြင်းဇက်ကို ခွံ့ရသည်။ ကြမ်းတမ်းသော မြင်းကို ဇက်ခွံ့ထားမှသာ စီးသည့်အခါ ချုပ်ထိန်းနိုင်သည်။ မြင်း၏ သက်တမ်းမှာ ၁၈ နှစ်မှ အနှစ် ၂ဝ အထိ ဖြစ်သည်။

မြင်းကလေး မွေးသည့်အခါ မျက်စိ စုံလုံးပွင့်လျက် ကိုယ်တွင်လည်း အမွှေးများ အပြည့်ရှိသည်။ မွေးပြီး၍ ခဏခြင်းတွင်မြင်းကလေးသည် မတ်တတ်ထ၍ ပြေးလေ့ရှိသည်။ မြင်းကလေး အသက် ရက်သတ္တနှစ်ပတ် အကြာတွင် ရှေ့သွားများ ထွက်လာသည်။ အသက် ၆ လခန့်ရှိလျှင် ငယ်သွားများ စုံလာသည်။ အသက် ၃ နှစ်အတွင်း ငယ်သွားများလဲသည်။ မြင်းထီး အသက် ၄ နှစ်ရှိလာလျှင် ခွေးစွယ်များ ပေါ်လာသည်။ မြင်းအသက် ၅ နှစ်တွင် သွားများစုံသည်။

အသက် ၁ဝ နှစ်အထိ သွားထွက်ပုံနှင့် သွားပြောင်း လဲပုံတို့မှာ တသမတ်တည်း ရှိသဖြင့် သွားများကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေး၍မြင်း၏ အသက်ကို တွက်မည်ဆိုက တွက်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ ၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် မြင်းကလေးသည် ငယ်မွှေးလဲသဖြင့် မွေးစက ပါသော ကောက်ကွေးကွေး အမွှေးများ ပျောက်၍ ပြောင်လက်သော အမွှေးများပေါ်ထွက် လာသည်။ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမှတစ်ပါး ကိုယ်တွင်ရှိသော အခြားအမွှေးများမှာ နှစ်စဉ် အသစ်လဲသည်။ ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာပြည်တို့သည် ကုန်းချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် မြင်းရိုင်းများသည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တစ်တိုက်နှင့်တစ်တိုက် ကူးလူးကျက်စားလျက်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ [[ဥရောပတိုက်]]နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် [[မြင်းရိုင်း]]အုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။ မြင်းရိုင်းများသည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် [[ဝံပုလွေ]]၊ [[ကျား]]စသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။ ထိုသားရဲများ၏ ရန်အပြင် နောက်ထပ် တိုးလာသော ရန်သူမှာ မြင်းရိုင်းများကို အသားစားရန်အတွက် လိုက်လံဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သော ရှေးခေတ်လူများပင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းသုံးသောင်းကျော်အထက် ကျောက်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်း၌ ဂူများဖြင့်နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ နေရာ ရပ်ကွက်များမှ မြင်းရိုးများကို တူးဖော် ရရှိခြင်းအားဖြင့် မြင်းရိုင်းများကို ရှေးခေတ် လူတို့ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသူများနေထိုင်ရာ ဂူများအတွင်း၌ အမဲလိုက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသော အမဲရိုး၊ ကျောက်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဓား၊ လှံစသော လက်နက်တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ထိုအရာများထက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်တို့မှာ ရှေးခေတ် လူတို့၏ ပုံများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို ခြစ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ဖြစ်စေ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အရိုးများ၊ ကျောက်များပေါ်တွင် ထုထွင်းခဲ့သော ပုံများတွင် မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့ ပုံများတွင်မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့မြင်းပုံများတွင် မြင်း၏ပါးစပ်၌ ဇက်ခွံ့၍ ဇက်ကြိုးများတပ်ဆင်ထားသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် မြင်းကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် အလျောက် အလိုကျအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလေသည်။

ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် [[ပင်လယ်နက်]] မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများဖြစ်လေသည်။ ဦးစွာ၌ မြင်းကို စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌သာ အသုံးများ၏။ နွားနှင့် မြည်းများကို ဝန်တင်တိရစ္ဆာန်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ ဂရိလူမျိုးနှင့် ရောမလူမျိုးများ ကြီးစိုးစဉ် အခါက ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် မြင်း ၂ ကောင်၊ သို့မဟုတ် တခါတရံ မြင်း ၃ ကောင် ကသော စစ်တိုက် ထွက်ရထားများကို စီးနင်း၍ စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနောက်မှ မြင်းကို လူကိုယ်တိုင်စီး၍ စစ်ပွဲဝင်သည့် ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။

အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြည်းနှင့် ဆင်တူရိုးမှား တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို [[မွန်ဂိုးလီးယား]]ပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမြင်းရိုင်းများမှာ စင်စစ် မြင်းပုကလေးများသာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အမြီးမှာ မြည်း၏ အမြီးကဲ့သို့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ၅ ကောင် မှ ၁၅ ကောင် အထိ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။

တစ်အုပ်လျှင် မြင်းလားအိုကြီး တစ်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုးထဲမှ ဒေသသစ် ရှာဖွေသော ပါဇီဗားလစကီး ဆိုသူထံသို့ အထက်ထက်က မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မတွေ့မြင်ဘူးသေးသော ဤမြင်းရိုင်းမျိုးရောက်ရှိလာသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို [[ပါဇီဗားလစကီးမြင်း]]ဟု ခေါ်ကြသည်။

အာဖရိကတိုက်၊ [[ဆီးရီးယား]]နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် [[အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြင်းနှင့် မြည်းကို လူတို့နှင့် ယဉ်ပါးလာအောင် ပြုပြင်ရာ၌ အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး ဖြစ်သော်လည်း မြင်းကျားမှာမူ ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်းသက်သက်ပင် ရှိနေသေး၏။ ဥရောပတိုက်မှ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ကြစဉ်က ထိုတိုက်တွင် ရှိကြ သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြင်းကို မမြင်ဘူး မကြားဘူးကြ ချေ။ ယခုအခါ၌ [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း [[စပိန်]]လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။

==အသုံးဝင်ပုံ==
ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာ၌သာ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြသော်လည်း လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည့်အလျောက် ဝန်တင်လှည်းများ ဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ လယ်မြေများကို ထွန်ယက် ပြုပြင်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို အသုံးချလာကြသည်။ မီးရထားနှင့် မော်တော်ကားများ မပေါ်မီ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်အထိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခရီးသွားရာ၌ မြင်းများ မရှိလျှင် မဖြစ်သလောက် အသုံးဝင်လာလေသည်။ ယခုခေတ်မှ ဆိုလျှင် ရေနွေးငွေ့အား၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဓာတ်ဆီအားတို့ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ စိုက်ပျိုးရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ အခြားလေးလံသော အရာဝတ္ထုတို့ကို သယ်ယူချီမရာတွင်ဖြစ်စေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းကို အသုံးနည်း လာပြီဟု ဆိုရချေမည် ။ သို့ရာတွင် ဤမျှ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်လာသော ခေတ်၌ ပင် မြင်းကို လုံးဝစွန့်ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးချေ။
==အမျိုးအစားများ==
လူတို့သည် မြင်းကို အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရအောင် ပြုပြင်၍ လာခဲ့ကြသဖြင့် အရွယ်အစားစားရှိသော မြင်းမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိ၍ လှည်းဆွဲရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက်အလွန်ငယ်သော မြင်းပုကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်း ၃ မျိုး ၃ စားရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ လှည်းထွန်တုံး ထွန်သန်စသော လေးလံသည့် အရာတို့ကို ဆွဲရာ၌ အသုံးပြုနိုင်သော ခွန်အားကောင်းသည့် မြင်းကြီးမျိုး၊ ဒုတိယ မြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံများ အလွန် ထွားကျိုင်း၍ အမွှေးရှည်များရှိသော မြင်းမျိုးနှင့် တတိယမြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန် သေးသွယ်၍ အပြေးလျင်မြန်သော ပြိုင်မြင်းမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။

ပထမနှင့်ဒုတိယ မြင်းမျိုးတို့မှာ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုသော မြင်းများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ရှေးခေတ်သူရဲကောင်းတို့သည် အလွန်လေးလံသော [[သံချပ်အင်္ကျီ]]များကို ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားကြသဖြင့် ထိုစစ်သူရဲတို့ စီးနင်းမည့် မြင်းများသည် ခွန်အား အလွန်ရှိသော မြင်းများဖြစ်ရပေမည်။ [[ပြင်သစ်]]နိုင်ငံ၊ [[ဗဲလဂျီယမ်]]နှင့် [[ဂျာမနီ]] နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက်ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုမြင်းမျိုးများအနက် ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးသည် ကိုယ်အလေးချိန် အားဖြင့် တတန်ကျော်ကျော်ရှိ၍ ခြေတံလက်တံနှင့် ခွာအိုးတို့မှာ အလွန် ထွားကျိုင်းသည်။ ခြေတစ်လက်ဆစ်တို့၏ အထက်နားမှ ရှည်လျားသော အမွှေးမှင်များ ကျလျက်ရှိသည်။ ဤ မြင်းမျိုးသည် သူတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန် ၃ ဆမျှ ရှိသော ဝန်ကို ဆွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးကို အသုံးများသည်။ ကနဦး အစတွင် ဤမြင်းမျိုးကို အနက်ရောင်ဖြင့်သာ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအချိန်၌မူ အညိုရောင်နှင့် နီညိုရောင် မြင်းများကို အတွေ့ရများသည်။

[[မြင်းပု]]မျိုးထဲတွင် [[စကော့တလန်]]ပြည် မြောက်ဘက် [[ရှက်တလန်ကျွန်းစု]]မှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။ ဤ[[ရှက်တလန်မြင်းပု]]မျိုးသည် အရွယ်ပင် ငယ်သော်လည်း ခွန်အားရှိသော မြင်းမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် အစာမရွေးတတ်ချေ။ စိတ်ရှည်၍ သိမ်မွေ့သော မြင်းမျိုးဖြစ်သဖြင့် ခိုင်းစေရာ၌ ဒုက္ခပေးလေ့မရှိ။ ဤမြင်းမျိုး ပေါက်ပွားသည့် ကျွန်းစုမှာ ရာသီဥတုအလွန်အေးသော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အခြေအနေကြောင့် ကြီးမားသင့်သလောက် မကြီးမား ဘဲ ပုကွကွဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှက်တလန် မြင်းမျိုးတွင် ရှည်ဖားဖား လည်ဆံမွှေးကြမ်းနှင့် ထူထဲသော အမြီးရှိသည်။ အချို့ မြင်းပုများ၏ ဒေါက်မှာ ၃ ပေမျှပင် မရှိကြချေ။

စီးမြင်းများတွင် [[အာရပ်မြင်း]]မျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။ ထိုမျှမက အာရပ်မြင်းသည် ပါးနပ်လိမ်မာ၍ အသင်ရလည်း လွယ်ကူသည်။ အာရေဗျ သဲကန္တာရထဲတွင် လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော ဗက်ဒူးအင်း အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ မြင်းများကို အလွန် မြတ်နိုးကြ၏။ အစားအစာပြတ်၍ ငတ်မတတ်ဖြစ်ရမည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်စေကာ မူ သူတို့၏ မြင်းများကို စွန့်ပစ်ရောင်းချလေ့မရှိကြ။ အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ သားသမီးများကို ခင်မင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ မြင်းများကို ခင်တွယ်ကြသည်။ အာရပ် အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် မြင်းများနှင့်အတူ တဲတစ်ခုတည်း၌ နေတတ်ကြသည်။

အာရပ်မြင်းဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အာရေဗျနိုင်ငံတွင် မူလက ပေါက်ပွား လာခဲ့သော မြင်းမျိုးဟုမဆိုသာချေ။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မှ စ၍ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ၏။ သို့သော် အာရပ်တို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီးမှ မြင်းကို အသုံးပြုကြကြောင်း သိရသည်။ အာရပ်မြင်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် ထိုစဉ်အခါက အီဂျစ်တို့၏ မြင်းများနှင့် ဆင်ဆင်မျှ တူဟန်ရှိသည်။ ရှေးခေတ်နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် [[ဂရိ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။ ထို့ပြင် ရှေးဟောင်းစာပေများ၌ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မြင်းများသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝှန်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် အာရပ်မြင်းများသည် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။

အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက်ရှိ မိုရော့ကိုနယ်မှ ဗပ်မြင်းမျိုးသည် အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော မြင်းမျိုးဖြစ်လေသည်။ အာရပ်မြင်းမျိုးနှင့် ဗပ်မြင်းမျိုးတို့မှ ပြိုင်မြင်းများ ပေါက်ပွားလာသည်။ စီးမြင်း၊ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်း တို့ကို မျိုးစစ်သည်ထက် ပို၍ စစ်လာရအောင် အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ ရွေးချယ် စိစစ်ပြီးလျှင် ဂရုတစိုက် မွေးမြူထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင်စီးမြင်းကို လိုအပ်သော အရည်အချင်းများနှင့် ပြည်စုံရန် အလေ့အကျင်များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ထိုနည်းအတူ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာ အရည်အချင်း များနှင့် ပြည်စုံနိုင်သမျှ ပြည့်စုံရန် စံနစ်တကျ လေ့ကျင့် ပေးရသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဂရုတစိုက်နှင့် မွေးမြူလာရသော မျိုးစစ် မြင်းများမှာ တန်ဖိုးအလွန်ရှိလေသည်။ ပုံစံဆိုလျှင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အလွန်နာမည်ကြီးသော ဒါဗီမြင်း ပြိုင်ပွဲနှင့် အလားတူ ထင်ရှားသော မြင်းပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသော မြင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မြင်းကလေးများကို တန်ဖိုးအလွန် ကြီးမြင့်စွာ ထားလျက် ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ပြိုင်မြင်းတို့၏ မှတ်တမ်းစဉ်တွင် နိုင်မြင်းတို့၏ သားစဉ် မြေးဆက်တို့သည် အဓွန့်ရှည်စွာ သတင်းပြောင်ခဲ့ ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;
==[[မြန်မာမြင်း]]==


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Commonscat|Horses|မြင်း}}
{{Wikispecies|Equus caballus}}

[[ကဏ္ဍ:မြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ]]</text>
      <sha1>il5d9nab333op46wkgy0rhf573fuizu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052539</id>
      <parentid>1052531</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37955" sha1="le3au7fsu2y5w1i48cknukq8l9ksow4" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = မြင်း
| image = Nokota Horses cropped.jpg &lt;!--Please do not replace this featured image without a consensus--&gt;
| image_caption = &lt;!-- Caption intentionally left blank per consensus to avoid promoting one breed. --&gt;
| image_alt = Two Nokota horses standing in open grassland with rolling hills and trees visible in the background.
| status = DOM
| genus = Equus
| parent = Equus (Equus)
| species = caballus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{cite book | last = Linnaeus| first = Carolus | author-link = ကားလ် လင်းနီးယပ် | title = Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | publisher = Holmiae (Laurentii Salvii) | year = 1758 | page = 73 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/726976 | access-date = 2008-09-08 | volume = 1 | edition = 10th}}&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Equus ferus caballus''&lt;br&gt;
At least 47 others published
| synonyms_ref =&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; 
}}

'''မြင်း''' (''Equus ferus caballus'')&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Perissodactyla | id = 14100016 | pages = 630–631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=International Commission on Zoological Nomenclature|year=2003|title=Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)|journal=Bull. Zool. Nomencl.|volume=60|issue=1|pages=81–84|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm|archive-date=2007-08-21}}&lt;/ref&gt; သည် လူ၏ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းသာယာနေချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ မြင်းကို အသုံးပြုရသလို စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ၌လည်း မြင်းတပ်များဖွဲ့စည်းကာ ရန်သူကို တွန်းလှန်ချေမှုန်းခဲ့ရလေသည်။

==မူလအစ==
[[မြင်း]]၊ [[မြည်း]]နှင့် [[မြင်းကျား]]တို့သည် မျိုးတူသတ္တဝါများဖြစ်ကြ၍ ထို[[တိရစ္ဆာန်]] သုံးမျိုး၏ အတိတ်ရာဇဝင်မှာ ထူးဆန်းသဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်။ မြင်း၏ ဇာတိအရပ်မှာ [[အာရှတိုက်]] ဖြစ်ဟန်တူသော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် မြင်း၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲလာပုံကို အမေရိကတိုက်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်ဖြစ်နေသည့် မြင်းရိုးတို့ကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပို၍ စုံလင်စွာသိရသည်။

ရှေးနှစ်သန်းပေါင်းငါးဆယ် အထက်က ကြောင်၏ အရွယ်မျှသာရှိ၍ ရှေ့တစ်ဖက်စီတွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းနှင့် နောက်ခြေတွင် ခြေချောင်း လေးချောင်းစီပါသော တိရစ္ဆာန်များရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ယခုခေတ် လူတို့၏ အမြင်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် ထိုသတ္တဝါကလေးမှာ ထူးဆန်းသော မြင်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုသေးငယ်သော ''ကမ္ဘာဦးမြင်း''မှ ယခု တွေ့မြင်ရသော မြင်းကြီးများ ပေါက်ပွားလာကြလေသည်။ ထိုကမ္ဘာဦး မြင်းကလေးများသည် ရန်သူ၏ဘေးရန်မှ လွတ်မြောက်အောင် ပြေးလွှားရသည့် အခါတွင်ခြေဖျားထောက်၍ ပြေးမှ ပို၍လျင်မြန်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အလယ်ခြေချောင်းကိုသာ အသုံးများလာလေသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလတ်သော် အသုံးများသော ခြေချောင်းသာလျှင် သန်သန်စွမ်းစွမ်းရှိ၍ အသုံးမချရသော ခြေချောင်းကလေးများသည် တဖြည်းဖြည်း သေးသိမ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ လုံးဝကွယ် ပျောက်သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်၌ တွေ့မြင်ရသောမြင်းတွင် မြင်းခွာအတွင်း၌ ခြေချောင်းတစ်ခုသာလျှင် ကျန်ရှိနေတော့သည်။

ခြေချောင်းများ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲလာသည့်နည်းတူ မြင်း၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံလက်တံတို့သည်လည်း ကြီးထွားသန်စွမ်း၍လာသည်။ မြင်းသည် အချိုးအစားကျသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ မြင်းတွင် သန်စွမ်းသော ခြေလက်တို့ရှိသည့်အပြင် ရှည်လျားသော ဦးခေါင်းနှင့် တောက်ပသောမျက်လုံးများရှိသည်။ အဖျားချွန်၍ အဘက်ဘက်သို့ လှုပ်ရှားနိုင်သော နားရွက်များနှင့် ကျယ်၍ပွသော နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်။ အသားပြည့်၍ လုံးသောကိုယ်နှင့် ရှည်လျားသော လည်တံရှိသည်။ အမွှေးမှာ ကိုယ်နှင့်ကပ်၍ ပေါက်သည်။ မြင်းနှင့် မြင်းကျားတို့တွင် အမြီးဖျား၌သာ အမွှေးရှည်များရှိသည်။ ထိုကြောင့် မြင်း၏လည်ဆံနှင့် အမြီးရှည်တို့သည် မြင်းကို အခြားတိရစ္ဆာန်တို့ထက် ပို၍လှပတင့်တယ်စေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြင်းသည် မြက်နှင့်ကောက်ပင်၊ ကောက်သီးများကို စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သော်လည်း စားမြုံ့မပြန်တတ်ချေ။ သွား ၃၆ ချောင်းမှ အချောင်း ၄ဝ အထိရှိ၍ အထက်နှင့်အောက် ရှေ့သွား ၃ ချောင်းစီနှင့် အံသွား ၆ ချောင်းစီရှိသည်။ မြင်းအံသွားများ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ သွားအဖျားများ တိုသွားသည်နှင့်အမျှ သွားအရင်းမှ ရှည်ထွက်၍ လိုက်လာသည်။ မြင်းထီးများတွင် အထက်ပါသွားများအပြင် ခွေးစွယ် ၄ ချောင်း အပိုပါသေးသည်။ ဤခွေးစွယ်များနှင့် အံသွားများအကြားရှိ နေရာလပ်တွင် မြင်းဇက်ကို ခွံ့ရသည်။ ကြမ်းတမ်းသော မြင်းကို ဇက်ခွံ့ထားမှသာ စီးသည့်အခါ ချုပ်ထိန်းနိုင်သည်။ မြင်း၏ သက်တမ်းမှာ ၁၈ နှစ်မှ အနှစ် ၂ဝ အထိ ဖြစ်သည်။

မြင်းကလေး မွေးသည့်အခါ မျက်စိ စုံလုံးပွင့်လျက် ကိုယ်တွင်လည်း အမွှေးများ အပြည့်ရှိသည်။ မွေးပြီး၍ ခဏခြင်းတွင်မြင်းကလေးသည် မတ်တတ်ထ၍ ပြေးလေ့ရှိသည်။ မြင်းကလေး အသက် ရက်သတ္တနှစ်ပတ် အကြာတွင် ရှေ့သွားများ ထွက်လာသည်။ အသက် ၆ လခန့်ရှိလျှင် ငယ်သွားများ စုံလာသည်။ အသက် ၃ နှစ်အတွင်း ငယ်သွားများလဲသည်။ မြင်းထီး အသက် ၄ နှစ်ရှိလာလျှင် ခွေးစွယ်များ ပေါ်လာသည်။ မြင်းအသက် ၅ နှစ်တွင် သွားများစုံသည်။

အသက် ၁ဝ နှစ်အထိ သွားထွက်ပုံနှင့် သွားပြောင်း လဲပုံတို့မှာ တသမတ်တည်း ရှိသဖြင့် သွားများကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေး၍မြင်း၏ အသက်ကို တွက်မည်ဆိုက တွက်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ ၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် မြင်းကလေးသည် ငယ်မွှေးလဲသဖြင့် မွေးစက ပါသော ကောက်ကွေးကွေး အမွှေးများ ပျောက်၍ ပြောင်လက်သော အမွှေးများပေါ်ထွက် လာသည်။ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမှတစ်ပါး ကိုယ်တွင်ရှိသော အခြားအမွှေးများမှာ နှစ်စဉ် အသစ်လဲသည်။ ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာပြည်တို့သည် ကုန်းချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် မြင်းရိုင်းများသည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တစ်တိုက်နှင့်တစ်တိုက် ကူးလူးကျက်စားလျက်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ [[ဥရောပတိုက်]]နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် [[မြင်းရိုင်း]]အုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။ မြင်းရိုင်းများသည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် [[ဝံပုလွေ]]၊ [[ကျား]]စသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။ ထိုသားရဲများ၏ ရန်အပြင် နောက်ထပ် တိုးလာသော ရန်သူမှာ မြင်းရိုင်းများကို အသားစားရန်အတွက် လိုက်လံဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သော ရှေးခေတ်လူများပင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းသုံးသောင်းကျော်အထက် ကျောက်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်း၌ ဂူများဖြင့်နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ နေရာ ရပ်ကွက်များမှ မြင်းရိုးများကို တူးဖော် ရရှိခြင်းအားဖြင့် မြင်းရိုင်းများကို ရှေးခေတ် လူတို့ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသူများနေထိုင်ရာ ဂူများအတွင်း၌ အမဲလိုက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသော အမဲရိုး၊ ကျောက်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဓား၊ လှံစသော လက်နက်တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ထိုအရာများထက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်တို့မှာ ရှေးခေတ် လူတို့၏ ပုံများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို ခြစ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ဖြစ်စေ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အရိုးများ၊ ကျောက်များပေါ်တွင် ထုထွင်းခဲ့သော ပုံများတွင် မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့ ပုံများတွင်မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့မြင်းပုံများတွင် မြင်း၏ပါးစပ်၌ ဇက်ခွံ့၍ ဇက်ကြိုးများတပ်ဆင်ထားသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် မြင်းကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် အလျောက် အလိုကျအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလေသည်။

ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် [[ပင်လယ်နက်]] မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများဖြစ်လေသည်။ ဦးစွာ၌ မြင်းကို စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌သာ အသုံးများ၏။ နွားနှင့် မြည်းများကို ဝန်တင်တိရစ္ဆာန်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ ဂရိလူမျိုးနှင့် ရောမလူမျိုးများ ကြီးစိုးစဉ် အခါက ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် မြင်း ၂ ကောင်၊ သို့မဟုတ် တခါတရံ မြင်း ၃ ကောင် ကသော စစ်တိုက် ထွက်ရထားများကို စီးနင်း၍ စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနောက်မှ မြင်းကို လူကိုယ်တိုင်စီး၍ စစ်ပွဲဝင်သည့် ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။

အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြည်းနှင့် ဆင်တူရိုးမှား တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို [[မွန်ဂိုးလီးယား]]ပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမြင်းရိုင်းများမှာ စင်စစ် မြင်းပုကလေးများသာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အမြီးမှာ မြည်း၏ အမြီးကဲ့သို့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ၅ ကောင် မှ ၁၅ ကောင် အထိ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။

တစ်အုပ်လျှင် မြင်းလားအိုကြီး တစ်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုးထဲမှ ဒေသသစ် ရှာဖွေသော ပါဇီဗားလစကီး ဆိုသူထံသို့ အထက်ထက်က မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မတွေ့မြင်ဘူးသေးသော ဤမြင်းရိုင်းမျိုးရောက်ရှိလာသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို [[ပါဇီဗားလစကီးမြင်း]]ဟု ခေါ်ကြသည်။

အာဖရိကတိုက်၊ [[ဆီးရီးယား]]နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် [[အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြင်းနှင့် မြည်းကို လူတို့နှင့် ယဉ်ပါးလာအောင် ပြုပြင်ရာ၌ အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး ဖြစ်သော်လည်း မြင်းကျားမှာမူ ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်းသက်သက်ပင် ရှိနေသေး၏။ ဥရောပတိုက်မှ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ကြစဉ်က ထိုတိုက်တွင် ရှိကြ သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြင်းကို မမြင်ဘူး မကြားဘူးကြ ချေ။ ယခုအခါ၌ [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း [[စပိန်]]လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။

==အသုံးဝင်ပုံ==
ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာ၌သာ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြသော်လည်း လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည့်အလျောက် ဝန်တင်လှည်းများ ဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ လယ်မြေများကို ထွန်ယက် ပြုပြင်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို အသုံးချလာကြသည်။ မီးရထားနှင့် မော်တော်ကားများ မပေါ်မီ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်အထိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခရီးသွားရာ၌ မြင်းများ မရှိလျှင် မဖြစ်သလောက် အသုံးဝင်လာလေသည်။ ယခုခေတ်မှ ဆိုလျှင် ရေနွေးငွေ့အား၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဓာတ်ဆီအားတို့ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ စိုက်ပျိုးရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ အခြားလေးလံသော အရာဝတ္ထုတို့ကို သယ်ယူချီမရာတွင်ဖြစ်စေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းကို အသုံးနည်း လာပြီဟု ဆိုရချေမည် ။ သို့ရာတွင် ဤမျှ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်လာသော ခေတ်၌ ပင် မြင်းကို လုံးဝစွန့်ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးချေ။
==အမျိုးအစားများ==
လူတို့သည် မြင်းကို အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရအောင် ပြုပြင်၍ လာခဲ့ကြသဖြင့် အရွယ်အစားစားရှိသော မြင်းမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိ၍ လှည်းဆွဲရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက်အလွန်ငယ်သော မြင်းပုကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်း ၃ မျိုး ၃ စားရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ လှည်းထွန်တုံး ထွန်သန်စသော လေးလံသည့် အရာတို့ကို ဆွဲရာ၌ အသုံးပြုနိုင်သော ခွန်အားကောင်းသည့် မြင်းကြီးမျိုး၊ ဒုတိယ မြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံများ အလွန် ထွားကျိုင်း၍ အမွှေးရှည်များရှိသော မြင်းမျိုးနှင့် တတိယမြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန် သေးသွယ်၍ အပြေးလျင်မြန်သော ပြိုင်မြင်းမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။

ပထမနှင့်ဒုတိယ မြင်းမျိုးတို့မှာ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုသော မြင်းများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ရှေးခေတ်သူရဲကောင်းတို့သည် အလွန်လေးလံသော [[သံချပ်အင်္ကျီ]]များကို ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားကြသဖြင့် ထိုစစ်သူရဲတို့ စီးနင်းမည့် မြင်းများသည် ခွန်အား အလွန်ရှိသော မြင်းများဖြစ်ရပေမည်။ [[ပြင်သစ်]]နိုင်ငံ၊ [[ဗဲလဂျီယမ်]]နှင့် [[ဂျာမနီ]] နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက်ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုမြင်းမျိုးများအနက် ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးသည် ကိုယ်အလေးချိန် အားဖြင့် တတန်ကျော်ကျော်ရှိ၍ ခြေတံလက်တံနှင့် ခွာအိုးတို့မှာ အလွန် ထွားကျိုင်းသည်။ ခြေတစ်လက်ဆစ်တို့၏ အထက်နားမှ ရှည်လျားသော အမွှေးမှင်များ ကျလျက်ရှိသည်။ ဤ မြင်းမျိုးသည် သူတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန် ၃ ဆမျှ ရှိသော ဝန်ကို ဆွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးကို အသုံးများသည်။ ကနဦး အစတွင် ဤမြင်းမျိုးကို အနက်ရောင်ဖြင့်သာ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအချိန်၌မူ အညိုရောင်နှင့် နီညိုရောင် မြင်းများကို အတွေ့ရများသည်။

[[မြင်းပု]]မျိုးထဲတွင် [[စကော့တလန်]]ပြည် မြောက်ဘက် [[ရှက်တလန်ကျွန်းစု]]မှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။ ဤ[[ရှက်တလန်မြင်းပု]]မျိုးသည် အရွယ်ပင် ငယ်သော်လည်း ခွန်အားရှိသော မြင်းမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် အစာမရွေးတတ်ချေ။ စိတ်ရှည်၍ သိမ်မွေ့သော မြင်းမျိုးဖြစ်သဖြင့် ခိုင်းစေရာ၌ ဒုက္ခပေးလေ့မရှိ။ ဤမြင်းမျိုး ပေါက်ပွားသည့် ကျွန်းစုမှာ ရာသီဥတုအလွန်အေးသော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အခြေအနေကြောင့် ကြီးမားသင့်သလောက် မကြီးမား ဘဲ ပုကွကွဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှက်တလန် မြင်းမျိုးတွင် ရှည်ဖားဖား လည်ဆံမွှေးကြမ်းနှင့် ထူထဲသော အမြီးရှိသည်။ အချို့ မြင်းပုများ၏ ဒေါက်မှာ ၃ ပေမျှပင် မရှိကြချေ။

စီးမြင်းများတွင် [[အာရပ်မြင်း]]မျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။ ထိုမျှမက အာရပ်မြင်းသည် ပါးနပ်လိမ်မာ၍ အသင်ရလည်း လွယ်ကူသည်။ အာရေဗျ သဲကန္တာရထဲတွင် လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော ဗက်ဒူးအင်း အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ မြင်းများကို အလွန် မြတ်နိုးကြ၏။ အစားအစာပြတ်၍ ငတ်မတတ်ဖြစ်ရမည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်စေကာ မူ သူတို့၏ မြင်းများကို စွန့်ပစ်ရောင်းချလေ့မရှိကြ။ အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ သားသမီးများကို ခင်မင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ မြင်းများကို ခင်တွယ်ကြသည်။ အာရပ် အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် မြင်းများနှင့်အတူ တဲတစ်ခုတည်း၌ နေတတ်ကြသည်။

အာရပ်မြင်းဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အာရေဗျနိုင်ငံတွင် မူလက ပေါက်ပွား လာခဲ့သော မြင်းမျိုးဟုမဆိုသာချေ။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မှ စ၍ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ၏။ သို့သော် အာရပ်တို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီးမှ မြင်းကို အသုံးပြုကြကြောင်း သိရသည်။ အာရပ်မြင်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် ထိုစဉ်အခါက အီဂျစ်တို့၏ မြင်းများနှင့် ဆင်ဆင်မျှ တူဟန်ရှိသည်။ ရှေးခေတ်နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် [[ဂရိ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။ ထို့ပြင် ရှေးဟောင်းစာပေများ၌ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မြင်းများသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝှန်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် အာရပ်မြင်းများသည် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။

အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက်ရှိ မိုရော့ကိုနယ်မှ ဗပ်မြင်းမျိုးသည် အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော မြင်းမျိုးဖြစ်လေသည်။ အာရပ်မြင်းမျိုးနှင့် ဗပ်မြင်းမျိုးတို့မှ ပြိုင်မြင်းများ ပေါက်ပွားလာသည်။ စီးမြင်း၊ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်း တို့ကို မျိုးစစ်သည်ထက် ပို၍ စစ်လာရအောင် အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ ရွေးချယ် စိစစ်ပြီးလျှင် ဂရုတစိုက် မွေးမြူထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင်စီးမြင်းကို လိုအပ်သော အရည်အချင်းများနှင့် ပြည်စုံရန် အလေ့အကျင်များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ထိုနည်းအတူ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာ အရည်အချင်း များနှင့် ပြည်စုံနိုင်သမျှ ပြည့်စုံရန် စံနစ်တကျ လေ့ကျင့် ပေးရသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဂရုတစိုက်နှင့် မွေးမြူလာရသော မျိုးစစ် မြင်းများမှာ တန်ဖိုးအလွန်ရှိလေသည်။ ပုံစံဆိုလျှင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အလွန်နာမည်ကြီးသော ဒါဗီမြင်း ပြိုင်ပွဲနှင့် အလားတူ ထင်ရှားသော မြင်းပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသော မြင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မြင်းကလေးများကို တန်ဖိုးအလွန် ကြီးမြင့်စွာ ထားလျက် ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ပြိုင်မြင်းတို့၏ မှတ်တမ်းစဉ်တွင် နိုင်မြင်းတို့၏ သားစဉ် မြေးဆက်တို့သည် အဓွန့်ရှည်စွာ သတင်းပြောင်ခဲ့ ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Commonscat|Horses|မြင်း}}
{{Wikispecies|Equus caballus}}

[[ကဏ္ဍ:မြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ]]</text>
      <sha1>le3au7fsu2y5w1i48cknukq8l9ksow4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြည်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4094</id>
    <revision>
      <id>1052532</id>
      <parentid>716585</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <origin>1052532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6800" sha1="38shf91b4pslqeqrt736e9ahfi9ipr8" xml:space="preserve">{{subspeciesbox
| name = မြည်း
| image = Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg
| image2 =
| status = DOM
| genus = Equus
| species = africanus
| species_link = African wild ass
| subspecies = asinus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|လင်းနီးယပ်]]၊ [[:en:10th edition of Systema Naturae|၁၇၅၈]]
}}

ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ အထက်က [[အီဂျစ်]]လူမျိုးတို့သည် မြည်းကို ယဉ်ပါးအောင်ပြုလုပ်ခိုင်းစေခဲ့ ကြောင်းကို ထိုတိုင်းပြည်ရှိ အလွန်ရှေးကျသော [[သင်္ချိုင်း]]ဂူများ အတွင်း၌ ကျောက်နံရံတို့တွင် မြည်းပုံများ ထွင်းထုထားခဲ့ ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြင့် သိရှိရလေသည်။ ထိုကြောင့် မြည်းသည် [[မြင်း]]ထက် အလျင် လူတို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့ ကြောင်း ထင်ရှား၏။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် [[နိုင်းမြစ်]]ကမ်းအရှေ့ဘက်ရှိ [[နူဗီယန်သဲကန္တရ]]များနှင့် [[အာရှတိုက်]]အလယ်ပိုင်း ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အရပ်များသည် ယနေ့ထက်တိုင် မြည်းရိုင်းများ ကျက်စားရာ အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည်။

မြည်းကို အများက ထူသည် ထုံသည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုလေ့ရှိ ကြသော်လည်း [[မြည်းရိုင်း]]များကို တွေ့မြင်ဘူးသူ ခရီးသည်များကမူ ထိုစွပ်စွဲချက်မှာ လုံးဝမမှန်ဟု ဆိုပေလိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြည်းရိုင်း များသည် အလွန် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်သော [[တိရစ္ဆာန်]]များဖြစ်၍ ရဲရဲရင့်ရင့် လည်းရှိကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစာကျွေးရာတွင်လည်း [[မြင်း]]ကဲ့သို့ ဂရုစိုက်ကျွေးရန် မလိုချေ။ လူတို့ယဉ်ပါးအောင် ပြုလုပ်၍ ခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းများမှာ အာဖရိကတိုက် [[အီသီယိုးပီးယား]]နိုင်ငံရှိ မြည်းမျိုးမှဆင်းသက်လာသော အမျိုးဖြစ်လေသည်။

မြည်းသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် မြင်းကျားနှင့်တူ၏။ သို့သော် ကိုယ်ပေါ်၌ အစင်းကျားများ မပါရှိချေ။ မြင်းထက် ကိုယ်ထည်သေးငယ်၍၊ အများအားဖြင့် ညိုမွဲမွဲအသွေးရှိသည်။ မြည်းများတွင် ရှည်၍ ထောင်နေသော နားရွက်များရှိ၍ မြင်းထက် လည်ဆံ တိုသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၆ ရာစု နှစ်များအတွင်း၌ မြည်းများ စတင်၍ ရောက်ရှိသွားရာ ယနေ့တိုင်အောင် ဝန်ဆွဲရန်အတွက် မြည်းကို အသုံးချလျက်ရှိကြသည်။

ရှေးအခါမှ စ၍ မြည်းကို ထူထိုင်းသော တိရစ္ဆာန်ဟု သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အသိဉာဏ် ကင်းမဲ့သော သူတစ်ယောက်၏ ပုံကို ရေးဆွဲသည့်အခါ၌ ထိုသူ၏ ကိုယ်တွင် မြည်းဦးခေါင်းနှင့် မြည်းနားရွက်များကို တပ်ဆင်ထားလေ့ရှိကြ၏။ [[ဥရောပတိုက်]] တောင်ပိုင်းတွင် မြည်းများကို ဂရုစိုက်မွေးမြူထားကြသဖြင့် မြည်းမျိုးကောင်းများကို ထိုအရပ်များ၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် [[ဆီးရီးယား]] ပြည်နှင့် အီဂျစ်ပြည်များ၌သာလျှင် မျိုးအကောင်းဆုံး မြည်းများကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ မြည်းနို့ရည်ကိုလည်း လူတို့ သောက်သုံးကြသည်။ အထူးသဖြင့် မသန်စွမ်း သူများအတွက် သင့်လျော်သည်။ မြည်းထီးနှင့် မြင်းမတို့ မျိုးစပ်၍ ပေါက်ဖွားလာသော သားသမီးများကို [[လား]]ဟုခေါ်သည်။

သိပ္ပံ အလိုအားဖြင့် မြည်းသည် အီကီံဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ လူတို့မွေးမြူခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းနှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ မြည်းရိုင်းနှစ်မျိုးလုံးကို အီကွပ် အက်ဆိနပ်ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


{{Taxonbar|from=Q19707}}
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]
{{mammal-stub}}</text>
      <sha1>38shf91b4pslqeqrt736e9ahfi9ipr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052533</id>
      <parentid>1052532</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6799" sha1="h4u7bjo8f28epnwj0togsv7b8n8qxd5" xml:space="preserve">{{subspeciesbox
| name = မြည်း
| image = Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg
| image2 =
| status = DOM
| genus = Equus
| species = africanus
| species_link = African wild ass
| subspecies = asinus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|လင်းနီးယပ်]]၊ [[:en:10th edition of Systema Naturae|၁၇၅၈]]
}}

ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ အထက်က [[အီဂျစ်]]လူမျိုးတို့သည် မြည်းကို ယဉ်ပါးအောင်ပြုလုပ်ခိုင်းစေခဲ့ ကြောင်းကို ထိုတိုင်းပြည်ရှိ အလွန်ရှေးကျသော [[သင်္ချိုင်း]]ဂူများ အတွင်း၌ ကျောက်နံရံတို့တွင် မြည်းပုံများ ထွင်းထုထားခဲ့ ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြင့် သိရှိရလေသည်။ ထိုကြောင့် မြည်းသည် [[မြင်း]]ထက် အလျင် လူတို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့ ကြောင်း ထင်ရှား၏။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် [[နိုင်းမြစ်]]ကမ်းအရှေ့ဘက်ရှိ [[နူဗီယန်သဲကန္တရ]]များနှင့် [[အာရှတိုက်]]အလယ်ပိုင်း ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အရပ်များသည် ယနေ့ထက်တိုင် မြည်းရိုင်းများ ကျက်စားရာ အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည်။

မြည်းကို အများက ထူသည် ထုံသည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုလေ့ရှိ ကြသော်လည်း [[မြည်းရိုင်း]]များကို တွေ့မြင်ဘူးသူ ခရီးသည်များကမူ ထိုစွပ်စွဲချက်မှာ လုံးဝမမှန်ဟု ဆိုပေလိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြည်းရိုင်း များသည် အလွန် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်သော [[တိရစ္ဆာန်]]များဖြစ်၍ ရဲရဲရင့်ရင့် လည်းရှိကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစာကျွေးရာတွင်လည်း [[မြင်း]]ကဲ့သို့ ဂရုစိုက်ကျွေးရန် မလိုချေ။ လူတို့ယဉ်ပါးအောင် ပြုလုပ်၍ ခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းများမှာ အာဖရိကတိုက် [[အီသီယိုးပီးယား]]နိုင်ငံရှိ မြည်းမျိုးမှဆင်းသက်လာသော အမျိုးဖြစ်လေသည်။

မြည်းသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် မြင်းကျားနှင့်တူ၏။ သို့သော် ကိုယ်ပေါ်၌ အစင်းကျားများ မပါရှိချေ။ မြင်းထက် ကိုယ်ထည်သေးငယ်၍၊ အများအားဖြင့် ညိုမွဲမွဲအသွေးရှိသည်။ မြည်းများတွင် ရှည်၍ ထောင်နေသော နားရွက်များရှိ၍ မြင်းထက် လည်ဆံ တိုသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၆ ရာစု နှစ်များအတွင်း၌ မြည်းများ စတင်၍ ရောက်ရှိသွားရာ ယနေ့တိုင်အောင် ဝန်ဆွဲရန်အတွက် မြည်းကို အသုံးချလျက်ရှိကြသည်။

ရှေးအခါမှ စ၍ မြည်းကို ထူထိုင်းသော တိရစ္ဆာန်ဟု သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အသိဉာဏ် ကင်းမဲ့သော သူတစ်ယောက်၏ ပုံကို ရေးဆွဲသည့်အခါ၌ ထိုသူ၏ ကိုယ်တွင် မြည်းဦးခေါင်းနှင့် မြည်းနားရွက်များကို တပ်ဆင်ထားလေ့ရှိကြ၏။ [[ဥရောပတိုက်]] တောင်ပိုင်းတွင် မြည်းများကို ဂရုစိုက်မွေးမြူထားကြသဖြင့် မြည်းမျိုးကောင်းများကို ထိုအရပ်များ၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် [[ဆီးရီးယား]] ပြည်နှင့် အီဂျစ်ပြည်များ၌သာလျှင် မျိုးအကောင်းဆုံး မြည်းများကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ မြည်းနို့ရည်ကိုလည်း လူတို့ သောက်သုံးကြသည်။ အထူးသဖြင့် မသန်စွမ်း သူများအတွက် သင့်လျော်သည်။ မြည်းထီးနှင့် မြင်းမတို့ မျိုးစပ်၍ ပေါက်ဖွားလာသော သားသမီးများကို [[လား]]ဟုခေါ်သည်။

သိပ္ပံ အလိုအားဖြင့် မြည်းသည် အီကီံဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ လူတို့မွေးမြူခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းနှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ မြည်းရိုင်းနှစ်မျိုးလုံးကို အီကွပ် အက်ဆိနပ်ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{mammal-stub}}
{{Taxonbar|from=Q19707}}
[[ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ]]</text>
      <sha1>h4u7bjo8f28epnwj0togsv7b8n8qxd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေမန်းတင်မောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11017</id>
    <revision>
      <id>1052635</id>
      <parentid>1035937</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49654-28</username>
        <id>148108</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝ */</comment>
      <origin>1052635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14756" sha1="g8a5zeya3vme169bb156ljy12gjw9j1" xml:space="preserve">{{copyedit}}
{{Infobox person
| name         = ရွှေမန်းတင်မောင်
|honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ
| image        = Shwe Man Tin Maung portrait.jpg
| caption      = အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင်
| birth_date   = 
| birth_place  = [[မန္တလေး]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| parents      =  ဦးပြားနှင့်ဒေါ်မေ
| occupation   = ​ဇာတ်သဘင်မင်းသား
| death_date   = ၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉
| death_place  = 
|alma_mater=
| awards       = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့(၁၉၅၃)
}}
'''ရွှေမန်းတင်မောင်'''သည် တချိန်က မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကကြီးအား ထူးသည်ထက် ဆန်းလာအောင် လုပ်နိုင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် နာမည်ကျော် လူကြိုက်များခဲ့သော [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မင်းသားဖြစ်သည်။ အပြော၊ အဟော ကောင်းသဖြင့် ယခုခေတ်အခါ အပြောကောင်းသူတွေ့လျှင် '''အပြောကတော့ ရွှေမန်းပဲ''' ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြလေသည်။
 [[File:Statute of Shwe Man Tin Maung.jpg|200px|thumb|အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ အတွင်းရှိ ရုပ်တု]]

== ငယ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် [[မန္တလေး]]ဇာတိဖြစ်ပြီး အဖမှာ သစ်ဝါးကုန်သည်ကြီး ဦးပြားနှင့် အမိဒေါ်မေတို့မှ1918 ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသော သားသမီး ကိုးယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်။ အမည် တင်မောင် ဖြစ်သည်။ သူကား သဘင်သည် မျိုးရိုးမဟုတ်ပေ။ ကုန်သည်မျိုးရိုး ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်မျိုးရိုးမှ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ကို ဦးဆောင်လာနိုင်သည်မှာ အံ့မဆုံးအောင်ပင် ရှိလေသည်။ ရွှေမန်းတင်မောင် ရှစ်နှစ်သားကပင် ဖခင်သေဆုံးလေသည်။ မန္တလေးမြို့၊ မိုးကောင်းတိုက်၊ တိုက်ကြပ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးနန္ဒဝံသနှင့် ဦးဣန္ဒောတို့ ထံတွင် ပညာရင်နို့ကို သောက်စို့ခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆယ်နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေပြု၍ လောကုတ္တရာ စာပေတို့ကို လေ့လာခဲ့လေသည်။ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ် တို့ကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်များကို သံနေ၊ သံထားဖြင့် စည်းဝါးမိ ရွတ်ဆိုနိုင်သဖြင့် ဓမ္မကထိက ဆရာတော် ဖြစ်စေရန် ကြိုးစားခဲ့ကြဘူးသေးသည်ဟု သိရသည်။ (၁၁)နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေဘဝမှ ထွက်၍ အရပ်တီးဝိုင်းကလေးများတွင် အပျော်တမ်း အဆိုတော်ဘဝ၌ ကျင်လည်ခဲ့လေသည်။
[[File:Shwe Mann Tin Mg.jpg|thumb|မန္တလေး အမျိုးသား ကဇာတ်ရုံ ရှေ့ရှိ ရွှေမန်းတင်မောင် ရုပ်တု]]

== သဘင်သည်ဘဝ ==
နောင်တွင် ဦးကြီးတော်၏ ရုပ်သေးစင်၌ ဆီးသီးကောက် မင်းသားကလေး အဖြစ် [[သူငယ်တော်]]ရုပ်ကလေးနှင့် တွဲဖက်ကာ သီချင်းဆိုခဲ့ရ၏။ သူ့အသံကို ပရိသတ်များက နှစ်သက်လှသောကြောင့် ရုပ်လက္ခဏာကို မြင်လိုကြသည်။ သူ့အား ထွက်ကပြရန် တောင်းပန်လာသဖြင့် ဆီးသီးကောက် မင်းသားငယ်သည် ဇာတ်ခုံကို အခိုင်အမာပြုကာ လူကိုယ်တိုင် ထွက်ပြရလေသည်။ 

ဘကြီးတော်သူ ဆရာတော်ဦးကေသရ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ စိန်ပါတူ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဆိုင်းသားကလေး လုပ်လာရသည်။ ထို့နောက် [[ငွေမြိုင်၊ မ၊ မြခြေချင်း| မြခြေချင်း မငွေမြိုင်]]ထံတွင် သုံးနှစ်ခန့် သဘင်ပညာကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။ သူ့အစ်မကြီး၏ ခင်ပွန်း ဦးခင်သက်က ဇာတ်ထောင်ပေးသဖြင့် ဇာတ်မင်းသားဘဝသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ တရှိန်ထိုးနာမည်တက်လာကာ အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ကိုပင် ရရှိခဲ့ပြီး အထူးကျော်ကြားသော မင်းသားဖြစ်လာလေသည်။

== ထူးသမျှ ထိပ်ခေါင် ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကကြီးအား ထူးသည်ထက် ဆန်းလာအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်တွင် စီးပွားရေး၊ ကြီးပွားရေး စသော လောကီရေးရာ အဖြာဖြာတွင် အမြင်သစ်တို့ကလည်း ဖွံ့ဖြိုးနေသော အခါလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သာမက မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လည်း တိုးတက်နေပြီဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်တစ်ပွဲလျှင် သုံးနာရီကျော်ကျော်မျှသာ ကြာ၏။ ထို့ကြောင့် လူတို့သည် ရုပ်ရှင်ကို ပို၍ အားပေးလာကြသည်။ ဤသည်ကို သိသော ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ဇာတ်သဘင်ကို ခေတ်နှင့် အမီလိုက်နိုင်အောင် အမျိုးမျိုး တီထွင်ခဲ့လေသည်။ သူ၏လုပ်သမျှ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ရုပ်ရှင်နောက်သို့ လိုက်နေသော လူထုသည် ရွှေမန်းတင်မောင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ကို ဦးတည်လာခဲ့လေသည်။ ရွှေမန်းမှ ရွှေမန်းကိုသာ ဖြစ်လာကြလေသည်။

== မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက ==
အနုမြူရောင်ခြည် ခေါ် စလိုက်မီးများကို စတင်သုံးစွဲ တီထွင်သူမှာ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင် ပင်ဖြစ်သည်။ ရွှေမန်းတင်မောင် အဖွဲ့ကြီးသည် လူပေါင်း ၈ဝ ကျော်မျှနှင့် မြို့ရွာအသီးသီးသို့ လှည့်လည် ပြသနိုင်ပေသည်။ ရွှေမန်းတင်မောင်သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် အဆင့်ကျမသွားလေအောင် သိပ္ပံနည်းဖြင့် တနည်းတဖုံ စီမံထားသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်၍ ဇာတ်ခုံကို မှောင်ချကာ ကပြလေသည်။ အမှောင်ထဲတွင် တဝင်းဝင်းတောက်လျက် အံ့မဆုံးအောင် ဖြစ်ကြရလေသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ခုံထက်မှ ပိတ်ကားပေါ်တွင် အမှောင်ချ၍ လျှပ်စီးလက်ဟန်၊ မိုးရွာဟန် စသည်တို့ကိုလည်း ဆလိုက်မီးများဖြင့် ပြုလုပ်ပြလေသည်။ လျှပ်စီးလက်လိုက်သော ရောင်ခြည်တန်းကြီးများနှင့် မိုးကြိုးထစ်သံကြီးတို့မှာ တကယ်အလား ထင်မှားကြရလေသည်။ ဤသို့လျှင် ရွှေမန်းတင်မောင်က မီးရောင်ခြည်များကို စထွင်လိုက်သောအခါ ``မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက´´ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ဟာ မီးနဲ့ ပြုစားနိုင်တယ်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ရဲ့ မီးရောင်ခြည်ကို ရုပ်ရှင် ကင်မရာတောင် လိုက်မမှီဘူး ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောစမတ်ပြုကြလေသည်။ 

== ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင် ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ရွက်ထည်ရုံကြီးတွင် ရှေ့ဆုံးမှ နောက်သို့ ၅ကျပ်၊ ၃ကျပ်၊ ၂ကျပ်၊ ၁ကျပ်တန် ထိုင်ခုံများ စီခင်း၍ ရုံသွင်းကပြ ပြန်လေသည်။ ထိုသို့ ရုံသွင်းလာသောအခါ ညဉ့်လုံးပေါက် မကတော့ဘဲ ညဉ့်ဝက်အတောအတွင်းမှာ ရှေ့ပိုင်းတွင် နှစ်ပါးသွား၍ နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတရူးတို့ ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်မျိုး၊ ကြည့်တိုင်းပင် မရိုးနိုင်ရုံမျှမက စာပေရေး၊ နိုင်ငံရေး စသည့် စိတ်ဓာတ်များကို ပွင့်ဖူးလာစေသော လက်ဝဲသုန္ဒရ စသည့် ဇာတ်တို့ကို ကပြလေသည်။ 

ရွက်ထည်ရုံကြီးဖြင့် ကုလားထိုင်ခင်းကာ ကပြသော ``ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင်´´ ရွှေမန်းတင်မောင်က တီထွင်လိုက်သောအခါ အိပ်ရေးပျက် မခံလိုကြသော ပွဲကြည့်ပရိသတ်သည် ဇာတ်ဘက်သို့ ဦးလှည့်လာကြသည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ အရှိန်အဝါအောက်ဝယ် နစ်မွန်းလုနီးပါးရှိခဲ့ရသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သည် ရွှေမန်းတင်မောင်၏ ညဉ့်ဝက် စနစ်ကြောင့် ပို၍ ဆန်းသစ်လာခဲ့သည်။ 
== ဘဝနိဂုံး ==
&lt;ref&gt;မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)&lt;/ref&gt;သရက်ခရိုင် မင်းလှမြို့နယ် လက်ပံရွာအနီးက မဟာပိန္နဲဘုရား ပွဲတော်တွင် (၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်) စနေနေ့ည (တချို့စာစောင်များတွင် ၃၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အကူး) ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကရင်းခုန်ရင်း အသက် (၅၁) နှစ်တွင် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရောဂါလက္ခဏာပြနေတာတောင် ဇာတ်ခုံရှေ့ကိုဇွတ်ထွက်ကာ ကခုန်နေတာကြောင့် ဘေးလူတွေက ဇွတ်ဆွဲသွင်းရင်း ဝိုင်းဝန်းပြုစုရင်း ဆုံးပါးခဲ့ရခြင်းဖြစ်လေသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:တင်မောင်၊ ရွှေမန်း}}
[[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]
[[Category:၁၉၆၉ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>g8a5zeya3vme169bb156ljy12gjw9j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052636</id>
      <parentid>1052635</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49654-28</username>
        <id>148108</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထူးသမျှ ထိပ်ခေါင် */</comment>
      <origin>1052636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14753" sha1="5wu70k7eb2urmce1ms7fz6aabh570dd" xml:space="preserve">{{copyedit}}
{{Infobox person
| name         = ရွှေမန်းတင်မောင်
|honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ
| image        = Shwe Man Tin Maung portrait.jpg
| caption      = အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင်
| birth_date   = 
| birth_place  = [[မန္တလေး]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| parents      =  ဦးပြားနှင့်ဒေါ်မေ
| occupation   = ​ဇာတ်သဘင်မင်းသား
| death_date   = ၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉
| death_place  = 
|alma_mater=
| awards       = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့(၁၉၅၃)
}}
'''ရွှေမန်းတင်မောင်'''သည် တချိန်က မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကကြီးအား ထူးသည်ထက် ဆန်းလာအောင် လုပ်နိုင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် နာမည်ကျော် လူကြိုက်များခဲ့သော [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မင်းသားဖြစ်သည်။ အပြော၊ အဟော ကောင်းသဖြင့် ယခုခေတ်အခါ အပြောကောင်းသူတွေ့လျှင် '''အပြောကတော့ ရွှေမန်းပဲ''' ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြလေသည်။
 [[File:Statute of Shwe Man Tin Maung.jpg|200px|thumb|အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ အတွင်းရှိ ရုပ်တု]]

== ငယ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် [[မန္တလေး]]ဇာတိဖြစ်ပြီး အဖမှာ သစ်ဝါးကုန်သည်ကြီး ဦးပြားနှင့် အမိဒေါ်မေတို့မှ1918 ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသော သားသမီး ကိုးယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်။ အမည် တင်မောင် ဖြစ်သည်။ သူကား သဘင်သည် မျိုးရိုးမဟုတ်ပေ။ ကုန်သည်မျိုးရိုး ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်မျိုးရိုးမှ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ကို ဦးဆောင်လာနိုင်သည်မှာ အံ့မဆုံးအောင်ပင် ရှိလေသည်။ ရွှေမန်းတင်မောင် ရှစ်နှစ်သားကပင် ဖခင်သေဆုံးလေသည်။ မန္တလေးမြို့၊ မိုးကောင်းတိုက်၊ တိုက်ကြပ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးနန္ဒဝံသနှင့် ဦးဣန္ဒောတို့ ထံတွင် ပညာရင်နို့ကို သောက်စို့ခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆယ်နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေပြု၍ လောကုတ္တရာ စာပေတို့ကို လေ့လာခဲ့လေသည်။ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ် တို့ကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်များကို သံနေ၊ သံထားဖြင့် စည်းဝါးမိ ရွတ်ဆိုနိုင်သဖြင့် ဓမ္မကထိက ဆရာတော် ဖြစ်စေရန် ကြိုးစားခဲ့ကြဘူးသေးသည်ဟု သိရသည်။ (၁၁)နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေဘဝမှ ထွက်၍ အရပ်တီးဝိုင်းကလေးများတွင် အပျော်တမ်း အဆိုတော်ဘဝ၌ ကျင်လည်ခဲ့လေသည်။
[[File:Shwe Mann Tin Mg.jpg|thumb|မန္တလေး အမျိုးသား ကဇာတ်ရုံ ရှေ့ရှိ ရွှေမန်းတင်မောင် ရုပ်တု]]

== သဘင်သည်ဘဝ ==
နောင်တွင် ဦးကြီးတော်၏ ရုပ်သေးစင်၌ ဆီးသီးကောက် မင်းသားကလေး အဖြစ် [[သူငယ်တော်]]ရုပ်ကလေးနှင့် တွဲဖက်ကာ သီချင်းဆိုခဲ့ရ၏။ သူ့အသံကို ပရိသတ်များက နှစ်သက်လှသောကြောင့် ရုပ်လက္ခဏာကို မြင်လိုကြသည်။ သူ့အား ထွက်ကပြရန် တောင်းပန်လာသဖြင့် ဆီးသီးကောက် မင်းသားငယ်သည် ဇာတ်ခုံကို အခိုင်အမာပြုကာ လူကိုယ်တိုင် ထွက်ပြရလေသည်။ 

ဘကြီးတော်သူ ဆရာတော်ဦးကေသရ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ စိန်ပါတူ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဆိုင်းသားကလေး လုပ်လာရသည်။ ထို့နောက် [[ငွေမြိုင်၊ မ၊ မြခြေချင်း| မြခြေချင်း မငွေမြိုင်]]ထံတွင် သုံးနှစ်ခန့် သဘင်ပညာကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။ သူ့အစ်မကြီး၏ ခင်ပွန်း ဦးခင်သက်က ဇာတ်ထောင်ပေးသဖြင့် ဇာတ်မင်းသားဘဝသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ တရှိန်ထိုးနာမည်တက်လာကာ အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ကိုပင် ရရှိခဲ့ပြီး အထူးကျော်ကြားသော မင်းသားဖြစ်လာလေသည်။

== ထူးသမျှ ထိပ်ခေါင် ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကကြီးအား ထူးသည်ထက် ဆန်းလာအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်တွင် စီးပွားရေး၊ ကြီးပွားရေး စသော လောကီရေးရာ အဖြာဖြာတွင် အမြင်သစ်တို့ကလည်း ဖွံ့ဖြိုးနေသော အခါလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သာမက မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လည်း တိုးတက်နေပြီဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်တစ်ပွဲလျှင် သုံးနာရီကျော်ကျော်မျှသာ ကြာ၏။ ထို့ကြောင့် လူတို့သည် ရုပ်ရှင်ကို ပို၍ အားပေးလာကြသည်။ ဤသည်ကို သိသော ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ဇာတ်သဘင်ကို ခေတ်နှင့် အမီလိုက်နိုင်အောင် အမျိုးမျိုး တီထွင်ခဲ့လေသည်။ သူလုပ်သမျှ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ရုပ်ရှင်နောက်သို့ လိုက်နေသော လူထုသည် ရွှေမန်းတင်မောင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ကို ဦးတည်လာခဲ့လေသည်။ ရွှေမန်းမှ ရွှေမန်းကိုသာ ဖြစ်လာကြလေသည်။

== မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက ==
အနုမြူရောင်ခြည် ခေါ် စလိုက်မီးများကို စတင်သုံးစွဲ တီထွင်သူမှာ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင် ပင်ဖြစ်သည်။ ရွှေမန်းတင်မောင် အဖွဲ့ကြီးသည် လူပေါင်း ၈ဝ ကျော်မျှနှင့် မြို့ရွာအသီးသီးသို့ လှည့်လည် ပြသနိုင်ပေသည်။ ရွှေမန်းတင်မောင်သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် အဆင့်ကျမသွားလေအောင် သိပ္ပံနည်းဖြင့် တနည်းတဖုံ စီမံထားသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်၍ ဇာတ်ခုံကို မှောင်ချကာ ကပြလေသည်။ အမှောင်ထဲတွင် တဝင်းဝင်းတောက်လျက် အံ့မဆုံးအောင် ဖြစ်ကြရလေသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ခုံထက်မှ ပိတ်ကားပေါ်တွင် အမှောင်ချ၍ လျှပ်စီးလက်ဟန်၊ မိုးရွာဟန် စသည်တို့ကိုလည်း ဆလိုက်မီးများဖြင့် ပြုလုပ်ပြလေသည်။ လျှပ်စီးလက်လိုက်သော ရောင်ခြည်တန်းကြီးများနှင့် မိုးကြိုးထစ်သံကြီးတို့မှာ တကယ်အလား ထင်မှားကြရလေသည်။ ဤသို့လျှင် ရွှေမန်းတင်မောင်က မီးရောင်ခြည်များကို စထွင်လိုက်သောအခါ ``မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက´´ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ဟာ မီးနဲ့ ပြုစားနိုင်တယ်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ရဲ့ မီးရောင်ခြည်ကို ရုပ်ရှင် ကင်မရာတောင် လိုက်မမှီဘူး ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောစမတ်ပြုကြလေသည်။ 

== ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင် ==
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ရွက်ထည်ရုံကြီးတွင် ရှေ့ဆုံးမှ နောက်သို့ ၅ကျပ်၊ ၃ကျပ်၊ ၂ကျပ်၊ ၁ကျပ်တန် ထိုင်ခုံများ စီခင်း၍ ရုံသွင်းကပြ ပြန်လေသည်။ ထိုသို့ ရုံသွင်းလာသောအခါ ညဉ့်လုံးပေါက် မကတော့ဘဲ ညဉ့်ဝက်အတောအတွင်းမှာ ရှေ့ပိုင်းတွင် နှစ်ပါးသွား၍ နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတရူးတို့ ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်မျိုး၊ ကြည့်တိုင်းပင် မရိုးနိုင်ရုံမျှမက စာပေရေး၊ နိုင်ငံရေး စသည့် စိတ်ဓာတ်များကို ပွင့်ဖူးလာစေသော လက်ဝဲသုန္ဒရ စသည့် ဇာတ်တို့ကို ကပြလေသည်။ 

ရွက်ထည်ရုံကြီးဖြင့် ကုလားထိုင်ခင်းကာ ကပြသော ``ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင်´´ ရွှေမန်းတင်မောင်က တီထွင်လိုက်သောအခါ အိပ်ရေးပျက် မခံလိုကြသော ပွဲကြည့်ပရိသတ်သည် ဇာတ်ဘက်သို့ ဦးလှည့်လာကြသည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ အရှိန်အဝါအောက်ဝယ် နစ်မွန်းလုနီးပါးရှိခဲ့ရသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သည် ရွှေမန်းတင်မောင်၏ ညဉ့်ဝက် စနစ်ကြောင့် ပို၍ ဆန်းသစ်လာခဲ့သည်။ 
== ဘဝနိဂုံး ==
&lt;ref&gt;မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)&lt;/ref&gt;သရက်ခရိုင် မင်းလှမြို့နယ် လက်ပံရွာအနီးက မဟာပိန္နဲဘုရား ပွဲတော်တွင် (၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်) စနေနေ့ည (တချို့စာစောင်များတွင် ၃၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အကူး) ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကရင်းခုန်ရင်း အသက် (၅၁) နှစ်တွင် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရောဂါလက္ခဏာပြနေတာတောင် ဇာတ်ခုံရှေ့ကိုဇွတ်ထွက်ကာ ကခုန်နေတာကြောင့် ဘေးလူတွေက ဇွတ်ဆွဲသွင်းရင်း ဝိုင်းဝန်းပြုစုရင်း ဆုံးပါးခဲ့ရခြင်းဖြစ်လေသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:တင်မောင်၊ ရွှေမန်း}}
[[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]
[[Category:၁၉၆၉ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>5wu70k7eb2urmce1ms7fz6aabh570dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11345</id>
    <revision>
      <id>1052631</id>
      <parentid>1047197</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mgkaungmyatlwin</username>
        <id>128048</id>
      </contributor>
      <comment>/* တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဝန်ကြီးများ */</comment>
      <origin>1052631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29070" sha1="bid8sq0jw7u2smu81wy348fr7nslwbj" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|lang1 = အင်္ဂလိပ်
|name_lang1 = Union Solidarity and Development Party
|logo = USDA_logo.jpeg
|leader = 
|chairman =  
|president = [[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]]&lt;ref name=&quot;Irrawaddy&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/new-chair-of-myanmar-militarys-proxy-party-urges-usdp-cooperation-for-regimes-agenda.html|title=New Chair of Myanmar Military’s Proxy Party Urges USDP Cooperation for Regime’s Agenda|publisher=''The Irrawaddy''|accessdate=၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005191359/https://www.irrawaddy.com/news/burma/new-chair-of-myanmar-militarys-proxy-party-urges-usdp-cooperation-for-regimes-agenda.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nikkei&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/new-chair-of-myanmar-militarys-proxy-party-urges-usdp-cooperation-for-regimes-agenda.html|title=Myanmar's army-backed party to replace chief with general's ally|publisher=Nikkei Asia|accessdate=September 23, 2022|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005191359/https://www.irrawaddy.com/news/burma/new-chair-of-myanmar-militarys-proxy-party-urges-usdp-cooperation-for-regimes-agenda.html}}&lt;/ref&gt;
|secretary_general = ဦးသောင်းအေး
|spokesperson =ဦးသိန်းထွန်းဦး 
|ideology = [[ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ]]&lt;br/&gt; ဗမာလူမျိုး [[အမျိုးသားရေးဝါဒ]]
|position = အလယ်-လက်ယာ
|leader1_title = 
|leader1_name = 
|leader2_title = 
|leader2_name = 
|leader3_title = 
|leader3_name = 
|foundation = {{start date and age|2010|6|2|df=y}}
|dissolution = 
|predecessor = 
|headquarters = [[ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်]]၊ [[နေပြည်တော်]]
|newspaper = 
|youth_wing = 
|membership_year = 
|membership = 
|national = 
|colors = အစိမ်း
|seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ
|seats1 = {{Composition bar|၁၀၈|224|hex=#006B31}}
|seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ
|seats2 = {{Composition bar|၂၃၁|440|hex=#006B31}}
|seats3_title = [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]]
|seats3 = {{Composition bar|၃၇၉|850|hex=#006B31}}
|seats4_title = [[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး]]များ
|seats4 = {{Composition bar|၂၁|29|hex=#006B31}}
|country = မြန်မာနိုင်ငံ
|colorcode = Green
|website = {{url|www.usdp.org.mm}}
|flag = [[File:Flag of the Union Solidarity and Development Party.svg|200px]]
|blank1_info=၁|blank1_title=မှတ်ပုံတင်အမှတ်}}'''ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Union Solidarity and Development Party, အတိုကောက် - '''USDP''', ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ) သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် ဝင်ပြိုင်သော နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။  

[[ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း]]အား အမည်နာမ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသော ပါတီဖြစ်သည်။ ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီသည် လက်ရှိအာဏာရ ပါတီ ဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ [[နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်|နိုင်ငံရေး သဘောတရား]] (political ideology) မှာ [[ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ]]နှင့် [[အမျိုးသားရေးဝါဒ|အမျိုးသား​ရေးဝါဒ]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/08/13/432056787/coup-in-ranks-of-myanmars-ruling-party-highlights-concern-over-suu-kyi |access-date=9 September 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408164124/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/08/13/432056787/coup-in-ranks-of-myanmars-ruling-party-highlights-concern-over-suu-kyi }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Haynes, Jeffrey (2019). The Routledge Handbook to Religion and Political Parties. Routledge&lt;/ref&gt; နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်မှာ အလယ်-လက်ယာ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ရဲချုပ်ဟောင်း [[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]]က ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူ ဦးဆောင်သည်။ 

တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက် [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] မှ ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သော လူမှုရေးအသင်းကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန် ၂ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] ထံတွင် ပါတီမှတ်ပုံတင်ကာ သီးခြားရပ်တည်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။  

== ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း ==
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၁)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများအနေဖြင့် အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ဥပဒေအရ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ကြရန် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနည်းဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် (၁) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။

== ရွေးကောက်ပွဲ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ==
[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]မှာ မြန်မာပြည်တဝှမ်း ၈၈၂ နေရာ အနိုင်ရခဲ့သည်။ USDP ပါတီမှ ဦးသိန်းစိန်ကို လွှတ်တော်က သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၁ ကတည်းက ၎င်းတို့ အစိုးရသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းရော ပြည်ပပါ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များကို လိုလားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၄၃ နေရာ၌ NLD နှင့် ရင်ဆိုင်ရသည့်အခါများတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/09/150928_2015_election_party_29 |access-date=18 July 2020 |archive-date=1 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001004049/http://www.bbc.com/burmese/burma/2015/09/150928_2015_election_party_29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://burma.irrawaddy.com/election/party/union-solidarity-and-development-party-usdp |access-date=18 July 2020 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927200220/https://burma.irrawaddy.com/election/party/union-solidarity-and-development-party-usdp }}&lt;/ref&gt; 

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]က USDP ကို အနိုင်ရပြီး အာဏာရလာသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် လစ်လပ်မဲဆန္ဒနယ် သုံးနေရာ၌ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/415|access-date=18 July 2020|archive-date=18 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718085518/https://myanmar-now.org/mm/news/415}}&lt;/ref&gt;

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]] [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မဲဆန္ဒနယ် ၆၈၇ နယ်၌ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း စုစုပေါင်း ၁,၀၁၇ ဦးဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ၇၃၉ ဦး အနိုင်ရရှိခဲ့ပါသည်။ ပါတီအနေဖြင့် စုစုပေါင်းခိုင်လုံမဲ ၅,၈၀၄,၀၂၅ မဲ ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ခိုင်လုံမဲစုစုပေါင်း၏ ၄၄.၁၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ နိုင်ငံရေးပါတီအလိုက် ခိုင်လုံမဲရရှိမှု အခြေအနေ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း |url=https://www.uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail1&amp;news_id=EvDJMGl7rgvx1tqXvSjk%2FvS7gUkK1%2BdMH83N%2FLNp4yQ%3D |url-status=live |access-date=25 Feb 2026 |website=UEC }}{{Dead link|date=March 2026 }}&lt;/ref&gt;

==ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ==

===အမျိုးသားလွှတ်တော်===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ရွေးကောက်ပွဲ
! စုစုပေါင်း အနိုင်ရနေရာ
! မဲစုစုပေါင်း
! မဲရာခိုင်နှုန်း
! ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်
! မှတ်ချက်
! ရွေးကောက်ပွဲ ဦးဆောင်သူ
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]]
| {{Composition bar|129|224|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| —
| —
| {{increase}} ၁၂၉
| '''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂]]
| {{Composition bar|124|224|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| —
| —
| {{decrease}} ၅
| '''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]]
| {{Composition bar|12|224|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| —
| —
| {{decrease}} ၁၁၂
|'''အတိုက်အခံပါတီ'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]]
| {{Composition bar|7|224|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| —
| —
| {{decrease}} ၅
|&lt;sup&gt;ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်.&lt;/sup&gt; 
| ဦး[[သန်းဌေး]]
|-
!'''[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅]]'''
|{{Composition bar|၁၀၈|224|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
|—
|—
|{{increase}} ၁၀၁
|'''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
|ဦး[[ခင်ရီ]]
|}

===ပြည်သူ့လွှတ်တော်===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ရွေးကောက်ပွဲ
! စုစုပေါင်း အနိုင်ရနေရာ
! မဲစုစုပေါင်း
! မဲရာခိုင်နှုန်း
! ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်
! မှတ်ချက်
! ရွေးကောက်ပွဲ ဦးဆောင်သူ
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]]
| {{Composition bar|259|440|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| ၁၁,၈၅၈,၁၂၅
| ၅၆.၇၆%
| {{increase}} ၂၅၉
| '''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂]]
| {{Composition bar|222|440|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| —
| —
| {{decrease}} ၃၇ 
| '''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]]
| {{Composition bar|30|440|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| ၆,၃၄၁,၉၂၀
| ၂၈.၃%
| {{decrease}} ၁၈၃
|  '''အတိုက်အခံပါတီ'''
| [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|-
![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]]
| {{Composition bar|26|440|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
| 
|
| {{decrease}} ၄
|  &lt;sup&gt;ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်.&lt;/sup&gt; 
| ဦး[[သန်းဌေး]]
|-
!'''[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅]]'''
|{{Composition bar|231|440|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
|
|
|{{increase}} ၂၀၅
|'''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
|ဦး[[ခင်ရီ]]
|}

=== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ရွေးကောက်ပွဲ
! စုစုပေါင်း အနိုင်ရနေရာ
! မဲစုစုပေါင်း
! မဲရာခိုင်နှုန်း
! ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်
! မှတ်ချက်
! ရွေးကောက်ပွဲ ဦးဆောင်သူ
|-
!'''[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅]]'''
| {{Composition bar|379|630|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
|
|
| {{increase}} 
| '''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| ဦး[[ခင်ရီ]]
|}

=== တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဝန်ကြီးများ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ရွေးကောက်ပွဲ
! စုစုပေါင်း အနိုင်ရနေရာ
! မဲစုစုပေါင်း
! မဲရာခိုင်နှုန်း
! ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်
! မှတ်ချက်
! ရွေးကောက်ပွဲ ဦးဆောင်သူ
|-
!'''[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅]]'''
| {{Composition bar|၂၁|၂၉|hex={{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}}}
|
| 72.41%
| {{increase}} 
|'''အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်'''
| ဦး[[ခင်ရီ]]
|}

== သမိုင်း ==
ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ပါတီလာလျှောက်စဉ်က ပါတီခေါင်းဆောင်မှာ ဦးသိန်းစိန်ဟု ဖော်ပြထားပြီး ဒုတိယ ခေါင်းဆောင်မှာ ဦးဋ္ဌေးဦးဟု ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာတွင် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။

၂၀၁၅ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်ညတွင် နေပြည်တော်ရှိ ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ဌာနချုပ်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ယာယီပါတီဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသူ [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရ ဦးရွှေမန်း]]နှင့် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဦးမောင်မောင်သိန်း တို့မှာ ပါတီတွင် တာဝန်ယူထားသည့် ရာထူး အသီးသီးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။

ယင်းနောက် ပါတီဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးဋ္ဌေးဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးမှာလည်း ဦးတင်နိုင်သိန်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းအခြေအနေများကို ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ပါတီက ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဦးရွှေမန်းသည် ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေမည်ဟု အဆိုပါနေ့ သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mizzimaburmese.com/article/5033 |access-date=18 July 2020 |archive-date=23 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223035714/http://mizzimaburmese.com/article/5033 }}&lt;/ref&gt; 

ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဒုတိယအကြိမ်ပါတီညီလာခံမှာ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယခင်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိန်းစိန်နေရာမှာ ဦးသန်းဌေးကို ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ဦးသန်းဌေးဟာ ယခင် တပ်မတော်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနမှာ ဒုဝန်ကြီး နှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနတို့မှာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mizzimaburmese.com/article/17254 |access-date=18 July 2020 |archive-date=29 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161029032826/http://www.mizzimaburmese.com/article/17254 }}&lt;/ref&gt; 

== ပါတီခေါင်းဆောင်များ ==

=== ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ===
# ဦး[[သိန်းစိန်]] ၈ ဇွန် ၂၀၁၀ - ၂ မေ ၂၀၁၁
# သူရ ဦးရွှေမန်း (ယာယီပါတီဥက္ကဋ္ဌ) ၂ မေ ၂၀၁၁ - ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၂
# ဦးသိန်းစိန် ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၂ - ၁ မေလ ၂၀၁၃
# သူရ ဦးရွှေမန်း (ယာယီပါတီဥက္ကဋ္ဌ) ၁ မေလ ၂၀၁၃ - ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၅
# ဦးဋ္ဌေးဦး ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ - ၂၃ ဩဂုတ်လ ၂၀၁၆
# ဦး[[သန်းဌေး]]  ၂၃ ဩဂုတ်လ ၂၀၁၆ - ၂၀၂၂
# ဦး[[ခင်ရီ]] - ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12803/|title=မင်းအောင်လှိုင်ကို ဩဇာခံသည့် လူရင်းများ ကြံ့ခိုင်ရေးထိပ်သီး တရားဝင်ဖြစ်လာ|accessdate=2025-7-29|publisher=Myanmar Now}}&lt;/ref&gt; - လက်ရှိ

=== ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ပါတီညီလာခံ ===

* ဥက္ကဋ္ဌ -  ဦးခင်ရီ
* ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၁) - ဦး[[မြတ်ဟိန်း]]
* ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) -ဦး[[လှထွန်း]]
*ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) -ဦးမျိုးဇော်သိန်း

* အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး -ဦး[[သောင်းအေး]]
*တွဲဘက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး -  ဦးတင်အောင်ချစ်
*ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ - ဦးသိန်းထွန်းဦး
ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ပါတီ၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီကို ကော်မတီဝင် ၄၆ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/239663|title=ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် ဦးသောင်းအေး ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာ|publisher=Eleven Media|accessdate=2025-7-29}}&lt;/ref&gt;

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ၂၀၂၂ ===
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၄ ရက်နေ့မှ ၅ ရက်နေ့အထိ နှစ်ရက်တာ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ တတိယအကြိမ် ညီလာခံအပြီးတွင် သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ရဲချုပ်ဟောင်း ဦးခင်ရီကို ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တရားဝင်အတည်ပြု ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ နှစ်ရက်တာ ညီလာခံအပြီးတွင် ဦးခင်ရီကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အတည်ပြုခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဦးမြဟိန်း (လေချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း) နှင့် ဦးလှထွန်း (သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဟောင်း) တို့ကိုလည်း ယခင်အတိုင်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဦးတင်အောင်ချစ် ကို ခန့်အပ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/557652|title=ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီထိပ်ပိုင်းနေရာများသို့ စစ်တပ်အရာရှိများ ရောက်လာမည်ဟု သတင်းထွက်|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-29}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်လေ့လာရန် ==

*[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပါတီများ စာရင်း]]

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==

* {{Facebook|https://www.facebook.com/pyikhinephyomyanmar|name=ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ]]</text>
      <sha1>bid8sq0jw7u2smu81wy348fr7nslwbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12586</id>
    <revision>
      <id>1052649</id>
      <parentid>1046291</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>115</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The</comment>
      <origin>1052649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21082" sha1="qxb25ml52rznhouuks97x0ry3l6mbg0" xml:space="preserve">{{Coord|12|20|N|1|50|W|type:country_region:BF|display=title}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ
| common_name            = ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ
| image_flag             = Flag of Burkina Faso.svg
| image_coat             = Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg
| national_motto         = {{native phrase|fr|&quot;Unité–Progrès–Justice&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;{{small|&quot;Unity–Progress–Justice&quot;}}
| national_anthem        = {{nowrap|{{native phrase|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}&lt;br /&gt;{{small|''One Single Night / Hymn of Victory''}}}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Burkina Faso (orthographic projection).svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးဝင် ပြန်ရန်|[[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဖရိကတိုက်တွင် ပြရန်|default=1}}
| map_caption            =
| image_map2             =
| capital                = [[ဝါဂါဒူဂူမြို့]]
| coordinates            = {{Coord|12|22|N|1|32|W|type:city_region:BF}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ်]]
| national_languages     = [[:en:Mòoré language|Mòoré]]&lt;br /&gt; [[:en:Fula language|Fula]]&lt;br /&gt;[[:en:Dioula language|Dioula]]&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite journal|last=André|first=Géraldine|date=31 May 2007|title=École, langues, cultures et développement|journal=Cahiers d'Études Africaines|language=fr|volume=47|issue=186|pages=221–247|doi=10.4000/etudesafricaines.6960|issn=0008-0055|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups          = {{vunblist       
|၅၁% [[:en:Mossi people|Mossi]]
|၈.၄% [[:en:Fula people|Fula]]
|၂.၄% [[:en:Lobi people|Lobi]]
|၄.၉% [[:en:Bobo people|Bobo]]
|၀.၈% [[:en:Dyula people|Dioula]]
|၄.၅% [[:en:Senufo people|Senufo]]
|၄.၆% [[:en:Gurunsi]]
|၇% [[:en:Gurma people|Gurma]]
|၁.၉% [[:en:Tuareg people|Tuareg]]                    }}
| ethnic_groups_year     = ၂၀၁၀ ခန့်မှန်း
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;CIAFactbook2019uv&quot;&gt;{{cite web |title=Africa: Burkina Faso The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ |website=cia.gov |access-date=22 December 2019 |year=2019 |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{vunblist
                              |၆၀.၅% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
                              |၂၃.၂% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
                              |၁၅.၃% [[:en:Traditional African religions|ဒေသခံ ယုံကြည်မှု]]
                              |၁.၀% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]]နှင့် အခြား
                             }}
| religion_year          = ၂၀၀၆
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;RGPH2006a&quot; /&gt;
| demonym                = {{hlist|Burkinabé|Burkinabè|Burkinese}}
| government_type        = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Semi-presidential system|တစိတ်တပိုင်းသမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံ သမ္မတနိုင်ငံ]]
| leader_title1          = [[ဘာကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများစာရင်း|သမ္မတ]]
| leader_name1           = Roch Marc Christian Kaboré
| leader_title2          = [[ဘာကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ၏ အစိုးရအကြီးအကဲများစာရင်း|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2           = Christophe Joseph Marie Dabiré
| legislature            = [[ဘာကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type       = [[ဘာကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|သမိုင်း]]
| established_event1 = [[:en:Republic of Upper Volta|အထက်ဗော်တာသမ္မတနိုင်ငံ]]အဖြစ် ကြေညာခဲ့
| established_date1 = ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်
| established_event2     = [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း
| established_date2      = ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်
| established_event3     = [[:en:1966 Upper Voltan coup d'état|1966 Upper Voltan coup d'état]]
| established_date3      = ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်
| established_event4     = [[:en:2014 Burkinabé uprising|2014 Burkinabé uprising]]
| established_date4      = ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက် – နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်
| area_km2               = ၂၇၄,၂၀၀
| area_rank              = ၇၄
| area_sq_mi             = ၁၀၅,၈၆၉ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = ၀.၁၄၆%
| population_estimate    = ၂၁,၅၁၀,၁၈၁ &lt;ref name=&quot;The World Factbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ |title=Archived copy&quot; (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-12-21. Retrieved 2016-02-18.CS1 maint: archived copy as title |access-date=31 October 2021 |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_census      = ၁၄,၀၁၇,၂၆၂
| population_estimate_year = ၂၀၂၀
| population_estimate_rank = ၅၈
| population_census_year = ၂၀၀၆
| population_density_km2 = ၆၄
| population_density_sq_mi = ၁၆၃,၆၃ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = ၁၃၇
| GDP_PPP                = $၄၅.၃၃၉&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year           = ၂၀၂၀
| GDP_PPP_per_capita     = $၂,၂၀၇&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;&gt;{{Cite web | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=88&amp;pr.y=8&amp;sy=2019&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=748&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= | title=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal            = $၁၆.၂၂၆&amp;nbsp;ဘီလီယံ
| GDP_nominal_year       = ၂၀၂၀
| GDP_nominal_per_capita = $၇၉၂&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| Gini                   = ၃၈.၉&lt;!-- number only --&gt;
| Gini_year              = ၂၀၂၀
| Gini_change            = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt; steady
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Distribution of family income – Gini index|work=The World Factbook|publisher=[[စီအိုင်အေ|CIA]]|access-date=1 September 2009|accessdate=31 October 2021|archivedate=23 July 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5rRcwIiYs?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              =
| HDI                    = ၀.၄၅၂&lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = ၂၀၁၉ &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ၁၈၂
| currency               = [[အနောက်အာဖရိက ဖရန့်]]&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;CFA Franc BCEAO. Codes: XOF / 952 [http://www.currency-iso.org/dam/downloads/table_a1.xml ISO 4217 currency names and code elements] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090907/http://www.currency-iso.org/dam/downloads/table_a1.xml|date=7 April 2014 }}. ISO.&lt;/ref&gt;
| currency_code          = XOF
| utc_offset             = {{sp}}
| time_zone              = [[ဂရင်းနစ် စံ‌တော်ချိန်|GMT]]
| drives_on              = ညာ
| calling_code           = +၂၂၆
| iso3166code            = BF
| cctld                  = [[.bf]]
| footnotes              = The data here is an estimation for the year 2005 produced by the International Monetary Fund in April 2005.
| today                  =
}}
'''ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ''' (Burkina Faso) (အတိုကောက်အားဖြင့် ဘာကီးနား) သည် [[အနောက်အာဖရိက]] ရှိ [[ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင်[[မာလီ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[နိုင်ဂျား]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဘီနင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တိုဂို]] နှင့် [[ဂါနာ]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[အိုင်ဗရီကို့စ်ထ်]] နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ 

ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၂၇၄,၂၀၀) ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၅,၇၅၇,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ရှေးယခင်က [[အထက်ဗိုလ်တာသမ္မတနိုင်ငံ]] ('''Republic of Upper Volta''') ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၄)ရက်နေ့တွင် ထိုစဉ်က [[သမ္မတ]]ဖြစ်သူ [[သောမတ်စ်ဆန်ကာရာ]] (Thomas Sankara) က နိုင်ငံတွင်း လူများစုဖြစ်သော မိုရေး (Mòoré language) နှင့် ဒီယိုလာ (Dioula language)ဘာသာစကားအားဖြင့် the land of upright people ဟုအမည်ရသော ဘာကီးနားဖားဆိုအဖြစ်အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ [[ဘာကီးနား]]ဟူသည် [[မိုရေးဘာသာစကား]]အားဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး [[ဖားဆို]]မှာ [[ဒီယိုလာဘာသာစကား]]အားဖြင့် ဖခင်အိမ်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသားများကို [[ဘာကီးနားဘေး]] (''Burkinabè'') ဟုခေါ်ဆိုသည်။  

ဘီစီ (၁၄,၀၀၀) မှ ဘီစီ (၅,၀၀၀) ကြားတွင် စတင်၍ နိုင်ငံ၏အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သော လူသားများအခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သော လူသားများမှာ ဘီစီ (၃,၆၀၀) မှ ဘီစီ (၂,၆၀၀) အတွင်း စတင် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။ ဘာကီးနားဖားဆို၏ အလယ်ဗဟိုပိုင်း တွင် မော့ဆီဘုရင့်နိုင်ငံ (Mossi kingdoms) များ အများအပြား ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၈၉၆တွင် ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (French protectorate) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် လွတ်လပ်ရေးရသည်။ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံရေး ပြောင်းလဲမှုများ များစွာဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိသမ္မတမှာ [[ဘလေ့စ်ကွန်ပါရေး]] (Blaise Compaoré) ဖြစ်သည်။ 

ဘာကီးနားဖားဆို၏ မြို့တော်မှာ [[ဝါဂါဒူဂူ]] (Ouagadougou) ဖြစ်သည်။ [[အာဖရိကသမဂ္ဂ]] (African Union)၊ [[အစ္စလမ်ကွန်ဖရင့်အဖွဲ့]] (Organization of the Islamic Conference)၊ အနောက်အာဖရိက စီးပွားရေးအဖွဲ့ (Economic Community of West African States)၊ Community of Sahel-Saharan States နှင့် La Francophonie တို့၏အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။

အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းတွင်းပိတ်၍ ဆင်းရဲမွဲတေလှသော ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ကတည်းက အယ်လ်ကိုင်းဒါးနှင့် အိုင်အက်စ် အကြမ်း ဖက်အဖွဲ့တို့နှင့် ဆက်စပ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လူပေါင်း ၂,၀၀၀ သေကြေခဲ့ရပြီး လူ ၁ သန်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရခြင်းကြောင့် ခါးသီးသော အတွေ့ အကြုံများ ပြည့်နှက်နေ သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။[https://xinhuamyanmar.com/news/world/africa-middle-east/ဘာကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံရှ/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217064000/https://xinhuamyanmar.com/news/world/africa-middle-east/%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%96%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BE/ |date=17 February 2022 }}

၂၀၁၉ ခုနှစ်ကလည်း ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ဒေသရှိ ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သေနတ်သမားများ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၄ ဦးထက်မနည်းသေဆုံးခဲ့ပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့်ဖြစ်စဉ်လည်း ရှိခဲ့သည်။[https://www.mdn.gov.mm/my/bhaakiinaaphaachiuniungngnri-bhuraakeaangttng-ttiukkhiukmuphcpaa-14-uuthkmnnny-sechun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217063959/https://www.mdn.gov.mm/my/bhaakiinaaphaachiuniungngnri-bhuraakeaangttng-ttiukkhiukmuphcpaa-14-uuthkmnnny-sechun |date=17 February 2022 }}

နောက်ပိုင်းနိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများဆက်တိုက်ရှိခဲ့ပြီး ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ သမ္မတကာဘိုရီက လုံခြုံရေး အကျပ်အတည်း အကြောင်းပြချက် ဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ရက်တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် လမ်းပေါ်ထွက်ဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနက ဖော်ပြသည်။[https://cnimyanmar.com/index.php/political/politics-local/2852-2021-12-09-09-12-00] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217064003/https://cnimyanmar.com/index.php/political/politics-local/2852-2021-12-09-09-12-00 |date=17 February 2022 }}

၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၄ရက် ညနေပိုင်းတွင်  စစ်တပ်က အာဏာရယူပြီး သမ္မတRoch Kaboreကို ရာထူးတာဝန်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။

[[အာဖရိကသမဂ္ဂ]] ဥက္ကဋ္ဌMoussa Fakiက  ဘာကီးနားဖားဆိုစစ်တပ်၏လက်နက်ဖြင့်အာဏာလုယူရန် ကြံစည်မှုကို ပြင်းထန်စွာပြစ်တင်ရှုတ်ချကာ စစ်တပ်နှင့်လက်နက်ကိုင်အင်အားစုများက နိုင်ငံလုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ကြရန်၊ နိုင်ငံ၏ပြီးပြည့်စုံမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ Roch Kabore၏ လုံခြုံရေးကို အာမခံချက်ပေးရန် တိုက်တွန်းကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန် ပြောကြားခဲ့သည်။ [https://xinhuamyanmar.com/mm-cn/ဘာကီးနားဖားဆို-အာဏာသိမ်/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217065503/https://xinhuamyanmar.com/mm-cn/%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%96%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%8F%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA/ |date=17 February 2022 }}

ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံမှ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ပေါလ်-ဟန်ရီ ဆန်ဒိုဂို ဒမ်မီဘာ (Lt. Col. Paul-Henri Sandaogo Damiba ) က နိုင်ငံ၏ သမ္မတသစ်အဖြစ် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့မှုအား  ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ရုပ်သံလွှင့်ဌာန(RTB) က တိုက်ရိုက်(Live) ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီ၏ ယာယီသမ္မတ Boureima Cisse က ဒမ်မီဘာအနေဖြင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေး ပဋိညာဉ်စာတမ်းက သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးသည့် ကာလအတွင်း ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသမ္မတအဖြစ် တိုင်းပြည်ကို စီမံအုပ်ချုပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အခမ်းအနားတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ [https://www.voanews.com/a/burkina-junta-chief-sworn-in-as-president-/6443982.html]

== သမိုင်းကြောင်း ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ|*]]
[[Category:အာဖရိကတိုက်]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
{{stub}}
[[ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>qxb25ml52rznhouuks97x0ry3l6mbg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိကြားမင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12912</id>
    <revision>
      <id>1052647</id>
      <parentid>818693</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49354-43</username>
        <id>148110</id>
      </contributor>
      <comment>/* သိကြားနတ် */</comment>
      <origin>1052647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20828" sha1="nlrufclin1731jpu7t5gl59dntfy7o1" xml:space="preserve">[[File:Thagyamin, Kyauktan Yay-Le Pagoda.JPG|thumb|ကျောက်တန်း ရေလည်ဘုရားမှ သိကြားမင်းရုပ်တု]]
{{Wiktionary}}
သိကြားမင်းသည် [[တာဝတိံသာ]]နတ်ဘုံရှိ (၃၃)ပါးသော နတ်မင်းကြီးများ၏ အကြီးအမှူး ဖြစ်သည်။ မာဃလုလင် ဟုလည်းခေါ်၏။ 

==သိကြားနတ်ချောချော==
သိကြားနတ်သည် မိုးနှင့်မိုးကြိုးကိုအစိုးရသည်။ လူတို့ကိုကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ လူတို့၏ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးကို စီမံစီရင်သူဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ 
ရုပ်တုတွင်အောက်ခံဆင် ရုပ်၊ ဦးခေါင်းသုံးလုံးခံထားသည်။ ယင်းအပေါ်က ပဒုမ္မာကြာပွင့်တွင် မတ်ရပ်ထလျက် လက်ယာလက် ကခရုသင်း၊ လက်ဝဲက သားမြီးယပ်ကိုင်ကာ 
သိကြားအဝတ်တန်ဆာအစုံနှင့်ရှိသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)&lt;/ref&gt;

သိကြားမင်းတွင် စီးတော်ယာဉ်နှစ်ခု ရှိသည်။ 

# မြင်းကောင်ရေတစ်ထောင်နှင့် ဆွဲသော နတ်ရထား (ဝေဇယန္တာ)၊
2. ဧရာဝဏ် '''[[:en:Airavata|(Airavata)]]''' ဆင်တော် ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;ဦးမြတ်ကျော်(မြန်မာစာကော်မရှင်)`၃၁-ဘုံ ခရီးသည်&lt;/ref&gt;

==နတ်မိဖုရားကြီး (၄) ပါး==
မာဃလုလင်နှင့် အပေါင်းအသင်း (၃၃) ယောက်တို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ်အစုစုတို့ကို ပြုလုပ်လျက်ရှိကြသည်။ ဤတစ်ခါတွင် ဇရပ်တစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်ကာ ကုသိုလ်ယူကြရန် ဖြစ်သည်။ ဇရပ်ဆောက်လုပ်သည့်အခါ ဇနီးဖြစ်သူတို့နှင့် ရေစက်မပါစေရန် မိမိတို့၏ ဇနီးမယားတို့အား ပါဝင်မှု မရှိစေရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===သုဓမ္မာ၏ ကုသိုလ်===
မာဃ၏ ဇနီးတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် သုဓမ္မာသည် ထိုဇရပ်အလှူတွင် ပါဝင်လိုသည့်အတွက် လက်သမားဆရာကြီးကို အကူအညီတောင်း၏။ ထိုအခါ ဆရာကြီးက ဇနီးများ ပါဝင်မှု မရှိစေရန် တိုင်ပင်ထားကြောင်း ပြော၏။ သုဓမ္မာ၏ အကူအညီတောင်းခံမှုကြောင့် ကူညီခဲ့ရသည်။ လက်သမားဆရာကြီးသည် ပိန္နဲတိုင်ပြုလုပ်ကာ သုဓမ္မာအား ပေးလေ၏။ မာဃတို့အဖွဲ့သည် ဇရပ်ဆောက်လုပ်သည်တွင် ပိန္နဲတိုင်လိုလျက် ရှိသည်။ ရွာအတွင်း အိမ်စေ့မေးပြီးရှာကြရာ သုဓမ္မာထံတွင် ရလေသည်။ ထိုနေ့၌ပင် နက္ခတ်ကောင်းပြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းရမည် ဖြစ်သဖြင့် သုဓမ္မာ၏ အလှူကို လက်ခံလိုက်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇရပ်ကြီးဆောက်လုပ်ပြီးစီးသွား၏။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===မာဃ၊ နန္ဒာ၊ စိတ္တာတို့၏ ကုသိုလ်===
မာဃလုလင်သည် ဇရပ်ကြီးအနီးတွင် ပင်လယ်ကသစ်ပင် စိုက်ပျိုး၏။ သစ်ပင်ခြေရင်း၌ ကျောက်ဖျာတစ်ချပ်ကို ထားလေသည်။ မာဃလုလင်၏ ဇနီး နန္ဒာသည် ဇရပ်အနီးတွင် ရေကန်တူးကာ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလေသည်။ မာဃလုလင်၏ ဇနီး စိတ္တာသည် ဇရပ်အနီးတွင် ဥယျာဉ်ကြီးတစ်ခုကို ပြုလုပ်လေသည်။ 

မာဃလုလင်သည် ကွယ်လွန်သော် သိကြားမင်း ဖြစ်၏။ ကောင်းမှုကုသိုလ် အတူတူပြုခဲ့သည့် အပေါင်းအသင်း (၃၃) ယောက်တို့သည် သိကြားမင်းအပါး၌ နတ်မင်းကြီး (၃၃) ယောက်ဖြစ်၏။ နန္ဒာ၊ စိတ္တာ၊ သုဓမ္မာတို့သည် သိကြားမင်း၏ အပါး၌ နတ်မိဖုရားကြီး သုံးဦး ဖြစ်လေသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===ဇနီးအကြီး သူဇာ===
မာဃလုလင်၏ ဇနီးအကြီးဆုံး သူဇာသည် အလှူအတန်းကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုဘဲ အလှအပတွင်သာ စိတ်ဝင်စား၏။ သိကြားမင်း၏ ဇနီး သူဇာသည် ကွယ်လွန်သောအခါ ဗျိုင်းအောက်မလေး ဖြစ်သွားလေသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

====ဗျိုင်းမကလေး မသူဇာ====
သိကြားမင်းသည် သူဇာ့အတွက် စိတ်မကောင်း ဖြစ်ကာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်အောင် ကြံဆောင်၏။ သိကြားမင်းသည် သူဇာကို လူ့ပြည်တွင်တွေ့ကာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်သည့်အတွက် မိမိနှင့် ဇနီးသုံးဦးတို့သည် နတ်ပြည်တွင် ဖြစ်ကြရကြောင်း ပြော၏။ သူဇာကိုလည်း ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းရန် မှာကြားကာ နတ်ပြည်သို့ ပြန်သွား၏။ တစ်ခါသော် သိကြားမင်းသည် ငါးအသေယောင်ဖန်ဆင်းကာ နေလေသည်။ ဗျိုင်းမလေးသူဇာလည်း ငါးအသေကို စားရန်ပြုရာ ငါးသည် လှုပ်လိုက်ရာ ဗျိုင်းမလေးလည်း မစားဘဲ နေလေသည်။ ထိုအခါမှ သိကြားမင်းသည် ကောင်းကင်တွင်နေကာ သာဓု ခေါ်လေသည်။ မသူဇာလည်း ဗျိုင်းဘဝမှ သေလွန်သော အိုးထိန်းသည်၏ သမီးအဖြစ် လူ့ပြည်တွင် ဖြစ်လေ၏။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

====အိုးထိန်းသည်၏သမီး သူဇာ====
မသူဇာသည် လူ့ဘဝသို့ ရောက်သောအခါ သိကြားမင်းသည် ရွှေသခွားသီး ရောင်းသည့် အဖိုးအိုပုံစံ ဖန်ဆင်းကာ လူ့ပြည်သို့ ဆင်းလာ၏။ ထို့နောက် သခွားသီးသည် အဖိုးအိုသည် သီလစောင့်ထိန်းသူမှသာ ရောင်းမည်ဟု ပြောဆိုသံများကို မသူဇာ ကြားလေရာ အဖိုးအိုထံ သွား၏။ အဖိုးအိုက မေးမြန်းရာ သီလကောင်းသူ ဖြစ်သည်ကို သိရှိသဖြင့် မသူဇာအိမ်ပေါက်ဝတွင် ရွှေသခွားသီးများကို သွန်ချခဲ့ကာ နတ်ပြည်သို့ ပြန်လေသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

====အသူရာ၏သမီး သူဇာ====
လူ့ပြည်မှ သေလွန်သော် အသူရာပြည်၌ ဝေပစိတ္တိအသုရာနတ်မင်းကြီး၏ သမီးတော်ဖြစ်၏။ ဗျိုင်းဘဝ၊ လူ့ဘဝက သီလအကျိုးသည် အသုရာဘဝတွင် အလွန်တရာလှပသော အကျိုးကို ပေးလေသည်။ လက်ထက်ထိမ်းမြားဖို့ရာ ဖခင်ဖြစ်သူက အသုရာအစည်းအဝေးကျင်းပ၏။ ဤသည်ကို သိကြားမင်း သိ၏။ ထို့ကြောင့် အသုရာယောင် ဖန်ဆင်းကာ အစည်းအဝေးသို့သွား၏။ ဖခင်ဖြစ်သူက မိမိနှစ်သက်သူ၏ အထက်သို့ ပန်းကုံးပစ်ပါဟု ပြောသည့်အခါ ရှေးဘဝရေစက်ကြောင့် သိကြားမင်းကို ချစ်မြတ်နိုးမိသည့် သူဇာသည် သိကြားမင်း၏ အထက်သို့ ပစ်လေသည်။ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် သူဇာ၏ လက်မောင်းကို ဆွဲကာ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွား၏။ အသုရာတို့က လိုက်ကြသော်လည်း မင်းကြီးက မလိုက်ရန် ပြောသဖြင့် ဆက်မလိုက်ကြတော့ပေ။

ဤသို့ဖြင့် သိကြားမင်းတွင် လူ့ဘဝကတည်းက ရေစက်ပါလာသည့် မိဖုရားကြီးလေးဦးရှိပေသည်။ (ဝိမာဋ္ဌအထာကထာ၌ သိကြားမင်းတွင် မိဖုရားကြီး ၁၆၀၀ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။)&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

==ပဏ္ဍုကမ္ဗလာမြကျောက်ဖျာ==
သိကြားမင်း ဖြစ်လာမည့် မာဃလုလင်သည် သုဓမ္မာဇရပ်အနီးတွင် ပင်လယ်ကသစ်ပင်တစ်ပင်ကို စိုက်ကာ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ပင်လယ်ကသစ်ပင် အနီးတွင် ကျောက်ဖြာကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုကုသိုလ်ကောင်းမှု၏ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်တွင် '''ပဏ္ဍုကမ္ဗလာမြကျောက်ဖျာ''' သည် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===တည်နေရာ===
တာဝတိံသာနတ်ပြည် မဟာသုဒဿနမြို့တော် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ပုဏ္ဍရိကဥယျာဉ်ကြီးထဲတွင်ရှိသော ပင်လယ်ကသစ်ပင်ကြီး၏ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===အတိုင်းအတာ===
အလျားသည် ယူဇနာ ခြောက်ဆယ် ရှိသည်။ အနံသည် ယူဇနာ ငါးဆယ် ရှိသည်။ အထူသည် တစ်ဆယ့်ငါး ယူဇနာရှိသည်။ အရောင်သည် လက်ခေါင်ရန်းပွင့်ကဲ့သို့ နီတွေးသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===ကျောက်ဖျာကြီး ပူရခြင်း===
ပင်ကို အားဖြင့် ကျောက်ဖျာသည် အေး၏။ ထူးခြားသော အကြောင်းအရာများ ဖြစ်ပါ်လာသည့်အခါ တင်းမာကာ ပူလာသည်။ ဤသို့ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းများမှာ -

* သီလရှိသော သူတော်ကောင်းတို့အား ကူညီစောင့်ရှောက်ရန်အတွက်လည်း တင်းမာကာပူလာသည်။
* သိကြားမင်း၏ သက်တမ်းကုန်ဆုံးသည့် အခါတွင်လည်း တင်းမာကာ ပူလာသည်။
* သိကြားမင်း၏ နေရာကို လိုချင်သည့် တရားရှိသူ၊ ဘုန်းတန်ခိုးရှိသူတို့၏ သီလကြောင့် တင်းမာကာပူလာသည်။

ထိုသို့ ပူပြင်းလာသည့်အခါ သိကြားမင်းသည် အကြောင်းအရာအလိုက် ဖြေရှင်းသည်။ ထိုကျောက်ဖျာပေါ်တွင် သီတင်းသုံးကာ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

==စီးတော်ယာဉ်များ==
သိကြားမင်းသည် လှည့်လည်သွားလာသည့်အခါ များသောအားဖြင့် ဝေဇယန္တာနတ်ရထားကို စီး၏။ တစ်ခါတရံတွင်သာ ဧရာဝဏ်ဆင်ကို စီး၏။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===ဝေဇယန္တာနတ်ရထား===
ဝေဇယန္တာနတ်ရထား၏ ရထားထိန်းသည် [[မာတလိ|မာတလိနတ်သား]] ဖြစ်သည်။ ရထားဦးပိုင်းမှ နောက်ဆုံးအပိုင်းအထိ [[ယူဇနာ]] ၁၅၀ ရှိသည်။ အလယ်တွင် သိကြားမင်းနေရန် ရတနာပလ္လင်ကြီး ရှိ၏။ ရထားတွင် ထမ်းပိုးတစ်ခုသာ ရှိသည်။ ထိုတစ်ခုတည်းသော ထမ်းပိုးတွင် အာဇာနည်သိန္ဓောမြင်းပျံ တစ်ထောင် ကလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

===စီးတော်ဆင်ကြီး ဧရာဝဏ်===
'''ဧရာဝဏ်''' အမည်ရှိ နတ်သားသည် သိကြားမင်း ဥယျာဉ်သို့ ထွက်ရာတွင် စီးနင်းရန်အလို့ငှါ မိမိကိုယ်ကို ဆင်ဖန်ဆင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ မာဃလုလင်ဘဝတွင် ဘုရင်က ပေးသနားသည့် ဆင်ကြီးမှ ဖြစ်လာသည့် နတ်သားဖြစ်သည်။ နတ်ပြည်တို့တွင် တကယ့်တိရစ္ဆာန်များ ရှိရိုးထုံးစံ မရှိပေ။ သိကြားမင်း ဥယျာဉ်မှ ပြန်လာသည့်အခါ ဆင်ကြီးသည် မူလအတိုင်း နတ်သားပြန်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;/&gt;

==သိကြားမင်းဖြစ်ကြောင်း အကျင့်(၇)ပါး==
သိကြားမင်း ဖြစ်လာမည့် မာဃလုလင်သည် တည်းခိုနားနေရန် နေရာများ၊ လမ်းများ စသည့် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့အပြင် အောက်ပါ အကျင့်ကောင်း (၇) မျိုးလည်း ရှိသည်။

(၁) မိဘနှစ်ပါးကို အသက်ထက်ဆုံး ရိုသေလေးစားစွာဖြင့် လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း။

(၂) အမိဘက် အဖဘက်တို့မှ မိမိထက် အသက်ကြီးသည့် ဆွေမျိုးများကို အသက်ထက်ဆုံး ရိုသေလေးစားခြင်း။

(၃) အသက်ထက်ဆုံး ချိုသာသော၊ ယဉ်ကျေးသော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။

(၄) ချစ်ခင်သူနှစ်ယောက်အား ကွဲပြားအောင် ကုန်းချောစကားတို့ကို အသက်ထက်ဆုံး မပြောဆိုခြင်း။

(၅) အသက်ထက်ဆုံး နှမြောခြင်းမရှိဘဲ  လွတ်လပ်စွာ ရက်ရက်ရောရော ပေးကမ်းစွဲ့ကြဲခြင်း။

(၆) အသက်ထက်ဆုံး မှန်ကန်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုခြင်း။

(၇) အသက်ထက်ဆုံး အမျက်ဒေါသ မထွက်ပေါ်အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း။ တစ်ခါတရံ အမျက်ထွက်မိပါက လျင်မြန်စွာ ပယ်ဖျောက်ခြင်း။

နောင်သံသရာအတွက်သာမက ယခုဘဝအတွက်ပါ ကောင်းမွန်သည့် အကျင့်များကို ပြုခဲ့ဖူးသည့်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် နတ်ပြည်တွင် သိကြားမင်း ဖြစ်လာ၏။ မာဃလုလင်၏ သူငယ်ချင်း (၃၂) တို့သည်လည်း သိကြားမင်း၏ အခြံအရံနတ်များ ဖြစ်လာကြသည်။&lt;ref name=&quot;နတ်ဒေဝါများ&quot;&gt;{{cite book|title= ဗုဒ္ဓကျမ်းလာ နတ်ဒေဝါများ|author=ဓမ္မာစရိယ ဦးအေးနိုင်(ဘီအေ)}}&lt;/ref&gt;

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
Image:Thagyamin vector.png|နတ်တို့၏ ဘုရင် သိကြားမင်း
File:Thagyamin Nat.jpg|သိကြားနတ်
File:Thagyamin at Shwedagon Pagoda.jpg| ရွှေတိဂုံ စေတီတော်မှ သိကြားမင်း
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{နတ်}}
{{၃၁-ဘုံ}}

[[Category:အပြင် ၃၇ မင်း]]
[[Category:၃၁-ဘုံ]]
[[Category:နတ်ဘုံ ခြောက်ဘုံ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>nlrufclin1731jpu7t5gl59dntfy7o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂလူးကို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14592</id>
    <revision>
      <id>1052544</id>
      <parentid>227693</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဂလူးကို့သကြား]] စာမျက်နှာကို [[ဂလူးကို့]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: for categorizing</comment>
      <origin>227693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="hjs6h48slgd5bpobxw8naalw7seiohp" xml:space="preserve">==ဂလူးကို့သကြား==
အချို့သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့တွင် ဂလူးကို့သကြား ပါသောကြောင့် ချိုသည်။ ဂလူးကို့သကြားကို ကောက်နှံများမှ ရသော[[ကစီ]]မှ အမျာအပြား ချက်ယူကြသည်။ ချက်ယူပုံမှာ ကောက်နှံများမှရသည့် ကစီမှုန့်ကို ရေတွင် ဖျော်ပြီးလျှင် [[ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်]] အနည်းငယ်ထည့်၍ ကျိုသည်။ 
အက်ဆစ်သည် နောက်ဆုံးတွင် သမသွားသောအခါ ဂလူးကို့သကြားပွင့်ကလေးများ ဖြစ်လာသည်။ သကြားပွင့်အဖြစ်သို့ မရောက်သေးသော ဂလူးကို့သည် [[သကာရည်]]ကဲ့သို့ ချွဲပျစ် နေတတ်သည်။

ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရေးအတွက် ဂလူးကို့ကို သကြားပွင့် အဖြစ်သို့ မရောက်မီ သကာကဲ့သို့ ချွဲပျစ်နေသော အနေဖြင့် ယူကြသည်။ ဂလူးကို့သည် လွယ်လင့်တကူ သကြားပွင့် မတက်နိုင်သောကြောင့် [[သကြားလုံး]]များ ပြုလုပ်ရောင်းချရန်နှင့် သစ်သီးများ တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ရန် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ မုန့်တိုက်ကြီးများတွင်လည်း အဖိုးတန်မုန့် အကောင်းစားများလုပ်သည့်အခါ မုန့်တွင် သကြားပွင့်မတက်အောင် ဂလူးကို့ကို အသုံးပြုကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ အစာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် ဝင်သွားသော ကစီတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် ဂလူးကို့သကြားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီးလျှင် သွေးထဲသို့ ဝင်သွားသည်။ ဂလူးကို့သည် သွေးထဲသို့ဝင်သွားပြီးသော် အားကိုဖြစ်စေလျက် ကျန်းမာမှုကို များစွာ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသည်။ ဂလူးကို့သည် 
အစာကြေလွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် အထူးသဖြင့် နာလန်ထခါစ အားအင်နည်းသူများနှင့် ကလေးသူငယ်များ စားသုံးရန်အတွက် အလွန်ကောင်းသည်။ အပင်များ၌ရှိသော ကစီသည် အချိန်ကာလအားလျော်စွာ ဂလူးကို့သကြားဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ [[စပျစ်ပင်|စပျစ်သီး]]ခြောက်တွင် တွေ့ရသော သကြားပွင့်ကလေးများသည် အများအားဖြင့် ဂလူးကို့များပင် ဖြစ်၏။ [[ပျားရည်]]တွင်လည်း ဂလူးကို့သကြား အများအပြား ပါဝင်သည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ဓာတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>hjs6h48slgd5bpobxw8naalw7seiohp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052549</id>
      <parentid>1052544</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8991" sha1="tg53xiw5bh08le7ug3oymrgxkwc3wv2" xml:space="preserve">{{Chembox
| verifiedrevid  = 818842877
| Name           = {{sm|d}}-Glucose
| ImageFile      = D-glucose lineal.svg
| ImageClass     = skin-invert-image
| ImageCaption   = [[Skeletal formula]] of {{sm|d}}-glucose
| pronounce      = {{IPAc-en|ˈ|ɡ|l|uː|k|oʊ|z}}, {{IPAc-en||ɡ|l|uː|k|oʊ|s}}
| ImageFile2     = Alpha-D-Glucopyranose.svg
| ImageSize2     = 120
| ImageCaption2  = [[Haworth projection]] of α-{{sm|d}}-glucopyranose
| ImageClass2    = skin-invert-image
| ImageFile3     = D-glucose chain (Fischer).svg
| ImageSize3     = 100
| ImageCaption3  = [[Fischer projection]] of {{sm|d}}-glucose
| ImageClass3    = skin-invert-image
| PIN            =
| SystematicName = (2''R'',3''S'',4''R'',5''R'')-2,3,4,5,6-Pentahydroxyhexanal &lt;small&gt;'''(linear form)'''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
(3''R'',4''S'',5''S'',6''R'')-6-(hydroxymethyl)oxane-2,3,4,5-tetrol &lt;small&gt;'''(cyclic form)'''&lt;/small&gt;
| OtherNames     = Blood sugars&lt;br /&gt;Dextrose&lt;br /&gt;Corn sugar&lt;br /&gt;{{sm|d}}-Glucose&lt;br /&gt;Grape sugar
| IUPACName      = {{sm|d}}-Glucose&lt;br /&gt;
ᴅ-''gluco''-Hexose&lt;ref&gt;[https://iupac.qmul.ac.uk/2carb/02.html Nomenclature of Carbohydrates (Recommendations 1996) {{!}} 2-Carb-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230827082825/https://iupac.qmul.ac.uk/2carb/02.html |date=27 August 2023 }}. ''iupac.qmul.ac.uk''.&lt;/ref&gt;
| Section1       = {{Chembox Identifiers
| IUPHAR_ligand = 4536
| Abbreviations = Glc
| CASNo = 50-99-7
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo1 = 492-62-6
| CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo1_Comment = (α-{{sm|d}}-glucopyranose)
| PubChem = 5793
| ChemSpiderID = 5589
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| UNII = 5SL0G7R0OK
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII1 = 5J5I9EB41E
| UNII1_Comment = (α-{{sm|d}}-glucopyranose)
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 1222250
| EINECS = 200-075-1
| MeSHName = Glucose
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 4167
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = C00031
| RTECS = LZ6600000
| SMILES_Comment = α-{{sm|d}}-glucopyranose
| SMILES = C([C@@H]1[C@H]([C@@H]([C@H]([C@H](O1)O)O)O)O)O
| SMILES1_Comment = β-{{sm|d}}-glucopyranose
| SMILES1 = OC[C@H]1OC(O)[C@H](O)[C@@H](O)[C@@H]1O
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C6H12O6/c7-1-2-3(8)4(9)5(10)6(11)12-2/h2-11H,1H2/t2-,3-,4+,5-,6?/m1/s1
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = WQZGKKKJIJFFOK-GASJEMHNSA-N
| Beilstein = 1281604
| Gmelin = 83256
| 3DMet = B01203
}}
| Section2       = {{Chembox Properties
| C=6 | H=12 | O=6
| Appearance = White powder
| MeltingPt = α-{{sm|d}}-Glucose:
| MeltingPtC = 146
| MeltingPt_notes = β-{{sm|d}}-Glucose: 150&amp;nbsp;°C (302&amp;nbsp;°F; 423&amp;nbsp;K)
| Density = 1.54&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| Solubility = 909&amp;nbsp;g/L ({{convert|25|C}})
| Dipole = 10.5674
| MagSus = −101.5×10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol
}}
| Section3       =
| Section4       =
| Section5       = {{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = −1271&amp;nbsp;kJ/mol&lt;ref&gt;{{citation | last1 = Ponomarev | first1 = V. V. | last2 = Migarskaya | first2 = L. B. | title = Heats of combustion of some amino-acids | journal = Russ. J. Phys. Chem. (Engl. Transl.) | year = 1960 | volume = 34 | pages = 1182–83}}&lt;/ref&gt;
| HHV = {{cvt|2805|kJ/mol|kcal/mol}}
| Entropy = 209.2&amp;nbsp;J/(K·mol)&lt;ref name=&quot;Boerio-Goates 1991 403–9&quot;&gt;{{citation | last = Boerio-Goates | first = Juliana | title = Heat-capacity measurements and thermodynamic functions of crystalline α-D-glucose at temperatures from 10K to 340K | journal = J. Chem. Thermodyn. | year = 1991 | volume = 23 | issue = 5 | pages = 403–09 | doi = 10.1016/S0021-9614(05)80128-4| bibcode = 1991JChTh..23..403B }}&lt;/ref&gt;
| HeatCapacity = 218.6&amp;nbsp;J/(K·mol)&lt;ref name=&quot;Boerio-Goates 1991 403–9&quot;/&gt;
}}
| Section6       = {{Chembox Pharmacology
| Pharmacology_ref =
| ATCCode_prefix = B05
| ATCCode_suffix = CX01
| ATC_Supplemental = {{ATC|V04|CA02}}, {{ATC|V06|DC01}}
| ATCvet =
| Licence_EU =
| INN =
| INN_EMA =
| Licence_US =
| Legal_status =
| Legal_AU =
| Legal_AU_comment =
| Legal_CA =
| Legal_CA_comment =
| Legal_NZ =
| Legal_NZ_comment =
| Legal_UK =
| Legal_UK_comment =
| Legal_US =
| Legal_US_comment =
| Legal_EU =
| Legal_EU_comment =
| Legal_UN =
| Legal_UN_comment =
| Pregnancy_category =
| Pregnancy_AU =
| Pregnancy_AU_comment =
| Dependence_liability =
| AdminRoutes = Intravenous, Oral
| Bioavail =
| ProteinBound =
| Metabolism =
| Metabolites =
| OnsetOfAction =
| HalfLife =
| DurationOfAction =
| Excretion =
}}
| Section7       = {{Chembox Hazards
| ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0865.htm ICSC 08655]
| NFPA-H = 0
| NFPA-F = 1
| NFPA-R = 0
}}
}}

အချို့သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့တွင် ဂလူးကို့သကြား ပါသောကြောင့် ချိုသည်။ ဂလူးကို့သကြားကို ကောက်နှံများမှ ရသော[[ကစီ]]မှ အမျာအပြား ချက်ယူကြသည်။ ချက်ယူပုံမှာ ကောက်နှံများမှရသည့် ကစီမှုန့်ကို ရေတွင် ဖျော်ပြီးလျှင် [[ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်]] အနည်းငယ်ထည့်၍ ကျိုသည်။ 
အက်ဆစ်သည် နောက်ဆုံးတွင် သမသွားသောအခါ ဂလူးကို့သကြားပွင့်ကလေးများ ဖြစ်လာသည်။ သကြားပွင့်အဖြစ်သို့ မရောက်သေးသော ဂလူးကို့သည် [[သကာရည်]]ကဲ့သို့ ချွဲပျစ် နေတတ်သည်။

ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရေးအတွက် ဂလူးကို့ကို သကြားပွင့် အဖြစ်သို့ မရောက်မီ သကာကဲ့သို့ ချွဲပျစ်နေသော အနေဖြင့် ယူကြသည်။ ဂလူးကို့သည် လွယ်လင့်တကူ သကြားပွင့် မတက်နိုင်သောကြောင့် [[သကြားလုံး]]များ ပြုလုပ်ရောင်းချရန်နှင့် သစ်သီးများ တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ရန် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ မုန့်တိုက်ကြီးများတွင်လည်း အဖိုးတန်မုန့် အကောင်းစားများလုပ်သည့်အခါ မုန့်တွင် သကြားပွင့်မတက်အောင် ဂလူးကို့ကို အသုံးပြုကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ အစာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် ဝင်သွားသော ကစီတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် ဂလူးကို့သကြားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီးလျှင် သွေးထဲသို့ ဝင်သွားသည်။ ဂလူးကို့သည် သွေးထဲသို့ဝင်သွားပြီးသော် အားကိုဖြစ်စေလျက် ကျန်းမာမှုကို များစွာ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသည်။ ဂလူးကို့သည် 
အစာကြေလွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် အထူးသဖြင့် နာလန်ထခါစ အားအင်နည်းသူများနှင့် ကလေးသူငယ်များ စားသုံးရန်အတွက် အလွန်ကောင်းသည်။ အပင်များ၌ရှိသော ကစီသည် အချိန်ကာလအားလျော်စွာ ဂလူးကို့သကြားဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ [[စပျစ်ပင်|စပျစ်သီး]]ခြောက်တွင် တွေ့ရသော သကြားပွင့်ကလေးများသည် အများအားဖြင့် ဂလူးကို့များပင် ဖြစ်၏။ [[ပျားရည်]]တွင်လည်း ဂလူးကို့သကြား အများအပြား ပါဝင်သည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ဂလူးကို့]]
[[ကဏ္ဍ:အာဟာရ]]</text>
      <sha1>tg53xiw5bh08le7ug3oymrgxkwc3wv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:သင်္ချာ/သင်္ချာခေါင်းစဉ်များ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>16561</id>
    <revision>
      <id>1052650</id>
      <parentid>1051805</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16055" sha1="k9421123f22he5g6aw4wthwibts6qpg" xml:space="preserve">{| width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;#fff&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3px&quot; cellspacing=&quot;2px&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;tan&quot;
! width=&quot;25%&quot; | '''အထွေထွေ'''
! width=&quot;25%&quot; | '''အခြေခံအုတ်မြစ်'''
! width=&quot;25%&quot; | '''ကိန်းသီအိုရီ (Number theory)'''
! width=&quot;25%&quot; | '''ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ (Discrete mathematics)'''

|- valign=&quot;top&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: antiquewhite; font-size: 92%;&quot;

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Nuvola apps bookcase.svg|32px]] &lt;/div&gt;
*[[သင်္ချာပညာရှင်များ]]
*[[သင်္ချာ၏ သမိုင်းကြောင်း]]
*[[သင်္ချာဆိုင်ရာအတွေးအခေါ်]]
*[[သင်္ချာသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ]]
*[[သင်္ချာဆိုင်ရာအလှအပ]]
*[[သင်္ချာပညာရေး]]
*[[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]]
*[[သင်္ချာပညာရပ်နယ်ပယ်များ]]

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[File:Set theory icon.svg|32px]] &lt;/div&gt;
*[[သင်္ချာအခြေခံ]]
*[[သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ]]
**[[သက်သေပြချက်သီအိုရီ]] (Proof theory)
***[[ဂူဒယ်၏ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်များ]] (Gödel's incompleteness theorems)
**[[မိုဒယ်သီအိုရီ]] (Model theory)
**[[ထပ်ကာကျော့သီအိုရီ]] (Recursion theory)

*[[အစုသီအိုရီ]] 
**[[ရိုးရိုးအစုသီအိုရီ]] (Naive set theory)
**[[အက်ဆီယမ်ကျကျအစုသီအိုရီ]] (Axiomatic set theory)
*[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory)
**[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ]]
**[[တိုပိုသီအိုရီ]] (Topos theory)

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Nuvola apps kwin4.png|32px]] &lt;/div&gt;
*[[ကိန်းသီအိုရီ]] (Number theory)
*[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory)
*[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory)
*[[ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Arithmetic)
**[[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of arithmetic)
*[[ကိန်း|ကိန်းများ]]
**[[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (Natural numbers)
**[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (Integers)
**[[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (Prime numbers)
**[[ရာရှင်နယ်ကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (Rational numbers)]]
**[[ကွန်ပလက်စ်ကိန်း|ကိန်းထွေးများ (Complex numbers)]]
**[[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] (Algebraic numbers)

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Nuvola apps atlantik.png|32px]] &lt;/div&gt;
*[[ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ]] (Discrete mathematics)
*[[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်|ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်]] (Combinatorics)
**[[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ် ဂျီဩမေတြီ|ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Combinatorial geometry)
**[[ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ|ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ]] (Coding theory)
**[[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်ဒီဇိုင်း|ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ် ဒီဇိုင်း]] (Combinatorial design)
**[[ရေတွက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်|ရေတွက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်]] (Enumerative combinatorics)
**[[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်ဆိုင်ရာ ဘောင်တွင်းအကောင်းဆုံးအဖြေရှာခြင်း|ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်ဆိုင်ရာ ဘောင်တွင်း အကောင်းဆုံးအဖြေရှာခြင်း]] (Combinatorial optimization)
*[[ဂရပ်သီအိုရီ|ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory)
*[[အဆင့်သီအိုရီ|အဆင့်သီအိုရီ]] (Order theory)
**[[ဇကာကွက်သီအိုရီ|ဇကာကွက်သီအိုရီ]] (Lattice theory)

|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;tan&quot;
! width=&quot;25%&quot; | '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Analysis)'''
! width=&quot;25%&quot; | '''အက္ခရာသင်္ချာ (Algebra)'''
! width=&quot;25%&quot; | '''ဂျီဩမေတြီနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Geometry and topology)'''
! width=&quot;25%&quot; | '''အသုံးချသင်္ချာ (Applied mathematics)'''

|- valign=&quot;top&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;background: antiquewhite; font-size: 92%;&quot;

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Nuvola apps kmplot.svg|32px]]&lt;/div&gt;
*[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Mathematical analysis)
*[[ကဲကုလပ်|ကဲကုလပ်]] (Calculus)
**[[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus)
**[[ဗက်တာကဲကုလပ်|ဗက်တာကဲကုလပ်]] (Vector calculus)
*[[နီးစပ်ခန့်မှန်းသီအိုရီ|နီးစပ်ခန့်မှန်းသီအိုရီ]] (Approximation theory)
*[[အထူးတလယ်ဖန်ရှင်များ|အထူးတလယ်ဖန်ရှင်များ]] (Special functions)
*[[ပိုတင်ရှယ်သီအိုရီ|ပိုတင်ရှယ်သီအိုရီ]] (Potential theory)
*[[ဟာမောနစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ဟာမောနစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Harmonic analysis)
**[[ဖိုးရီးယား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ဖိုးရီးယား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Fourier analysis)
**[[ဟားအတိုင်းအတာ|ဟား အတိုင်းအတာ]] (Haar measure)
*[[အတိုင်းအတာသီအိုရီ|အတိုင်းအတာသီအိုရီ]] (Measure theory)
*[[ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Real analysis)
*[[ကွန်ပလက်စ်ကိန်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကွန်ပလက်စ်ကိန်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis)
*[[ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Functional analysis)
*[[အော်ပရေတာသီအိုရီ|အော်ပရေတာသီအိုရီ]] (Operator theory)

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Arithmetic symbols.svg|32px]] &lt;/div&gt;
*[[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra)
*[[အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ|အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ]] (Elementary algebra)
*[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra)
**[[အုပ်စုသီအိုရီ|အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory)
**[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသီအိုရီ]] (Ring theory)
**[[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်သီအိုရီ]] (Field theory)
**[[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra)
*[[ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (Geometric algebra)
*[[လီနီယာအက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းညီချိုးကျအက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra)
**[[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံသီအိုရီ]] (Matrix theory)
**[[မာလတီလီနီယာအက္ခရာသင်္ချာ|မာလတီလီနီယာအက္ခရာသင်္ချာ]] (Multilinear algebra)
*[[ယူနီဗာဆယ်အက္ခရာသင်္ချာ|ယူနီဗာဆယ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Universal algebra)
*[[အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of algebra)

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Nuvola apps kpovmodeler.svg|32px]] &lt;/div&gt;
*[[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry)
*[[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry)
**[[တြီဂိုနိုမေတြီ]] (Trigonometry)
*[[ယူကလစ်လွန်ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်လွန် ဂျီဩမေတြီ]] (Non-Euclidean geometry)
*[[အက်ဖိုင်းဂျီဩမေတြီ|အက်ဖိုင်းဂျီဩမေတြီ]] (Affine geometry)
*[[ပရိုဂျက်တစ်ဂျီဩမေတြီ|ပရိုဂျက်တစ်ဂျီဩမေတြီ]] (Projective geometry)
*[[ခုံးထွက်ဂျီဩမေတြီ|ခုံးထွက်ဂျီဩမေတြီ]] (Convex geometry)
*[[ပိုင်းစသီးခြားဂျီဩမေတြီ|ပိုင်းစသီးခြားဂျီဩမေတြီ]] (Discrete geometry)
*[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry)
*[[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry)
**[[ရီမန်ဂျီဩမေတြီ|ရီမန်ဂျီဩမေတြီ]] (Riemannian geometry)
**[[လီးအုပ်စု|လီးအုပ်စုများ]] (Lie groups)
*[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology)
**[[အထွေထွေတိုပေါ်လော်ဂျီ|အထွေထွေတိုပေါ်လော်ဂျီ]] (General topology)
**[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology)
**[[ဂျီဩမေတြီနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|ဂျီဩမေတြီနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Geometric topology)
**[[ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Differential topology)

| &lt;div style=&quot;float: right&quot;&gt; [[Image:Gcalctool.svg|32px]] &lt;/div&gt;
*[[အသုံးချသင်္ချာ|အသုံးချသင်္ချာ (Applied mathematics)]]
*[[သင်္ချာမော်ဒယ်တည်ဆောက်ခြင်း|သင်္ချာမော်ဒယ်တည်ဆောက်ခြင်း]] (Mathematical modeling)
*[[သင်္ချာကဲရူပဗေဒ|သင်္ချာကဲရူပဗေဒ]] (Mathematical physics)
*[[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Differential equations)
**[[ရိုးရိုးဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း|ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Ordinary differential equations)
**[[ပါရှယ်ဒစ်ဖန်ရှယ်ညီမျှခြင်း|ပါရှယ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Partial differential equations)
*[[အင်တီဂရယ်ညီမျှခြင်း|အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Integral equations)
*[[ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်|ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်များ]] (Dynamical systems)
**[[ထိန်းချုပ်မှုသီအိုရီ|ထိန်းချုပ်မှုသီအိုရီ]] (Control theory)
***[[ပြောင်းလဲမှုကဲကုလပ်|ပြောင်းလဲမှုကဲကုလပ်]] (Calculus of variations)
*[[အကောင်းဆုံးအဖြေရှာခြင်း|(ဘောင်တွင်း) အကောင်းဆုံးအဖြေရှာခြင်း]] (Optimization)
*[[ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း|ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] (Numerical analysis)
*[[သဘောတရားဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|သဘောတရားဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]] (Theoretical computer science)
**[[တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ|တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ]] (Computability theory)
**[[တွက်ချက်နိုင်စွမ်းဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုအဆင့်သီအိုရီ |ရှုပ်ထွေးမှုအဆင့်သီအိုရီ]] (Complexity theory)
*[[ဝှက်စာဗေဒ|ဝှက်စာဗေဒ]] (Cryptography)
*[[သတင်းအချက်အလက်သီအိုရီ|သတင်းအချက်အလက်သီအိုရီ]] (Information theory)
*[[စာရင်းအင်းဗေဒ|စာရင်းအင်းဗေဒ]] (Statistics)
*[[ဖြစ်နိုင်ခြေသီအိုရီ| ဖြစ်နိုင်ခြေသီအိုရီ]] (Probability theory)
**[[ကျပန်းဖြစ်စဉ်|ကျပန်းဖြစ်စဉ်များ]] (Stochastic processes)
*[[သင်္ချာဘောဂဗေဒ|သင်္ချာဘောဂဗေဒ]] (Mathematical economics)
**[[ဂိမ်းသီအိုရီ|ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory)
**[[သင်္ချာသုံးဘဏ္ဍာရေး|သင်္ချာသုံးဘဏ္ဍာရေး]] (Mathematical finances)
|}</text>
      <sha1>k9421123f22he5g6aw4wthwibts6qpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဲလျူလို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16715</id>
    <revision>
      <id>1052542</id>
      <parentid>1042395</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1052542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6914" sha1="fmplww7lfhlou9vasbfdi2q7ad4ztnq" xml:space="preserve">{{Chembox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields  = changed
| verifiedrevid  = 457117700
| Name           =ဆဲလျူးလို့စ်
| Reference      = &lt;ref&gt;{{Cite journal |first1 = Yoshiharu |last1 = Nishiyama |first2 = Paul |last2 = Langan |first3 = Henri |last3 = Chanzy |title = Crystal Structure and Hydrogen-Bonding System in Cellulose Iβ from Synchrotron X-ray and Neutron Fiber Diffraction |url = https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2002-08-07_124_31/page/9074 |journal = J. Am. Chem. Soc. |year = 2002 |volume = 124 |issue = 31 |pages = 9074–9082 |doi = 10.1021/ja0257319 |pmid = 12149011}}&lt;/ref&gt;
| ImageFile      = Cellulose Sessel.svg
| ImageSize      = 260px
| ImageName      = Cellulose, a linear polymer of D-glucose units (two are shown) linked by β(1→4)-glycosidic bonds
| ImageFile1     = Cellulose-Ibeta-from-xtal-2002-3D-balls.png
| ImageSize1     = 260px
| ImageName1     = ဆဲလျူလို့၏ တည်ဆောက်ပုံ သုံးဖက်မြင်
| IUPACName      = 
| OtherNames     = 
| SystematicName = 
| Section1       = {{Chembox Identifiers
 | CASNo = 9004-34-6
 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}}
 | ChEMBL = 2109009
 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
 | EC_number = 232-674-9
 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
 | UNII = SMD1X3XO9M
 | PubChem = 14055602
 | RTECS =
 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}}
 | ChemSpiderID = None
 }}
| Section2       = {{Chembox Properties
 | Formula = ({{chem|C|6|H|10|O|5|)|''n''}}
 | MolarMass = ၁၆၂.၁၄၀၆ g/mol per glucose unit
 | Appearance = white powder
 | Density = ၁.၅ ဂရမ်/စင်တီမီတာ&lt;sup&gt;&lt;small&gt;၃&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;
 | Solubility = none
 | MeltingPtF = 500-518
 | MeltingPt_notes = Decomposes&lt;ref name=PGCH/&gt;
 }}
| Section3       = 
| Section4       = {{Chembox Thermochemistry
 | DeltaHf = −၉၆၃,၀၀၀ kJ/mol
 | DeltaHc = −၂,၈၂၈,၀၀၀ kJ/mol
 }}
| Section5       = 
| Section6       = 
| Section7       = {{Chembox Hazards
 | NFPA-H = 1
 | NFPA-F = 1
 | NFPA-R = 0
 | ExternalSDS =
 | AutoignitionPt = 
 | PEL = TWA 15 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (total) TWA 5 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (resp)&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0110}}&lt;/ref&gt;
 | REL = TWA 10 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (total) TWA 5 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (resp)&lt;ref name=PGCH/&gt;
 | IDLH = N.D.&lt;ref name=PGCH/&gt;
 }}
| Section8       = {{Chembox Related
 | OtherCompounds = [[:en:Starch|Starch]]
 }}
}}

'''ဆဲလျူလို့''' (Cellulose)သည် အပင်ဆဲများ၏ နံရံတွင်ပါရှိသော ဓာတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းသည် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ဖြစ်၍ ယင်း၌ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်တို့ ပါဝင်သည်။ ဓာတုဗေဒ ဖော်မျူလာဖြင့် {{chem|([[carbon|C]]|6|[[hydrogen|H]]|10|[[oxygen|O]]|5|)|''n''|}} ဟု ဖော်ပြသည်။ ဆဲလျူလို့သည် ကစီ၊ သကြားတို့နှင့် နီးစပ်၏။ အပင်အားလုံးတွင် ဆဲလျူလို့ ရာခိုင်နှုန်း ၃ဝ ကျော် ပါရှိသည်။ အပင်စိမ်းမှန်သမျှသည် ဆဲလျူလို့ကိုလုပ်ယူနိုင်၏။ အပင်သည် &quot;ဖိုတို ဆင်သဆစ် (Photosynthesis)&quot; နည်းဖြင့် [[သကြား]]ကို လုပ်ယူပြီးလျှင် သကြားအချို့ အဝက်ကို ဆဲလျူလို့အဖြစ် ပြောင်းပစ်သည်။ 

ဆဲနံရံများ၌ရှိသော ဆဲလျူလို့သည်အပင်၏အမြစ်နှင့် ပင်စည်တို့ကို တောင့်တင်းခိုင်မာစေသည်။ ဆဲလျူလို့နှင့် ကစီသည် ဓာတ်သဘောအရ ဖွဲ့စည်းပုံချင်း ဆင်တူသည်။ သို့ရာတွင် ကစီသည် ဆဲလျူလို့ထက် ကြေလွယ်သည်။

သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့တွင် ဆဲလျူလို့ပါရှိသည်။ အစာချေရာ၌ ဆဲလျူလို့သည် များစွာ အရေးပါအရာရောက်သည်။ အစာ၌ ဆဲလျူလို့ များများပါလျှင် အစာ မြန်မြန်ကြေ၍ ဝမ်းမချုပ်နိုင်ပေ။

ဆဲလျူလို့သည် ရေစိုသောအခါ ပွထသည်။ ရေထဲတွင် မပျော်ဝင်နိုင်ပေ။ ပစ္စည်းအနည်းငယ်လောက်နှင့်သာ ဓာတ်ဖက် ခြင်းရှိ၍ ဓာတ်ခန်းများတွင် ဆဲလျူလို့ကို အရည်စစ်စက္ကူ လုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ စက္ကူ၌ ဆဲလျူလို့အပြည့်နီးပါးမျှ ပါရှိ၏။ သစ်သား၌လည်း ဆဲလျူလို့ အပြည်နီးပါး ပါရှိသည်။ ဝါဂွမ်းထဲက ဆဲလျူလို့ကို နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်တို့နှင့် ရောစပ်ယူလျှင် နိုက်ထရိုဆဲလျူလို့ခေါ်သော ပစ္စည်းကို ရရှိသည်။ ထိုပစ္စည်းဖြင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ခဲယမ်းမီးကျောက်များကို ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။ ဆဲလျူလို့၊ နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်တို့ကိုပင် အချိုး တစ်မျိုးဖြင့်ရောစပ်၍ အရောင်တင်ဆေး၊ ချိပ်ဆေး၊ ဆဲလျူ လွိုက် စသည်တို့ကို ဖော်စပ်ယူနိုင်သေးသည်။ ထိုဆဲလျူလို့ နိုက်ထရိတ်ကို ပိုင်ရော့ဆလင်ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


[[Category:ဆဲလျူလို့]]</text>
      <sha1>fmplww7lfhlou9vasbfdi2q7ad4ztnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဲလျူလွိုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16716</id>
    <revision>
      <id>1052591</id>
      <parentid>703961</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1052591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12676" sha1="5l0s2iui3mrj4sa6e1ic8hmemzc7q32" xml:space="preserve">[[File:9-5 cine film.jpg|thumb|upright=0.6|ဆဲလျူလွိုက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ၉.၅မီလီမီတာ ရုပ်ရှင်သုံးဖလင်]]
ရှေးအခါက ဘီး၊ ကြယ်သီး၊ ဓားရိုး၊ ထီးရိုး၊ ပေါင်ဒါဗူး၊ 
ဆံပင်ည|ပ်ကလစ်၊ ဆေးလိပ်စွပ်တံ၊ ဗိလယက်ဘောလုံး၊ ကစား 
စရာအရုပ်စသော လူတို့၏ အလှအပအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ 
ကို ဆင်စွယ်၊ ပယင်း၊ လိပ်ခွံစသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၏။ 
ထိုပစ္စည်းများမှာ သဘာဝပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်ဖြစ်၍ 
ဈေးကြီးသည်။ သို့ရာတွင် ဆဲလျူလွိုက်ဟုခေါ်သော ပစ္စည်း 
တစ်မျိုးကို လူတို့ပြုလုပ်လာနိုင်သည့် အချိန်မှစ၍ ထိုပစ္စည်းမျိုး 
တို့ကို ဈေးနှုန်းချိုသာစွာနှင့် အမြောက်အမြား ပြုလုပ်ရောင်းချ 
နိုင်ခဲ့လေသည်။ ဆဲလျူလွိုက်ဖြင့် ဆင်စွယ်၊ ပယင်းနှင့်
လိပ်ခွံများကိုသာ တုနိုင်သည်မဟုတ်၊ မဟူရာ၊ အက်ဗနီသစ်နက်သား 
အပြင် အခြားသဘာဝပစ္စည်းအများကိုလည်း တုနိုင်သဖြင့် ယခု 
အခါ ဆဲလျူလွိုက်ကို ကမ္ဘာအနှံ့မှာပင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြု 
လျက်ရှိနေပြီ။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော အလှအပ အသုံး 
အဆောင်ပစ္စည်းများကိုသာမက ဆဲလျူလွိုက်ဖြင့် စန္ဒားခလုတ်၊ 
စကားပြောကြေးနန်းနားထောင်ခွက်၊ မော်တော်ကား တံခါး 
ဘောင်၊ ဗက်ထရီဓာတ်အိုးခွံ၊ အလင်းပေါက်သည့်ကားချပ်မှစ၍ 
အခြားအသုံးအဆောင် ကရိယာအများအပြားကိုလည်း ပြုလုပ် 
နိုင်လေသည်။ ဆဲလျူလွိုက်သည် ပလပ်စတစ်အမျိုးအစားတွင်
ပါဝင်သည်။


အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပတ် နှင့် စပီးဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးကခရစ်၁၈၅၅ခုနှစ်နှင့်
၁၈၆၈ ခုနှစ်များတွင် ဆဲလျူလွိုက်နှင့် ဆင်တူယိုးမှားပစ္စည်းများကို
အသီးသီး စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဆဲလျူလွိုက်
ဟု ခေါ်တွင်လျက်ရှိသော ပစ္စည်းကိုမူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ 
နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊ နျူးအတ်မြို့မှ ဂျွန်ဝက်စလီ ဟိုင်းယက်ဆို 
သူ ပုံနှိပ်ဆရာတစ်ဦးက ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာစမ်း 
သပ်တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။

နိုက်ထရိတ်ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသော ဆဲလှူလို့သည် 
ပရုတ်ထဲ၌ ပျော်ဝင်နိုင်သည့် သတ္တိရှိသည်။ ဆဲလျူလွိုက်ပြုလုပ် 
သည့်နည်းမှာ ထိုသတ္တိကို အခြေခံသောနည်းဖြစ်၏။ ရှေးဦးစွာ 
စက္ကူ၊ ဝါဂွမ်း၊ သစ်သား စသော ဆဲလျူလို့ပါဝင်သည့် ပစ္စည်း 
များကို နိုက်ထရ်စနှစ် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် အပြင်းရည်နှစ်မျိုး 
ရောစပ်ထားသော အက်ဆစ်ရည်တွင် နှစ်ပေးသောအခါ နိုက် 
ထရစ်ဖြစ်လာသည်။ ထိုနိုက်ထရိတ်ကိုဆေးကြော အခြောက် 
လှန်းပြီးနောက် ပရုတ်နှင့် အယ်လကိုဟောတို့ဖြင့် ရောပေးသော 
အခါ ကော်ရည်ကဲ့သို့သော ဆဲလျူလွိုက်ဖြစ်လာသည်။ ထို 
အဆင့်တွင် ပျော့ပျောင်းစေရန်အတွက် သင့်တော်သောဆီများနှင့် 
အလိုရှိသော အရောင်ဆေးများကို ရောစပ်ပေးပြီးနောက် အပူ 
တိုက်ထား၍ ပြုပြင်ပေးနိုင်သည့် ဒလိမ့်တုံးများနှင့် ကြိတ်ပေး 
သောအခါ ဆဲလျူလွိုက်ကော်ပြားများကိုရသည်။ ထိုကော်ပြား 
များကို ဖိစက်ဖြင့် ဖိပေးပြီးနောက် အငွေ့ပျံသည့် ပစ္စည်းများ 
ထွက်သွားအောင် အခြောက်ခံပေးရပြန်သည်။ ဤနည်းမှာ 
အခြေခံမူလနည်းပင် ဖြစ်သည်။

ဆဲလျူလွိုက်၌ အရောင်မရှိချေ။ အကယ်၍ ရှိပြန်လျှင် 
လည်း အဝါရောင်အနည်းငယ်မျှသာရှိသည်။ ပါးလွှာစွာပြုလုပ် 
ထားလျှင် ထုတ်ချင်းပေါက် မြင်နိုင်သည်။ အရောင်ဆေးထည့် 
ပေးသောအခါ တစ်ညီတစ်ညာ ပျံ့နှံ့၍သွားနိုင်သည်။ ပရုတ်နံ့ 
အနည်းငယ်ရှိသည်။ ရေ၌ဖြစ်စေ၊ အက်ဆစ်အပျော့ရည်များ၌ 
ဖြစ်စေ ပျော်ဝင်နိုင်ခြင်းမရှိပေ။ တစ်ခုသတိပြုရန်မှာ ဆဲလျူ 
လွိုက်သည် အလွန်မီးလောင်လွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် သိပ္ပံဆရာ 
အသီးသီးတို့သည် မီးမလောင်နိုင်သော သို့မဟုတ် မီးအလောင် 
နည်းသော ဆဲလျူလွိုက်ပြုလုပ်နည်းကို အမျိုး မျိုးရှာကြံရပြန် 
သည်။

ရေဆူဆူတွင် သို့မဟုတ် ဆူချိန်နီးနေသော ရေထဲတွင် 
ဆဲလျူလွိုက်ကို နှစ်ပေးသောအခါ ပုံအမျိုးမျိုး ပြုလုပ်နိုင်အောင် 
ပျော့ပျောင်းလာသည်။ ထိုအချိန်မျိုးတွင် ဆဲလျူလွိုက်တို့ကို 
လူ၏ အသုံးအဆောင်နှင့် အလှအပပစ္စည်း အမျိုးမျိုးအတွက် 
ပုံသွန်းပြုလုပ်နိုင်သည်။ သာမန်အချိန်တွင်လည်း ဆဲလျူလွိုက် 
ကို လိုသလို လှီးဖြတ်ဖောက်ထွင်းနိုင်ပေသည်၊ ဆဲလျူလွိုက် 
သည် အခိုင်အမာဆုံးသော လက်လုပ်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 
ရော်ဗာစေးကဲ့သို့ ကျုံ့နိုင် ကန်နိုင်သောသတ္တိရှိ၍ အလွန်ပါး 
လွှာသည့် ဖလင်ကော်ပြားများဖြစ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
မီးမလောင်နိုင်သည့် ဆဲလျူလွိုက် ပြုလုပ်နည်းကို ရှာကြံ 
ခဲ့ကြရာတွင် အချို့က ဆဲလျူလွိုက်ထဲ၌ ကလို ရိုက်တစ်မျိုးကို 
ဖြစ်စေ၊ ဗရိုမိတ်တစ်မျိုးကိုဖြစ်စေ သို့မဟုတ် မီးကို ငြိမ်းသတ် 
နိုင်သော ဓာတ်ငွေးများကို ထုတ်ပေးနိုင်သည့် အခြားပစ္စည်း 
တစ်မျိုးမျိုးကိုဖြစ်စေ ထည့်ပေးလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

==အသုံးပြုမှုများ==

{|
|-
|ရုပ်ရှင်နှင့် ဓာတ်ပုံလုပ်ငန်းတို့တွင် ၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်ကာလများ၌ ဆဲလျူလို့စ်အက်ဆီတိတ်ဖလင်များကို စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ ဤသို့ အသုံးမပြုမီအချိန်အထိ ဆဲလျူလွိုက် ဖလင်များကို အရင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
|[[File:Old celluloid film rolls (5201105455).jpg|alt=|thumb|ဆဲလျူလွိုက် ဖလင် အဟောင်းများ]]
|[[File:Bébé celluloïd.jpg|thumb|right|upright|ဆဲလျူလွိုက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကစားစရာအရုပ်]]

|-
|ဆဲလျူလွိုက်သည် မီးလောင်လွယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထုတ်လုပ်ရန် ခက်ခဲပြီး ဈေးကြီးခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း ယခုအခါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးမပြုတော့ပေ။ လက်ရှိကာလတွင် အသုံးများဆုံးနေရာများမှာ စားပွဲတင်တင်းနစ်ဘောလုံးများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ တူရိယာပစ္စည်းအချို့နှင့် ဂီတာလက်ခတ်(guitar picks)ပြုလုပ်ခြင်းများတွင်သာသုံးတော့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.dandreapicks.com/about.htm Andrea Picks: The Saga of Cellulose] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100124231926/http://www.dandreapicks.com/about.htm |date=January 24, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|[[File:40mm table tennis ball Celluloid.jpg|thumb|right|၄၀မီလီမီတာ စားပွဲတင်တင်းနစ်ဘောလုံး]]
|[[File:Handharmonika.jpg|thumb|ဆဲလျူလွိုက်ဖြင့် မီးတောက်ပုံစံဖော်ထားသော အကော်ဒီယံ]]
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပလတ်စတစ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဆဲလျူလို့]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် တီထွင်မှုများ]]</text>
      <sha1>5l0s2iui3mrj4sa6e1ic8hmemzc7q32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကင်ညာနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16826</id>
    <revision>
      <id>1052634</id>
      <parentid>1050001</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>15585</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Map showing Counties underthe new kenyan constitution..gif]] → [[File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg]] svg</comment>
      <origin>1052634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259416" sha1="6fd2wu272d40colds06rhpn0meil2x3" xml:space="preserve">{{Coord|1|N|38|E|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = ''Jamhuri ya Kenya''{{nobold|&lt;small&gt;([[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]])&lt;/small&gt;}}
| ပုံ_အလံ = Flag of Kenya.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Kenya (Official).svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = &quot;[[Harambee]]&quot; &lt;small&gt;(ဆွာဟီလီ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{small|&quot;Let us all pull together&quot;}}
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = &quot;[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-en|&quot;O God of all creation&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]&lt;/div&gt;
| image_map                  = {{Switcher|[[File:Kenya (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Kenya AU Africa.svg|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption                = 
| image_map2                 = 
| မြို့တော် = [[နိုင်ရိုဘီမြို့]]
| coordinates                = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ရုံးသုံးဘာသာများ = {{hlist |[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]|[[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]]&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;&gt;Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] &quot;(1) The national language of the Republic is Swahili. (2) The official languages of the Republic are Swahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities.&quot;&lt;/ref&gt;}}
| languages_type             = အမျိုးသားဘာသာစကား
| languages                  = [[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]]&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;/&gt;
| ethnic_groups              = {{unbulleted list
 | ၁၇.၁၃% [[:en:Kikuyu people|ခီခုယု]]
 | ၁၄.၃၅% [[:en:Luhya people|လုယာ]]
 | ၁၃.၃၇% [[:en:Kalenjin people|ကာလန်ဂျင်း]]
 | ၁၀.၆၅% [[:en:Luo people|လူအို]]
 | ၉.၈၁% [[:en:Kamba people|ကမ်ဘာ]]
 | ၅.၈၅% [[:en:Somalis|ဆိုမာလီ]]
 | ၅.၆၈% [[:en:Kisii people|ကစ်ဆီ]]
 | ၅.၂၃% [[:en:Mijikenda peoples|မီဂျီကန်ဒါ]]
 | ၄.၁၅% [[:en:Meru people|မေရု]]
 | ၁၃.၇၈% အခြား
 }}
| ethnic_groups_year          = ၂၀၁၉&lt;ref name=Census2019a&gt;{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics| df=dmy}}&lt;/ref&gt;
| religion                    = &lt;!-- direct figures from ReligionUNdata reference --&gt;{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |၈၅.၅% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
  |—၆၀.၈% ပရိုတက်စတင့်
  |—၂၀.၆% ကက်သလစ်
  |—၄.၁% အခြားခရစ်ယာန်
  |၁၀.၉% အစ္စလာမ်
  |၁.၆% [[ဘာသာမဲ့]]
  |၀.၇% အာဖရိကရိုးရာယုံကြည်မှု
  |၁.၃% အခြား}}
| religion_year                = ၂၀၁၉&lt;ref name=Census2019a /&gt;
| demonym                      = [[:en:Demographics of Kenya|Kenyan]]
| government_type              = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[:en:Constitution of Kenya|ဖွဲ့စည်းပုံ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]
| leader_title1                = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
| leader_name1                 = အူဟူရု ကင်ညာတာ
| leader_title2                = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]]
| leader_name2                 = ဝီလျံ ရူတို
| leader_title3                = [[ကင်ညာ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3                 = ကန်နက် လုဆာကာ
| leader_title4                = [[ကင်ညာ အမျိုးသားသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name4                 = ဂျက်စတင် မူတူရီ
| leader_title5                = [[ကင်ညာ တရာသူကြီးချုပ်|တရားသူကြီးချုပ်]]
| leader_name5                 = မာရ်သာ ခူးမီ
| leader_title6                = [[ကင်ညာ ရှေ့နေ့ချုပ်|ရှေ့နေချုပ်]]
| leader_name6                 = ပေါလ် ကီဟာရာ ကာရီယူကီ
| legislature                  = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house                  = [[ကင်ညာ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]]
| lower_house                  = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကင်ညာ)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type             =လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = ဒီဇင်ဘာ ၁၂၊ ၁၉၆၃
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း &lt;br /&gt;
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = ဒီဇင်ဘာ ၁၂၊ ၁၉၆၄
| area_km2                     = ၅၈၀,၃၆၇
| area_footnote                = &lt;ref name=&quot;unstats08&quot;&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|access-date=4 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|title=United Nations Statistics Division - Demographic and Social Statistics|website=unstats.un.org}}&lt;/ref&gt;
| area_rank                    = ၄၈ &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi                   = ၂၂၄,၉၆၀ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water                = ၂.၃
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = 
| အရှေဆုံးမြစ် = 
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| population_estimate = ၅၄,၉၈၅,၆၉၈&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate |title=Kenya Population Growth Rate 1950-2021 |website=Macrotrends.net |access-date=27 June 2021 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527122658/https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ၂၀၂၁
| population_estimate_rank = 29th
| population_census            = ၄၇,၅၆၄,၂၉၆&lt;ref name =KNBS2019&gt;{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |access-date=15 November 2019 |website=Kenya National Bureau of Statistics|date=4 November 2019 | df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| population_census_rank        = 
| population_census_year        = ၂၀၁၉
| population_density_km2        = ၇၈
| population_density_sq_mi      = ၂၀၂ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank       = ၁၂၄


| ပွဲများ = 

| GDP_PPP                       = $၂၅၀.၈၅၄ ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&amp;pr.y=1&amp;sy=2015&amp;ey=2022&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (valuation of Kenya GDP) |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year                  = ၂၀၂၀
| GDP_PPP_rank                  = 
| GDP_PPP_per_capita            = $၅,၂၇၄ &lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&amp;pr.y=15&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[နိုင်ငံတကာ ‌ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=15 June 2019}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank                = 
| GDP_nominal                   = $၁၀၉.၁၁၆ ဘီလီယံ&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year              = ၂၀၂၀
| GDP_nominal_rank              = 
| GDP_nominal_per_capita        = $၂,၂၉၆&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank                = 
| Gini                          = ၄၀.၈ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                     = ၂၀၁၅
| Gini_change                   = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                      = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |year=2019 |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=17 June 2021 }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank                     = 
| HDI                           = 0.601 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                      = 2019&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                    = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                       = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                      = ၁၄၃
| ဗဟိုဘဏ် = 
| ငွေ = ကင်ညာ ရှီလင်
| currency_code                = KES
| time_zone                    = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset                   = +3
| date_format                  = dd/mm/yy ([[အေဒီ]])
| drives_on                    = ဘယ်
| cctld                        = [[.ke]]
| အထိမ်းအမှတ်များ = 
| ISO 3166-1 = 
| calling_code = +၂၅၄
| footnotes                    = {{big|&lt;ref name=cia/&gt;}} According to the CIA, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality because of AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}
'''ကင်ညာနိုင်ငံ'''၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ အာဖရိကရှိ အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ [[မြို့တော်]]နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ [[နိုင်ရိုဘီမြို့]] ဖြစ်သည်။  ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[အီကွေတာ]]ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ]] အနောက်ဘက်တွင် [[ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ]] တို့ တည်ရှိသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လူဦးရေ ၄၄ သန်းမျှ ရှိသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။ ထိုမှ ကုန်းတွင်း မြို့တော် ရှိရာသို့ ဝင်ရောက်သွားလျှင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပေါများသည့် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်၏ ရာသီဥတုမျိုး သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နိုင်ရိုဘီတွင် အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိပြီး  အမြဲတမ်း နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသော တောင်ထွဋ် ၃ ခု ရှိသည့် [[ကင်ညာတောင်]]သို့ နီးကပ်လာသည် နှင့် အမျှ ပို၍ အေးလာသည်။ ထိုမှ ကုန်းတွင်းသို့  ဆက်လက် ဝင်ရောက်သွားလျှင် ဝိတိုရိယအိုင် အနီးတဝိုက်တွက် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော အပူပိုင်း ရာသီဥတုသို့ တဖန်ပြန်၍ ပြောင်းလဲ သွားသည်။ ထိုမှတဆင့် အနောက်ပိုင်းရှိ တောအုပ်နှင့် တောင်ထူထပ်သော နေရာတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတုသို့ တဖန် ပြောင်းလဲသွားသည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက် ဒေသမှာ [[ကန္တာရ]]နီးပါးမျှ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့ရေရှား ရပ်ဝန်းဒေသ ဖြစ်သည်။  ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော [[ရေချိုအိုင်]] ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသ [[ရေကန်]]များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည့် [[ဝိတိုရိယအိုင်]]သည် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယား နိုင်ငံတို့နှင့် ပိုင်နက် ဝေမျှ ထားသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ နှင့် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် အတူ [[သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်]] ကြည့်ရှုရန် အတွက် ထင်ရှားပြီး အရှေ့နှင့်အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ [[မာဆိုင်းမာရာ]]၊ [[နာကူရူးကန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်]]၊ [[အာဘာဒဲ အမျိုးသား ဥယျာဉ်]] အစရှိသည့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး ဒေသနှင့် [[အမျိုးသားဥယျာဉ်]]များကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် [[လာမူး]] ကဲ့သို့သော [[ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာ]]များ လည်း ရှိပြီး နိုင်ငံတကာ [[ရွက်လှေပြိုင်ပွဲ]] နှစ်စဉ်ကျင်းပရာ ဖြစ်သော [[ကီလီဖီ ကမ်းခြေ]] ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် [[ကမ်းခြေ]]များလည်း ရှိသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ ပါဝင်သော [[အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသ]]မှာ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး]] ကာလ ကတည်းက လူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ်တွင် အနောက်-အလယ် အာဖရိကမှ [[ဘန်တူ]] တို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်နိုင်ငံများ၏ နယ်နိမိတ်မှာ [[နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘာသာစကား]]များ၊ [[နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကား]]များ၊ [[အာဖရို-အေးရှားတစ် ဘာသာစကား]]များ၏ ဆုံဆည်းရာ ဒေသ ဖြစ်သဖြင့် [[အာဖရိကတိုက်]]ကြီး၏ [[လူမျိုး]] နှင့် [[ဘာသာစကား]]တို့ ရောပြွမ်းရာ ဒေသဖြစ်သဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[ယဉ်ကျေးမှု]] ပေါင်းစုံရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဥရောပသား နှင့် အာရပ်တို့ ခေတ်သစ် အစောပိုင်းကပင် မွမ်ဘာဆာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဥရောပသားတို့က ၁၉ ရာစု အစပိုင်းကပင် နိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းသို့ စူးစမ်း ရှာဖွေ ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာက အရှေ့အာဖရိက ပရိုတက်ထရိတ် ကို ၁၈၉၅ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ တွင် ကင်ညာကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ်စတင်ခဲ့သည်။ ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ဩဂုတ်လ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲပြီးနောက် ကင်ညာသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၄၇ ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခံ ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။

မြို့တော် နိုင်ရိုဘီမြို့မှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ အရှေ့တောင် အာဖရိကနှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&amp;pr.y=2&amp;sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=644&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion]. Imf.org. 14 September 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=69&amp;pr.y=14 Kenya GDP purchasing power 2010: 66 Billion]. Imf.org. 14 September 2006.&lt;/ref&gt; စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး  ရှေးယခင်ကတည်းက လက်ဖက် နှင့် ကော်ဖီတို့ကို အဓိက တင်ပို့ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဥရောပသို့ ပန်း များ တင်ပို့ရောင်းချလျက် ရှိသည်။ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာလည်း နိုင်ငံ၏ အဓိက စီးပွားရေး မောင်းနှင်အား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ကင်ညာသည် အရှေ့အာဖရိက အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကင်ညာတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ပိုမို တည်ငြိမ်မှု ရှိသည်။

==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း==

နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ကင်ညာတောင် ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီ: နိုင်ငံ၏ထင်ရှားသော အမှတ်အသားနှင့် [[အာဖရိက]]တိုက်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။

==ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု==
[[File:Un-kenya.png|thumb|right|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မြေပုံ]]
စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၈၁ မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၅၈၀,၃၆၇ ကီလိုမီတာ)&lt;ref name=cia&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |authorlink=Central Intelligence Agency |publisher=The World Factbook |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |year=2012 |accessdate=28 May 2013 |archivedate=31 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html }}&lt;/ref&gt; မျှ ရှိသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၄၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြ်စပြီး မာဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ နောက်မှ ကပ်၍ လိုက်သည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၅° မှတောင်လတ္တီကျု ၅° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၃၄° မှ ၄၂° အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အစပြုလျှက် မြေနိမ့်ဒေသများမှာ အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြေမြင့် အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်မားသွားသည်။ ကုန်းမြေမြင့်များမှာ ကင်ညာတောင်ကြား ဒေသဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိရာ ကုန်းမြေမြင့် တစ်ခု ရှိသည်။

ကင်ညာကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသများ ပါဝင်သည်။ ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ကင်ညာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော ၁၇,၀၅၇ ပေ (၅,၁၉၉ မီတာ) အမြင့် ရှိသော ကင်ညာတောင် ပါဝင်ပြီး ရေခဲတောင်များလည်း ရှိသည်။ ၁၉,၃၄၁ ပေ ( ၅,၈၉၅ မီတာ) မြင့်သော ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို ကင်ညာနိုင်ငံမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အပူပိုင်းမှ အစပြုလျှက် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိကာ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကန္တာရဆန်သော ရာသီဥတု ရှိသည်။ လတိုင်းတွင် နေသာပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေရာသီနှင့် ကိုက်ညီသော အဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အတွင်းပိုင်း မြင့်သော ဒေသများတွင် ညဘက် နှင့် မနက်အစောပိုင်းတွင် အေး လေ့ ရှိသည်။

မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတုမှာ မတ်၊ဧပြီလမှ မေ၊ ဇွန်လ အထိ ဖြစ်သည်။ မိုးရွာချိန် တိုတောင်းသော ရာသီဥတုမှာ အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာ ဒီဇင်ဘာ အထိ ဖြစ်သည်။ မိုးရွာသွန်းမှုမှာ တခါတရံ သည်းထန်ပြီး အများအားဖြင့် နေ့လယ်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းများတွင် ရွာလေ့ ရှိသည်။ မိုးရွာသွန်းသောလများတွင် အပူချိန်မှာမူ မြင့်နေမြဲ ဖြစ်တတ်သည်။ အပူဆုံး အချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် မတ်လ ဖြစ်ပြီး မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတု မတိုင်မီ ဖြစ်သည်။ အအေးဆုံးမှာ ဇူလိုင်လတွင် ဖြစ်ပြီး ဩဂုတ်လ အလယ်အထိ အေးတတ်သည်။
[[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|နိုင်ရိုဘီမြို့ နောက်ခံဖြင့် နိုင်ရိုဘီအမျိုးသားဥယျာဉ်မှ သစ်ကုလားအုပ် တစ်ကောင်]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ {{resize|110%|Average annual temperatures}}
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| မြို့
! အမြင့်(မီတာ) !! အမြင့်ဆုံး(°C) !! အနိမ့်ဆုံး (°C)
|-
|align=&quot;left&quot; | မွန်ဘာဆာ{{Spaces|2}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ကမ်းရိုးတန်းမြို့}}
| ၁၇ || ၃၂.၃ || ၂၃.၈
|-
|align=&quot;left&quot; | နိုင်ရိုဘီ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|မြို့တော်}}
| ၁,၆၆၁ || ၂၅.၂ || ၁၃.၆
|-
|align=&quot;left&quot; | ကီဆူမူ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ကန်စပ်မြို့}}
| ၁,၁၃၁ || ၃၁.၈ || ၁၆.၉
|-
|align=&quot;left&quot; | အယ်လ်ဒိုရက်
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|တောင်ကြားမြို့}}
| ၂,၀၈၅ || ၂၃.၆ || ၉.၅
|-
|align=&quot;left&quot; | လော့ဒ်ဝါ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ခြောက်သွေ့မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်}}
| ၅၀၆|| ၃၄.၈ || ၂၃.၇
|-
|align=&quot;left&quot; | မန်ဒဲရာ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ခြောက်သွေ့မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်}}
| ၅၀၆ || ၃၄.၈ || ၂၅.၇
|}


===တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ===
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ အတွက် ရည်ရွယ်ထားသော စားကျက် မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး အပြာရောင် ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ နှင့် အခြား ဘိုဗစ်(ကျွဲနွားနှင့် မျိုးနွယ်တူ) သတ္တဝါများ နှစ်စဉ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ပါဝင်နေကြဖြစ်သော မာဆိုင်းမာရာကဲ့သို့သော ဒေသများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း ဝိုင်းဘိစ် ကောင်ရေ ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် ခြောက်သွေ့သော ရာသီတွင် အစာရှိရာ နေရာကို ခက်ခဲကြမ်းတမ်း ရှည်လျားစွာ ပြောင်းရွှေ့ရင်း သေဆုံးကြသည်။

အာဖရိက၏ [[သတ္တဝါကြီး၅မျိုး]] ဖြစ်သော [[ခြင်္သေ့]]၊ [[ကျားသစ်]]၊ [[အာဖရိကကျွဲ]]၊ [[ကြံ့]] နှင့် [[အာဖရိကဆင်]] အားလုံးကို ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည်။ အခြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ [[တွားသွားသတ္တဝါများ နှင့် ငှက်များကိုလည်း ကင်ညာရှိ အမျိုးသား ဥယျာဉ်များ နှင့် အမဲလိုက်ရာ နေရာများတွင် တွေ့ရသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလ အတွင်း သတ္တဝါတို့ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းမှု (အထူးသဖြင့် [[ဝိုင်းဘိစ်]]များ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှု) တွင် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ သန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်။

ကင်ညာသည် ကမ္ဘာ့ သဘာဝ အံ့ဖွယ်တစ်ခု ဖြစ်သော ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ဖြစ်ပွားရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၁.၅ သန်းမျှသော ထိုသတ္တဝါများသည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မိုင် ၁၈၀၀ ကျော်မျှ ကွာဝေးသော တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ [[ဆရင်ဂတီ]] မှ မာဆိုင်းမာရာ အထိ ရေနှင့်အစာ ရှာဖွေရန် ပုံမှန် လက်ယာရစ် ရွှေ့ပြောင်းလေ့ ရှိကြသည်။

==သမိုင်း==
===[[သမိုင်းမတင်မီခေတ်]]===
[[File:Turkana Boy.jpg|thumb|right|150px|၁.၆ သန်းနှစ် သက်တမ်းရှိသော တာကာနာလူငယ် ဟိုမိုအီရပ်တက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]]

ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း၂၀၀ ကျော် မီဆိုဇိုးရစ်ခေတ်က ကြီးမားသော [[မိကျောင်း]] ရုပ်ကြွင်းများ ကို တွေ့ရှိထားသည်။ ထို ရုပ်ကြွင်းများကို ယူတားတက္ကသိုလ် နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသားပြတိုက်မှ အဖွဲ့များ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ ဩဂုတ်လ အတွင်း တာကာနာကန် အနီး လိုကီတောင် ချောက်ကမ်းပါးတွင် တူးဖော်ရှာဖွေရာမှ တွေ့ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310201631/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200503/s1320324.htm Kenya's first dinosaur dig yields fossil wealth], ''ABC News Online'', 10 March 2005.&lt;/ref&gt;

အရှေ့အာဖရိကတွင် တွေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ အရ ပရိုင်းမိတ်များသည် ထိုဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း ၂၀ ကျော် ကတည်းက လှည့်ပတ်သွားလာနေခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။ လတ်တလော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ တာကာနာရေကန် အနီး တွေ့ရှိချက်များ အရ ဟိုမိုဟက်ဘီလစ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်းမှ ၂.၅ သန်းကြား) နှင့် ဟိုမို အီရပ်တပ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်း မှ နှစ်ပေါင်း ၃သိန်းခွဲ ကြား)  အစရှိသော ယနေ့ခေတ်လူတို့ တိုက်ရိုက် &lt;ref&gt;[http://sinanthropus.blogspot.com/2006/07/problems-with-out-of-savannahstan.html Sinanthropus: Problems with “Out of Savannahstan”&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ဆင်းသက်ရာ လူတူသတ္တဝါများ ပလေစတိုဆင်း ခေတ်က နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Not Found&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.breitbart.com/Big-Peace/2013/10/19/New-Fossilized-Skull-Means-Home-Erectus-Sole-Human-Ancestor |accessdate=24 July 2014 |archivedate=14 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714151811/http://www.breitbart.com/Big-Peace/2013/10/19/New-Fossilized-Skull-Means-Home-Erectus-Sole-Human-Ancestor }}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၄ ခုနှစ် တာကာနာ ရေကန်တွင် တူးဖော်ရှာဖွေ နေစဉ်အတွင်း ရစ်ချက် လီကီး သည် ကာမိုရာ ကီမူးနှင့် အတူ နှစ်ပေါင်း ၁.၆ သန်း သက်တမ်းရှိသော ဟိုမိုအီရပ်တက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း တာကာနာလူငယ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

===ကျောက်ခေတ်သစ်===
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူတို့၏ သမိုင်းသက်တမ်း အစမှ စ၍ လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနေရာတွင် ပထမဆုံး နေထိုင်ကြသူများမှာ မုဆိုးနှင့်စုဆောင်းရှာဖွေသူ အုပ်စုများဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ခွိုင်ဆန် စကားပြောသူများ နှင့် နီးစပ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretC18&quot;&gt;Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800,'' University Press of Virginia, ISBN 081392085X.&lt;/ref&gt; ထိုလူများ နေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာသူများမှာ ကူရှစ်တစ် စကားပြောသော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေး နှင့် မွေးမြူရေး လုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretHRSC&quot;&gt;Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.&lt;/ref&gt; ဟိုလိုစင်းခေတ် အစောပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့မှုမှ စိုစွတ်မှုသို့ ပြောင်းလဲလာသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်သာလာခဲ့သည်။&lt;ref name=EhretC18/&gt;

ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသူများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်သော နိုင်လိုတစ် စကားပြော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးမွေးမြူသူများ ယနေ့ခေတ် တောင်ဆူဒန် နေရာမှ ကင်ညာနေရာသို့ စတင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;EhretCHS&quot;&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, ISBN 1872566049.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseALR&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1982). &quot;Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa.&quot; In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, ISBN 0520045939.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseSG&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1986) ''Sprache und Geschichte in Afrika'' 7.2, 11.&lt;/ref&gt; ကင်ညာနိုင်ငံရှိ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသော လူမျိုးစုများတွင် ဆမ်ဘူရူလူမျိုး၊ လူးအိုလူမျိုး၊ တာကာနာလူမျိုး၊ မာဆိုင်းလူမျိုး စသည်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;ILO&quot;&gt;International Labour Office, [http://books.google.com/books?id=_84Gg-o5BhYC&amp;printsec=frontcover ''Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: emerging trends''], (International Labour Organization: 2000), p. 55, ISBN 9221122581.&lt;/ref&gt; အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အတွင်း ဘန်တူစကားပြောသော လယ်သမားများ ဒေသတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot;&gt;Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 BCE to 400 CE.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, ISBN 0813920574.&lt;/ref&gt; ဘန်တူများသည် ယနေ့ခေတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း နှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဒေသများ ဖြစ်သော ဘီနူးမြစ် တလျှောက်ရှိ အနောက် အာဖရိက ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot; /&gt; ဘန်တူတို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတွင် တိုးတက်မှုများနှင့် သံထည်လုပ်ငန်းများကို ဒေသအတွင်းသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;WayneSmith&quot;&gt;Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley &amp; Sons, p. 132, {{ISBN|0-471-07972-3}}.&lt;/ref&gt; ကင်ညာတွင် ရှိသော ဘန်တူလူမျိုးများတွင် ကီကူရူးလူမျိုး၊ လူယာ လူမျိုး၊ ကမ်ဘာလူမျိုး၊ ကီဆီးလူမျိုး၊ မီရူးလူမျိုး၊ အမ်ဘိုလူမျိုး၊ အမ်ဘီရီးလူမျိုး၊ ဝါဒါဝီဒါ-ဝါတူဝီတာလူမျိုး၊ ဝါပိုကိုမိုလူမျိုး နှင့် မီဂျီကန်ဒါ လူမျိုး တို့လည်း ပါဝင်သည်။

ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် ၁၅ ရာစု အထိ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်သွားသော ဆီရီကွာလူမျိုး များမှာလည်း ယခင်က ထင်ရှားသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းမှ ထင်ရှားသော သမိုင်းမတင်မီခေတ်က နေရာများတွင် တာကာနာရေကန်၏ အနောက်ပိုင်းရှိ နာမိုရာတွန်ဂါ ရှေးဟောင်းနယ်မြေ နှင့် မီဂိုရီ ကောင်တီရှိ တံတိုင်းခတ် နေထိုင်ရာ သင်မ်လိချ် အိုဟင်ဂါ နယ်မြေတို့ ဖြစ်သည်။

===ဆွာဟီလီ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး (၁ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု အထိ)===
[[File:Lamu door.jpg|thumb|right|လာမူရှိ ဆွာဟီလီ ရိုးရာ သစ်သားတံခါး]]
ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းသည် ပန်းပဲဆရာများ နှင့် လယ်သမားများ၊ မုဆိုးများ၊ တံငါများ ကျင်လည်ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုသူတို့မှ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ငါးဖမ်းခြင်း သံထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများ နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းတို့ဖြင့် အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pbs./wonders/fr_e2.htm |title=Wonders of the African World |publisher=Public Broadcasting Service |accessdate=16 April 2010 }}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

အာရေဗျ တောင်ပိုင်းမှ အာရပ်တို့သည် ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်သော ဘန်တူလူမျိုး တို့ကြားတွင် ဝင်ရောက်အခြေချကြပြီး မွမ်ဘာဆာ၊ မာလင်ဒီ နှင့် ဇမ်ဇီဘာ တို့အပါအဝင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသည်။ အာရပ်မှ ရွေ့ပြောင်းလာသူတို့က အစ္စလာမ် ဘာသာကိုလည်း ထိုဒေသနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဒေသခံ ဘန်တူတို့၏ ဆွာဟီလီ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် အာရပ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသာစွာ ရှိနေကြောင်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Nanjira&quot;&gt;Don Nanjira, Daniel (2010) [http://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&amp;printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, p. 114 ISBN 0313379823.&lt;/ref&gt;

ကီလ်ဝါ ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေသည် သည် ကီလ်ဝါဟု ခေါ်သော ယနေ့ခေတ် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နေရာတွင် အခြေပြု အုပ်စိုးခဲ့သော ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်မှု ၏အာဏာ အမြင့်မားဆုံး အချိန်တွင် ဩဇာအာဏာမှာ ကင်ညာအပါအဝင် ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုလုံးကို ဖြန့်ကျက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေကို ၁၀ ရာစုတွင် အီရန်တောင်ပိုင်း ရှီရဇ် ဒေသမှ ပါရှား ဆူလတန် တစ်ဦး&lt;ref&gt;Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847&lt;/ref&gt; ဖြ်စသော အလီ အစ်ဘ် အယ်လ် ဟာဆန် ရှီရာဇီ &lt;ref&gt;شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360&lt;/ref&gt; က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ဆက်ခံသည့် ဆူလတန်များသည် သန္တာကျောက်ဖြင့် ဗလီများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ကြေးပြားများကိုလည်း စတင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Watson&quot;&gt;Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004) [http://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&amp;printsec=frontcover ''Makran, Oman, and Zanzibar''], Volume 3 of Islam in Africa, BRILL, p. 62 ISBN 9004137807.&lt;/ref&gt;

[[File:British Museum Kilwa pot sherds.jpg|thumb|left|၁၀ရာစုတွင် ပါရှား ဆူလတန်  အလီ အစ်ဘ် အယ်လ် ဟာဇန် ရှီရာဇီ ထူထောင်ခဲ့သောကီလ်ဝါ ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေမှ မြေအိုးကွဲများ]]

ဆွာဟီလီတို့သည် မွမ်ဘာဆာကို အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်ခု အဖြစ်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ မြို့ပြနိုင်ငံများသာမက ပါရှား၊ အာရေဗျ နှင့် အိန္ဒိယရှိ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ နေရာများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပြုခဲ့ကြသည်။
&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=6u3CRDloG-YC&amp;pg=PA22 |title=Hybrid Urbanism |publisher=Greenwood Publishing Group |date= 30 March 2001|isbn=978-0-275-96612-6|author=Alsayyad, Nezar}}&lt;/ref&gt;

၁၇ ရာစု နောက်ပိုင်း ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်းကို အိုမာနီ အာရပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီး တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည့် အခါတွင် အိုမန် နှင့် ဇန်ဇီဘာရှိ စိုက်ခင်းတို့ရှိ အလုပ်သမား လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆည်းရန် အာရပ်တို့က ကျွန်ရောင်းဝယ်မှုကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' Online.&lt;/ref&gt; အစပိုင်းတွင် ရောင်းဝယ်သူတို့မှာ အိုမန်မှသာ အဓိက လာကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဇန်ဇီဘာမှလည်း အများအပြား လာရောက်ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html |date=30 December 2007 }}. Nationalgeographic.com.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ပေါ်တူဂီ တို့ကလည်း အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုရာတွင် ဗြိတိသျှ ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရေး သမားတို့၏ ကြားဖြတ်နှောင့်ယှက်မှုကို ကြုံရသဖြင့် အိုမန်နှင့် ဇန်ဇီဘာတို့ ထံမှ ကျွန်များကို စတင် ဝယ်ယူခဲ့ကြလေသည်။

ဆွာဟီလီ ဘာသာစကား၊ အာရပ်ဘာသာ စကားပါဝင်သော ဘန်တူ ဘာသာစကား၊ ပါရှား ဘာသာစကားနှင့် အခြား အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းမှ အငှားသုံးသော စကားလုံးများဖြင့် ခြားနားသော လူမျိုးတို့ အခြား ကုန်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတွင်လည်း ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ ငှားသုံးသော စကားလုံးများ ရှိသည်။

ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာ အတွင်း ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းသည် ကုန်သည်မှားနှင့် စွန့်စားသွားလာသူများအတွက် အိမ်ရှင် အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းတွင် စီတန်း တည်ရှိနေသော မြို့ပြများတွင် မာလင်ဒီ လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့မှာ ၁၄ ရာစုကတည်းကပင် ဆွာဟီလီတို့၏ အရေးပါသော နေထိုင်ရာ အဖြစ်တည်ရှိနေခဲ့ပြီး တစ်ချိန်က အာဖရိက ဂရိတ်လိတ် ဒေသတွင် မွမ်ဘာဆာနှင့် အပြိုင်အဆိုင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ မာလင်ဒီသည် သာမန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အတွက် ဖော်ရွေသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၄၁၄တွင် မာလင်ဒီရှိ ဆွာဟီလီ ဆူလတန်က စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ကျန်းဟီ]]၏ ခရီးစဉ်တွင် တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်နှင့် သံတမာန် ဆက်ဆံရေး စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/sultan/expl2_01.html |title=Sultan of Malinda, PBS |publisher=Pbs.org |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;မာလင်ဒီ အာဏာပိုင်တို့သည် ၁၄၉၈တွင် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ဗတ်စကို ဒဂါးမား]] ကိုလည်း လက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။

===ဗြိတိသျှကင်ညာ (၁၈၈၈-၁၉၆၂)===
[[File:Africa 1909 16a.png|thumb|right|၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိက]]
ဇမ်ဇီဘာရှိ ဆူလတန်၏ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှု အပေါ်တွင် ဂျာမန်တို့က အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံ အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ရာမှ ကင်ညာ၏ ကိုလိုနီ သမိုင်းကြောင်း စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိက ကုမ္ပဏီ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဂျာမန်တို့က ၁၈၉၀ တွင် ဗြိတိန်သို့ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပေးအပ်ရာမှ ဗြိတိသျှတို့၏ နေမဝင် အင်ပါယာ တပ်မတော် ၏ လှုပ်ရှားမှု ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားသော ကင်ညာ-ယူဂန်ဒါ ရထားလမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Encyclopedia Britannica&quot;&gt;Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt;

ထို ရထားလမ်းအား အချို့သော ဒေသခံ လူမျိုးတို့က လက်မခံပဲ ကန့်ကွက် တော်လှန်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် နန်ဒီ လူမျိုးများက ၁၈၉၀ မှ ၁၉၀၀ ထိ ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့က ရထားလမ်းကို ပြီးဆုံးအောင် ဖောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ဒီတို့သည် ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ခြင်းကို နှောင့်ယှက်သော ပထမဆုံးသော ဒေသခံများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၂၀ တွင် အရှေ့အာဖရိက အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံအား ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ထိုဒေသရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ကို အစွဲပြုကာ ကင်ညာဟု အမည်သစ် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Encyclopedia Britannica&quot;/&gt;

ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်သည့် လုပ်သားများ အတွက် အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသား အမြောက်အမြား ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;&gt;[[R. Mugo Gatheru]] (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, ISBN 0786421991&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက် အိန္ဒိယသားများမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး နောင်တွင် အစ်စမေးလ် မူဆလင် နှင့် ဆစ်ခ် အစရှိသော ကင်ညာရှိ သိသာထင်ရှားသော အိန္ဒိယ အုပ်စုများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jenkins, Orville Boyd  |url=http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html |title=Sikh |publisher=Orvillejenkins.com |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;

ဆာဗိုနယ်ကို ဖြတ်၍ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် အချို့သော အိန္ဒိယ ရထားလမ်း အလုပ်သမားများနှင့် ဒေသခံ အာဖရိက အလုပ်သမားများမှာ [[ဆာဗို လူသားစား ခြင်္သေ့များ]] ဟု အမည်ရသော ခြင်္သေ့ နှစ်ကောင်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 |title=Ismaili muslim |publisher=Magicalkenya.com |accessdate=16 April 2010 |archivedate=3 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090103151208/http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၁၄ ဩဂုတ်လ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သော အခါတွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့ အာဖရိက ဘုရင်ခံ နှင့် ဂျာမန် အရှေ့အာဖရိက ဘုရင်ခံတို့ နုနယ်သေးသော ကိုလိုနီများကို တိုက်ပွဲများမှ ကင်းလွတ်ရန်အတွက် ယာယီ မပစ်ခေတ်ရေး သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သည်။ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ပေါလ် ဗွန် လက်တောင်း ဗော်ဘက်ခ် သည် ဂျာမန် စစ်တပ်များကို ဦးဆောင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ အရင်းအမြစ်များကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီ နိုင်ငံနှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေသော်လည်း ဗွန်လက်တောင်း သည် ထိရောက်သော ပြောက်ကျားစစ်ကို ဆင်နွဲနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ်းလွန် တွင်နေထိုင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ ရိက္ခာများကို လမ်းမှ ဖြတ်တောက်၍ လုံးဝ မရှုံးနိမ့်ဘဲ ရှိနေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ၁၉၁၈ ခုနှစ် စစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီး ၁၄ ရက် ကြာသည့် အခါတွင်မှ ယနေ့ခေတ် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ နေရာဖြစ်သော မြောက်ရိုဒီးရှားတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt;
[[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|left|၁၈၉၉ ခုနှစ် ကင်ညာ-ယူဂန်ဒါ ရထားလမ်းကို မွမ်ဘာဆာ အနီးတွင် တွေ့ရပုံ]]
ဗွန်လက်တောင်း ကို ဖမ်းမိနိုင်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှ တို့သည် အိန္ဒိယမှ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ စစ်တပ်ကို ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းကျသော နေရာများမှ ရိက္ခာများကို သယ်ပို့နိုင်ရန် အထမ်းသမား အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ကယ်ရီယာကော့ပ် ဟုခေါ်သော စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အာဖရိကသား ၄ သိန်းကျော်ကို အသုံးပြုခဲ့ရာ ထိုသူတို့၏ ရေရှည် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု အတွက် အထောက်အပံ့ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt;

၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဗြိတိသျှ နှင့် အခြား ဥရောပ လယ်သမားတို့ အခြေချခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့မှာ ကော်ဖီ နှင့် လက်ဖက် တို့ကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာ လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html &quot;We Want Our Country&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |date=23 July 2013 }}. Time. 5 November 1965.&lt;/ref&gt;၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ လူဖြူ  ၃၀,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံစီးပွားရေး အပေါ်တွင် သူတို့၏ ပံ့ပိုးမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပြောရေး ဆိုခွင့် ရလာခဲ့ကြသည်။

အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့် ဒေသတွင် ယခင်ကတည်းက ကီကူယူး လူမျိုး တစ်သန်းခန့် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားများ အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဥရောပတို့၏ ဥပဒေအရ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် မရှိ ပေ။ နောက်မှ အခြေချ နေထိုင်သူတို့က သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန် ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားတို့ ကော်ဖီ စိုက်ပျိုးမှုကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး တဲခွန် ကောက်ခံခဲ့သဖြင့် မြေယာမရှိသူတို့မှာ သူတို့၏ လုပ်အားအတွက် ပြန်ရသည်မှာ နည်းသည်ထက်နည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ သဖြင့် မြို့ကြီးများသို့  အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt; ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ကင်ညာ၌ နေထိုင်သော လူဖြူ  ၈၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;&quot;''[http://books.google.com/books?id=R-r3g6OdLEUC&amp;pg=PA28 Kenya]''&quot;. Matthew Firestone (2009). p. 28. ISBN 1741047730&lt;/ref&gt;

၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် [[အဲလိဇဘက် ၂ ဘုရင်မကြီး]] နှင့် သူမ၏ ခင်ပွန်း ဖိလစ် မင်းသားတို့ ကင်ညာနိုင်ငံ ထရီးတော့ပ် ဟိုတယ်တွင် အပန်းဖြေခရီး လာရောက်နေခိုက်တွင် သူမ၏ ဖခင် ဆဌမမြောက် ဂျော့ရှ် ဘုရင် အိပ်နေရင်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မင်းသမီးငယ်သည် သူမ၏ ခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး အိမ်သို့ အမြန်ပြန်ကာ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ ၂ သည် [[ဝက်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း]]တွင် ဘိသိက်ခံခဲ့ပြီး လူတစ်ဦးက သူမသည် အာဖရိကရှိ သစ်ပင်ပေါ်သို့ မင်းသမီး အဖြစ် တက်သွားပြီး ဘုရင်မ အဖြစ် ပြန်ဆင်းလာခဲ့သည်ဟု တင်စားပြောဆိုလေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Hugo | last=Vickers | title=Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen | date=29 January 2012}}&lt;/ref&gt;

====မောမော ပုန်ကန်မှု (၁၉၅၂-၁၉၅၉)====
[[File:Statue of Dedan Kimathi Nairobi, Kenya.jpg|thumb|၁၉၅၀ ခုနှစ်များ အတွင်းက ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီစနစ်ကို ပုန်ကန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ကင်ညာ မောမော သူပုန် ခေါင်းဆောင် ဒီဒန် ကီမာသီ၏ ရုပ်တု]]
၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အထိ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်သော မောမော ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံမှ ဘုရင်၏ အာဖရိက ရိုင်ဖယ်တပ် အပါအဝင် ဗြိတိသျှနှင့် အာဖရိကတပ်များကို တောင်းခံ ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့သည် သူပုန် နှိမ်နှင်းရေးကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် မေ လမှ စတင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျော့ရှ် အားစ်ကိုင်း မှ ကိုလိုနီ တပ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့ကာ [[ဝင်စတန် ချာချီ]] က နောက်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot;&gt;Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.&lt;/ref&gt; 

ဂျင်နရယ် ချိုင်းနား ဟု အမည်ရသော ဝါအူဟီအူ အီတိုတဲ ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၅တွင် ဖမ်းဆီးရမိပြီး နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုများမှ မောမော တပ်တို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပိုမို နားလည် သိရှိခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်း များစွာ ပြင်ဆင် စီမံခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ တွင် အန်ဗေးစစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှ နိုင်ရိုဘီကို စစ်ရေး အရ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းနေသူတို့ကို စိစစ်ကာ မောမော ထောက်ခံသူများကို အကျဉ်းစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်တပ်များတွင် အာဖရိက သစ္စာခံများ ပါဝင်ပြီး ဗြိတိသျှ စစ်တပ်နှင့် ဘုရင်၏ ရိုင်ဖယ်တပ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြား စစ်တပ်များ မပါဝင်သဖြင့် အစိုးရ၏ နည်းဗျူဟာ များတွင် အချက်အချာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရေးပေါ် အခြေအနေ အပြီးတွင် အိမ်စောင့်တပ်များမှ မောမောသူပုန် ၄,၆၈၆ ဦးကို သတ်ပစ်ခဲ့ပြီး သူပုန် စုစုပေါင်း၏ ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၁တွင် နိုင်အာရီတွင် ဒီဒန် ကီမာသီကို ဖမ်းဆီးရမိပြီးနောက် မောမောတို့၏ ရှုံးနိမ့်ခြင်း အပြီးသို့ တိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးတိုက်ပွဲများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot;/&gt; ထိုအချိန်များ အတွင်း မြေပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် ပတ်သက်သော စနစ်များကို သိသိသာသာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ သစ္စာခံများကို ဆုပေး၍ မောမောများကို ဒဏ်ပေးသော ဆွင်နာတန် အစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။

===လွတ်လပ်သော ကင်ညာနိုင်ငံ (၁၉၆၃)===
[[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|150px|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတ နှင့် ကင်ညာကို တည်ထောင်သူ ဂျိုမို ကင်ညတ်တာ]]
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှ ဥပဒေပြု ကောင်စီသို့ တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်သော ပထမဆုံး ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့က အစွန်းမရောက်သော ဒေသခံ ပြိုင်ဖက်တို့ကို အာဏာလွှဲပေးရန် မျှော်လင့်ထားခဲ့သောလည်း ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစုမှ ဂျိုမို ကင်ညတ်တာက ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်ကလေးတွင် အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kenyadocex.com/political.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828080219/http://www.kenyadocex.com/political.html |archivedate=28 August 2010 |title=Political – Welcome to THE Kenya Document Exchange |publisher=Kenyadocex.com |accessdate=1 August 2010 }}&lt;/ref&gt;

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကင်ညာစစ်တပ်မှ မြောက်ပိုင်းနယ်စပ် ခရိုင်တွင် နေထိုင်ပြီး မြောက်ဘက် ဆိုမာလီ သမ္မတနိုင်ငံရှိ သူတို့၏ မျိုးနွယ်တူများနှင့် ပူးပေါင်းချင်သော ဆိုမာလီ သူပုန်များနှင့် ရှီဖတာစစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲရသည်။&lt;ref&gt;Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement &amp; Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83&lt;/ref&gt; ၁၉၆၇ အောက်တိုဘာလ အာရှုရာ ကြေညာချက်ဖြင့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို သဘောတူနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Hogg1986&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Hogg | first1 = Richard | year = 1986 | title = The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya | url = https://archive.org/details/sim_africa-uk_1986_56_3/page/319 | journal = Africa: Journal of the International African Institute | volume = 56 | issue = 3 | pages = 319–333 | jstor = 1160687 | doi = 10.2307/1160687 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howell1968&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Howell | first1 = John |date=May 1968 | title = An Analysis of Kenyan Foreign Policy | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1968_6_1/page/29 | journal = The Journal of Modern African Studies | volume = 6 | issue = 1  | pages = 29–48 | jstor = 158675 | doi = 10.1017/S0022278X00016657 }}&lt;/ref&gt;နောက်ထပ် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်မှုများကို တွန်းလှန်နိုင်ရန် အတွက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာသည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး ယခုထိတိုင် အသက်ဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pike, John  |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm |title=Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya |publisher=Globalsecurity.org |year=1992 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့ပြီး ဂျိုမို ကင်ညတ်တာသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kenya at the United Nations |author=Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations |url=http://kenyaun.org/polhistory.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html |archivedate=8 June 2009 |year=2002 |publisher=Consulate General of Kenya in New York |accessdate=15 February 2010 }}&lt;/ref&gt;

====မွိုင်ခေတ် (၁၉၇၈-၂၀၀၂)====
၁၉၇၈ ခုနှစ် ကင်ယတ်တာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင်သည် ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် တို့တွင်ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ မရှိဘဲ သမ္မတ အဖြစ် ဆက်လက် အရွေးခံခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တစ်ပါတီ စနစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အောက်တွင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကို တစ်နှစ်စော၍ ကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက် မအောင်မြင်သော စစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။

[[File:Moi and Bush.jpg|thumb|right|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင်ကို အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း ဂျော့ချ် ဒဗလျူ  ဘုရှ် နှင့် အတူ တွေ့ရပုံ]]
မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းမှုမှာ လေတပ်မှ ရာထူးငယ်သော ဝါရင့် တပ်သား အဆင့်ရှိ ဟဲဇာကိုင်းယား အိုချူ ကာမှ ဦးဆောင်စီမံ၍ လေတပ် အတွင်းမှ စစ်မှုထမ်း အမိန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်နေသော တပ်သားများ အဓိက ပါဝင်သည်။ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုကို ဆိုမာလီ စစ်ဘက် အရာရှိဟောင်း ဖြစ်သော စစ်ဦးစီးချုပ် မာမု မိုဟာမက် ဦးဆောင်သော တပ်များ မှ လျင်မြန်စွာ နှိမ်နင်း နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Society|year=1992|publisher=Nyamora Communications Limited|page=12|url=http://books.google.com/books?id=3MctAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; ထိုတပ်ဖွဲ့များတွင် ရဲဘက်မှ စစ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်သည်။


၁၉၈၀ ခုနှစ် ဂါရစ်ဆာ လူသတ်ပွဲ အပြင် ကင်ညာတပ်များသည် ၁၉၈၄ တွင် ကင်ညာ အရှေ့မြောက် ခရိုင်မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်သော ဝါဂဲလာ လူသတ်ပွဲကို ကျူးလွန် ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုလူသတ်ပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးရန် တရားဝင် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|accessdate=14 November 2013|newspaper=BBC|date=11 February 2011}}&lt;/ref&gt;

၁၉၈၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ် အစား မဲပေးသူများက မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်သော အမတ်၏ နောက်တွင် တန်းစီသည့် စနစ်ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထိုအချက်ကြောင့် ဒီမိုကရေစီ မဆန်သော အစိုးရ၏ သရုပ်ကို အမြင့်မားဆုံး ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် လှုပ်ရှားမှုများ အနှံ့အပြား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပါတီတစ်ခုတည်းကိုသာ ခွင့်ပြုသော ပုဒ်မ အပါအဝင် အခြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဒ်မ အများအပြားကို ရွေးကောက်ပွဲပြီး နှစ်များတွင် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |title=Handbook on Religious Liberty Around the World |chapter=Kenya |editor=Moreno, Pedro C. |place=Charlottesville, VA |publisher=The Rutherford Institute |access-date=29 July 2014 |archive-date=29 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၂ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် ပင် ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Anderson | first1 = David M. | year = 2003 | title = Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era? | url = https://archive.org/details/sim_african-affairs_2003-04_102_407/page/331 |  journal = African Affairs | volume = 102 | issue = 407| pages = 331–342 | doi = 10.1093/afraf/adg007 }}&lt;/ref&gt;

====၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ====

၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မွိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဆက်လက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရှိတော့ပဲ အတိုက်အခံ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ &quot;အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း&quot; မှ ယှဉ်ပြိုင်သော မွိုင်း ကီဘာကီ မှ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ အဖြစ် ဒေသခံ နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စောင့်ကြည်သူများမှ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အလှည့်အပြောင်း အချိန်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နှစ် ဆက်တိုက် မိုးခေါင်ခဲ့ပြီး နှစ် ၆၀ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး မိုးခေါင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက် တာကာနာ ဒေသတွင် အထိခိုက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;RedCross&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archivedate=4 January 2012 |title=Red Cross warns of catastrophe in Turkana |publisher=Kbc.co.ke |date=25 July 2011 |accessdate=7 August 2011 |author=Koech, Dennis }}&lt;/ref&gt; အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒေသအတွင်းရှိ ကျောင်းများကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Kscafthit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |title=Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana |publisher=Indcatholicnews.com |date=28 July 2011 |accessdate=7 August 2011}}&lt;/ref&gt; ထို ကပ်ဘေးကို ၂၀၁၂ အစောပိုင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် ကျော်လွန် နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့များမှ ရေပေးမြောင်းများတူးဖော်ခြင်း နှင့် အပင်မျိုးစေ့များကို ဖြန့်ဖြူးခြင်း အပါအဝင်  ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Unsfisiobrr&quot;&gt;Gettleman, Jeffrey (3 February 2012) [http://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. New York Times.&lt;/ref&gt;

==အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး==
[[File:Mwai Kibaki, October 2003.jpg|thumb|သမ္မတဟောင်း မွိုင်း ကီဘာကီ]]
ကင်ညာသည် သမ္မတ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင် နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ပါတီစုံ စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အစိုးရက ကျင့်သုံးသည်။ ဥပဒေပြု အာဏာကို အစိုးရနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော် သို့ အပ်နှင်း ထားသည်။ တရားစီရင်ရေးမှာ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေးတို့မှ သီးသန့်ဖြစ်သည်။ ယခင်က အထူးသဖြင့် ယခင် သမ္မတ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် လက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ တရားစီရင်ရေး၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည်ဟု စိုးရိမ်မကင်း ရှိခဲ့ကြသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့ ၏နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သော နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် ခြစားမှုများ ကိုတိုင်းတာသော [[အဂတိ လိုက်စားမှု နိုင်ငံများ နှိုင်းယှဉ်စာရင်း]] တွင် အနိမ့်ပိုင်း၌ ကျရောက်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၃၉ နေရာတွင် ရှိနေပြီး အမှတ်အားဖြင့် ၂၇/၁၀၀ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;TICPI&quot;&gt;{{cite web|title=Transparency International: CPI|url=http://www.transparency.org/country#KEN|publisher=Transparency International|accessdate=29 May 2013|archive-date=12 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KEN}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ကင်ညာ အစိုးရ အဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု အချို့ ရှိလာသည်။ ဥပမာ အားဖြင့် လွတ်လပ်သော ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင် အသစ် ဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Business Corruption in Kenya|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx|publisher=Business Anti-Corruption Portal|accessdate=4 April 2014}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၉၇ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပို၍ အသေးစိတ်ကျစွာ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ဥပဒေကို လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kenyaconstitution.org/history/ A short history of the 2010 Kenya constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030152612/http://www.kenyaconstitution.org/history/ |date=30 October 2012 }}. kenyaconstitution.org&lt;/ref&gt;

၂၀၀၂ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ပွင့်လင်းသော ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ရကတည်းက အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစု မှ နိုင်ငံရေးပါတီများ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ဖြစ်သော အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာ အာဏာ လွှဲပြောင်း ပေးခဲ့သည်။

သမ္မတ မွိုင်း ကီဘာကီ လက်ထက်တွင် အာဏာရလာသော ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ဖြစ်ပေါ်ရန်၊ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရန်၊ ပညာရေး တိုးမြှင့်ရန် နှင့် အခြေခံ ဥပဒေကို ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည်ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ အချို့သော ကတိများသာ လက်တွေ့ အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့သည်။ မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အထက်တန်း ပညာရေး အတွက် ကုန်ကျ စရိတ်ကို အစိုးရမှ များစွာ ထောက်ပံ့မည် ဟု အစိုးရမှ ကြေညာချက် ထုတ်ခဲ့ပြီး အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို ပေးခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm |title=Africa &amp;#124; Free secondary schools for Kenya |publisher=BBC News |date=11 February 2008 |accessdate=26 February 2013}}&lt;/ref&gt;

===၂၀၀၇ ရွေးကောက်ပွဲများ===
၂၀၀၇ ခုနှစ် ကင်ညာ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;K'telwa, Kipkirui (26 October 2007) [http://allafrica.com/stories/200710261072.html ECK sets poll date as Raila maintains lead] ''The Standard''.&lt;/ref&gt; ထိုရွေးကောက်ပွဲမှာ သမ္မတ၊ ပါလီမန် နှင့် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ အားလုံး အတွက် ဖြစ်သည်။

ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲမှာ လွတ်လပ်ပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တရားမျှတသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲမှ သိသာသော ပြောင်းလဲမှု များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအထဲမှ ကောက်နှုတ် တင်ပြရလျှင်-
* မိမိတို့ နေရာ အတွက် ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်သော အမတ် ၁၉၀ ဦး ထဲမှ ၇၁ ဦးသာ ပြန်၍ အရွေးခံရသည်။
* မိမိတို့ နေရာအတွက် ပြန်လှည်ယှဉ်ပြိုင်သော ဝန်ကြီး ၂၀ ဦး ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၂ ခုနှစ် အတွက် တရားဝင် အတိုက်အခံ အဖွဲ့ဖြစ်သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသားတပ်ပေါင်းစုမှာ ၆၂ နေရာမှ ၁၄ နေရာသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
* ကင်ညာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် အများဆုံး အဖြစ် အမျိုးသမီး ၁၅ ဦး ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။   စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် အဓိက အငြင်းပွားကြသော ပြဿနာများမှာ-
* ဒေသအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေများ ခွဲဝေပေးမှု
* အမတ်တို့၏ လစာ တိုးမြှင့်မှု
* ၉ ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်မှ အတည်ပြု/အတည်မပြု ခဲ့သော ဥပဒေများ
* ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင်မှု လက်ရှိသမ္မတ ကီဘာကီသည် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီမှ နေ၍ ပြန်လည်အရွေးခံရန် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ဘက်မှာ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ  ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက ရွေးကောက်ပွဲသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်း မမီ ဟု ပြောဆို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းသော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ-ကင်ညာမှ အရွေးခံသူ ကာလွန်ဇို မတ်စ်ယိုကာ ထံသို့ အရေးပါသော မဲအရေအတွက် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါသွားခဲ့ပြီးနောက် အပြီးသတ် ယှဉ်ပြိုင်မှုမှာ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အရွေးခံသူ ရိုင်လာ အိုဒင်ဂါနှင့် ကီဘာကီတို့ နှစ်ဦးသာ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဌာနချုပ်တွင် မဲရေတွက်နေစဉ် အိုဒင်ဂါ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ဦးစွာ ရောက်ရှိလာသဖြင့် အိုဒင်ဂါ မှာ ပထမတွင် မသိမသာ မဲ အသာရနေခဲ့ပြီး နောက်တွင် သိသိသာသာ မဲ အသာရလာခဲ့သည်။ မဲများကို ဆက်လက်ရေတွက်နေခဲ့ပြီးနောက် ကီဘာကီ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ရောက်လာသော အခါတွင် ကီဘာကီမှ မဲ အရေအတွက် အမီလိုက်လာခဲ့ပြီးနောက် သိသိသာသာ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကင်ညာရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ လုပ်ဆောင်ချက် မှားယွင်းသည်ဟု ဆိုပြီး  ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အိုဒင်ဂါက မိမိဘာသာ ပြည်သူ့ သမ္မတ ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး မဲပြန်လည်ရေတွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080312123250/http://www.chinadaily.com.cn/language_tips/auvideo/2008-01/07/content_6375707.htm Kenya election violence threatens its economic gains]. chinadaily.com.cn (7 January 2008).&lt;/ref&gt;

ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများမှ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသဖြင့် လူ ၁၀၀၀ ခန့် သေဆုံးပြီး လူ ၆၀၀,၀၀ ခန့် မိမိတို့ နေအိမ်မှ စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;&quot;[http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL0743589._CH_.2400 Up to 1,000 killed in Kenya crisis – Odinga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715200529/http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL0743589._CH_.2400 |date=15 July 2009 }}&quot;. Reuters. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=68&amp;art_id=nw20080113081804606C678503 Kenya death toll hits 693: report]{{Dead link|date=December 2021 }}&quot;. IOL: News for South Africa and the World. 13 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ODI&gt;Samir Elhawary (2008) [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1522&amp;title=crisis-kenya-land-displacement Crisis in Kenya: land, displacement and the search for 'durable solutions'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226064907/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1522&amp;title=crisis-kenya-land-displacement |date=26 February 2010 }} Overseas Development Institute&lt;/ref&gt; ထိုအငြင်းပွားမှုမှ ၁၉၉၂ နှင့် ၁၉၉၇ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဖြ်စပွားခဲ့သော နောက်ခံအခြေအနေများ ဖြစ်သည့် မြေယာခွဲဝေမှု နှင့် ဆိုင်သော တင်းမာမှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။&lt;ref name=ODI/&gt; လူ သိန်းပေါင်းများစွာတို့သည် မိမိတို့၏ မြေမှ ဖိအားပေး နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရပြီး ဒေသ အတွင်းသို့ လက်နက်များ တင်သွင်းလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် မျှော်လင့်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။&lt;ref name=ODI/&gt;

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးဖူးချုပ်ဟောင်း [[ကိုဖီ အာနန်း]] ဦးဆောင်သော အာဖရိကရှိ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များက နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းအတွက် ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေတစ်ခုကို ညှိနှိုင်း ရှာဖွေ ပေးခဲ့ကြသည်။

ရွေးကောက်ပွဲ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အစိုးရနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ အနာဂတ်တွင် ထိုသို့သော အခြေအနေများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမှန်တရား၊ တရားမျှတမှုနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ကော်မရှင်မှ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ခြင်း နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးတို့ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

===၂၀၀၈===
[[File:Raila Odinga, 2009 World Economic Forum on Africa-1.jpg|thumb|right|ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ရိုင်လာ အိုဒင်ဂါ]]
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် ကီဘာကီ နှင့် အိုဒင်ဂါတို့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ရန် သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ထိုသဘောတူညီချက် အရ အိုဒင်ဂါသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို သဘောတူညီချက် အရ ပါလီမန် အတွင်း ပါတီတို့၏ အင်အားပေါ်မူတည်၍ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီ နှင့် လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခု စလုံးမှ အမတ်များကို အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီး ခန့်အပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဒု-သမ္မတ တစ်ဦး နှင့် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ခန့်အပ်ရန်လည်း သဘောတူညီကြသည်။ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ အပြီးတွင် ပါလီမန်မှ ထိုသဘောတူညီချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး ညွန့်ပေါင်း အစိုးရမှာ လက်ရှိ လွှတ်တော် သက်တမ်း ကုန်သည် အထိ သို့မဟုတ် တစ်ဘက်ဘက်မှ ထိုသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်သည် အထိ သက်တမ်းရှိမည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Agreement on the Principles of Partnership of the Coalition Government|url=http://www.dialoguekenya.org/index.php/agreements.html|work=Kenya National Dialogue &amp; Reconciliation|accessdate=3 June 2013|archivedate=24 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824030037/http://dialoguekenya.org/index.php/agreements.html}}&lt;/ref&gt;

ဝန်ကြီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အသစ်တွင် အစိုးရ၏ ယန္တရားများကို စီမံခံ့ခွဲနိုင်ရန် အတွက် အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပါဝင်ပြီး လွှတ်တော်တွင် အမတ်ရာခိုင်နှုန်းများသော ပါတီ သို့မဟုတ် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ရွေးချယ်ခံ လွှတ်တော် အမတ်မှ ဦးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ကိုဖီအာနန်းနှင့် ကုလသမဂ္ဂမှ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော သူ၏ အဖွဲ့၊ အာဖရိက သမ္မဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဂျာကာယာ ကီကွီတီတို့ ယခင်က ပြိုင်ဘက်များ သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးပွဲသို့ အတူတကွ ခေါ်ဆောင်လာသည်ကို နိုင်ငံတော် ရုပ်သံမှ ထုတ်လွှင့်၍ တကမ္ဘာလုံးမှ စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ တွင် ပါတီနှစ်ဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်များ အာဏာ ခွဲဝေရေး သဘောတူညီမှုနှင့် ပတ်သက်သော အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080305205228/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/02/29/us.kenya.ap/index.html 'Hope is back' for Kenya].  CNN.com (29 February 2008)&lt;/ref&gt;အာဖရိကတွင် အတည်ငြိမ်ဆုံးနှင့် အကြွယ်ဝဆုံး ဖြစ်ခဲ့သော နိုင်ငံအား ပြန်လည် ကယ်ဆယ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ကင်ညာ ဥပဒေပြု အမတ်များမှ အာဏာခွဲခြမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၀၈ ခု၊ မတ်လ ၁၈ ရက်တွက် တခဲနက် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ သဘောတူညီချက်မှ ကီဘာကီ၏ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီနှင့် အိုဒင်ဂါ၏ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီတို့ကို အတူတကွ ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး အာဏာကို အညီအမျှ ခွဲဝေယူထားသော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းမှု အတွက် အရိပ်လက္ခဏာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/africa/2008/03/200852512613636225.html Kenyan MPs pass power-share law]. Al Jazeera English (18 March 2008)&lt;/ref&gt;

===မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ===
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်တွင် သမ္မတ ကီဘာကီသည် ဝန်ကြီး ၄၁ ဦးပါဝင်သော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရအဖွဲ့ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ၎င်း၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပါဝင်သည်။ ဒု-ဝန်ကြီး ၅၀ ဦး အပါအဝင် အစိုးရ အဖွဲ့သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ နိုင်ငံတော် အိမ်တော်တွင် ဒေါက်တာ ကိုဖီ အာနန်း နှင့် အခြား ဖိတ်ကြားထားသော ဂုဏ်သရေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ 

ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဖယ်ရှားရန်&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8486238.stm |title=Kenya MPs opt to scrap prime minister position |publisher=BBC News |date=28 January 2010 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;  နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင်သမ္မတ၏ အခွင့်အာဏာကို လျှော့ချရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြောင်းလဲရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ရန် လျာထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအတွက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပြွ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်မှာ ထောက်ခံမဲ အများအပြား အသာရပြီး အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bbc20100805&quot;&gt;{{cite news
 | title = Kenyans back change to constitution in referendum
 | work=BBC
 | date = 5 August 2010
 | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-10876635
 | accessdate =6 August 2010}}&lt;/ref&gt; တခြားပြင်ဆင်ချက်များ နှင့် အတူ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် ဒေသခံ အစိုးရများသို့ အခွင့်အာဏာ ပိုမိုပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့အား နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးများ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gettleman&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/08/06/world/africa/06kenya.html?_r=1|title=Kenyans Approve New Constitution |publisher=The New York Times |date=5 August 2010 |accessdate=11 August 2010 | first=Jeffrey | last=Gettleman}}&lt;/ref&gt; ထို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ အူဟူရူ ဥယျာဉ်တွင် အမြောက် ၂၁ ချက် ပစ်ဖောက် ဂုဏ်ပြုမှု အပါအဝင် ပျော်ရွှင်ဖွယ် အခမ်းအနား အဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြု ကြေညာခဲ့သည်။ ထို အခမ်းအနားကို အာဖရိက ခေါင်းဆောင် အများအပြားက ချီးမြှောက်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်းမှ ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ ထိုနေ့မှ စ၍ ဒုတိယ သမ္မတနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။

===၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် အစိုးရသစ်===

ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်နှင့် အတူ သမ္မတ ကီဘာကီမှာ ရွေးကောက်ခံနိုင်သည့် သက်တမ်းကျော်လွန်သွားသဖြင့် တတိယ သက်တမ်း ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိတော့ဘဲ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် အူဟူရူ ကင်ယတ်တာမှာ မတ်လ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မဲအရေအတွက် ၅၀.၅၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။

====နိုင်ငံတကာ ခေါင်းဆောင်များ လည်ပတ်ခြင်း====
သမ္မတ ကင်ယတ်တာနှင့် ဒု-သမ္မတ ဝီလီယမ် ရူတို တို့ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံးတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အရေးအခင်းများ အတွက် တရားရင်ဆိုင် နေရသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]] က ၂၀၁၃ ခုနှစ် အာဖရိက ခရီးစဉ် အတွင်း ကင်ညာနိုင်ငံကို အလည်အပတ် မပြု ခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;Epatko, Larisa, [http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html &quot;Why Obama Is Visiting Senegal, South Africa and Tanzania But Not Kenya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121185125/http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html |date=21 January 2014 }}, ''PBS NewsHour'', 25 June 2013. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt; ထိုနှစ် နွေရာသီ နှောင်းပိုင်းတွင် ကင်ယတ်တာသည် တရုတ်သမ္မတ [[ရှီကျင့်ဖျင်]] ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရုရှားနိုင်ငံတွင် တစ်ထောက်နားခဲ့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကိုမူ သမ္မတ အဖြစ် အလည်အပတ် မပြုခဲ့ပေ။&lt;ref name=wp01&gt;Raghavan, Sudarsan, [http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html &quot;In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first&quot;], Washington ''Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at ''capitalfm.co.ke'' linked to here [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ |date=18 August 2013 }}. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt;

===အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ===
[[File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg|thumb|ကင်ညာ၏ ကောင်တီ ၄၇ ခု]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကောင်တီ ၄၇ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားပြီး ထိုကောင်တီများကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်အရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသော ပထမဆုံး အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက ဦးဆောင် အုပ်ချုပ်သည်။ ထို ကောင်တီ ၄၇ ခုသည် ယခု အခါ နိုင်ငံ၏ ပထမ အဆင့် တိုင်းဒေသကြီးများ အဖြစ် ရှိကြသည်။ ယခင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အဟောင်းအရ ကင်ညာ နိုင်ငံတွင် ပြည်နယ် ၈ ခု ရှိပြီး သမ္မတမှ ခန့်အပ်သော ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး များက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို ပြည်နယ်များကို ခရိုင်များ အဖြစ် ဆက်လက် ပိုင်းခြား ကြသည်။

ကောင်တီ တစ်ခုချင်းစီတွင် မဲဆန္ဒနယ်များ ပါဝင်ကြသည်။ ၂၀၁၀တွင် ယာယီ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မဲဆန္ဒနယ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ကာ ၎င်း၏ အစီရင်ခံစာအရ မဲဆန္ဒနယ် အသစ် ၈၀ ခုကို ထပ်မံ ဖြည့်သွင်းရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီက ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်း ၂၁၀ ခု ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kenya Roads Board [https://web.archive.org/web/20080113052023/http://www.krb.go.ke/constituency.php Constituency funding under the RMLF]&lt;/ref&gt;

==စီးပွားရေး==
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အတိုးတက်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ကြွယ်ဝသော မြို့နေ လူဦးရေ တချို့တဝက်ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံအား ချမ်းသာသောနိုင်ငံဟု အထင်ရောက်စရာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံ တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း]] အားဖြင့် ၀.၅၁၉ မျှသာ ရှိ၍ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၆ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၄၅ မျှသာ ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ကျဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းသော ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှာ လုံးဝ ဆင်းရဲမွဲတေလျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/Kenya-poverty-level-is-down-to-38-per-cent-says-World-Bank-/-/539552/1886338/-/hboscsz/-/index.html Kenya’s economic growth prospects hang on exports, says World Bank – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128100359/http://www.businessdailyafrica.com/Kenya-poverty-level-is-down-to-38-per-cent-says-World-Bank-/-/539552/1886338/-/hboscsz/-/index.html |date=28 November 2014 }}. businessdailyafrica.com. Retrieved on 9 August 2013.&lt;/ref&gt; အရေးပါသော စိုက်ပျိုးမွေမြူရေး ကဏ္ဍမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး ထုတ်ကုန် စွမ်းရည်ပြည့်ဝမှု မရှိပေ။ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသော အလုပ်သမားတို့ ထိုကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသဖြင့် အစားအသောက် ဖူလုံပြီး ဖွံ့ဖြိုးသော နိုင်ငံများ၏ အလုပ်သမား ၃ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြားလှသည်။

[[File:Mombasa-MarketHall.jpg|thumb|right|မွမ်ဘာဆာရှိ ဈေးခန်းမ]]
အနောက်နိုင်ငံများမှ အလှူရှင်များ၏ အစိုးရနှင့် ပတ်သက်ပြီး မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်မလာ၍ စိတ်ပျက်မှုများ ရှိသော်လည်း စီးပွားရေးသည် များစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ခရီးသွား လုပ်ငန်းအားဖြင့် အလွန် ကောင်းမွန်ပြီး၊ ပညာရေး နှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် အတော်အတန် ကောင်းမွန်ကာ မိုးခေါင်သည့်နှစ်များ အပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ အထူးသဖြင့် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးမှုတွင် လက်ခံနိုင်လောက်သည့် အနေအထား ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၇ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြား ကြွေးမြီများကို များစွာ လျော့ချနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; သို့သော်လည်း ထိုအရာများမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အငြင်းပွားမှုများ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ မငြိမ်သက်မှုများကြောင့် အလျင်အမြန် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၌ ကြောက်မခန်းလိလိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းက အလျှင်အမြန် တိုးချဲ့လာသော ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်ကာ ယခုတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်များမှာ စိတ်မချရသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍမှ ထွက်ပေါ်လာပြီး ထိုကဏ္ဍတွင် ပြည်တွင်း အလုပ်သမား၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။ (စီးပွားရေး နိမ့်ကျသော နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရတတ်သော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွက် အဓိက တွန်းအားဖြစ်သော အစားအသောက် လုံခြုံမှု မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။) နိုင်ငံ လူဦးရေ အတော်များများမှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုနှင့် အမြဲကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရသည်။ စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိပြီး အသေးငယ်ဆုံးသော ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။

ကင်ညာသည် ယခင်က လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ရှိပြီး လောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင်  အစိုးရ၏ ဈေးနှုန်းနှင့် ပတ်သက်သော ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း လတ်တလော ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ အရ အစိုးရ အနေနှင့် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သော ဂျုံမှုန့်၊ ရေနံဆီ နှင့် ဟင်းချက်ဆီ စသည်တို့တွင် ဈေးနှုန်းကို ဆုံးဖြတ်ခွင့် နှင့် ထိန်းချုပ်ခွင့် ရှိလာသည်။

ယခု မရှိတော့ပြီ ဖြစ်သော ကင်ညာ စာတိုက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံပိုင် ကော်ပိုရေးရှင်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း အားဖြင့် အရှေ့အာဖရိက၏ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဆာဖရီကွန် ကဲ့သို့သော ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အများအပြားဖြင့် ပြန်လည် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။
[[File:Kenya Export Treemap.jpg|thumb|left|ကင်ညာ၏ ထုတ်ကုန် တင်ပို့မှု ခွဲတမ်း]]
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ခန့်မှန်းချက်အရ စီးပွားရေး မျှော်မှန်းချက်မှာ အကောင်းဖက်တွင် ရှိပြီး ၄-၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် တန်ဖိုး တိုးတက်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် တိုးချဲ့မှု နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ ပြန်လည် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၄.၃ ရာခိုင်နှုန်း စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ခဲ့သည်။
.&lt;ref name=WorldBanki&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs|title=Kenya Economic Update|publisher=The World Bank|author=Fengler, Wolfgang|date=5 December 2012|access-date=30 July 2014|archive-date=9 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309030739/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


[[File:Kenya, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|ကင်ညာ၏ ၁၉၇၀မှ ၂၀၁၀ အတွင်း လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်း အတက်အကျ]]
[[File:Safari Gepard Tsavo Kenia 02.JPG|thumb|အရှေ့ဆာဗို အမျိုးသားဥယျာဉ်]]
၁၉၉၆ မတ်လတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် ယူဂန်ဒါးနိုင်ငံ တို့မှ သမ္မတများ အရှေ့အာဖရိကအစုအဝေး ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အရှေ့အာဖရိက အစုအဝေး ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ကုန်သွယ်ခွန် နှင့် အကောက်ခွန်များ ညီတူညီမျှ ရှိရန်၊ လူများ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ရန် နှင့် ဒေသအတွင်း အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် အရှေ့ အာဖရိက နိုင်ငံ ၃ ခုတို့ အကောက်ခွန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

ပိုမိုထိရောက်ပြီး အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိစေသော နည်းပညာ-အသိပညာ-တတ်ကျွမ်းမှုကို အခြေခံသော ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းဖြစ်သည့် စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်သမားထု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသော်လည်း ကျန်ရှိနေသော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |publisher=Library of Congress |work=Federal Research Division|title=Country Profile: Kenya |date=June 2007 |accessdate=23 April 2011}}&lt;/ref&gt;

ကင်ညာသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်။ နိုင်ရိုဘီ စတော့ အိတ်ချိန်း သည် ဈေးကွက် အရင်းပြုခြင်း အားဖြင့် အာဖရိကတွင် စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိသည်။ ကင်ညာ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ကင်ညာ ဗဟိုဘဏ်က ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် လုပ်ငန်းပေါင်း ၄၃ခု အပြင် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် အပေါင်ခံ ကုမ္ပဏီများ၊ ငွေစုငွေချေး အဖွဲ့အစည်း ၄ ခု နှင့် နိုင်ငံခြားငွေ လဲလှယ်ရေး လုပ်ငန်းပေါင်း များစွာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt;

===ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း===
[[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို နောက်ခံပြုထားသော အမ်ဘိုဆယ်လီ အမျိုးသားဥယျာဉ်မှ ဆင်များ]]

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသော ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှာ အဓိက ဖြစ်သည်။ [[ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း]]သည် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အချိန်မှ စ၍ နှစ်အတော်များများတွင် ပုံမှန် ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များသို့ အရောက်တွင် နိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များတွင် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]] နှင့် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]မှ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ ကမ်းခြေများ နှင့်  အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ၈၀၃၄ စတုရန်းမိုင် (၂၀,၈၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသော အရှေ့ နှင့် အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်တို့ အဓိက ပါဝင်သည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများက [[ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား]]များ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းသည် ယခင် နှစ်အနည်းငယ်က သိသိသာသာ ပြန်လည်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ [[စီးပွားရေး]] ဖွံ့ဖြိုးမှု အရှိန်အဟုန် ရလာစေရန် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသော အစိတ်အပိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြား ဝင်ငွေ ရရှိရာ ကဏ္ဍ ဖြစ်ပြီး [[ပန်း]]၊ [[လက်ဖက်]] နှင့် [[ကော်ဖီ]] တင်ပို့မှုတို့က နောက်မှ လိုက်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၈၀၃ သန်း ရရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် ရရှိခဲ့သော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၉၉ သန်းမှ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ ဈေးဝယ်ရန်ကုန်တိုက်များ အများအပြား ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဟိုက်ပါမတ်ကတ်ကြီး ၂ ခုလည်း ကင်ညာတွင် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။

===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်း===
[[File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|thumb|ကဲရိုချီ ကောင်တီ၊ ကဲရိုချီ အနီးမှ လက်ဖက်စိုက်ခင်း]]
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (ဂျီဒီပီ) အား ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ပံ့ပိုးသည့် ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သစ်တော လုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အပါအဝင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး လစာရရှိသော အလုပ်သမား၏ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ပြည်ပပို့ကုန် အမြတ်ငွေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်။ အဓိက ဝင်ငွေရသော ကောက်ပဲသီးနှံများမှာ လက်ဖက်၊ ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် ကော်ဖီ တို့ ဖြစ်သည်။ ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် လက်ဖက်တို့သည် အဓိက ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသော ကဏ္ဍများ ဖြစ်ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပပို့ကုန်၏ တန်ဖိုးအများဆုံး နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အစားအသောက်အတွက် အဓိက ဖြစ်သော ပြောင်းကဲ့သို့သော အသီးအနှံများမှာ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲပေါ် များစွာ မူတည်နေသည်။ စိုက်ပျိုးနိုင်စွမ်း လျော့ကျမှုကြောင့် အစားအသောက် အကူအညီများ အခါအားလျော်စွာ လိုအပ်လျက် ရှိသည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မိုးခေါင်မှုကြောင့်  လူ ၁.၈ သန်း အတွက် အစားအသောက် အကူအညီ လိုအပ်ခဲ့သည်။

[[File:2DU Kenya 86 (5367322642).jpg|thumb|left|ကင်ညာတောင် ဒေသတွင် အလုပ်လုပ်နေသော ကင်ညာ လယ်သမား တစ်ဦး]]
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ဒေသများအတွက် ကောက်ပဲသီးနှံ သုတေသန အဖွဲ့ မှ ဦးဆောင်သော ယာယီပူးပေါင်းအဖွဲ့ တစ်ခုမှ လယ်သမားများအား ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ပဲစင်းငုံ အမျိုးအစားအသစ်များကို ပြောင်းအစား စိုက်ပျိုးရန် အတွက် ကူညီရာတွင် အောင်မြင်မှု အချို့ ရခဲ့သည်။ ပဲစင်းငုံသည် မိုးခေါင်မှုကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် ၆၅၀ မီလီမီတာ အောက်နည်းသော ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ နောက်ဆက်တွဲ စီမံကိန်းများမှ ပဲတောင့်ရှည်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ဒေသအတွင်း မျိုးစေ့ ထုတ်လုပ်မှု နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသူများ၏ ကွန်ယက်ကို တိုးတက်စေခြင်းဖြင့် အားပေးအားမြှောက် ပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် နိုင်ရိုဘီနှင့် မွန်ဘာဆာတို့၌ ထုတ်လုပ်သူနှင့် လက်ကားရောင်းချသူများကို ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း နှင့် ထုတ်လုပ်သူတို့၏ ရောင်ဈေးကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးမြှင့်စေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ [[ပဲစင်းငုံ]]ကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်း ကြောင့် လယ်သမား အချို့တို့အား လက်ကိုင်ဖုန်း မှစ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေ နှင့် မွေးမြူနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များ အထိ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ပိုင်ဆိုင်စေသဖြင့် ဆင်းရဲတွင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် အတွက် လမ်းစကို ဖွင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 Pigeonpea in Eastern and Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718193632/http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 |date=18 July 2014 }}. ICRISAT Posted 10 October 2012. Downloaded 26 January 2014.&lt;/ref&gt;

လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊  [[နာနတ်လျှော်]]၊ [[ဆေးဂန္ဓမာ]]၊ [[ပြောင်း]]နှင့် [[ဂျုံ]]တို့ကို အာဖရိကရှိ အအောင်မြင်ဆုံး စိုက်ပျိုးရေး ဒေသတစ်ခုဖြစ်သော မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများမှာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ကန္တာရဒေသများ မှ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသများ အထိ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ [[အုန်းသီး]]၊ [[နာနတ်သီး]]၊ [[သီဟိုဠ်စေ့]]၊ [[ချည်]]၊ [[ကြံ]]၊ နာနတ်လျှော် နှင့် ပြောင်း တို့ကို မြေနိမ့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အစားအစာ ဖူလုံမှုနှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော ဆင်းရဲမွဲတေမှုတိုကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ထိရောက်မှု အဆင့်တစ်ခုသို့ မတက်လှမ်းနိုင်သေးပေ။ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းသော နိုင်ငံသားများမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု စံသတ်မှတ်ချက်အောက် နိမ့်ကျနေကြပြီး နိုင်ငံသား အများအပြားမှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အကူအညီ ပေါ်တွင် မှီခိုနေရသည်။ ဆိုးရွားသောလမ်းများ၊ မလုံလောက်သော ရထားလမ်းများ၊ ထိထိရောက်ရောက် အသုံးမပြုနိုင်သော ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဈေးကြီးသော လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးတို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့ ဒေသနှင့် ခြောက်သွေ့ဆန် ဒေသများကို ဝေးလံခေါင်းပါးသော ဒေသများ အဖြစ် တည်ရှိစေပြီး အချို့ဒေသများရှိ လယ်သမားများမှာ ဈေးကွက်သို့ မတင်ပို့နိုင်သဖြင့် အစားအသောက်များ လယ်ကွင်းအတွင်း၌ပင် ပုပ်သိုးပျက်စီးခြင်းနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့်၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ နှင့် စက်တင်ဘာလ နောက်ပိုင်းတွင် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့မှ ကင်ညာအတွက် ကင်ညာနိုင်ငံသားများ အမည်ရသော အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya]. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda&lt;/ref&gt;

===စက်ရုံနှင့်ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း===
[[File:Kencom house.jpg|thumb|right|နိုင်ရိုဘီရှိ ကင်ညာကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် ဌာနချုပ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း အဖွံ့ဖြိုးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှကိုသာ ပံ့ပိုးပေးသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှာ မြို့ပြဒေသကြီးများ ဖြစ်သော နိုင်ရိုဘီ၊ မွမ်ဘာဆာ နှင့် ကီဆူမူး တို့တွင် စုပြုံတည်ရှိနေကြပြီး အစားအသောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည့် သီးနှံများ အချောသပ်ခြင်း၊ ဘီယာ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ကြံကြိတ်ခြင်း နှင့် လူသုံးကုန် ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာနေသော ဘိလပ်မြေ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ရှိနေသည်။ ကင်ညာတွင် ပြည်ပမှ တင်ပို့လာသော လောင်စာဆီ အကြမ်းစားများကို လောင်စာဆီနှင့် သက်ဆိုင်သော ပစ္စည်းများ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် လောင်စာဆီ အချောထုတ် လုပ်ငန်းလည်း ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် ပြည်တွင်း ဈေးကွက် အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ ထို့အပြင် ဒေသအတွင်း ဂျွာကာလီဟု ရည်ညွှန်းကြသော အိမ်သုံးပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ယာဉ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ လယ်ယာသုံး ပစ္စည်းများ ကို စနစ်တကျ မဟုတ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသော လုပ်ငန်းများလည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရှိပြီး ချဲ့ထွင်နေကြသည်။ 

ကင်ညာသည် အမေရိကန် အစိုးရ၏ အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးရေး နှင့် အခွင့်အလမ်းဖန်တီးရေး ဥပဒေတွင် အထောက်အပံ့ရသော နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သဖြင့် ယခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အပံ့ ဖြ်စသည်။ ထိုဥပဒေ အသက်ဝင်သော ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကင်ညာမှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့ရောင်းချသော အဝတ်အထည်မှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၄ သန်းတန်ဖိုးမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၇၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အခြား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူပြုသော အရာများမှာ စက်ကိရိယာများနှင့် ကုန်ကြမ်း အတွက် အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခြင်း အစရှိသော အစိုးရမှ စီစဉ်ပေးသော အခွန်အကောက် သတ်မှတ်ချက်များပင် ဖြစ်သည်။

===စွမ်းအင်===
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် အများစုမှာ တာနာမြစ် အထက်ပိုင်း ဆည်များနှင့် အနောက်ဘက် တာကွယ်ချောက်ဆည် ရှိ ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံများမှ လာသည်။ ကျန်ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများကို ကမ်းရိုးတန်းပေါ်ရှိ လောင်စာဆီသုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ၊ နိုင်ရိုဘီမြို့ အနီး အော်လ်ကယ်ရီးယားရှိ မြေကြီးအပူချိန်သုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံမှ တင်သွင်းခြင်းတို့ ဖြင့် ရရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အတွင်းတွင် ကင်ညာရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသုံးပြုမှုမှာ ၁,၁၄၂ မက်ဂါဝပ် ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်က ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီ အမည်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နိုင်ငံပိုင် ကင်ညာလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှုကို လုပ်ဆောင်ပြီး ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီက နိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည်။ မိုးခေါင်မှုကြောင့် ရေစီးလျော့နည်းသည့် အခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မလုံလောက်မှုနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နျူးကလီးယား စွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား စက်ရုံကို ၂၀၁၇ တွင် တည်ဆောက်နိုင်ရန် ရည်မှန်းလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;McGregor, Sarah (20 September 2010) [http://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html Kenya Aims to Build a Nuclear Power Plant by 2017]. bloomberg.com.&lt;/ref&gt;

[[File:Worker in Olkaria Kenya.jpg|thumb|အော်လ်ကယ်ရီးယားရှိ မြေကြီးအပူချိန်သုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံမှ အလုပ်သမားများ]]
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ တွင် ရေနံများ ရှိကြောင့် သက်သေအခိုင်အမာ ရှိပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု လတ်တလော တွေ့ရှိထားသည်။ တူလ်လိုး ရေနံ ကုမ္ပဏီမှ ခန့်မှန်းချက်အရ ကင်ညာတွင် ရေနံ စုစုပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံ စည်ခန့် ရှိမည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Kenya From Nowhere Plans East Africa’s First Oil Exports: Energy]. bloomberg.com.&lt;/ref&gt; အခြား ရေနံထွက်ရှိသော ဒေသများ ရှိမရှိကို ဆက်လက် ရှာဖွေလျက် ရှိသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် လိုအပ်သော လောင်စာဆီကြမ်းများကို တင်သွင်းလျက် ရှိသည်။ အရှေ့အာဖရိက၏ အကြီးဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ရေနံ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်မှု မရှိပဲ ချမှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအရ ၂၁ ရက်စာ ဆီ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်ခြင်းသာ ရှိသည်။ လောင်စာဆီ တင်သွင်းမှုမှာ နိုင်ငံ သွင်းကုန်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Kenya plans strategic oil reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619062331/http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 |date=19 June 2012 }}. Reuters (10 November 2011).&lt;/ref&gt;

===တရုတ်တို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ကုန်သွယ်ရေး===
၂၀၁၃ ခုနှစ် သမ္မတ ကင်ယတ်တာ ဘေဂျင်းမြို့သို့ အလည်အပတ်သွားရောက်ချိန် ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံအမတ် လျူဂွမ်ယွမ်၏ ကင်ညာနိုင်ငံ ကက်ပီတယ် အက်ဖ်အမ် ရေဒီယို ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အထိ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ ၄၇၄ မီလီယံ ဒေါ်လာရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အများဆုံးသော နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အတွင်း ကုန်သွယ်ရေး ကူးလူးဆက်ဆံမှုမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၈၄ ဘီလီယံ အထိ ရှိသည်။ ထိုသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ချိန်တွင် သမ္မတရုံး၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သမ္မတ ကင်ယတ်တာ နှင့်အတူ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ၆၀ ဦးတို့ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မွမ်ဘာဆာ ဆိပ်ကမ်းမှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယူဂန်ဒါး သို့ ဆက်သွယ်ထားသော ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည့် ရထားလမ်းဖောက်ရန် အစီအစဉ်နှင့် ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံ တန်သော ဆည် ဆောက်ရန်အတွက် တရုတ်တို့ထံမှ ထောက်ပံ့ကူညီမှု ရရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=wp01/&gt; ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ ဩစတြေးလျ ဘေ့စ်အရင်းအမြစ် ကုမ္ပဏီ၏ ကုမ္ပဏီခွဲ ဖြစ်သော ဘေ့စ် တိုက်တေနီယမ် ကုမ္ပဏီမှ  တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး တင်ပို့မှု အဖြစ်  အီလ်မန်နိုက် (ilmenite)  ၂၅,၀၀၀ တန်ကို ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ကီလ်ဖီကီမှ တဆင့် တင်ပို့ခဲ့ပြီး ထိုတင်ပို့မှုမှ ကင်ညာနိုင်ငံ အတွက် ကင်ညာသျှီလင် ၁၅ ဘီလီယံ မှ ၂၀ ဘီလံယံ အထိ ဝင်ငွေ ရမည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port :: Kenya - The Standard&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

===ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀===
[[File:Vision2030 logo.svg|thumb|right|ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀၏ တရားဝင် လိုဂို]]

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာ အစိုးရသည် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဟုအမည်ရသော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အစီအစဉ်ကို ဖော်ထုတ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၃၀ ခုနှစ်တွင် အာရှကျားများ နှင့် တန်းတူ ဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀တွင် ရာသီဥတု အပြောင်းလဲကို အဓိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အချက်အဖြစ်မှ ဖယ်ချန် ထားခဲ့ခြင်းမှာ လစ်ဟာမှုသာ ဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြု ကြေညာခဲ့သည်။ စာမျက်နှာ ၂၀၀ မျှ ရှိသော အစီအစဉ်ကို ရာသီဥတုနှင့် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆိုင်ရာ အသိပညာ ကွန်ယက်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကင်ညာ အစိုးရ၏ ဗွီးရှင်းအဖြစ် ကာဗွန်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့် ရာသီဥတုကို မထိခိုက်စေဘဲ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည့် လမ်းကြောင်းကို ချပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အစီအစဉ် ကို ဖော်ထုတ်ပြသရာတွင် စီမံကိန်း၊ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှ အသစ်ပြောင်းလဲရေးဆွဲသော အစီအစဉ်တွင် ရာသီဥတုနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စသည် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း ဖြ်စမည်ဟု အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာသော အစီအစဉ် အကောင်အထည်ဖော်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို စီးပွားရေး တစ်ခုလုံးနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသော ကိစ္စအဖြစ် သတ်မှတ်မည်ဟုလည်း အသေအချာ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ NEWS: Kenya’s National Climate Change Action Plan is officially launched], Climate &amp; Development Knowledge Network, 28 March 2013&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot;| {{resize|120%|စီးပွားရေး အကျဉ်းချုပ်}}
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| ဂျီဒီပီ
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၁.၈၄ ဘီလီယံ (၂၀၁၂) ဖြင့် ပေါက်ဈေး။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၆.၀၇ ဘီလီယံ (ဝယ်ယူနို်ငစွမ်း ကွာခြားမှုနှုန်း၊ ၂၀၁၂ ထည့်သွင်းပြီး)
တရားဝင် ဂျီဒီပီ ကိန်းဂဏန်းတွင် မပါဝင်သော တရားဝင် ထည့်သွင်းမရေတွက်သည့် စီးပွားရေးလည်း ရှိသည်။
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| နှစ်စဉ် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်း
| ၅.၁% (၂၀၁၂)
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ
| တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ (ဝယ်ယူနိုင်စွမ်း ကွာခြားမှုနှုန်းဖြင့် တွက်ချက်ပြီး) = အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁,၈၀၀
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှု
| လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ၊ ကြံ၊ သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ အမဲသား၊ဝက်သား၊ကြက်ဥ
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း
| အသေးစား လူသုံးပစ္စည်း (ပလတ်စတစ်၊ ပရိဘောဂ၊ ဘက်ထရီ၊ ချည်ထည်၊ အဝတ်အထည်၊ ဆပ်ပြာ၊ စီးကရက်၊ ဂျုံမှုန့်)၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပစ္စည်းများ၊ ဟော်ရီကားချား ပစ္စည်းများ၊ ရေနံ သန့်စင်ခြင်း၊ အလူမီနီယံ၊ စတီးလ်၊ ခဲ၊ ဘိလပ်မြေ၊ စီးပွားဖြစ် သင်္ဘောပြင်ခြင်း၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot;| ၂၀၁၂ ကုန်သွယ်မှု
|-

!style=&quot;text-align:left;&quot;| တင်ပို့ကုန်
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅.၉၄၂ ဘီလီယံ
| လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ဟော်ရီကားချား ထုတ်ကုန်၊ လောင်စာဆီဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်၊ ဘိလပ်မြေ၊ ငါး
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| အဓိက ဈေးကွက်များ
|colspan=&quot;2&quot;|[[ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ]] ၉.၉%၊ [[တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ]] ၉.၆%၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ၈.၄%၊  ယူကေ ၈.၁%၊ အီဂျစ် ၄.၉%၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ၄.၂% (၂၀၁၂)  &lt;ref name=cia/&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| တင်သွင်းကုန်
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄.၃၉ ဘီလီယံ
| စက်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်များ၊ လောင်စာဆီ ပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ယာဉ်၊ သံနှင့် စတီးလ်၊ရီဆင် နှင့် ပလတ်စတစ်
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| အဓိက ရောင်းချသူများ
|colspan=&quot;2&quot;| တရုတ် ၁၅.၃%၊ အိန္ဒိယ ၁၃.၈%၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ၁၀.၅%၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ ၇.၃%၊ တောင်အာဖရိက ၅.၅%၊ ဂျပန် ၄.၀% (၂၀၁၂)&lt;ref name=cia/&gt;
|}

===ရေနံရှာဖွေခြင်း===
[[File:Kenya Aerial 2009-08-27 14-26-44.JPG|thumb|တာကာနာ ကောင်တီ၏ နယ်နိမိတ် တာကာနာကန်]]
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ ကောင်တီတွင် ရေနံများ ရှိသည်ဟု အခို်ငအမာ သက်သေရှိသည်။ သမ္မတ မွိုင် ကီဘာကီက ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် အင်ဂလို-အိုင်းရစ်ရှ် ကုမ္ပဏီ ရေနံ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော တာလိုး ရေနံကုမ္ပဏီက ရေနံများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍မူ ၃ နှစ်ခန့် လေ့လာပြီးမှ အတည်ပြုရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling]. Bbc.co.uk. 26 March 2012.&lt;/ref&gt;

၂၀၀၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် တရုတ်သမ္မတ [[ဟူကျင်တောင်း]] က ရေနံရှာဖွေရေး စာချုပ်တစ်ခုကို ကင်ညာနိုင်ငံနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှာ တရုတ်၏အလျင်အမြန် ကျယ်ပြန့်လာသော စီးပွားရေးသို့ အာဖရိကမှ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ စီးဝင်လာစေရန် အတွက် ရည်ရွယ်သော သဘောတူညီချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ထိုသဘောတူညီချက်မှ တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ကမ်းလွန် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခု ဖြစ်သည့် တရုတ်အမျိုးသားကမ်းလွန်ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (စီအန်အိုအိုစီ) အား ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ရေနံရှာဖွေရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ဆူဒန်နိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ရေပြင်တွင် ပထမဆုံး အစမ်းတွင်းများ တူးဖော်ခဲ့သည်။ ရေနံများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ခန့်မှန်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း များလည်း ရှိခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|title=China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya |last=Barber |first=Lionel |author2=England, Andrew  |date=10 August 2006|work=Financial Times |accessdate=27 June 2008}}&lt;/ref&gt;

===ကလေးအလုပ်သမားနှင့် ပြည့်တန်ဆာ ပြဿနာ===
[[File:Maasai People Clothing.jpg|thumb|မာဆိုင်း လူမျိုးများ]]
ကလေးသူငယ်များအား အလုပ်ခိုင်းစေမှုမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် နေရာအနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကလေးအများစုကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းတွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot;&gt;{{cite web|title=Country profile report – Kenya|year=2009|publisher=United Nations|url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မာလင်ဒီ၊ မွမ်ဘာဆာ၊ ကာလီဖီ နှင့် ဒီယာနီ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ မိန်းကလေး ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ကျားမ နှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကလေးသူငယ်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အရာရှိ ၉၀၀ ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ကလေး အလုပ်သမား ပြဿနာမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပညာသင်ရန် အခက်အခဲရှိမှု၊ အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ အားနည်းမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot;/&gt; ကင်ညာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၈၁ ဖြစ်သော စက်ရုံဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၁၂၉ ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး တို့ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture|author=Suda, Collette|journal=Nordic Journal of African Studies|volume=10|pages=163–175|year=2001|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|issue=2|archive-date=15 February 2019|access-date=1 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf |access-date=1 August 2014 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf }}&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ==
[[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|right|ရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် တွေ့ရသော ကီကူရူး အမျိုးသမီးတစ်ဦး]]
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံကို တွေ့ရပြီး အာဖရိကရှိ အဓိက လူမျိုးနွယ်စု နှင့် ဘာသာစကားကွဲ အများစု ကို တွေ့ရသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူမျိုးစုပေါင်း ၄၂ ခုမျှ ရှိပြီး ဘန်တူလူမျိုး (၆၇%)၊ နိုင်လိုတစ် လူမျိုး (၃၀%) တို့မှာ ဒေသခံ နေထိုင်သူ အများစု ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;&gt;{{cite book|author=Asongu, J. J. and Marr, Marvee |title=Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates|year=2007|publisher=Greenview Publishing Co.|isbn=0979797632|pages=12 &amp; 112}}&lt;/ref&gt; ကူရှစ်တစ် လူမျိုးများမှာ လူနည်းစု ဖြစ်ပြီး အာရပ်လူမျိုး၊အိန္ဒိယလူမျိုး နှင့် ဥရောပသားများမှာလည်း လူနည်းစု ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Okothndaloh&quot;&gt;Okoth, A. and Ndaloh, A. (2006) [http://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&amp;pg=PA60 ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, pp. 60–61 ISBN 9966254501.&lt;/ref&gt;

စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်များ စာအုပ်အရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူမျိုးစုများမှာ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အခြား အာဖရိကသား ၁၅% နှင့် အာဖရိကသား မဟုတ်သော အာရှ၊ ဥရောပနှင့် အာရပ်လူမျိုးများမှာ ၁% တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=cia/&gt;

နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ လူငယ်များဖြစ်ပြီး ၇၃% သော နေထိုင်သူများမှာ အသက်၃၀ အောက် ဖြစ်ကြကာ လူဦးရေတိုးနှုန်း လျင်မြန်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth]&quot;. Csmonitor.com. 14 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zinkina J., Korotayev A. [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=360&amp;Itemid=1 Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out). ''World Futures'' 70/2 (2014): 120–139] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015161946/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content |date=15 October 2009 }}.&lt;/ref&gt;ယခင် ရာစုနှစ် အတွင်း ၂.၉ သန်းမှ သန်း ၄၀ သို့ တိုးပွားလာသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]&quot;. The New York Times. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

ကင်ညာရှိ လူမျိုး အများစုများမှာ ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အတွင်း သူတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ အခြား လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင်မူ ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်ခု ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတို့ကို သင့်လျော်သလို အသုံးပြုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ကျောင်းများ နှင့် အစိုးရ ဌာနများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Cugrwed&quot;&gt;{{cite book|last=Proquest Info &amp; Learning (COR)|title=Culturegrams: World Edition|year=2009|publisher=Proquest/Csa Journal Div|isbn=0977809161|page=98}}&lt;/ref&gt; မြို့ပြများကြား နှင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့မှာမူ ဘာသာစကား အများအပြား မပြောတတ်ကြဘဲ ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကိုသာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Broassim&quot;&gt;{{cite book|author=Brown, E. K.; Asher, R. E. and Simpson, J. M. Y. |title=Encyclopedia of language &amp; linguistics, Volume 1, Edition 2|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=0080442994|page=181}}&lt;/ref&gt;

အက်သနိုလော့ဂျ် ၏ အဆိုအရ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား ၆၉ မျိုး ရှိသည်။ ဘာသာစကား အများစုမှာ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘန်တူ ဘာသာစကားခွဲနှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရ နိုင်လိုတစ် ဘာသာစကားခွဲတို့တွင် ပါဝင်ကြပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဘန်တူလူမျိုးများ နှင့် နိုင်လိုတစ်လူမျိုးများ အသီးသီး ပြောဆိုကြသည်။ ကူရှစ်တစ်နှင့် အာရပ်လူမျိုးစုတို့ အသုံးပြုသောဘာသာစကားများမှာ အာဖရို-အာရှ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပ နေထိုင်သူတို့ အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများမှာ အင်ဒို-ဥရောပ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnken&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Languages of Kenya]. Ethnologue.com.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ကင်ညာ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော နို်ငရိုဘီမြို့တွင် ကီဘဲယာဟု ခေါ်သော ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ကျူးကျော်ရပ်ကွက် ရှိသည်။ ထိုကျူးကျော် ရပ်ကွက်တွင် ဒေသခံ ၁၇၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;nation1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|title=Myth shattered: Kibera numbers fail to add up|date=3 September 2010|publisher=[[Daily Nation]]|first=Muchiri|last=Karanja|accessdate=4 September 2010}}&lt;/ref&gt; မှ ၁ သန်း အထိ နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |title=World Water Day Focus on Global Sewage Flood |publisher=News.nationalgeographic.com |date=22 March 2010 |accessdate=10 February 2012}}&lt;/ref&gt;မြောက်ဘက် ဒါဘတ်ရှိ ယူအင်န်ဟိတ်ချ်စီအာရ်တွင်လည်း လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ကို နေရာချထားပေးသည်။&lt;ref name=&quot;DadaabPop&quot;&gt;[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab The UN Refugee Agency]. Unhcr.org.&lt;/ref&gt;

===ဘာသာရေး===
[[File:Catholic Church in Mombasa.JPG|thumb|right|မွမ်ဘာဆာရှိ ဟိုလီးဂိုစ့် ကက်သီဒါရယ် ဘုရားကျောင်း]]
ကင်ညာရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် (၈၃%) များ ဖြစ်ကြပြီး ၄၇.၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပရိုတက်စတင့်များ ဖြစ်ကာ ၂၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လက်တင်ဘုရားကျောင်းမှ အခွဲ ရိုမန်ကက်သလစ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;KNBS&quot;&gt;Wycliffe Ambetsa Oparanya (31 August 2010) {{Cite web |title=2009 Population &amp; Housing Census Results |url=http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf |accessdate=1 August 2014 |archivedate=13 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113152122/http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf }}. Ministry of State for Planning. knbs.or.ke&lt;/ref&gt; အရှေ့အာဖရိက ပရက်ဘီစတီးယန်း ဘုရားကျောင်းမှ ကင်ညာနှင့် အနီးဝန်းကျင် နိုင်ငံတို့တွင် ကိုးကွယ်သူ ၃ သန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Retrieved on 16 April 2013.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ကွန်ဆာဗေးတစ် ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်းများ ဖြစ်သော အာဖရိက ဧဝံဂေလိ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း၊ &lt;ref&gt;[http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=/journal_articles/view&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 |date=27 November 2024 }}. Wrfnet.org. Retrieved on 16 April 2013.&lt;/ref&gt; လွတ်လပ်သော ကင်ညာ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း နှင့် အရှေ့အာဖရိက ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်း များလည်း ရှိကြသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသား ၆၁၂,၂၀၀ ဦးမှာ ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archivedate=11 March 2008 |title=Kenya |publisher=Oikoumene.org |date=3 February 2008 |accessdate=26 February 2013 }}&lt;/ref&gt; မှတ်သားဖွယ်ရာ တစ်ခုမှာ ကင်ညာတွင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် စစ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်သော ကွေကာ ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းဝင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံ ဖြစ်ပြီး ၁၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.fwccamericas.org/publications/images/fwcc_map_2007_sm.gif Finding Quakers Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215155622/http://www.fwccamericas.org/publications/images/fwcc_map_2007_sm.gif |date=15 December 2010 }}. FWCC. GIF map&lt;/ref&gt;

အခြားသော ဘာသာ ယုံကြည်သက်ဝင်သူများမှာလည်း အတော်အသင့် ရှိပြီး မွတ်စလင် ၁၁.၂%၊ ဘာသာမဲ့ ၂.၄% နှင့် အာဖရိက ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ၁.၇% ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;KNBS&quot;/&gt; ကင်ညာ၏ မွတ်စလင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ထိုဒေသရှိ လူဦးရေ၏ ၅၀% ဖြစ်သည်။  မွတ်စလင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာ့မဒီယာ ဖြစ်ပြီး၊ ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှီယာ့ ဖြစ်ကာ အခြားသော ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂိုဏ်းမရှိသော မွတ်စလင်များ ဖြစ်၍ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆွန်နီ မူစလင်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Pew Forum on Religious &amp; Public life. 9 August 2012. Retrieved 16 November 2013.&lt;/ref&gt; ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၏ အနောက်ပိုင်း ဒေသများမှာ ခရစ်ယာန် အများစု ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ အပေါ်ပိုင်းမှာ နိုင်ငံအတွင်း မူစလင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုဒေသတွ်င လူများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ အဖြစ် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |title=Kenya: International Religious Freedom Report 2008|work=U.S. Department of State |year=2008 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် ကင်ညာတွင် ဟိန္ဒူ လူဦးရေ အများအပြား ရှိပြီး ၃ သိန်းခန့် ဖြစ်ကာ နိုင်ငံ အတွင်း စီးပွားရေးတွင် အချက်အချာ ကျသော နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်နေသူများ ဖြစ်ကာ အိန္ဒိယမှ လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဗဟိုင်း ဘာသာဝင် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_bahai.html |title=Largest Baha'i Communities |publisher=Adherents.com |accessdate=26 June 2010 |archivedate=7 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100707164054/http://www.adherents.com/largecom/com_bahai.html }}&lt;/ref&gt;

===ကျန်းမာရေး===
[[File:Kapsowarhospital1.jpg|thumb|right|ကပ်ဆိုဝါရှိ အေအိုင်စီ ကပ်ဆိုဝါဆေးရုံ ပြင်ပလူနာဌာန]]
ကျေးလက် နှင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်သော မြို့ပြရှိ ဆေးပေးခန်း၊ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် ပုဂ္ဂလိက ဆေးခန်းများသို့ လာရောက် ကုသကြသော လူနာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သူနာပြုများက ကုသကြသည်။ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ရောဂါများအတွက် ဆေးခန်း အရာရှိများ၊ ဆရာဝန်များ နှင့် အထူးကုများ ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးကြသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ အမျိုးသား စာရင်းအင်း ဗျူရို၏ မှတ်တမ်းအရ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၄၃ သန်းအတွက် အသိအမှတ်ပြု သူနာပြု  ၆၅,၀၀၀၊ ဆေးခန်း အရာရှိ ၈,၆၀၀ နှင့် ဆရာဝန် ၇,၀၀၀ ရှိသည်။ (ထိုစာရင်းတွင် သေဆုံးသွားသူများနှင့် ကျန်းမာရေး နယ်ပယ်တွင် ဆက်လက် မလုပ်ကိုင်တော့သူများ ပါဝင်သဖြင့် စာရင်းဇယား အမှန်မှာ ထိုထက် နည်းနိုင်သည်။

ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများ ရရှိ သော်လည်း ကင်ညာသည် စိန်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ လူ့သက်တမ်း ခန့်မှန်းခြေမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၅၅ နှစ်သို့ လျော့ကျသွားပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှင့် ယှဉ်လျှင် ၅ နှစ်မျှ လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 |date=4 June 2019 }}. Unicef.org.&lt;/ref&gt; မွေးကင်းစ ကလေးသေဆုံးမှုမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၀၀၀ လျှင် ၄၄ ဦးမျှ ရှိသဖြင့် မြင့်မားဆဲဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke Infant Mortality ranks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke |date=2 August 2020 }}. CIA World Factbook&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ကလေးမွေးဖွားရာတွင် ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်များက စောင့်ကြပ်မွေးဖွားပေးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011].&lt;/ref&gt;

ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် ဆိုင်သော ရောဂါများမှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့် ကြွယ်ဝမှု ဖြန့်ဝေခြင်း စသည်တို့နှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဝက်ခန့်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သော ရောဂါများ ဖြစ်သည့် ငှက်ဖျား၊ ဟိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ နျူမိုးနီးယား၊ ဝမ်းရောဂါနှင့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းမှာ ကြီးစွာသော ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ပြီး ကလေးသူငယ်များကို အဓိက သေဆုံးစေသည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်ကာ သေဆုံးမှုများစွာ အတွက် တရားခံဖြစ်သည်။ အများနှင့် ဆိုင်ရော ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ပေါ်လစီ မခိုင်မာခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်း၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်း မလုံလောက်ခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း နှင့် ခေါင်းဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်းတို့သည် အဓိက အပြစ်တင်ရန် အချက်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၆.၃% အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke |date=29 March 2019 }}. Cia.gov. Retrieved on 23 April 2012.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် UNAIDS ၏ အစီရင်ခံစာ အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပြန့်ပွားမှု နှင့် ဆက်စပ်၍ ကင်ညာတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိလာပြီး အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အတွင်း လူငယ်များ နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများတွင် လျော့နည်းလာသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf UNAIDS World AIDS Day Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824062831/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |date=24 August 2014 }}.&lt;/ref&gt;

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ကလေး[[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၄.၄၉ ဦးမျှ ဖြစ်သည်ဟု ၂၀၁၂ တွင် ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000 Forecast provided] by [[International Futures]] and hosted by Google's [[Public Data Explorer]]&lt;/ref&gt; ကင်ညာအစိုးရ၏ ၂၀၀၈-၀၉ စစ်တမ်း အရ စုစုပေါင်း ကလေး[[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ၄.၆ %  ဖြစ်ပြီး လက်ထပ်ပြီး အမျိုးသမီးများတွင် ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းမှာ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။&lt;ref&gt;[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102045335/http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 |date=2 January 2019 }}. Kenya National Data Archive (KeNADA)&lt;/ref&gt; မိခင် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ မြင့်မားပြီး အမျိုးသမီး မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ခြင်း နှင့် တစိတ်တပိုင်း သက်ဆိုင်နေသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; ထို လုပ်ဆောင်မှုမှာ ယခုအခါ လျော့နည်းလာပြီး နိုင်ငံ ခေတ်မီတိုးတက်လာမှု အပြင် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုအပြုအမူကို တားမြစ် ပိတ်ပင်လိုက်ခြင်း ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa | last=Boseley | first=Sarah | accessdate=7 January 2012 | title=FGM: Kenya acts against unkindest cut | date=8 September 2011 | publisher=The Guardian | location=London}}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==
[[File:Community work in Kenya DVIDS342488.jpg|thumb|စာသင်ခန်းအတွင်းမှ ကလေးငယ်များ]]

လွတ်လပ်သော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပညာရေး စနစ်ကို ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့က စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite web|title=Education|url=http://www.information.go.ke/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=183|work=Ministry of Information and Communications|publisher=Government of Kenya|accessdate=23 April 2011|archivedate=2 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602221207/http://www.information.go.ke/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=183}}&lt;/ref&gt;၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် အိုမင်ဒဲ ကော်မရှင်ဟု အမည်ရသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသော အပြောင်းအလဲများကို စတင်ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုကော်မရှင်မှ ထိုအချိန်တွင် အရေးပါသော ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတို့ကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ပထဝီတို့တွင် ပါဝင်သော သင်ရိုးများကို ပြောင်းလဲခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံ၏ စုစည်းမှုကို ညွှန်းဆိုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ၁၉၆၄ မှ ၁၉၈၅ အတွင်း ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ မူလတန်းတွင် ၇ နှစ်၊ အထက်တန်း အငယ်ပိုင်းတွင် ၄ နှစ်၊ အထက်တန်း အကြီးပိုင်းတွင် ၂ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွင် ၃ နှစ် တို့ဖြစ်သည်။ ကျောင်းအားလုံးတွင် တူညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်း ရှိသည်။

၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သမ္မတမှ လမ်းညွှန်သော ဒုတိယ တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်မည့် အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဒုတိယတက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် နှင့် ပညာရေး စနစ်တစ်ခုလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် နည်းလမ်းရှာဖွေနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt; ကော်မတီမှ ၇-၄-၂-၃ စနစ် အစား ၈-၄-၄ စနစ် (မူလတန်းတွင် ၈နှစ်၊ အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွ ၄ နှစ်) ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ တွင် ၈-၄-၄ စနစ်ကို အစပြုခဲ့ပြီးနောက် ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို မူအားဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း စနစ်ဟောင်းမှ နောက်ဆုံးအသုတ် ကျောင်းသား များမှ ကင်ညာ တက္ကသိုလ်များမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှသာ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;

လက်ရှိ ၈-၄-၄ စနစ်ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ferre&quot;&gt;{{cite journal | last=Ferre | first=Celine | date=February 2009 | title=Age at First Child: Does Education Delay Fertility Timing? The Case of Kenya | publisher=World Bank | series=Policy Research Working Paper | issue=4833 | url=http://library1.nida.ac.th/worldbankf/fulltext/wps04833.pdf | archive-date=10 August 2013 | access-date=2 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130810215910/http://library1.nida.ac.th/worldbankf/fulltext/wps04833.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eshiwani&quot;&gt;{{cite journal| last=Eshiwani | first=G.S. | year=1990 | title=Implementing Educational Policies in Kenya | publisher=World Bank | series=Africa Technical Department Series Discussion Paper | issue=85 |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2000/01/11/000178830_98101903573855/Rendered/PDF/multi_page.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုစနစ်မှ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ဘာသာရပ်များကို အလေးအနက် ထားခဲ့ပြီး စနစ်သည် အနေဖြင့် ကျောင်းမှ ထွက်သွားသူများ အနေဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အလုပ်လုပ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် အရပ်ဘက် ကဏ္ဍများတွင် အလုပ်ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ယူဆ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်ညာ အစိုးရမှ မူလတန်း အခမဲ့ ပညာရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် မူလတန်းတွင် ကျောင်းအပ်သူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထက်တန်းနှင့် အဆင့်မြင့်တန်း ပညာရေး အတွက်မူ ကျောင်းလခ ပေးရန် လိုအပ်နေသေးသဖြင့် ကျောင်းအပ်မှု သိသာစွာ များပြားမလာပေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို အကုန်ခံပြီး အထက်တန်းပညာရေးကို အထောက်အပံ့များစွာ ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

[[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|right|နိုင်ရိုဘီ ကင်ယတ်တာ တက္ကသိုလ်မှ မဟာသိပ္ပံ ကျောင်းသားတစ်ဦး]]
ကလေးများသည် အသက် ၅ နှစ်အရွယ်အထိ မူကြိုကျောင်းများကို ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်။ မူကြိုမှာ ၁ နှစ်မှ ၃ နှစ် (ကေဂျီ၁၊ ကေဂျီ၂၊ ကေဂျီ၃)အထိ ကြာတတ်ပြီး ယခုလတ်တလောတိုင်အောင် အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးမည့် ပေါ်လစီ မရှိသဖြင့် မိဘများက အခကြေးငွေ အကုန်ခံရသည်။ ကေဂျီ၃ ပြီး၍ ကလေးငယ်များ ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်နိုင်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်သည့်အခါ မူကြိုကျောင်းဆင်းပွဲကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။

အခြေခံပညာ အတန်းမှာ ၆ နှစ်မှစ၍ ၁၂ နှစ်မျှ ကြာမြင့်ကာ မူလတန်းတွင် ၈ နှစ်နှင့် အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် ဖြစ်သည်။ အစိုးရကျောင်းများတွင် မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်၍ မူလတန်း ပြီးဆုံးသည့် အခါတွင် လူငယ်အတတ်သင်ကျောင်းများ သို့မဟုတ် ကျေးရွာ ပေါ်လီတက်ခနစ်များကို တက်ရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက မိမိတို့ အစီအစဉ်ဖြင့် စက်ချုပ်၊ လက်သမား၊ ကားပြင်၊ အုတ်စီ၊ ပန်းရန် စသည့် အလုပ်များတွင် အလုပ်သင် အဖြစ် လေ့လာကြသည်။ အထက်တန်းအောင်မြင်ပါက ပေါ်လီတက်ခနစ်များ သို့မဟုတ် နည်းပညာ ကောလိပ်များတွင် ၃နှစ်မျှ ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့ တိုက်ရိုက်တက်ရောက်၍ ၄ နှစ်မျှ ဆက်လက် သင်ကြားနိုင်သည်။ ပေါ်လီတက်ခနစ် သို့မဟုတ် ကောလိပ်များမှ အောင်မြင်သူများမှာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး တစ်နှစ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ် အတွေ့အကြုံရှိပါက အထူးပြု အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာများကို ရယူနိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့လည်း ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များတွင် ဒုတိယနှစ် သို့မဟုတ် တတိယနှစ်မှ စ၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။ အလုပ်ရှင် အများအပြားမှာ အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာ လက်မှတ်ကို ဘွဲ့လက်မှတ် အနေဖြင့် လက်ခံကြပြီး အချို့ တက္ကသိုလ်များတွင် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းသို့ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် အမြန် ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိကြသည်။

ကင်ညာရှိ အများနှင့်ဆိုင်သော တက္ကသိုလ်များမှာ အလွန်စီးပွားဖြစ် လုပ်ဆောင်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်သူထဲမှ အနည်းငယ်မျှကိုသာ အစိုးရမှ ထောက်ပံ့သော ပညာသင်ဆုဖြင့် မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ ဘာသာရပ်ကို ဆက်လက်သင်ကြားနိုင်သည်။ အများစုမှာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များသို့ ဝင်ရောက်ကြပြီး ထိုဘာသာရပ်များမှာ သင်ကြားပို့ချရန် အတွက် ငွေကုန်ကြေးကျ နည်း၍ ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက မိမိဘာသာ အကုန်အကျ ခံပြီး ကျောင်းလခကို အပြည့်ပေး၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။ အရည်အချင်းမှီသော်လည်း အရွေးမခံရသော ကျောင်းသားများမှာ အလယ်အလတ်တန်း ဖြစ်သော ဒီပလိုမာ ပရိုဂရမ်များကို အစိုးရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်နှင့် ပေါ်လီတက်ခနစ်များတွင် တက်ရောက်ရန် ရွေးချယ်ကြသည်။

နိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ အသက် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ် အထိ ကလေးငယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ဖွင့်လှစ်သော မူကြိုကျောင်းများမှာ ပညာရေး စနစ် ၏ အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်ရန် အဓိကကျသော လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မူလတန်း ပြီးမြောက်သည့် အခါတွင် ကျောင်းသားများမှာ ကင်ညာမူလတန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီပီအီး) အတွက် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာသင်ကျောင်းများသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ မူလတန်း နေသည့် အသက်အရွယ်မှာ ၆နှစ် ၇နှစ် မှ ၁၃နှစ် ၁၄နှစ် အထိ ဖြစ်သည်။ အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်သူများမှာ လေးနှစ်ပြီးသည့် အခါတွင် ကင်ညာအထက်တန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီအက်စ်အီး) ကို ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည်၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာ သင်ကြားနိုင်မည် သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ ကျောင်းသားများမှာ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ၈ ဘာသာကို ရွေးချယ် ဖြေဆိုနိုင်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်၊ ဆွာဟီလီ နှင့် သင်္ချာတို့မှ မယူမနေရ ဘာသာရပ်များ ဖြစ်သည်။ 

ပေါင်းစပ် ဝင်ခွင့် စိစစ်ရေး အဖွဲ့မှာ အစိုးရ တက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်မည့် ကျောင်းသားများကို ရွေးချယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အစိုးရ ကျောင်းများ အပြင် နိုင်ငံ အတွင်း ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းပေါင်းများစွာ ရှိပြီး အများစုမှာ မြို့ပြတွင် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ နိုင်ငံတကာကျောင်း အချို့လည်း ရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပမှ ပညာရေး စနစ် အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

==ယဉ်ကျေးမှု==
[[File:Kenyan dancers.jpg|thumb|right|ကင်ညာမှ ကောင်လေးနှင့် ကောင်မလေးများ ရိုးရာအကကို ကနေပုံ]]
[[File:Nation media house.jpg|thumb|နေးရှင်းမီဒီယာ ဂရု တည်ရှိရာ နေရှင်းမီဒီယာဟောက်စ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစုစွဲဝါဒသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လူမျိုးစုများ၏ ပုံသေကားကျပုံစံနှင့် ဒေသအလိုက် စကားပြော အသံထွက် ကွဲပြားခြားနားမှုများမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ရယ်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူမျိုးကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကို ကင်ညာတွင် ရိုင်းစိုင်းသည်ဟု မခေါ်နိုင်ပေ။

ကင်ညာရှိ ထင်ရှားသော လူမျိုးများမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသမှ ဆွာဟီလီ လူမျိုးများ၊ မြောက်ဘက်မှ တိရစ္ဆာန်မွေးသော လူမျိုးစုများ နှင့် အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းမှ အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မာဆိုင်းလူမျိုးများမှာ ကင်ညာတွင် လူနည်းစု ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကြောင့် လူသိများကြသည်။ မာဆိုင်းလူမျိုးများသည် သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းကို ကြီးကျယ်စွာ ဆင်ယင်ခြင်းနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ အများအပြား ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။

ကင်ညာတွင် များပြားလှသော ဂီတ၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ပြဇာတ် များ ရှိသည်။

===မီဒီယာ===
ကင်ညာ၏ မီဒီယာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ခိုင်မာမှု ရှိပြီး ကင်ညာနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ နောက်ဆုံးရ သတင်းများကို အချိန်နှင့် တပြေးညီ တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိရုံသာမက နောက်ဆုံးရ အထူးသတင်းများ၊ စီးပွားရေး သတင်းများ၊ အားကစား သတင်းများ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး သတင်းများကိုလည်း တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ထင်ရှားသော သတင်းစာများတွင်
* ဒေးလီးနေးရှင်း (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်ဝေစု အများဆုံး ရရှိထားသည်။)
* စတန်းဒတ်
* စတား
* ပီးပဲလ်
*အရှေ့ အာဖရိက အပတ်စဉ်
* တိုင်းဖ လီယို  တို့ ဖြ်စကြသည်။

ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်များတွင်
* ကင်ညာ ရုပ်မြင်သံကြား ကော်ပိုရေးရှင်း (Kenya Broadcasting Corporation (KBC))
* စီတီဇင် တီဗွီ
* ကင်ညာ တယ်လီဗီးရှင်း နက်ဝပ် (KTN)
* အင်န်တီဗွီ (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်း)
* ကစ်စ် တယ်လီဗွီးရှင်း
* ကေ၂၄ တယ်လီဗွီးရှင်း
*ကျူ  - တီဗွီ
* ကက်စ် - တီဗွီ တို့ ပါဝင်သည်။

အဆိုပါ မြေပြင် ရုပ်သံလွှင် ဌာနများ အားလုံးမှာ ဒစ်ဂျစ်တယ် စနစ်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ကြသည်။

===စာပေ===
[[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|right|ကင်ညာ စာရေးဆရာ ဂူဂီးဝ တီအောင်ဂို]]
ဂူဂီးဝ တီအောင်ဂို (Ngũgĩ wa Thiong'o)သည် ကင်ညာနိုင်ငံ ရှိ စာရေးဆရာများတွင် လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်။ သူ၏ စာအုပ်ဖြစ်သော မငိုနဲ့ ကလေး (Weep Not, Child) စာအုပ်မှာ ဗြိတိသျှ လက်အောက်တွင် ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံမှ ဘဝကို ခြယ်မှုန်း ရေးသားထားသည်။ ထိုဇာတ်လမ်းမှာ မောမောတို့ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့ အပေါ် သက်ရောက်မှုများ အကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်တွင် ကိုလိုနီစနစ်၊ ပညာရေး နှင့် အချစ်တို့ကို ရောနှော ဇာတ်လမ်း ဆင်ထားသဖြင့် အာဖရိကရှိ လူသိအများဆုံး စာအုပ်များတွင် တစ်အုပ် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

အမ်.ဂျီ.ဗာဆန်ဂျီ (M.G. Vassanji) ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဝတ္ထု ဖြစ်သော ဗီကရမ်လော ကြားမှ ကမ္ဘာ (The In-Between World of Vikram Lall) စာအုပ်မှာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဂေလာဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းမှာ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူ တစ်ယောက်နှင့် သူ၏ မိသားစုတို့၏ကင်ညာနိုင်ငံ ကိုလိုနီ စနစ်မှ ကိုလိုနီ ခေတ်လွန်စနစ်သို့ နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်း ကူးပြောင်းလာသော အခါတွင် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင် နေထိုင်ရမှုတို့ကို ဝတ္ထုဆန်ဆန် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေဂျာနယ် တစ်ခု ဖြစ်သော ကွာနီ သည် ခေတ်ပြိုင် စာပေများကို ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။

===ဂီတ===
[[File:Juacali 2.jpg|thumb|right|ကင်ညာမှ ထင်ရှားသော ဂီတသမား ဂျွာကာလီ]]
ကင်ညာတွင် ဒေသတွင်း ဘာသာစကား ၄၀ကျော်ကို အခြေခံသော ရိုးရာဂီတ အမျိုးမျိုး တို့အပြင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဂီတပုံသဏ္ဌန်များ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], WIPO Magazine (July 2007).&lt;/ref&gt;

ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသောသော ဂီတတွင် ဂစ်တာသည် အဓိကကျသော တူရိယာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂစ်တာ ရစ်သမ် မှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး ဒေသခံ စည်းချက်များနှင့် နိုင်ငံခြား စည်းချက်များ ရောနှောနေသည်။ အထူးသဖြင့် ကွန်ဂိုသားတို့၏ ကာဗာချာ ရစ်သမ်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော ဂီတတွင် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု နှင့် လတ်တလောတွင် ပညာပြထားသော ဂစ်တာ ဆိုလိုများလည်း ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျွာကာလီ အပါဝင် ဟစ်ပ်ဟော့ပ် အဆိုတော် အများအပြားလည်း  ရှိသည်။

သီချင်းစာသာများမှာ အများအားဖြင့် ဆွာဟီလီ သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သည်။ ကွန်ဂိုသား ဂီတသမားတို့ထံမှ ရယူထားသော လင်ဂါလာ ဘာသာစကားဖြင့် စာသားများလည်း လတ်တလော ပေါ်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ သီချင်းစာသားများကို ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့်လည်း ရေးဖွဲ့ကြသည်။ မြို့ပြ ရေဒီယိုများမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အင်္ဂလိပ်သီချင်းများကိုသာ ထုတ်လွှင့်လေ့ ရှိပြီး ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယို အသံလွှင့်ဌာနများလည်း ရှိသည်။

ထိုမျှသာမက ကင်ညာတွင် ခရစ်ယာန် ဂေါ်စပယ် ဂီတများလည်း ပျံ့နှံ့လာသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ဒေသခံ ဂေါ်စပယ် ဂီတသမားများတွင် ကင်ညာဘွိုင်းကာရယ် မှာ ထင်ရှားသည်။

၁၉၆၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမှ စ၍ ဘင်ဂါ ဂီတသည် ထင်ရှားလာပြီး အထူးသဖြင့် ဝိတိရိယရေကန် တဝိုက်ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ ဘင်ဂါဆိုသော စကားလုံးကို ပေါ့ပ် ဂီတ မည်သည့်အမျိုးအစားကို မဆို ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဂစ်တာ နှင့် ပါကပ်ရှင်းတို့မှာ အသုံးများသော တူရိယာများ ဖြစ်သည်။

===အားကစား===
[[File:Loroupe, Tegla.JPG|thumb|right|၂၀၊၂၅ နှင့် ၃၀ ကီလိုမီတာအတွက် ကမ္ဘာ့စံချိန် တင်ထားသော ကင်ညာမှ တက်ဂလာ လိုရုကို ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာကစား အများအပြားကို လုပ်ဆောင်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ခရစ်ကက်၊ ကားပြိုင်ခြင်း၊ ဘောလုံး၊ ရပ်ဂ်ဘီ နှင့် လက်ဝှေ့တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာသည် တာလတ်နှင့် တာဝေးပြေး အားကစားသမားများအတွက် ထင်ရှားသည်။ ကင်ညာသည် အိုလံပစ် ကစားပွဲနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ ကစားပွဲတို့ အတွက် အမျိုးမျိုးသော အကွာအဝေးတို့အတွက် ချန်ပီယံများကို အမြဲတစေ မွေးထုတ်ပေးလျက် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် မီတာ ၈၀၀၊ မီတာ ၁၅၀၀၊ မီတာ ၃၀၀၀၊ မီတာ ၅၀၀၀၊ မီတာ ၁၀၀၀၀ နှင့် မာရသွန် တို့ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ အာကစားသမားများ အထူးသဖြင့် ကာလန်ဂျင်း လူမျိုးတို့မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြေးပြိုင်ပွဲများအတွက် မော်ရိုကိုနှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် နေရာ အရ လျော့နည်းသွားသော်လည်း နေရာ အများအပြားကို ရယူထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော အားကစားသမားများထဲတွင် ဘော့စတွန် မာရသွန် ချန်ပီယံဆု နှစ်ကြိမ်နှင့် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ နှစ်ကြိမ် ရရှိထားသော ကက်သရင်း ဒရဲဘာ၊ ယခင် မာရသွန် ကမ္ဘာ့စံချိန် တင်ခဲ့သူ ပေါလ် တာဂတ် နှင့် ဂျွန်ဂူဂီတို့ ပါဝင်သည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဘေဂျင်း အိုလံပစ်တွင် ဆုတံဆိပ် အချို့ ရရှိခဲ့ပြီး ရွှေ ၆ခု၊ ငွေ ၄ ခု နှင့် ကြေး ၄ ခု ဖြစ်ကာ ၂၀၀၈ အိုလံပစ်အတွင်း အာဖရိက၏ အအောင်မြင်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာကစား သမား အသစ်များတွင် အာရုံစိုက်မှု ခံရသူများမှာ အမျိုးသမီး မီတာ ၈၀၀ ရွှေတံဆိပ် ဆုရှင် ပန်မလာ ဂျယ်လီမို နှင့် အမျိုးသား မာရသွန်ပွဲတွင် အနို်ငရခဲ့သော ဆင်မြူရယ် ဝန်ဂျူရူ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအောင်မြင်နေသော အပြေး အားကစားကို ဦးဆောင်လမ်းပြခဲ့သူမှာ အနားယူသွားပြီဖြစ်သော  ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှ အိုလံပစ် နှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲ ချန်ပီယံဟောင်းကစ်ပ်ချိုဂ ကေနို ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် ဓနသဟာယ ကစားပွဲချန်ပီယံ ဟင်နရီ ရိုနို က ကမ္ဘာ့စံချိန် ပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ဆက်တိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ကင်ညာ အာကစားသမား အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကင်ညာကစားသမား အမြောက်အမြား ဘက်ပြောင်းခြင်းဖြင့် ကြုံတွေ့နေရပြီး အထူးသဖြင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံ နှင့် ကာတာနိုင်ငံများသို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IAAF&quot;&gt;IAAF: [http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf Changes of Allegiance 1998 to 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509091352/http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf |date=9 May 2013 }}.&lt;/ref&gt; ကင်ညာ အားကစား ဝန်ကြီးဌာနက ဘက်ပြောင်းခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး အနေဖြင့် ဘားနတ် လာဂတ်က အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IAAF&quot;/&gt; ထို့သို့ ဘက်ပြောင်းချင်း အများစုမှာ စီးပွားရေး သို့မဟုတ် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဖြင့် သက်ဆိုင်နေသည်။ အချို့သော ကင်ညာ အပြေးသမားများမှာ နိုင်ငံ၏ အလွန်အားကောင်းသော ကိုယ်စားပြု အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် အရည်အချင်း မမှီနိုင်သော်လည်း အခြားနိုင်ငံများကို ကိုယ်စားပြုရန်မူ လွယ်ကူနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

[[File:David Rudisha Daegu 2011.jpg|thumb|left|အိုလံပစ် မီတာ ၈၀၀ ကမ္ဘာ့ စံချိန်တင် ကစားသမား ဒေးဗစ် ရူဒီရှား]]
ကင်ညာ၏ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အာဖရိက တွင် ထင်ရှားပြီး ကလပ်အသင်းများ နှင့် နိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အသင်း နှစ်ခုစလုံး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း အာဖရိကတိုက်၏ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အိုလံပစ် နှင့် ကမ္ဘာ့ ဖလားတို့တွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။

ခရစ်ကက်မှာ အခြားထင်ရှားပြီး အောင်မြင်သော အားကစား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ ခရစ်ကက် အသင်းသည် ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ကတည်းက ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ခရစ်ကက် အသင်း အချို့ကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ဆီမီးဖိုင်နယ် အဆင့်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ကင်ညာ၏ ရပ်ဂ်ဘီ အသင်းမှာလည်း လူကြိုက်များပြီး နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ဆာဖာရီ ဆဲဗင်း ပြိုင်ပွဲမှာ အထူးထင်ရှားသည်။ ကင်ညာ၏ အမျိုးသား အသင်းမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၇ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာလည်း ဒေသအတွင်း အားကောင်းသော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်အတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် အောင်မြင်မှုကျဆင်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;New Vision, 3 June 2004: [http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 Wrangles land Kenya indefinite FIFA ban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110015009/http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 |date=10 January 2008 }}&lt;/ref&gt;ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်၏ ပိတ်ပင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၇ခုနှစ် မတ်လတွင်မှ ပြန်လည် ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။

ကားပြိုင်ပွဲများတွင်မူ ကင်ညာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွ်င အခက်ခဲ အကြမ်းတမ်းဆုံးဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသော ကမ္ဘာကျော် ဆာဖာရီ ရယ်လီ ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;The Auto Channel, 21 July 2001: [http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html FIA RALLY: Delecour takes points finish on Safari Rally debut]&lt;/ref&gt; ထိုပြိုင်ပွဲမှာ ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ငွေကြေး အခက်အခဲကြောင့် ဖယ်ချန်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကင်ညာမှ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ရယ်လီ ကစားသမားများမှာ ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ဖူးသည်။ ထိုရယ်လီ ပြိုင်ပွဲမှာ အာဖရိက ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲ ဖြစ်သော်လည်း လာမည့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိရန် မျှော်လင့်လျက် ရှိကြသည်။

===ဟင်းလျာများ===
[[File:Ugali &amp; Sukuma Wiki.jpg|thumb|right|ကင်ညာဟင်းလျာ အတွဲအဆက် ဖြစ်သော အူဂါလီ နှင့် ဆူကူမာ ဝီကီ]]

ကင်ညာသားတို့သည် တစ်ရက်လျှင် သုံးနပ် စားကြပြီး မနက်ခင်းတွင် မနက်စာ၊ နေ့ခင်းတွင် နေ့လယ်စာနှင့် ညဘက်တွင် ညစာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအတွင်းတွင် မနက် ၁၀ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် နှင့် ညနေ ၄ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် တို့လည်း ရှိသည်။ နံနက်စာတွင် လက်ဖက်ရည် သို့မဟုတ် ယာဂုနှင့် ပေါင်မုန့်၊ ချာပါတီ၊ မာဟာမရီ၊ အာလူးပြုတ် သို့မဟုတ် ကန်စွန်းဥပြုတ် တို့ကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။ နေ့လယ်စာနှင့် ညစာ အတွက်မူ လူ အများစုမှာ အူဂါလီ နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ နို့ချဉ်၊ အသား၊ ငါး သို့မဟုတ် အခြားသော ပြုတ်ချက်စာများ ကို စားသုံးကြသည်။

ကင်ညာအနောက်ပိုင်းရှိ လူယာ၊ လူအို နှင့် ကလန်ဂျင်းလူမျိုး များမှာ ရိုးရာ အစားအစာများ အတွက် လိုင်းဟု ခေါ်သော ပြာမှ ရသော ဟင်းခတ်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး မာဆစ်ဟု ခေါ်သော ရိုးရာ နို့ သောက်စရာ တစ်မျိုးကို သောက်သုံးကြသည်။ ထိုဒေသအတွင်း လည်ချောင်း ကင်ဆာ အဖြစ်များမှု အတွက် လိုင်းမှာ တရားခံ ဖြစ်သည် ဆိုသည့် အချက်ကိုမူ တိတိကျကျ မပြောနိုင်သေးပေ။

နိုင်ရိုဘီ အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်မူ စတီးယား၊ ကေအက်ဖ်စီ၊ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing?lite |title=Fast food finds fans in sub-Sahara Africa, where obesity problem is growing – World News |publisher=Worldnews.nbcnews.com |date=24 October 2012 |accessdate=26 February 2013}}&lt;/ref&gt;  ဆပ်ဝေး&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html US fast food chain to open first Kenya outlet in August – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023161931/https://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html |date=23 October 2018 }}. businessdailyafrica.com. Retrieved on 9 August 2013.&lt;/ref&gt; အစရှိသော အမြန်ပြင်ဆင် ချက်ပြုတ်ပေးသည့် စားသောက်ဆိုင်များ ရှိသည်။ နေ့လယ်စာအတွင်း ထုတ်ပိုးယူသွားနိုင်သည့် ထင်ရှားသော ဖစ်ရှ်အင်န်ချစ်ပ် ( ငါးနှင့်အာလူးကြော်) စားသောက်ဆိုင်များလည်း ရှိသည်။

==အခြားကြည့်ရန်==

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}


[[Category:ကင်ညာနိုင်ငံ]]
[[Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>6fd2wu272d40colds06rhpn0meil2x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆပ်ပြာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17240</id>
    <revision>
      <id>1052540</id>
      <parentid>707115</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1052540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15290" sha1="rf0e2rpe9ie8dp483qdte1rtob5bgxx" xml:space="preserve">[[Image:Decorative Soaps.jpg|thumb|right|300px|ဟိုတယ်များတွင် တွေ့ရတတ်သော အလှအပ ဆပ်ပြာများ]]
လူတိုင်း၌ သန့်ရှင်းမှုသည် အလွန်အရေးကြီး၏။ လူ၏ 
ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်စေ၊ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အဝတ်များဖြစ်စေ သန့် 
ရှင်းမှသာလျှင် လူ၏စိတ်သည် ကြည်လင်သန့်ရှင်း၍၊ ကိုယ် 
ခန္ဓာလည်း ကျန်းမာလျက် ရှိပေလိမ့်မည်။ သန့်ရှင်းစွာ ဝတ်စား 
နေထိုင်ခြင်းသည် ရောဂါကို ကာကွယ်ဟန့်တားပေးနိုင်သော 
အကြောင်းတရားဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ကျန်းမာရေး]]တွင် ကိုယ် 
ခန္ဓာသန့်ရှင်းမှုသည် အရေးကြီးဆုံးအချက် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ 


ကိုယ်ခန္ဓာ သန့်ရှင်းမှုပြုလုပ်ရာ၌ ဆပ်ပြာသည်အဓိက
အရေးကြီးဆုံး ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။ ဆပ်ပြာ 
ကို ဖောဖောသီသီ အသုံးပြုနေနိုင်စဉ်တွင် ဆပ်ပြာ
အကျိုးအာနိသင်ကို ဂရုမပြုမိတတ်ကြချေ။ ဆပ်ပြာ
အလွန်ရှားပါးနေသည့်အချိန်ကျခါမှ ဆပ်ပြာကို အထူး
တောင့်တမိတတ်ကြသည်။ 

ဆပ်ပြာ သန့်ရှင်းစေတတ်ပုံ၊ ချေးကျွတ်စေတတ်ပုံမှာဤသို့ဖြစ် 
၏။ လူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်ရှိ ချွေးပေါက်ငယ်များမှ ပြန့်ထွက် 
လာသော အဆီတို့သည် အညစ်အကြေး၊ ဖုံမှုန့်တို့နှင့် ငြိတွယ် 
ပေါင်းစပ်၍ အဝတ်အစား၌၎င်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၌၎င်း ချေးညေှာ်ဖြစ် 
စေတတ်၏။ ဆပ်ပြာနှင့် ပွတ်တိုက်လိုက်သောအခါ ဆပ်ပြာ 
မြှုပ်မှ ဖက်တီးအက်ဆစ်သည် လူ့ကိုယ်ခန္ဓာမှထွက်လာသော 
အဆီနှင့် ပေါင်းမိရာ၊ ဆေးကြောရာ၌ [[အဆီ]]သည် ရေနှင့်ရော၍ 
ပါသွားပေသည်။ ဖုံမှုန့်နှင့် အညစ်အကြေးတို့မှာလည်း ဆပ်ပြာ 
မြှုပ်များထဲတွင် ကပ်ငြိပေါင်းစပ် ခြင်းဖြင့် စင်ကြယ်သွားကြ 
ရသည်။

ထိုသို့ ဆပ်ပြာသည် သန့်ရှင်းမှု၌ အရေးကြီးသည့် ပစ္စည်း 
တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ငြားသော်လည်း၊ ခရစ်မပေါ်မီက ဆပ်ပြာကို
အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူ၍ အမှတ်အသားများ မတွေ့ခဲ့ဘူးချေ။ သို့ရာ 
တွင် ရှေးအလွန်ကျသော အချိန်များ၌ [[ဆီ|သံလွင်ဆီ]]၊ သစ်ဆီနှင့် 
သဲဆပ်ပြာတို့ကိုမူ ဆပ်ပြာသဘောမျိုးဖြင့် သုံးစွဲခဲ့ကြကြောင်း 
ကိုကား သိရပေသည်။ အေဒီပထမရာစုနှစ်အတွင်း ရောမပညာ 
ရှိကြီး ပလင်နီ ရေးသားချက်အရ၊ ပထမဆုံးပြုလုပ်ခဲ့သည့် 
ဆပ်ပြာမှာ ဆိတ်အဆီနှင့် ကော့စတစ်ဓာတ်ပါသော သစ်သား 
မှရသည့် ပြာကို ရောနှော၍ ကျိုချက်ယူသော ဆပ်ပြာဖြစ်သည် 
ဟုဆိုသည်။ ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းသည် ၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစု 
နှစ်တို့တွင် [[အီတလီ]]နှင့် [[ဂျာမနီ]]တို့မှ [[ပြင်သစ်]]နှင့် [[အင်္ဂလန်]] 
ပြည်များသို့ ပြန့်ပွားသွား၍၊ [[အမေရိကတိုက်]]တွင် ၁၈ဝဝ ပြည့် 
နှစ်ခန့်လောက်အထိ အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းအဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို 
တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်ဟူ၍ အမှတ်အသားများရှိလေသည်။ 
၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ဓာတုဗေဒပညာရှင် ရှက်ဗရယ်သည် 
တိရစ္ဆာန်တို့၏ အဆီများမှာ ဖက်တီးအက်ဆစ်နှင့် ဂလစ်ဆရင်း 
တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု တွေ့ခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် 
အယ်လကာလီနှင့် အဆီတို့ အပြန်အလှန်ဓာတ်ဖက်ကြခြင်းဖြင့် 
ဆပ်ပြာဖြစ်လာပုံကိုလည်း ပြခဲ့သည်။ ရှက်ဗရယ်၏ တွေ့ရှိချက် 
များနှင့် ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် လာဗလန်း တီထွင်ခဲ့သော ဆားရည် 
မှ ဆိုဒါထုတ်ယူနည်းများကို အခြေပြု၍၊ ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းသည် 
ယခင်ရှေးဟောင်းအခြေမှ လုံးဝပြောင်းလဲ တိုးတက်လာခဲ့လေ 
သည်။

ဆပ်ပြာသည် အမှန်အားဖြင့် ဖက်တီးအက်ဆစ်အချို့မှ 
ဖြစ်သော သတ္တုဓာတ်ဆားဖြစ်သည်။ ဖက်တီးအက်ဆစ်မှဖြစ် 
သော ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ အမ်မိုးနီးယမ် ဓာတ်ဆားများ 
သည် သန့်ရှင်းစေတတ်သော သတ္တိရှိ၍၊ ရေထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင် 
ကြသည်။ ဆေးဖက်တွင် သုံးစွဲသော ခဲဆပ်ပြာသည် ရေထဲ၌ 
အရည်မပျော်နိုင်သဖြင့် ချေးချွတ်ရာ၌ အသုံးမကျချေ။ ဆပ်ပြာ 
တွင် အမာအပျော့မျိုးဖြစ်၍၊ ဆိုဒီယမ်ဆပ်ပြာမှာ အမာမျိုးဖြစ် 
သည်။

ဆပ်ပြာချက်လုပ်ငန်းတွင် အများအားဖြင့် ဆူပွက်အောင် 
ကျိုချက်သည့်နည်းကို အသုံးများကြ၏။ ဆပ်ပြာကို ကျိုချက် 
ရာ၌ အသုံးပြုသော ဒယ်အိုးကြီးများမှာ အလွန်ကြီးမား၍ 
အောက်ခြေ၌ ကတော့ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဒယ်အိုးကြီးများကို 
ဘေးပတ်လည်မှ ရေးနွေးငွေ့ဖြင့် အပူတိုက်ပေးရသည်။ ထို 
ဒယ်အိုးကြီးများထဲသို့ အရည်ပျော်သောအဆီကို ထည့်ပြီးနောက်၊ 
ကော့စတ်စဆိုဒါအရည်ကို တဖြည်းဖြည်းလောင်းထည့်ရ၏။ 
ထိုအခါ ဓာတ်နှစ်မျိုးသည် ဆာပွန်နီဖီကေးရှင်းခေါ် အပြန် 
အလှန်ဓာတ်ဖက်မှုဖြစ်ခြင်းအားဖြင့် ဆပ်ပြာနှင့် ဂလစ်ဆရင်း 
တို့ကို သီးခြားဖြစ်လာစေသည်။ ဆပ်ပြာသည် အပေါ်၌နေ၍၊ 
ဂလစ်ဆရင်းသည် အောက်သို့ ထိုင်ကျသွားသည်။ ဂလစ်ဆရင်း 
သည် ဆားရည်၌ ပျော်ဝင်နိုင်၍ ဆပ်ပြာမှာ မပျော်ဝင်နိုင်သဖြင့် 
ဆားရည် လောင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ဂလစ်ဆရင်းကို ဆပ်ပြာမှ 
ခွဲထုတ်ပစ်နိုင်လေသည်။ ဂလစ်ဆရင်းကို မစွန့်ပစ်ရချေ။ 
အခြားနေရာများ၌ အသုံးပြုနိုင်သည်။ အချို့ဆပ်ပြာချက်ရုံတို့ 
တွင် ဖက်တီးအက်ဆစ်ကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြု၍ ချက်လုပ်ရ 
သောကြောင့် [[ဂလစ်ဆရင်း]]ကို ဘေးထွက်ပစ္စည်းအဖြစ် မရရှိ 
ချေ။


ဆပ်ပြာကို အထပ်ထပ်ဆူပွက်နေအောင် ကျိုထားပြီး 
နောက် အအေးခံရသည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှာ ရက်သတ္တပတ်နှစ်ပတ် 
မျှကြာ၏။ ထိုနောက် ဆပ်ပြာကို ကရတ်ချာခေါ် စက်သို့ပို့၍ 
ထိုစက်ထဲတွင် လိုအပ်သည့် အမွှေးနံ့များ၊ အရောင်တင်ဆေး 
များ စသည်တို့ကို ထည့်ပေးရသည်။ ကရတ်ချာ၏ အလယ်အူ 
တိုင်တွင် ဒလက်များတပ်ဆင်ထားရာ ထိုဒလက်များဖြင့် ဆပ် 
ပြာကို ချောမွှတ်လာသည်အထိ မွှေပေးရလေသည်။ ထိုနောက် 
အခြောက်ခံသည့် အခန်းသို့ပို့၍၊ ပုံစံခွက်ကြီးများထဲတွင် ထည့် 
ထားလျက် အခြောက်ခံထားရသည်။ ဆပ်ပြာမာလာသောအခါ 
ဆပ်ပြာတုံးကြီးများကို ဈေး၌ရောင်းသည့် အရွယ်အမျိုးမျိုးရ 
အောင် ဖြတ်တောက်ယူ၍၊ ဈေးသို့တင်ပို့ရောင်းချရန် သက်ဆိုင် 
ရာဌာနများသို့ ပို့ပေးလေသည်။

ဆပ်ပြာမွှေးများကို ချက်လုပ်သောအခါ ကရတ်ချာသို့မပို့ 
ဘဲ၊ တိုက်ရိုက်အခြောက်ခံပြီးလျှင် ကြိတ်စက်ရုံ သို့ပို့ပေးရ 
သည်။ ထိုစက်တွင် အဖတ်ငယ်ကလေးများဖြစ်လာသည်အထိ 
ကြိတ်လိုက်ပြီးနောက် အမွှေးနံ့များ၊ အရောင်တင်ဆေးများနှင့် 
ရောနှောပေးရလေသည်။ ထိုသို့ ရောနှောပြီးသောအခါတွင် 
ဒလိမ့်တုံးများထဲ၌ ထည့်ကြိတ်ခြင်းအားဖြင့် အမွှေးနံ့ စသည်တို့ 
သည် ဆပ်ပြာထဲ၌ ပျံ့နှံ့သွားကြလေသည်။ နောက်ဆုံး ကြိတ် 
စက်မှ ထွက်လာသော ဆပ်ပြာကို ပုံစံခွက်၌သွင်း၍ လိုအပ် 
သည့် ပုံစံအတုံးငယ်များဖြစ်အောင် လုပ်ရသည်။ စက်ဖြင့်ပြု 
လုပ်သော ဆပ်ပြာများသည် အခြားဆပ်ပြာတို့ထက် ချောမွတ်၍ 
အမြှုပ်ပိုထွက်သည်။

ဆပ်ပြာမွှေးများကို အပြိုင်အဆိုင် ပြုလုပ်ကြရာတွင် အချို့ 
က အဆန်းထွင်၍ အလင်းပေါက်ဆပ်ပြာကို ပြုလုပ်ကြသည်။ 
ထိုဆပ်ပြာမျိုးကို 'အအေးနည်း'ဖြင့် ချက်လုပ်ရသည်။ ရိုးရိုးဆပ် 
ပြာတွင် အရက်ပြန် ထည့်ပြီးလျှင် အရက်ပြန်ကို ပေါင်းချွေးခံ၍ 
ထုတ်ပစ်ခြင်းအားဖြင့် အလင်းပေါက်ဆပ်ပြာကို ရနိုင်သည်။ 
ရိုးရိုးဆပ်ပြာအပြင် လေသွင်းထည့်ထားသော ရေပေါ်ဆပ်ပြာ၊ 
ဆေးဖြင့်စီမံထားသော ဆပ်ပြာမွှေးများကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ 
သည်။ ဒုတိယ ဆပ်ပြာမျိုးမှာ အသားအရေ၌ဖြစ်သော အနာ 
ရောဂါများကိုထိရောက်စွာ ကုသကာကွယ်ပေးနိုင်သော ဆပ်ပြာ 
မျိုးဖြစ်ပေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ဆပ်ပြာများ]]
[[Category:လူသုံးကုန်]]
[[Category:သန့်ရှင်းရေး ထုတ်ကုန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆားများ]]</text>
      <sha1>rf0e2rpe9ie8dp483qdte1rtob5bgxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုင်ဇာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19283</id>
    <revision>
      <id>1052559</id>
      <parentid>1050303</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18581" sha1="i5kyvs495xhq7zc8tobtjriqgbj6iz5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>i5kyvs495xhq7zc8tobtjriqgbj6iz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052563</id>
      <parentid>1052559</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18581" sha1="hv0qq223ym50zid7imu6zn2v7uco2jz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>hv0qq223ym50zid7imu6zn2v7uco2jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052566</id>
      <parentid>1052563</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18594" sha1="8rsnbm05yv6es6uya4mzjbdpfa4utlg" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>8rsnbm05yv6es6uya4mzjbdpfa4utlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052567</id>
      <parentid>1052566</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18671" sha1="t3l52r15wlczmh2kftw8eehshpu7dcs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>t3l52r15wlczmh2kftw8eehshpu7dcs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052570</id>
      <parentid>1052567</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18908" sha1="1bn85mq0q5qvlrzppksq4v20ssmj0q2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>1bn85mq0q5qvlrzppksq4v20ssmj0q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052571</id>
      <parentid>1052570</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18985" sha1="1ersrl26fib1s1dqzo6ah0m8c9z4fsq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>1ersrl26fib1s1dqzo6ah0m8c9z4fsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052574</id>
      <parentid>1052571</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19010" sha1="ruxlwvrkq7o7tq37di7rjhvmac6wwle" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>ruxlwvrkq7o7tq37di7rjhvmac6wwle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052577</id>
      <parentid>1052574</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19249" sha1="cgvwmu0grxffofbjw2ull3n9i0bvs2r" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>cgvwmu0grxffofbjw2ull3n9i0bvs2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052580</id>
      <parentid>1052577</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ */</comment>
      <origin>1052580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19511" sha1="3hr8htlgxazc0fpnqpcuiarhgtc49fv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>3hr8htlgxazc0fpnqpcuiarhgtc49fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052587</id>
      <parentid>1052580</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19811" sha1="428741e9o5t036yo6yhur51qym2b1ma" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>428741e9o5t036yo6yhur51qym2b1ma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052588</id>
      <parentid>1052587</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20284" sha1="tnugsu8u7trooj1j5tey7icstbzqurj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) စိုင်းထီးဆိုင်၊ လွှမ်းမိုး၊ ကော်နီ တို့နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>tnugsu8u7trooj1j5tey7icstbzqurj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052589</id>
      <parentid>1052588</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20324" sha1="4hnczh6sg9py4w06mp3y1aoh7sp4wqq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) စိုင်းထီးဆိုင်၊ လွှမ်းမိုး၊ ဂျက်မြသောင်း၊ ကော်နီ တို့နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>4hnczh6sg9py4w06mp3y1aoh7sp4wqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052590</id>
      <parentid>1052589</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20225" sha1="8egqro2eepgn1axwobz89zqci6ixa60" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>8egqro2eepgn1axwobz89zqci6ixa60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052592</id>
      <parentid>1052590</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20294" sha1="lyq1qr4665kz9sh0x49d5mzrsysvt94" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>lyq1qr4665kz9sh0x49d5mzrsysvt94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052652</id>
      <parentid>1052592</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20518" sha1="kpxxmtg0p651zbhmi527oltpxj91afy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>kpxxmtg0p651zbhmi527oltpxj91afy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052653</id>
      <parentid>1052652</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20741" sha1="7r8k7tsf78yor7b8ex80xc7x9it0vfv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>7r8k7tsf78yor7b8ex80xc7x9it0vfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052655</id>
      <parentid>1052653</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21021" sha1="62o34470wydsx2ni8nhwa1wprf9jj0v" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>62o34470wydsx2ni8nhwa1wprf9jj0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052656</id>
      <parentid>1052655</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21334" sha1="ni12ihizbnhm0h9o2e4meyip7glx3oz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>ni12ihizbnhm0h9o2e4meyip7glx3oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052657</id>
      <parentid>1052656</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21813" sha1="6r6l6vjt09d1i499kl82ahqb5w72gkr" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>6r6l6vjt09d1i499kl82ahqb5w72gkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052658</id>
      <parentid>1052657</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22359" sha1="acvk0d3lduanfea0zz0p7m3bn1abmi4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>acvk0d3lduanfea0zz0p7m3bn1abmi4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052659</id>
      <parentid>1052658</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22667" sha1="9zgs9x1mie9x4yx494czwqplh003dpp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>9zgs9x1mie9x4yx494czwqplh003dpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052660</id>
      <parentid>1052659</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23023" sha1="gcxrfsyh555l02ozib7c13em4gjv3on" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ 
တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>gcxrfsyh555l02ozib7c13em4gjv3on</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052661</id>
      <parentid>1052660</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23022" sha1="97xvbqwc1zl9gbmgrlhgxvz9xjdkdua" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>97xvbqwc1zl9gbmgrlhgxvz9xjdkdua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052662</id>
      <parentid>1052661</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23164" sha1="oozgrzdyz1y9xihcrbob1ahv3a71o0u" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>oozgrzdyz1y9xihcrbob1ahv3a71o0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052663</id>
      <parentid>1052662</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23245" sha1="aa0gag1ydfk1qzung5wlleukr761l3y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇) တေးသီချင်း ၁၆ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>aa0gag1ydfk1qzung5wlleukr761l3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052664</id>
      <parentid>1052663</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23311" sha1="a5zvt3jr4m9l1pq8uoo08uepead21zn" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇ အသံသွင်း၊ ၁၉၇၈ ဖြန့်ချီ) တေးသီချင်း ၁၆ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>a5zvt3jr4m9l1pq8uoo08uepead21zn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052665</id>
      <parentid>1052664</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1052665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23365" sha1="cxe3v1ffy4xgpnou30hcennfug7ozdw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇ အသံသွင်း၊ ၁၉၇၈ ဖြန့်ချီ) တေးသီချင်း ၁၆ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးသီချင်း ၁၂ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>cxe3v1ffy4xgpnou30hcennfug7ozdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြိုင်းတောင်ရွာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26732</id>
    <revision>
      <id>1052625</id>
      <parentid>323022</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49526-29</username>
        <id>148102</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1052625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10833" sha1="bkkpijktphe493rakw5xvy17gtp3pro" xml:space="preserve">ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊
ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဥ်ကူးတို့ရှိသည်

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[မောင်တောခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =[[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Hpa Yon Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.72421
|longEW = E
|longd = 92.56059
|P-code = 198439
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ရသေ့တောင်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Ah Htet Nan Yar]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.54289
|longEW = E
|longd = 92.63416
|P-code = 197594
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပေါက်တောမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.03055
|longEW = E
|longd = 92.96684
|P-code = 197538
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Kun Ohn Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 
|longEW = E
|longd = 
|P-code = 196892
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Hpa Yar Gyi]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.70484
|longEW = E
|longd = 93.13781
|P-code = 196608
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.45882
|longEW = E
|longd = 92.84943
|P-code = 196258
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]</text>
      <sha1>bkkpijktphe493rakw5xvy17gtp3pro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052627</id>
      <parentid>1052625</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49526-29</username>
        <id>148102</id>
      </contributor>
      <origin>1052627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10950" sha1="kjbcw0p2x2swtugkzbbg3dof4w1samz" xml:space="preserve">ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊
ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဥ်ကူးတို့ရှိသည်

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
| official_name = ပြိုင်းတောင်
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
| pushpin_mapsize = 300
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = စစ်​တွေခရိုင်(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်)
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = ​ပေါက်​တောမြို့နယ်(ယခုဝီရဌာနီမြို့နယ်)
| subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
| subdivision_name4 = [[Hpa Yon Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
| latNS = N
| latd = 20.72421
| longEW = E
| longd = 92.56059
| P-code = 198439
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ရသေ့တောင်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Ah Htet Nan Yar]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.54289
|longEW = E
|longd = 92.63416
|P-code = 197594
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပေါက်တောမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.03055
|longEW = E
|longd = 92.96684
|P-code = 197538
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Kun Ohn Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 
|longEW = E
|longd = 
|P-code = 196892
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Hpa Yar Gyi]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.70484
|longEW = E
|longd = 93.13781
|P-code = 196608
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.45882
|longEW = E
|longd = 92.84943
|P-code = 196258
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]</text>
      <sha1>kjbcw0p2x2swtugkzbbg3dof4w1samz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052629</id>
      <parentid>1052627</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49526-29</username>
        <id>148102</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1052629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11031" sha1="1trizt1si5ccm5qu6c6wcj6j3atu8g2" xml:space="preserve">ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊
ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဥ်ကူးတို့ရှိသည်

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
| official_name = ပြိုင်းတောင်
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
| pushpin_mapsize = 300
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = စစ်​တွေခရိုင်(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်)
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = ​ပေါက်​တောမြို့နယ်(ယခုဝီရဌာနီမြို့နယ်)
| subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
| subdivision_name4 = [[Hpa Yon Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
| latNS = N
| latd = 20.72421
| longEW = E
| longd = 92.56059
| P-code = 198439
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =​ပေါက်​တောမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = ​မြေငူကျွန်း ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.54289
|longEW = E
|longd = 92.63416
|P-code = 197594
}}

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပေါက်တောမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.03055
|longEW = E
|longd = 92.96684
|P-code = 197538
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Kun Ohn Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 
|longEW = E
|longd = 
|P-code = 196892
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Hpa Yar Gyi]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.70484
|longEW = E
|longd = 93.13781
|P-code = 196608
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.45882
|longEW = E
|longd = 92.84943
|P-code = 196258
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]</text>
      <sha1>1trizt1si5ccm5qu6c6wcj6j3atu8g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြိုင်းတောင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30442</id>
    <revision>
      <id>1052628</id>
      <parentid>323040</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49526-29</username>
        <id>148102</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1052628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12448" sha1="m2wv042rinyzr6oht2d7bgb5h5rigum" xml:space="preserve">ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊
ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဥ်ကူးတို့ရှိသည်

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
| official_name = ပြိုင်းတောင်
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
| pushpin_mapsize = 300
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = စစ်​တွေခရိုင်(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်)
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = ​ပေါက်​တောမြို့နယ်(ယခုဝီရဌာနီမြို့နယ်)
| subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
| subdivision_name4 = [[Hpa Yon Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
| latNS = N
| latd = 20.72421
| longEW = E
| longd = 92.56059
| P-code = 198439
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ရသေ့တောင်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Ah Htet Nan Yar]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.54289
|longEW = E
|longd = 92.63416
|P-code = 197594
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပေါက်တောမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.03055
|longEW = E
|longd = 92.96684
|P-code = 197538
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Kun Ohn Chaung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 
|longEW = E
|longd = 
|P-code = 196892
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Hpa Yar Gyi]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.70484
|longEW = E
|longd = 93.13781
|P-code = 196608
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]
'''ပြိုင်းတောင်ရွာ'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 =ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.45882
|longEW = E
|longd = 92.84943
|P-code = 196258
}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]'''ပြိုင်းတောင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်'''
{{Infobox settlement
|official_name = ပြိုင်းတောင်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 =Pyaing Taung&lt;ref&gt;GAD, Feb 2011.&lt;/ref&gt;
|latNS = N
|latd = 20.45882
|longEW = E
|longd = 92.84943
|P-code = 196258
}}

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[Category:BotUpload]]</text>
      <sha1>m2wv042rinyzr6oht2d7bgb5h5rigum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုဒ္ဓကိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51565</id>
    <revision>
      <id>1052654</id>
      <parentid>1048723</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>terminology/formatting/hyperlink/mathematics update</comment>
      <origin>1052654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46280" sha1="s8569b5jvavz175vhkto3f0xurw0nla" xml:space="preserve">တစ်ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် အပေါင်းဆခွဲကိန်း (positive divisor) အနေဖြင့် ၁ နှင့် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သာရှိပါက ၎င်းကို သုဒ္ဓကိန်း (prime number) သို့မဟုတ် သုဒ္ဓကိန်းပြည့် ဟုခေါ်သည်။ တစ်ထက်ကြီးပြီး သုဒ္ဓကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းများကို ဆပေါင်းကိန်း (composite number) ဟုခေါ်သည်။ [[ကိန်း]] &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; သည် အထူးကိန်းဖြစ်ပြီး သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆပေါင်းကိန်းအဖြစ်လည်းကောင်း မသတ်မှတ်ပါ။ &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; သည် တစ်ခုတည်းသော စုံကိန်း (even number) ဖြစ်သည့် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး ကျန်ရှိသော သုဒ္ဓကိန်းများအားလုံးမှာ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) များဖြစ်ကြသည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာတွင်]] သုဒ္ဓကိန်းများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;q&lt;/math&gt; တို့ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများ (Definitions and Divisibility Properties) ==

[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသီအိုရီ]] (ring theory) တွင် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ပိုမိုတိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုသည်။ ယူနစ် (unit) မဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းသည် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကိုသော်လည်းကောင်း၊ &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ကိုသော်လည်းကောင်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်များစနစ်တွင် ယူနစ်များမှာ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် အပေါင်းသုဒ္ဓကိန်းများသာမက &lt;math&gt;-2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;-3&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;-5&lt;/math&gt; စသည့် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းများကိုလည်း]] သုဒ္ဓကိန်းများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

ဤအခြေခံ စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိ (divisibility property) ကို '''ယူကလစ်ဒ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်''' (Euclid's lemma) မှ ဆင်းသက်ရရှိသည်။ အကယ်၍ သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ကိုစား၍ပြတ်ပြီး &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကိုစား၍မပြတ်ပါက ၎င်းသည် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ကိုသာ တိကျစွာစား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိကို အောက်ပါအတိုင်း တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။

* '''ဆခွဲကိန်းများစွာ ပါဝင်ခြင်း -''' သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် ကိန်းပြည့်များစွာ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;a_1 \cdot a_2 \cdots a_n&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းသည် အဆိုပါ ကိန်းပြည့်များအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။

* '''သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်ခြင်း -''' သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် အခြားသုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;q_1 \cdot q_2 \cdots q_n&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် ၎င်းသုဒ္ဓကိန်းများအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုနှင့် တိကျစွာ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။]] သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြင့်သာ စား၍ပြတ်သောကြောင့် ထိုသို့ညီမျှခြင်းဖြစ်သည်။

== ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Arithmetic) ==

တစ်ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်တိုင်းသည်]] သုဒ္ဓကိန်းများ သို့မဟုတ် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းများကို ကိန်းပြည့်အားလုံး၏ အခြေခံတည်ဆောက်ပုံအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤသဘောတရားကို [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Arithmetic) အဖြစ် ပုံသေထုတ်ပြန်ထားသည်။ ၎င်းသီအိုရမ်အရ တစ်ထက်ကြီးသော အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဆိုပါ ဖော်ပြချက်သည် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အစီအစဉ်ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားပါက တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။

သက်သေပြချက်ကို အပိုင်းနှစ်ပိုင်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။

* '''တည်ရှိမှု (Existence) -''' ကိန်းတစ်ခုသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ပါက ၎င်းတွင် အငယ်ဆုံး အပေါင်းဆခွဲကိန်းတစ်ခု ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဆခွဲကိန်းမှာ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသုဒ္ဓကိန်းဖြင့် စားလိုက်သောအခါ ပိုမိုငယ်ရွယ်သော ကိန်းပြည့်တစ်ခုကို ရရှိသည်။ ထိုငယ်ရွယ်သောကိန်းသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်နေသေးပါက အထက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကိန်းများ ဆက်တိုက်ငယ်သွားမည်ဖြစ်ရာ အဆုံးတွင် အဆုံးရှိသော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်းများကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။

* '''တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness) -''' ကိန်းပြည့်တစ်ခုကို မတူညီသော သုဒ္ဓကိန်းမြှောက်လဒ် နှစ်စုဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူကြပါစို့။ ၎င်းတို့ကို ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် စီထားပါက ပထမ[[အစု]]မှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းသည် ဒုတိယအစု၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုလုံးကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိအရ ပထမအစုမှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းသည် ဒုတိယအစုမှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းနှင့် ထပ်တူညီရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတူညီသောကိန်းများကို ချေဖျက်ခြင်းဖြင့် အစုနှစ်ခုလုံးရှိ သုဒ္ဓကိန်းများ အားလုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။

'''သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း''' (prime factorization) တွင် တူညီသော သုဒ္ဓကိန်းများ အကြိမ်ကြိမ်ပါဝင်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်ကိန်းများ (exponents) အသုံးပြု၍ စုစည်းရေးသားခြင်းကို ပုံမှန်ပုံစံ (canonical form) ဟုခေါ်သည်။ ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ၏ ပုံမှန်ပုံစံကို &lt;math&gt;n = p_1^{k_1} p_2^{k_2} \dots p_r^{k_r}&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p_1 &lt; p_2 &lt; \dots &lt; p_r&lt;/math&gt; အတိုင်း ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် စီစဉ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;360&lt;/math&gt; ၏ သုဒ္ဓကိန်းများကို &lt;math&gt;360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5&lt;/math&gt; ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။

တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းသည် ကိန်းစနစ်တိုင်းတွင် အလိုအလျောက် မှန်ကန်သော ဂုဏ်သတ္တိမဟုတ်ပါ။ အပေါင်းစုံကိန်းများ သီးသန့်ပါဝင်သော ကိန်းစနစ်တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်နိုင်သည်။ ၎င်းစနစ်တွင် အခြားစုံကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ဖော်ပြ၍မရသော စုံကိန်းကို '''e-သုဒ္ဓကိန်း''' (e-prime) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ဤစနစ်တွင် &lt;math&gt;60&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;60 = 2 \cdot 30&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;60 = 6 \cdot 10&lt;/math&gt; ဟူ၍ မတူညီသော e-သုဒ္ဓကိန်းများဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်းများ]]မပါဝင်သောကြောင့် ပုံမှန် သုဒ္ဓကိန်း စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများ ပျက်ယွင်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။

အခြေခံသီအိုရမ်ကို အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; သည် '''[[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]]''' (irrational number) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ပိုက်သာဂိုရပ်စ် (Pythagorean) ပညာရှင်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဤအချက်ကို ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ကို [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) &lt;math&gt;a/b&lt;/math&gt; ဟု မှတ်ယူပါစို့။ ထို[[အပိုင်းကိန်း]]သည် အချိုးအကျဆုံးဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ အခြားဘုံဆခွဲကိန်း မရှိဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းကို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်လိုက်ပါက &lt;math&gt;2 = a^2 / b^2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a^2 = 2b^2&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a^2&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ထက်ကြီးပါက အခြေခံသီအိုရမ်အရ &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တွင် အနည်းဆုံး သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တစ်ခုရှိရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ကိုစား၍ပြတ်ပြီး &lt;math&gt;a^2&lt;/math&gt; နှင့် တစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကိုလည်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တွင် ဘုံဆခွဲကိန်းမရှိဟူသော မူလယူဆချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;b = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a^2 = 2&lt;/math&gt; သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့ရာတွင် မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမျှ နှစ်ထပ်ကိန်းတင်၍ &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; မရနိုင်သောကြောင့် မူလယူဆချက် မှားယွင်းပြီး &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; သည် အီရာရှင်နယ်ကိန်း ဖြစ်သည်။

== သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်း (Testing for Primality) ==

[[ကိန်း]]တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် တိုက်ရိုက်အကျဆုံးနည်းလမ်းမှာ ငယ်ရွယ်သော ကိန်းများဖြင့် စား၍စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ကိန်းအားလုံးဖြင့် စမ်းသပ်ရန်မလိုအပ်ပါ။ ဆပေါင်းကိန်း &lt;math&gt;a &gt; 1&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် &lt;math&gt;\sqrt{a}&lt;/math&gt; ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော သုဒ္ဓကိန်း ဆခွဲကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တစ်ခု အမြဲတည်ရှိသည်။ ဆပေါင်းကိန်း &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;a = bc&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;b \le c&lt;/math&gt; ဟု ယူဆပါစို့။ &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ကို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ပါက &lt;math&gt;b^2 \le bc = a&lt;/math&gt; ဖြစ်လာသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးကို နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) ရှာလိုက်ပါက &lt;math&gt;b \le \sqrt{a}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တွင် သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း အနည်းဆုံးတစ်ခု ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ရာ ထိုဆခွဲကိန်းသည်လည်း &lt;math&gt;\sqrt{a}&lt;/math&gt; ထက် ငယ်ရမည် သို့မဟုတ် ညီရမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;509&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးရာတွင် &lt;math&gt;\sqrt{509}&lt;/math&gt; ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် &lt;math&gt;23&lt;/math&gt; ထက် ငယ်သော သုဒ္ဓကိန်းများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;3&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;5&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;7&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;11&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;13&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;17&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;19&lt;/math&gt;  တို့ဖြင့်သာ စားကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ မည်သည့်ကိန်းနှင့်မျှ စား၍မပြတ်ပါက &lt;math&gt;509&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။

ဤသဘောတရားကို အခြေခံ၍ ရှေးဟောင်းဂရိသင်္ချာပညာရှင် အီရာတိုစ်သီးနီးစ် (Eratosthenes) သည် '''အီရာတိုစ်သီးနီးစ်၏ ဆန်ခါ''' (Sieve of Eratosthenes) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သတ်မှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အောက်ရှိ သုဒ္ဓကိန်းအားလုံးကို ရှာဖွေနိုင်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; မှစ၍ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အထိ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များကို]] ရေးချရမည်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးကိန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ကို သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ် မှတ်သားပြီး &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ၏ ဆတိုးကိန်းများ (multiples) အားလုံးကို စာရင်းမှ ချေဖျက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ချေဖျက်မခံရသော ကိန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; ကို သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ် မှတ်သားပြီး ၎င်း၏ ဆတိုးကိန်းများကို ချေဖျက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို &lt;math&gt;\sqrt{n}&lt;/math&gt; အထိရောက်သည်အထိ လုပ်ဆောင်ပါက စာရင်းတွင် ကျန်ရှိနေသော ကိန်းများအားလုံးသည် သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။

== သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တဖြစ်တည်မှု (Infinitude of Primes) ==

သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အရေအတွက်သည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ကြောင်း ယူကလစ်ဒ် (Euclid) က ရှေးခေတ်ကတည်းက သက်သေပြခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုဖြင့် သက်သေပြချက်အရ သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိ[[အစု]] (finite set) အဖြစ် &lt;math&gt;p_1, p_2, \dots, p_n&lt;/math&gt; သာရှိသည်ဟု ယူဆပါစို့။ ထိုသုဒ္ဓကိန်းများအားလုံးကို မြှောက်၍ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပေါင်းထည့်ပါက ကိန်းအသစ် &lt;math&gt;P = (p_1 \cdot p_2 \cdots p_n) + 1&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ အခြေခံသီအိုရမ်အရ &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; တွင် သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တစ်ခုရှိရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် မူလစာရင်းထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ပါက ၎င်းသည် မြှောက်လဒ်ပိုင်းကို စား၍ပြတ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; နှင့် မြှောက်လဒ်ပိုင်းတို့၏ ကွာခြားချက်ဖြစ်သော &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကိုလည်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့်သုဒ္ဓကိန်းမှ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို စား၍မပြတ်နိုင်သဖြင့် ဤသည်မှာ ဝိရောဓိ (paradox) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိမဖြစ်နိုင်ပါ။

သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော သုဒ္ဓကိန်းများ အားလုံး၏ မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;p^\#&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ယူကလစ်ဒ် ပုံသေနည်းမှ ရရှိလာသော &lt;math&gt;p^\# + 1&lt;/math&gt; ပုံစံ ကိန်းများကို '''ယူကလစ်ဒ် ကိန်းများ''' (Euclid numbers) ဟုခေါ်သည်။ အချို့သော ယူကလစ်ဒ် ကိန်းများမှာ သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အမြဲတမ်းမဟုတ်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;13&lt;/math&gt; အထိ သုဒ္ဓကိန်းများကို မြှောက်၍ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပေါင်းပါက &lt;math&gt;30031&lt;/math&gt; ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;59 \cdot 509&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည် ။ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော ယူကလစ်ဒ် ကိန်းများ အနန္တရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ ယနေ့တိုင် အဖြေမထွက်သေးသော သင်္ချာပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

[[အနန္တ|အနန္တဖြစ်တည်မှုကို]] အခြားသော [[ကိန်းစဉ်]]တစ်ခုဖြင့်လည်း သက်သေပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; မှစတင်သော ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ နောက်ဆက်တွဲကိန်းများကို ရှေ့ကိန်းများအားလုံးမြှောက်၍ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပေါင်းခြင်းဖြင့် ဖန်တီးသည်။ ဥပမာ &lt;math&gt;n_1 = 2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;n_2 = n_1 + 1 = 3&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;n_3 = (n_1 \cdot n_2) + 1 = 7&lt;/math&gt; အစရှိသဖြင့်ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းစဉ်ရှိ မည်သည့်ကိန်းနှစ်ခုမျှ ဘုံပါဝင်သော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း မရှိနိုင်ပါ။ ဘုံဆခွဲကိန်းရှိပါက ၎င်းသည် ကွာခြားချက် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကိန်းအသစ်တိုင်းတွင် မတူညီသော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်းများ ပါဝင်နေသဖြင့် သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အနန္တဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။

== ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံ အတိုင်းအတာ (Distribution and Size) ==

&lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် သုဒ္ဓကိန်းကို &lt;math&gt;p_n&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပါက မညီမျှခြင်းများ (inequalities) ကို အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ အရွယ်အစားကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယူကလစ်ဒ်၏ သက်သေပြချက်အရ &lt;math&gt;p_n \le (p_1 \cdot p_2 \cdots p_{n-1}) + 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ပိုမိုတိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအရ &lt;math&gt;p_n&lt;/math&gt; သည် အမြဲတမ်း &lt;math&gt;2^{2^{n-1}}&lt;/math&gt; အောက် ငယ်ရမည် သို့မဟုတ် ညီရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် [[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;n \ge 1&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် ကြီးမားလှသော &lt;math&gt;2^{2^n}&lt;/math&gt; ထက်ငယ်သည့် သုဒ္ဓကိန်း အနည်းဆုံး &lt;math&gt;n + 1&lt;/math&gt; ခု ရှိသည်။

၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက် ဘာထရန် (Joseph Bertrand) အဆိုပြုခဲ့ပြီး ချေဘီရှက်ဗ် (Chebyshev) သက်သေပြနိုင်ခဲ့သော ဘာထရန်၏ ယူဆချက် (Bertrand's Conjecture) ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုတိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယင်းအဆိုအရ ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;2n&lt;/math&gt; အကြားတွင် သုဒ္ဓကိန်း အနည်းဆုံးတစ်ခု အမြဲတမ်း ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;p_n &lt; 2^n&lt;/math&gt; ဟူသော ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းသည့် ကန့်သတ်ချက်ကို ရရှိသည်။

သုဒ္ဓကိန်းများသည် အနန္တဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံမှာ အလွန် ပုံမှန်မဟုတ်ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလွန်နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော ကွာဟချက်များ ရှိသည်။ &lt;math&gt;11&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;13&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသည့် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်းစုံတွဲများကို '''အမြွှာသုဒ္ဓကိန်းများ''' (twin primes) ဟုခေါ်သည်။ အဆိုပါ အမြွှာသုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ အဖြေမထွက်သေးသော ပြဿနာဖြစ်သည်။

ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသော သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခုကြားရှိ ကွာဟချက်သည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားနိုင်သည်။ မည်သည့် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက်မဆို သုဒ္ဓကိန်းများ လုံးဝမပါဝင်သော ဆက်တိုက်ဖြစ်သည့် ဆပေါင်းကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပါဝင်သည့် အပိုင်းအခြားတစ်ခုကို အမြဲရှာဖွေနိုင်သည်။ ဖက်တိုရီရယ် (factorial) ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;(n + 1)! + 2&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;(n + 1)! + (n + 1)&lt;/math&gt; အထိ ကိန်းများကို စဉ်းစားပါ။ ပထမကိန်းသည် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ဖြင့် စား၍ပြတ်ပြီး နောက်ဆုံးကိန်းသည် &lt;math&gt;n+1&lt;/math&gt; ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ ကိန်းတိုင်းတွင် ဆခွဲကိန်းတစ်ခုစီ အတိအကျရှိနေသဖြင့် ၎င်းတို့အားလုံးသည် ဆပေါင်းကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။

== အထူးသုဒ္ဓကိန်းများနှင့် ပုံသေနည်းများ (Special Primes and Formulae) ==

&lt;math&gt;1&lt;/math&gt; များကိုသာ ထပ်တလဲလဲ အသုံးပြုရေးသားထားသော ကိန်းများကို '''ရပ်ပ်ယူနစ်''' (repunit) ဟုခေါ်သည်။ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; များ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်ပါဝင်သော ရပ်ပ်ယူနစ်ကို &lt;math&gt;R_n = (10^n - 1) / 9&lt;/math&gt; ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။ ၎င်းကိန်းများသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရန် အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ &lt;math&gt;R_n&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်နိုင်ရန်အတွက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရမည် ဟူသော အခြေခံစည်းမျဉ်းရှိသည်။ သို့သော် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်တိုင်း &lt;math&gt;R_n&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းမဖြစ်နိုင်ပါ။ ဥပမာ &lt;math&gt;R_3 = 111&lt;/math&gt; ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် &lt;math&gt;3 \cdot 37&lt;/math&gt; ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ရပ်ပ်ယူနစ် သုဒ္ဓကိန်းများ အလွန်နည်းပါးစွာသာ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသည်။

မည်သည့် အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်ကိုမဆို]] &lt;math&gt;4&lt;/math&gt; ဖြင့်စားသောအခါ ရရှိသည့် အကြွင်းကို မူတည်၍ &lt;math&gt;4n&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;4n+2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;4n+3&lt;/math&gt; ပုံစံများအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ &lt;math&gt;4n&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;4n+2&lt;/math&gt; များသည် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ ကျန်စုံကိန်းများဖြစ်သောကြောင့် ဆပေါင်းကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်းများသည် &lt;math&gt;5,13,17&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော &lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;3,7,11&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော &lt;math&gt;4n+3&lt;/math&gt; ပုံစံ တစ်ခုခုသာ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt; ပုံစံ ကိန်းများကို အချင်းချင်းမြှောက်ပါက ရလဒ်သည်လည်း &lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt; ပုံစံသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ ယူကလစ်ဒ်၏ သက်သေပြချက်နည်းတူ &lt;math&gt;4n+3&lt;/math&gt; ပုံစံ သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။

&lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt; ပုံစံ သုဒ္ဓကိန်းများ [[အနန္တ]]ရှိကြောင်းကိုမူ '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ သီအိုရမ်''' (Dirichlet's Theorem) ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြရသည်။ ၎င်းသီအိုရမ်အရ အစကိန်း &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် ကွာခြားချက် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့တွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ ဘုံဆခွဲကိန်း မရှိပါက အဆိုပါ '''[[ဂဏန်းသင်္ချာ]] [[ကိန်းစဉ်]]''' (arithmetic progression) တွင် သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တပါဝင်သည်။ &lt;math&gt;4n+1&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;4&lt;/math&gt; ကြား ဘုံဆခွဲကိန်းမရှိသဖြင့် သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တပါဝင်သည်။ သို့ရာတွင် မည်သည့် [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်မှ]] သုဒ္ဓကိန်းများချည်း သီးသန့် အဆုံးအစမရှိ မပါဝင်နိုင်ပါ။

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သင်္ချာပညာရှင်များသည် ကိန်းပြည့်များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက သုဒ္ဓကိန်းများကိုသာ အဖြေထုတ်ပေးမည့် ပုံသေနည်း သို့မဟုတ် [[ဖန်ရှင်]] (function) များကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) ၏ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) ပုံသေနည်း &lt;math&gt;f(n) = n^2 + n + 41&lt;/math&gt; သည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ &lt;math&gt;n=0&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;39&lt;/math&gt; အထိ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက သုဒ္ဓကိန်းများကိုသာ ရရှိသော်လည်း &lt;math&gt;40&lt;/math&gt; ထည့်သွင်းသောအခါ &lt;math&gt;41^2&lt;/math&gt; ကို ရရှိသဖြင့် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သွားသည်။ မည်သည့် ပိုလီနိုမီရယ်မျှ သုဒ္ဓကိန်းများကိုချည်း သီးသန့် မထုတ်ပေးနိုင်ကြောင်း သက်သေပြထားပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒဗလျူ အိတ်ချ် မေးလ်စ် (W. H. Mills) ၏ မေးလ်စ် ပုံသေနည်း (Mills's formula) မှာမူ ခြွင်းချက်ဖြစ်သည်။ တိကျသော [[ကိန်းစစ်]] &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\lfloor r^{3^n} \rfloor&lt;/math&gt; သည် အမြဲတမ်း သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ၎င်း &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ၏ တန်ဖိုးကို အတိအကျ မတွက်ချက်နိုင်သဖြင့် လက်တွေ့အသုံးချ၍ မရနိုင်ပါ။

== ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများ (Fermat Primes) ==
[[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;k \geq 0&lt;/math&gt; များအတွက်
:&lt;math&gt;F_k = 2^{2^k}+1&lt;/math&gt;
ပုံစံရှိသော ကိန်းကို '''ဖဲမကိန်း''' (Fermat number) ဟုခေါ်သည်။ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော ဖဲမကိန်းကို '''ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း''' (Fermat prime) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။  
၁၆၄၀ ခုနှစ်တွင် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) က &lt;math&gt;F_k&lt;/math&gt; ကိန်းများအားလုံးသည် သုဒ္ဓကိန်းများဖြစ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် &lt;math&gt;F_5=4294967297&lt;/math&gt; သည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကိန်းတွင် &lt;math&gt;641&lt;/math&gt; သည် ဆခွဲကိန်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ကြောင်း အွိုင်လာ (Euler) က ၁၇၃၂ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လက်တွေ့တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ &lt;math&gt;k=0,1,2,3,4&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;F_k&lt;/math&gt; များကိုသာ သုဒ္ဓကိန်းများအဖြစ် သိရှိထားသည်။ အောက်ပါ အခြေခံမေးခွန်းများမှာမူ ယနေ့တိုင် အဖြေမထွက်သေးဘဲ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။  
*ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တတည်ရှိသလား။ 
*ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သော ဖဲမကိန်းများ အနန္တတည်ရှိသလား။
&lt;math&gt;k=5,\ldots,32&lt;/math&gt; အတွက် ဖဲမကိန်း &lt;math&gt;F_k&lt;/math&gt; များသည် ဆပေါင်းကိန်းများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် အချို့သော ကိန်းများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;k=20&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;k=24&lt;/math&gt; တို့အတွက် တိကျသော ဆခွဲကိန်းများကို မသိရှိရသေးပေ။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;12 \leq k \leq 32&lt;/math&gt; ကြားရှိ ကိန်းများအတွက် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းမှာလည်း မပြည့်စုံသေးပါ။ အခြားသော သီးခြားကိန်းများဖြစ်သည့် ဥပမာ &lt;math&gt;k=3329780&lt;/math&gt; သည်လည်း ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသည်။

ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသာဖြစ်သင့်ကြောင်း အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော တိကျမှုမရှိသည့် သက်သေပြချက်များ (heuristic arguments) ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများသည် သုဒ္ဓကိန်းများအကြားတွင် အပေါင်းသိပ်သည်းဆ (positive density) ရှိကြောင်းလည်း ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် အဆုံးရှိ[[အစု|အစုများ]] (finite sets) သည် သုဒ္ဓကိန်းများကဲ့သို့ ရေတွက်နိုင်သော [[အစု|အစုများ]] (countable sets) အတွင်း သုညသိပ်သည်းဆ (zero density) သာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ အချက်နှစ်ချက်စလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း မှန်ကန်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သင်္ချာပညာရှင် အသီးသီးက ကွဲပြားသော အဆိုများကို တင်ပြထားကြသည်။ အချို့က ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့ကမူ ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း ငါးခုသာရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဧမီလ် အာတင် (Emil Artin) ကမူ ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိဖြစ်သော်လည်း ငါးခုထက် ပိုများမည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။

== သက်သေမပြရသေးသော အဆိုများ (Unproved Conjectures) ==
&lt;math&gt;4&lt;/math&gt; ထက်ကြီးသော စုံကိန်းတိုင်းကို [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလဒ်အဖြစ်]] ရေးသားနိုင်သည် ဟူသော ဂိုးဘတ်ခ်၏ အဆို (Goldbach's conjecture) သည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ ယင်းကို အဓိက ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆို (Weak Goldbach Conjecture) တွင် &lt;math&gt;7&lt;/math&gt; ထက်ကြီးသော မကိန်းတိုင်းကို မကိန်း သုဒ္ဓကိန်း သုံးခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ အကယ်၍ အဓိက ဂိုးဘတ်ခ် အဆို မှန်ကန်ပါက အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုသည်လည်း အလိုအလျောက် မှန်ကန်မည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အိုင် အမ် ဗီနိုဂရာဒေါ့ဗ် (I. M. Vinogradov) က လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော မကိန်းများအတွက် အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆို မှန်ကန်ကြောင်း အတိအကျ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုနှင့် မကိုက်ညီသော စုံကိန်းများ၏ အချိုးအစားသည် သုညရာခိုင်နှုန်းသို့ ချဉ်းကပ်သွားကြောင်းကိုလည်း ၎င်းက သက်သေပြခဲ့သည်။

ဆေးလ်ဗက်စတာ (Sylvester) ၏ အဆိုအရ &lt;math&gt;4&lt;/math&gt; ထက်ကြီးသော စုံကိန်း &lt;math&gt;2n&lt;/math&gt; တိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ရေးသားနိုင်ပြီး တစ်ခုသည် &lt;math&gt;n/2&lt;/math&gt; ထက် ကြီး၍ အခြားတစ်ခုသည် &lt;math&gt;3n/2&lt;/math&gt; ထက် ငယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဒီ ပိုလီနက် (de Polignac) က မကိန်းတိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ၏ ထပ်ကိန်း တစ်ခု ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သော်လည်း &lt;math&gt;509&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;877&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ကိန်းများကြောင့် ၎င်းအဆို မှားယွင်းကြောင်း သက်သေပြပြီးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Burton |first=David M. |title=Elementary Number Theory |edition=7th |publisher=McGraw-Hill |date=2010 |isbn=978-0-07-338314-9}}
* {{Citation |author=nLab authors |title=Fermat number |date=June 2026 |edition=Revision 4 |url=https://ncatlab.org/nlab/show/Fermat+number}}

[[ကဏ္ဍ:သုဒ္ဓကိန်းများ]]</text>
      <sha1>s8569b5jvavz175vhkto3f0xurw0nla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကလိုရိုဖောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52781</id>
    <revision>
      <id>1052576</id>
      <parentid>772270</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8011" sha1="1ui8zk9jmmexo4ch5p4e9mky7g5sute" xml:space="preserve">{{Chembox
|Verifiedimages = changed
|Watchedfields = changed
|verifiedrevid = 407464807
|ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
|ImageFileL1 = Chloroform_displayed.svg
|ImageClassL1 = skin-invert
|ImageFileR1 = Chloroform-3D-balls.png
|ImageClassR1 = bg-transparent
|ImageFile2 = Chloroform_by_Danny_S._-_002.JPG
|ImageName2 = Chloroform in its liquid state shown in a test tube
|ImageSize2 = 100px
|PIN = Trichloromethane
|OtherNames = {{ubl|''Chloroformium''|Freon 20|Methane trichloride|Methyl trichloride|Methenyl trichloride|Methenyl chloride|Refrigerant-20|terchloride/perchloride of formyle&lt;ref&gt;Gregory, William, A Handbook of Organic Chemistry (Third edition corrected and much extended), 1852, page 177&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daniel Pereira Gardner, Medicinal Chemistry for the Use of Students and the Profession: Being a Manual of the Science, with Its Applications to Toxicology, Physiology, Therapeutics, Hygiene, Etc (1848), page 271&lt;/ref&gt; ''(archaic)''|''Trichloretum Formylicum'' ([[Latin]])}}
|Section1 = {{Chembox Identifiers
|UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
|UNII = 7V31YC746X
| Abbreviations = R-20, TCM
|InChIKey = HEDRZPFGACZZDS-UHFFFAOYAG
|ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
|ChEMBL = 44618
|StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChI = 1S/CHCl3/c2-1(3)4/h1H
|StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey = HEDRZPFGACZZDS-UHFFFAOYSA-N
|CASNo = 67-66-3
|CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
|ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
|ChemSpiderID = 5977
|EINECS = 200-663-8
|PubChem = 6212
| UNNumber =  1888
|ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
|ChEBI = 35255
|KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
|KEGG = C13827
|SMILES = ClC(Cl)Cl
|InChI = 1/CHCl3/c2-1(3)4/h1H
|RTECS = FS9100000
}}
|Section2 = {{Chembox Properties
|C=1|H=1|Cl=3
|Appearance = Highly refractive colorless liquid
|Odor = Sweet, minty, pleasant
|Density = 1.564 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (−20&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 1.489 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (25&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 1.394 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (60&amp;nbsp;°C)
|MeltingPtC = −63.5
|BoilingPtC = 61.15
|BoilingPt_notes = &lt;br /&gt; decomposes at 450&amp;nbsp;°C
|VaporPressure = 0.62 kPa (−40&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 7.89 kPa (0&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 25.9 kPa (25&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 313 kPa (100&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 2.26 MPa (200&amp;nbsp;°C)
|Solubility = 10.62 g/L (0&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 8.09 g/L (20&amp;nbsp;°C)&lt;br /&gt; 7.32 g/L (60&amp;nbsp;°C)
|SolubleOther = Soluble in [[benzene]]&lt;br /&gt; Miscible in [[diethyl ether]], [[oil]]s, [[ligroin]], [[ethanol|alcohol]], [[carbon tetrachloride|CCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]], [[carbon disulfide|CS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
|Solubility1 = ≥ 100 g/L (19&amp;nbsp;°C)
|Solvent1 = acetone
|Solubility2 = ≥ 100 g/L (19&amp;nbsp;°C)
|Solvent2 = dimethyl sulfoxide
|RefractIndex = 1.4459 (20&amp;nbsp;°C)
|LambdaMax = 250 nm, 260 nm, 280 nm
|Viscosity = 0.563 cP (20&amp;nbsp;°C)
|pKa = 15.7 (20&amp;nbsp;°C)
|HenryConstant = 3.67 L·atm/mol (24&amp;nbsp;°C)
|ThermalConductivity = 0.13 W/(m·K) (20&amp;nbsp;°C)
|MagSus = −59.30·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol
}}
|Section3 = {{Chembox Structure
|MolShape = Tetrahedral
|Dipole = 1.15 D
}}
|Section4 = {{Chembox Thermochemistry
|HeatCapacity = 114.25 J/(mol·K)
|Entropy = 202.9 J/(mol·K)
|DeltaHf = −134.3 kJ/mol
|DeltaGf = −71.1 kJ/mol
|DeltaHc = 473.21 kJ/mol
}}
|Section6 = {{Chembox Pharmacology
|ATCCode_prefix = N01
|ATCCode_suffix = AB02
}}
|Section7 = {{Chembox Hazards
|ExternalSDS = [https://www.merckmillipore.com/Web-IE-Site/en_US/-/EUR/ShowDocument-File?ProductSKU=MDA_CHEM-107024&amp;DocumentType=MSD&amp;DocumentId=107024_SDS_GB_EN.PDF&amp;DocumentUID=370414&amp;Language=EN&amp;Country=GB&amp;Origin=PDP&amp;Display=inline]
|Hazards_ref = &lt;ref name= PubChem&gt;{{cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6212#section=Safety-and-Hazards|title=PubChem: Safety and Hazards – GHS Classification|publisher=National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine|access-date=17 August 2018|archive-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125017/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6212#section=Safety-and-Hazards|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|MainHazards = Decomposes into [[phosgene]] and [[hydrogen chloride]] in presence of heat – likely carcinogenic – [[reproductive toxicity]] – hepatotoxic&lt;ref name=PGCH/&gt;&lt;ref name=&quot;PubChem-2018&quot;&gt;Toxicity on [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6212#section=Toxicity &lt;nowiki&gt;PubChem&lt;/nowiki&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817125017/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6212#section=Toxicity |date=17 August 2018 }}&lt;/ref&gt;
|GHSPictograms = {{GHS06}} {{GHS08}}
|GHSSignalWord = Danger
|HPhrases = {{H-phrases|302|315|319|331|336|351|361d|372}}
|PPhrases = {{P-phrases|201|202|260|264|270|271|280|281|301+330+331|310|302+352|304+340|311|305+351+338|308+313|314|332+313|337+313|362|403+233|235|405|501}}
|NFPA-H = 2
|NFPA-F = 0
|NFPA-R = 0
|FlashPt = Nonflammable
|PEL = 50 ppm (240 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0127}}&lt;/ref&gt;
|IDLH = 500 ppm&lt;ref name=PGCH/&gt;
|REL = Ca ST 2 ppm (9.78 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) [60-minute]&lt;ref name=PGCH/&gt;
|LD50 = 704 mg/kg (mouse, dermal)&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials |edition=12th |year=2012 |last=Lewis |first=Richard J. |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-62325-1}}&lt;/ref&gt;
|LC50 = 47,702 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (rat, 4 hr)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.epa.gov/sites/default/files/2016-09/documents/chloroform.pdf |title=Chloroform |date=September 2016 |website=Environmental Protection Agency |access-date=19 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|LCLo = {{ubl|20,000 ppm (guinea pig, 2 hr)|7,056 ppm (cat, 4 hr)|25,000 ppm (human, 5 min)}}&lt;ref name=IDLH&gt;{{IDLH|67663|Chloroform}}&lt;/ref&gt;
}}
|Section9 = {{Chembox Related
|OtherFunction_label = chloromethanes
|OtherCompounds = {{ubl|[[Deuterated chloroform]] {{chem2|CDCl3}}|[[Chloromethane]] {{chem2|CH3Cl}}|[[Dichloromethane]] {{chem2|CH2Cl2}}|[[Tetrachloromethane]] {{chem2|CCl4}}|[[Fluoroform]] {{chem2|CHF3}}|[[Bromoform]] {{chem2|CHBr3}}|[[Iodoform]] {{chem2|CHI3}}|[[Chlorodifluoromethane]] {{chem2|CHF2Cl}}|[[Dichlorofluoromethane]] {{chem2|CHFCl2}}|[[Bromodichloromethane]] {{chem2|CHCl2Br}}|[[Dibromochloromethane]] {{chem2|CHClBr2}}|[[Bromodifluoromethane]] {{chem2|CHF2Br}}|[[Dibromofluoromethane]] {{chem2|CHFBr2}}}}
}}
}}
'''ကလိုရိုဖောင်း''' ({{lang-en|Chloroform}}) သည် အရောင်မရှိသော အရည်ဖြစ်၍ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ထိုဆေးကို လစ်ဗာပူးမှ ဒေးဗစ်ဝေါလ်ဒိုင် ဆိုသူက စတင်တွေ့ရှိ၍ ဂျိမ်းဆင်ပဆင်ကို ပြောပြသဖြင့် ဆင်ပဆင်က ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးသည် အဋ္ဌမနှင့် နဝမ သားသမီးများ မွေးဖွားရာတွင် အနာအကျင် သက်သာစေရန် ကလိုရိုဖောင်း အငွေ့ကို ရှူရှိက်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=ကလိုရိုဖောင်း}}&lt;/ref&gt; [[ဆိုင်းဘုတ်လုပ်ငန်း]]များလုပ်ရာတွင် ပလပ်စတစ်ပြား(Acrylic) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်ရာတွင်လည်း ကော်ရည်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကော်ရည်အဖြစ် အသုံးပြုသော ကလိုရိုဖောင်းသည် မေ့ဆေးလောက် အာနိသင် သိတ်မပြင်းပေ။ 

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား}}

[[Category:ဓာတုဗေဒ]]
{{Chem-stub}}</text>
      <sha1>1ui8zk9jmmexo4ch5p4e9mky7g5sute</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52786</id>
    <revision>
      <id>1052581</id>
      <parentid>954152</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="4irsb10cq9drnpd059wlgrqukxaikyn" xml:space="preserve">{{chembox
| Watchedfields  = changed
| verifiedrevid  = 477313558
| ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| Name           = Carbonic acid
| ImageFile      = 
| ImageFileL1    = Carbonic-acid-2D.svg
| ImageNameL1    = Structural formula
|ImageFileR1=Carbonic-acid-3D-balls.png
|ImageNameR1=Ball-and-stick model
| OtherNames     = Hydroxyformic acid&lt;br&gt;Hydroxymethanoic acid&lt;br&gt;Dihydroxycarbonyl
| IUPACName      = Carbonic acid&lt;ref name=iupac2013&gt;{{cite book | title =  Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = The [[Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | pages = P001–P004 | doi = 10.1039/9781849733069-FP001 | isbn = 978-0-85404-182-4| chapter = Front Matter }}&lt;/ref&gt;
| PIN            = 
| SystematicName = 
| Section1       = {{Chembox Identifiers
| CASNo = 463-79-6
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 142M471B3J
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 28976
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 1161632
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 747
| DrugBank = DB14531
| EC_number = 610-295-3
| Gmelin = 25554
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = C01353
| PubChem = 767
| InChI = 1/H2O3/c2-1(3)4/h(H2,2,3,4)
| InChIKey = BVKZGUZCCUSVTD-UHFFFAOYAU
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/CH2O3/c2-1(3)4/h(H2,2,3,4)
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = BVKZGUZCCUSVTD-UHFFFAOYSA-N
| SMILES = O=C(O)O
}}
| Section2       = {{Chembox Properties
| Appearance = Colorless gas
| Formula = H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| ConjugateBase = [[Bicarbonate]], [[Carbonate]]
| MeltingPtC = -53
| MeltingPt_ref = &lt;ref name=&quot;sublime&quot;&gt;{{cite journal | last1 = W. Hage | first1 = K. R. Liedl | last2 = Liedl | first2 = E. | title = Carbonic Acid in the Gas Phase and Its Astrophysical Relevance | url = https://archive.org/details/sim_science_1998-02-27_279_5355/page/1332 | journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 279 | pages = 1332–1335
 | year = 1998 | doi = 10.1126/science.279.5355.1332 | pmid = 9478889 | last3 = Hallbrucker | first3 = A | last4 = Mayer | first4 = E | issue = 5355| bibcode = 1998Sci...279.1332H }}&lt;/ref&gt;
| MeltingPt_notes = (sublimes)
| BoilingPtC = 127
| BoilingPt_notes = (decomposes)
| BoilingPt_ref = 
| Solubility = Reacts to form [[carbon dioxide]] and [[water]]
  }}
| Section3       = {{Chembox Hazards
| NFPA-H = 0
| NFPA-F = 0
| NFPA-R = 1
}}
| Section4 = {{Chembox Structure
| Structure_ref = 
| CrystalStruct = monoclinic
| SpaceGroup = p21/c, No. 14
| PointGroup = -
| LattConst_a = 5.392 Å
| LattConst_b = 6.661 Å
| LattConst_c = 5.690 Å
| LattConst_alpha = 
| LattConst_beta = 92.66
| LattConst_gamma = 
| LattConst_Comment = (D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; at 1.85 GPa, 298 K)
| LattConst_ref = &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Benz |first1=Sebastian |last2=Chen |first2=Da |last3=Möller |first3=Andreas |last4=Hofmann |first4=Michael |last5=Schnieders |first5=David |last6=Dronskowski |first6=Richard |title=The Crystal Structure of Carbonic Acid |journal=[[Inorganics]] |date=September 2022 |volume=10 |issue=9 |pages=132 |doi=10.3390/inorganics10090132 |language=en |issn=2304-6740|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
| UnitCellVolume = 204.12 Å3
| UnitCellFormulas = 4 formula per cell
| Coordination = 
| MolShape = 
| OrbitalHybridisation = 
| Dipole = 
  }}
| Section5       = 
| Section6       = 
}} 

'''ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်''' ({{Lang-en|'''Carbonic acid'''}}) ဆိုသည်မှာ ရေထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ပျော်ဝင်နေသည်ကို ခေါ်ဆိုသည်။ အမှန်အားဖြင့် ရှူရှိက်လေထဲတွင် ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်များ ပါဝင်သည်သာဖြစ်သည်။ နှစ်ကာလကြာရှည်လာသောအခါ ကျောက်လွှာမျက်နှာပြင်များသည်ပင် ၎င်းဓာတ်ကြောင့် သဘာဝပြောင်းလဲတတ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား}}

[[Category:ကာဗွန်နစ်များ]]</text>
      <sha1>4irsb10cq9drnpd059wlgrqukxaikyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63978</id>
    <revision>
      <id>1052637</id>
      <parentid>1037723</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1052637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30317" sha1="j2mrrcrfl20dtq2g5yan39l1e0fpnh1" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ
| altname       = မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ
| region        = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အိန္ဒိယ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]၊ [[နီပေါ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း
| familycolor   = Austroasiatic
| child1        = မန်ဒါ (Munda)
| child2        = ခါစီ-ခမစ် (Khasi–Khmuic)
| child3        = နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
| iso639-2      = aus
| iso639-5      = aus
| map           = Austroasiatic-en.svg
| map_caption   = ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်-ခမာ) ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ
}}

'''ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Austroasiatic languages}}) သို့မဟုတ် '''မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Mon-Khmer languages}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားလာသော အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားများကို အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအပြင် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့စွာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;sidwell2009&quot;&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt; &quot;ဩစထြိုအေးရှားတစ်&quot; ဆိုသည့် အမည်မှာ [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး &quot;အာရှတောင်ပိုင်းဘာသာစကားများ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားပညာရှင်များ၏ လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ချက်များအရ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင် ဘာသာစကား စုစုပေါင်း (၁၆၀) ကျော်မှ (၁၇၀) ဝန်းကျင်အထိ ရှိသည်။ ဤမိသားစုဝင်များထဲတွင် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]၊ [[ခမာဘာသာစကား]] (ကမ္ဘောဒီးယား) နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည်သာ ရှည်လျားသော စာပေသမိုင်းမှတ်တမ်းများ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာဘာသာစကားတို့မှာ မိမိတို့နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး ဘာသာစကားအဆင့်တွင် ရှိကြပြီး ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများကိုမူ လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများကသာ ဒေသိယစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်မြေများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများ (ဥပမာ- [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]]၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဘက်]] သို့မဟုတ် [[အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်]]) ၏ ကြားညှပ်ဝိုင်းရံခြင်းကို ခံထားရသဖြင့် တစ်ဆက်တည်းမရှိဘဲ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲစွာ ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;diffloth2005&quot;&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသတို့တွင် အစောဆုံးနှင့် အရင်းခံအကျဆုံး ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းဘာသာစကား မိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစု၏ သမိုင်းဦးဇစ်မြစ် (Proto-Austroasiatic) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၃,၀၀၀ ဝန်းကျင်) ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်ဟု ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2002). ''Early Cultures of Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt; သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ခရာ-ဒိုင် နှင့် အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုများ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင် လွှမ်းမိုးလာမှုကြောင့် မူလက တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းရှိခဲ့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် နယ်မြေများသည် နေရာအနှံ့အပြားသို့ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တောက်ကာ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲကျန်ရစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင်များဖြစ်ကြသည့် ခမာဘာသာစကားနှင့် မွန်ဘာသာစကားတို့သည် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုကတည်းက ဒွါရာဝတီ၊ ခမာအင်ပါယာနှင့် သထုံခေတ် သမိုင်းဝင်ကျောက်စာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာစာပေဖြင့် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အလွန်ခိုင်မာသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Shorto, Harry L. (2006). ''A Mon-Khmer Comparative Dictionary''. Jack Sidwell (Ed.). Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt;
ဤဘာသာစကားများကို သီးခြားဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကတွင် သိပ္ပံနည်းကျ စတင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပုံမှာ ၁၉ ရာစု ဥရောပ အရှေ့တိုင်းပညာရှင်များ၏ နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အစဦးတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ 'မန်ဒါ' (Munda) ဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ 'မွန်-ခမာ' (Mon-Khmer) ဘာသာစကားများသည် ဝေးကွာလွန်းလှသဖြင့် မည်သို့မျှ သက်ဆိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၈၅၆ တွင် ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် မက်စ်မြူလာ (Max Müller) က အိန္ဒိယရှိ အချို့သော လူနည်းစုစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ စကားများသည် သဒ္ဒါနှင့် ဝေါဟာရအခြေခံ သဘောတရားချင်း တူညီနေကြောင်း ကနဦး သတိပြုမိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Müller, Max. (1856). ''Letter to Chevalier Bunsen on the Classification of the Turanian Languages''. Oxford University.&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအရာရှိနှင့် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျေအာရ် လိုဂန် (J.R. Logan) က မွန်၊ ခမာနှင့် အာသံဒေသရှိ ခါစီ (Khasi) ဘာသာစကားတို့၏ တူညီချက်များကို စနစ်တကျ ခွဲခြားပြသခဲ့ပြီး &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) ဟူသော အမည်နာမကို ဘာသာဗေဒလောကသို့ စတင်မိတ်ဆက် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Logan, James Richardson. (1852). &quot;Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. ''Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia''.&lt;/ref&gt;
အဆိုပါ သုတေသနများကို အခြေခံ၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားလူမျိုး မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဝီဟမ် စမစ် (Wilhelm Schmidt) က ကမ္ဘာကျော် &quot;Die Mon-Khmer-Völker&quot; (မွန်-ခမာ လူမျိုးများ) ဟူသော စာတမ်းကြီးကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အိန္ဒိယမှ မန်ဒါဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ မွန်-ခမာဘာသာစကားများသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော မိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေပြခဲ့သည်။ သူကပင် လက်တင်စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) ကို ပေါင်းစပ်ကာ&quot;Austroasiatic&quot; (ဩစထြိုအေးရှားတစ်) ဟူသောအမည်ကို သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် တီထွင်ပြီး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Schmidt, Wilhelm. (1906). ''Die Mon-Khmer-Völker: Ein Bindeglied zwischen Völkern Zentralasiens und Austronesiens''. Braunschweig.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ယနေ့ခေတ်အထိ ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) နှင့် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) စသည့် ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ရှေးဦးဩစထြိုအေးရှားတစ် အသံစနစ်များကို ကွန်ပျူတာနည်းပညာ၊ အသံဗေဒနှိုင်းယှဉ်ချက်များဖြင့် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ပလောင်-ဝ (Palaungic-Wa)၊ ခါစီ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ဗီယက်နမ် အစရှိသည့် ဘာသာစကား ၁၆၀ ကျော်ကို ဤမိသားစုကြီးအောက်တွင် အသေးစိတ် သုတေသနပြု ခွဲခြားသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း စနစ်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အပြင်းအထန် ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြရသည့် ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ဤမိသားစုကြီးကို အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မန်ဒါ&quot; (Munda) အုပ်စုနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) အုပ်စုဟူ၍ အဓိက အကိုင်းအခက်ကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရာအလိုက် ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (1974). &quot;Austroasiatic Languages&quot;. ''Encyclopædia Britannica''.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) က ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါနှိုင်းယှဉ်ချက် အထောက်အထားသစ်များကို အခြေခံ၍ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုကြီးကို 

#မန်ဒါ (Munda)
#ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) နှင့်
#နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
ဟူ၍ သုံးပွင့်ဆိုင် အကိုင်းအခက်ကြီး သုံးခုအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင် ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။

၎င်းအုပ်စုကြီးများ၏ လက်အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင်၊ ဝ၊ မွန် လူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားများ အပါအဝင် ဒေသအလိုက် အခွဲငယ်ပေါင်း ၁၃ ခုမှ ၁၄ ခုခန့်အထိ ထပ်မံ၍ အသေးစိတ် အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားတည်ရှိနေကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;
ပထမဆုံးအုပ်စုဖြစ်သည့် မန်ဒါ (Munda) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် စောတာနာဂပူရ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများတွင် ကွဲပြားတည်ရှိနေပြီး သန္တာလီ (Santali) နှင့် မူန္ဒာရီ (Mundari) ဘာသာစကားတို့မှာ ထင်ရှားသည်။

ဒုတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) သို့မဟုတ် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုတွင် အိန္ဒိယအာသံဒေသမှ ခါစီဘာသာစကားနှင့် လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ခမစ်ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက် ပြောဆိုကြသည့် ပလောင်၊ ဝ၊ ရူမိုင်းနှင့် လမက် (Lamet) ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် (Palaungic) သို့မဟုတ် ပလောင်-ဝ (Palaung-Wa) ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည်လည်း ဤမြောက်ပိုင်းအကိုင်းအခက်အောက်တွင်ပင် သမိုင်းဝင် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2014). &quot;The Austroasiatic Lexostatistical Model&quot;. ''Journal of Language Relationship''.&lt;/ref&gt;

တတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer) သို့မဟုတ် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်အုပ်စုသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် သမိုင်းအစောဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံး အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုအောက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေဖြစ်သော ခမာဘာသာစကား၊ အရှေ့တောင်အာရှ အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခွင်တွင် သမိုင်းဝင်ထွန်းကားခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မွန်ဘာသာစကား (Monic) နှင့် တရုတ်စာပေလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံအနိမ့်အမြင့်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သော ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား (Vietic) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည့်အပြင်၊ မလေးကျွန်းဆွယ်မှ အာစလီယန် (Aslian) နှင့် ကပ္ပလီကျွန်းစု (Nicobar Islands) မှ နီကိုဗါးရီးစ် (Nicobarese) ဘာသာစကားတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;
ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) အစရှိသည့် ပညာရှင်များက ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင်များသည် မူလပင်မပင်စည်ကြီးတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲ ၁၂ စုကျော်အဖြစ် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဘေးပတ်ပတ်လည်သို့ ကွဲထွက်ပြန့်ပွားသွားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော လျှောက်လမ်းပုံစံသီအိုရီ (Nested/Radial Model) ကိုလည်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Archaeogenetics) နှင့် အသံဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုစနစ်များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သတ္တုတွင်းအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှု၊ လူမျိုးစုများ ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းများနှင့် ကွင်းဆက်တစ်သားတည်း ကျလျက်ရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.&lt;/ref&gt;

== အသံစနစ်ဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကားမိသားစုသည် အသံစနစ်အရ အလွန်ထူးခြားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အတွင်း၌ အသံနိမ့်မြင့်စနစ် (Tonal system) အသုံးပြုပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။

ဩစထြိုအေးရှားတစ်၏ မူလလက္ခဏာမှာ အသံနိမ့်မြင့် မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ [[ခမာဘာသာစကား]] နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည် ဤအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားရန် အသံနိမ့်မြင့်ကို အသုံးမပြုဘဲ သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာများပြားခြင်းနှင့် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; ကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။

[[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] နှင့် အချို့သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ]]သည် အသံနိမ့်မြင့်စနစ် ရှိကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင် အသံနိမ့်မြင့် (၆) မျိုးအထိ ရှိပြီး ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း တရုတ်ဘာသာစကား နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;haudricourt&quot;&gt;Haudricourt, André-Georges. (1954). &quot;De l'origine des tons en viêt-namien&quot;. ''Journal Asiatique''.&lt;/ref&gt;

=== အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ် (Vowel Register) ===
အသံနိမ့်မြင့် မရှိသော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအတော်များများ (ဥပမာ- မွန်ဘာသာ) တွင် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; (Register) ဟုခေါ်သော ထူးခြားသည့် လက္ခဏာရှိသည်။ ၎င်းသည် အသံထွက်ရာတွင် အသံကြိုးတုန်ခါမှုနှင့် ရင်ခေါင်းသံ သို့မဟုတ် သာမန်အသံထွက်ခြင်းအပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ခွဲခြားခြင်း ဖြစ်သည်။
* '''ရင်ခေါင်းသံ (Breathy voice):''' ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အသံထွက်ပုံစံ။
* '''သာမန်သံ (Clear voice):''' ပုံမှန်အသံထွက်ပုံစံ။

=== အသံနိမ့်မြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ===
ဘာသာဗေဒပညာရှင် Haudricourt ၏ လေ့လာချက်အရ ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် မူလက အသံနိမ့်မြင့် မရှိခဲ့သော်လည်း စကားလုံးများ၏ အဆုံးသတ်ဗျည်းများ (Final consonants) ပျောက်ကွယ်သွားရာမှ အစားထိုးသည့်အနေဖြင့် အသံနိမ့်မြင့်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာဗေဒတွင် အလွန်အရေးပါသော တွေ့ရှိချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== အမျိုးအစားဗေဒ ==
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားချက်များမှာ-
* '''ဝဏ္ဏသံငယ်ပုံစံ (Sesquisyllabic):''' အခြေခံနာမ်နှင့် ကြိယာများတွင် ဝဏ္ဏသံငယ် (ဝဏ္ဏဝက်) တစ်ခုနောက်၌ ဝဏ္ဏသံအပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံမျိုး ရှိတတ်သည်။&lt;ref&gt;Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.&lt;/ref&gt;
* '''ကြားညှပ်အသံများ (Infixes):''' စကားလုံးတစ်လုံး၏ အလယ်တွင် အသံညှပ်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသည့် စနစ်ရှိသည်။
* '''သရသံ ကြွယ်ဝခြင်း:''' ဤဘာသာစကား မိသားစုတွင် သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာ များပြားခြင်းမှာ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုများနှင့် မတူသည့် ဝိသေသဖြစ်သည်။

== စာအရေးအသားစနစ် ==
ဘာသာစကား အများစုသည် ရှေးဟောင်းခမာအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော အက္ခရာများ၊ [[ထိုင်းအက္ခရာ]] နှင့် [[လာအိုအက္ခရာ]] တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]သည် ၂၀ ရာစုမှစ၍ လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ (Quốc Ngữ) စာရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ [[မွန်ဘာသာစကား]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံးသော စာရေးစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာအက္ခရာ]] ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[Category:ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>j2mrrcrfl20dtq2g5yan39l1e0fpnh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052638</id>
      <parentid>1052637</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1052638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30318" sha1="nh8gy5ra7gjdcj002chv8w44jqltc9d" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ
| altname       = မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ
| region        = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အိန္ဒိယ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]၊ [[နီပေါ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း
| familycolor   = Austroasiatic
| child1        = မန်ဒါ (Munda)
| child2        = ခါစီ-ခမစ် (Khasi–Khmuic)
| child3        = နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
| iso639-2      = aus
| iso639-5      = aus
| map           = Austroasiatic-en.svg
| map_caption   = ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်-ခမာ) ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ
}}

'''ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Austroasiatic languages}}) သို့မဟုတ် '''မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Mon-Khmer languages}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားလာသော အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားများကို အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအပြင် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့စွာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;sidwell2009&quot;&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt; &quot;ဩစထြိုအေးရှားတစ်&quot; ဆိုသည့် အမည်မှာ [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး &quot;အာရှတောင်ပိုင်းဘာသာစကားများ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားပညာရှင်များ၏ လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ချက်များအရ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင် ဘာသာစကား စုစုပေါင်း (၁၆၀) ကျော်မှ (၁၇၀) ဝန်းကျင်အထိ ရှိသည်။ ဤမိသားစုဝင်များထဲတွင် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]၊ [[ခမာဘာသာစကား]] (ကမ္ဘောဒီးယား) နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည်သာ ရှည်လျားသော စာပေသမိုင်းမှတ်တမ်းများ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာဘာသာစကားတို့မှာ မိမိတို့နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး ဘာသာစကားအဆင့်တွင် ရှိကြပြီး ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများကိုမူ လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများကသာ ဒေသိယစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်မြေများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများ (ဥပမာ- [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]]၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဘက်]] သို့မဟုတ် [[အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်]]) ၏ ကြားညှပ်ဝိုင်းရံခြင်းကို ခံထားရသဖြင့် တစ်ဆက်တည်းမရှိဘဲ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲစွာ ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;diffloth2005&quot;&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသတို့တွင် အစောဆုံးနှင့် အရင်းခံအကျဆုံး ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းဘာသာစကား မိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစု၏ သမိုင်းဦးဇစ်မြစ် (Proto-Austroasiatic) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၃,၀၀၀ ဝန်းကျင်) ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်ဟု ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2002). ''Early Cultures of Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt; သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ခရာ-ဒိုင် နှင့် အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုများ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင် လွှမ်းမိုးလာမှုကြောင့် မူလက တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းရှိခဲ့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် နယ်မြေများသည် နေရာအနှံ့အပြားသို့ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တောက်ကာ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲကျန်ရစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင်များဖြစ်ကြသည့် ခမာဘာသာစကားနှင့် မွန်ဘာသာစကားတို့သည် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုကတည်းက ဒွါရာဝတီ၊ ခမာအင်ပါယာနှင့် သထုံခေတ် သမိုင်းဝင်ကျောက်စာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာစာပေဖြင့် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အလွန်ခိုင်မာသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Shorto, Harry L. (2006). ''A Mon-Khmer Comparative Dictionary''. Jack Sidwell (Ed.). Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt;
ဤဘာသာစကားများကို သီးခြားဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကတွင် သိပ္ပံနည်းကျ စတင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပုံမှာ ၁၉ ရာစု ဥရောပ အရှေ့တိုင်းပညာရှင်များ၏ နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အစဦးတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ 'မန်ဒါ' (Munda) ဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ 'မွန်-ခမာ' (Mon-Khmer) ဘာသာစကားများသည် ဝေးကွာလွန်းလှသဖြင့် မည်သို့မျှ သက်ဆိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၈၅၆ တွင် ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် မက်စ်မြူလာ (Max Müller) က အိန္ဒိယရှိ အချို့သော လူနည်းစုစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ စကားများသည် သဒ္ဒါနှင့် ဝေါဟာရအခြေခံ သဘောတရားချင်း တူညီနေကြောင်း ကနဦး သတိပြုမိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Müller, Max. (1856). ''Letter to Chevalier Bunsen on the Classification of the Turanian Languages''. Oxford University.&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအရာရှိနှင့် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျေအာရ် လိုဂန် (J.R. Logan) က မွန်၊ ခမာနှင့် အာသံဒေသရှိ ခါစီ (Khasi) ဘာသာစကားတို့၏ တူညီချက်များကို စနစ်တကျ ခွဲခြားပြသခဲ့ပြီး &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) ဟူသော အမည်နာမကို ဘာသာဗေဒလောကသို့ စတင်မိတ်ဆက် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Logan, James Richardson. (1852). &quot;Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. ''Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia''.&lt;/ref&gt;
အဆိုပါ သုတေသနများကို အခြေခံ၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားလူမျိုး မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဝီဟမ် စမစ် (Wilhelm Schmidt) က ကမ္ဘာကျော် &quot;Die Mon-Khmer-Völker&quot; (မွန်-ခမာ လူမျိုးများ) ဟူသော စာတမ်းကြီးကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အိန္ဒိယမှ မန်ဒါဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ မွန်-ခမာဘာသာစကားများသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော မိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေပြခဲ့သည်။ သူကပင် လက်တင်စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) ကို ပေါင်းစပ်ကာ&quot;Austroasiatic&quot; (ဩစထြိုအေးရှားတစ်) ဟူသောအမည်ကို သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် တီထွင်ပြီး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Schmidt, Wilhelm. (1906). ''Die Mon-Khmer-Völker: Ein Bindeglied zwischen Völkern Zentralasiens und Austronesiens''. Braunschweig.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ယနေ့ခေတ်အထိ ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) နှင့် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) စသည့် ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ရှေးဦးဩစထြိုအေးရှားတစ် အသံစနစ်များကို ကွန်ပျူတာနည်းပညာ၊ အသံဗေဒနှိုင်းယှဉ်ချက်များဖြင့် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ပလောင်-ဝ (Palaungic-Wa)၊ ခါစီ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ဗီယက်နမ် အစရှိသည့် ဘာသာစကား ၁၆၀ ကျော်ကို ဤမိသားစုကြီးအောက်တွင် အသေးစိတ် သုတေသနပြု ခွဲခြားသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း စနစ်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အပြင်းအထန် ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြရသည့် ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ဤမိသားစုကြီးကို အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မန်ဒါ&quot; (Munda) အုပ်စုနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) အုပ်စုဟူ၍ အဓိက အကိုင်းအခက်ကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရာအလိုက် ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (1974). &quot;Austroasiatic Languages&quot;. ''Encyclopædia Britannica''.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) က ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါနှိုင်းယှဉ်ချက် အထောက်အထားသစ်များကို အခြေခံ၍ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုကြီးကို 

#မန်ဒါ (Munda)
#ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) နှင့်
#နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
ဟူ၍ သုံးပွင့်ဆိုင် အကိုင်းအခက်ကြီး သုံးခုအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင် ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။

၎င်းအုပ်စုကြီးများ၏ လက်အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင်၊ ဝ၊ မွန် လူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားများ အပါအဝင် ဒေသအလိုက် အခွဲငယ်ပေါင်း ၁၃ ခုမှ ၁၄ ခုခန့်အထိ ထပ်မံ၍ အသေးစိတ် အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားတည်ရှိနေကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;
ပထမဆုံးအုပ်စုဖြစ်သည့် မန်ဒါ (Munda) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် စောတာနာဂပူရ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများတွင် ကွဲပြားတည်ရှိနေပြီး သန္တာလီ (Santali) နှင့် မူန္ဒာရီ (Mundari) ဘာသာစကားတို့မှာ ထင်ရှားသည်။

ဒုတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) သို့မဟုတ် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုတွင် အိန္ဒိယအာသံဒေသမှ ခါစီဘာသာစကားနှင့် လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ခမစ်ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက် ပြောဆိုကြသည့် ပလောင်၊ ဝ၊ ရူမိုင်းနှင့် လမက် (Lamet) ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် (Palaungic) သို့မဟုတ် ပလောင်-ဝ (Palaung-Wa) ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည်လည်း ဤမြောက်ပိုင်းအကိုင်းအခက်အောက်တွင်ပင် သမိုင်းဝင် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2014). &quot;The Austroasiatic Lexostatistical Model&quot;. ''Journal of Language Relationship''.&lt;/ref&gt;

တတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer) သို့မဟုတ် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်အုပ်စုသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် သမိုင်းအစောဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံး အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုအောက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေဖြစ်သော ခမာဘာသာစကား၊ အရှေ့တောင်အာရှ အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခွင်တွင် သမိုင်းဝင်ထွန်းကားခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မွန်ဘာသာစကား (Monic) နှင့် တရုတ်စာပေလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံအနိမ့်အမြင့်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သော ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား (Vietic) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည့်အပြင်၊ မလေးကျွန်းဆွယ်မှ အာစလီယန် (Aslian) နှင့် ကပ္ပလီကျွန်းစု (Nicobar Islands) မှ နီကိုဗါးရီးစ် (Nicobarese) ဘာသာစကားတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;
ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) အစရှိသည့် ပညာရှင်များက ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင်များသည် မူလပင်မပင်စည်ကြီးတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲ ၁၂ စုကျော်အဖြစ် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဘေးပတ်ပတ်လည်သို့ ကွဲထွက်ပြန့်ပွားသွားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော လျှောက်လမ်းပုံစံသီအိုရီ (Nested/Radial Model) ကိုလည်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Archaeogenetics) နှင့် အသံဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုစနစ်များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သတ္တုတွင်းအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှု၊ လူမျိုးစုများ ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းများနှင့် ကွင်းဆက်တစ်သားတည်း ကျလျက်ရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.&lt;/ref&gt;

== အသံစနစ်ဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကားမိသားစုသည် အသံစနစ်အရ အလွန်ထူးခြားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အတွင်း၌ အသံနိမ့်မြင့်စနစ် (Tonal system) အသုံးပြုပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။

ဩစထြိုအေးရှားတစ်၏ မူလလက္ခဏာမှာ အသံနိမ့်မြင့် မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ [[ခမာဘာသာစကား]] နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည် ဤအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားရန် အသံနိမ့်မြင့်ကို အသုံးမပြုဘဲ သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာများပြားခြင်းနှင့် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; ကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။

[[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] နှင့် အချို့သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ]]သည် အသံနိမ့်မြင့်စနစ် ရှိကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင် အသံနိမ့်မြင့် (၆) မျိုးအထိ ရှိပြီး ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း တရုတ်ဘာသာစကား နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;haudricourt&quot;&gt;Haudricourt, André-Georges. (1954). &quot;De l'origine des tons en viêt-namien&quot;. ''Journal Asiatique''.&lt;/ref&gt;

=== အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ် (Vowel Register) ===
အသံနိမ့်မြင့် မရှိသော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအတော်များများ (ဥပမာ- မွန်ဘာသာ) တွင် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; (Register) ဟုခေါ်သော ထူးခြားသည့် လက္ခဏာရှိသည်။ ၎င်းသည် အသံထွက်ရာတွင် အသံကြိုးတုန်ခါမှုနှင့် ရင်ခေါင်းသံ သို့မဟုတ် သာမန်အသံထွက်ခြင်းအပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ခွဲခြားခြင်း ဖြစ်သည်။
* '''ရင်ခေါင်းသံ (Breathy voice):''' ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အသံထွက်ပုံစံ။
* '''သာမန်သံ (Clear voice):''' ပုံမှန်အသံထွက်ပုံစံ။

=== အသံနိမ့်မြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ===
ဘာသာဗေဒပညာရှင် Haudricourt ၏ လေ့လာချက်အရ ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် မူလက အသံနိမ့်မြင့် မရှိခဲ့သော်လည်း စကားလုံးများ၏ အဆုံးသတ်ဗျည်းများ (Final consonants) ပျောက်ကွယ်သွားရာမှ အစားထိုးသည့်အနေဖြင့် အသံနိမ့်မြင့်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာဗေဒတွင် အလွန်အရေးပါသော တွေ့ရှိချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== အမျိုးအစားဗေဒ ==
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားချက်များမှာ-
* '''ဝဏ္ဏသံငယ်ပုံစံ (Sesquisyllabic):''' အခြေခံနာမ်နှင့် ကြိယာများတွင် ဝဏ္ဏသံငယ် (ဝဏ္ဏဝက်) တစ်ခုနောက်၌ ဝဏ္ဏသံအပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံမျိုး ရှိတတ်သည်။&lt;ref&gt;Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.&lt;/ref&gt;
* '''ကြားညှပ်အသံများ (Infixes):''' စကားလုံးတစ်လုံး၏ အလယ်တွင် အသံညှပ်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသည့် စနစ်ရှိသည်။
* '''သရသံ ကြွယ်ဝခြင်း:''' ဤဘာသာစကား မိသားစုတွင် သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာ များပြားခြင်းမှာ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုများနှင့် မတူသည့် ဝိသေသဖြစ်သည်။

== စာအရေးအသားစနစ် ==
ဘာသာစကား အများစုသည် ရှေးဟောင်းခမာအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော အက္ခရာများ၊ [[ထိုင်းအက္ခရာ]] နှင့် [[လာအိုအက္ခရာ]] တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]သည် ၂၀ ရာစုမှစ၍ လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ (Quốc Ngữ) စာရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ [[မွန်ဘာသာစကား]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံးသော စာရေးစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာအက္ခရာ]] ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[Category:ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>nh8gy5ra7gjdcj002chv8w44jqltc9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052639</id>
      <parentid>1052638</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1052639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30315" sha1="6xdj7mskp49lsfp5pc5whowsw5ppzft" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ
| altname       = မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ
| region        = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အိန္ဒိယ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]၊ [[နီပေါ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း
| familycolor   = Austroasiatic
| child1        = မန်ဒါ (Munda)
| child2        = ခါစီ-ခမစ် (Khasi–Khmuic)
| child3        = နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
| iso639-2      = aus
| iso639-5      = aus
| map           = Austroasiatic-en.svg
| map_caption   = ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်-ခမာ) ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ
}}

'''ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Austroasiatic languages}}) သို့မဟုတ် '''မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစု''' ({{lang-en|Mon-Khmer languages}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားလာသော အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားများကို အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအပြင် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့စွာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;sidwell2009&quot;&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt; &quot;ဩစထြိုအေးရှားတစ်&quot; ဆိုသည့် အမည်မှာ [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး &quot;အာရှတောင်ပိုင်းဘာသာစကားများ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားပညာရှင်များ၏ လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ချက်များအရ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင် ဘာသာစကား စုစုပေါင်း (၁၆၀) ကျော်မှ (၁၇၀) ဝန်းကျင်အထိ ရှိသည်။ ဤမိသားစုဝင်များထဲတွင် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]၊ [[ခမာဘာသာစကား]] (ကမ္ဘောဒီးယား) နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည်သာ ရှည်လျားသော စာပေသမိုင်းမှတ်တမ်းများ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာဘာသာစကားတို့မှာ မိမိတို့နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး ဘာသာစကားအဆင့်တွင် ရှိကြပြီး ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများကိုမူ လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများကသာ ဒေသိယစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်မြေများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများ (ဥပမာ- [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]]၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဘက်]] သို့မဟုတ် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]]) ၏ ကြားညှပ်ဝိုင်းရံခြင်းကို ခံထားရသဖြင့် တစ်ဆက်တည်းမရှိဘဲ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲစွာ ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;diffloth2005&quot;&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသတို့တွင် အစောဆုံးနှင့် အရင်းခံအကျဆုံး ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းဘာသာစကား မိသားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစု၏ သမိုင်းဦးဇစ်မြစ် (Proto-Austroasiatic) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၃,၀၀၀ ဝန်းကျင်) ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်ဟု ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2002). ''Early Cultures of Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt; သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ခရာ-ဒိုင် နှင့် အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုများ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင် လွှမ်းမိုးလာမှုကြောင့် မူလက တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းရှိခဲ့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် နယ်မြေများသည် နေရာအနှံ့အပြားသို့ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တောက်ကာ ကျွန်းငယ်လေးများကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲကျန်ရစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင်များဖြစ်ကြသည့် ခမာဘာသာစကားနှင့် မွန်ဘာသာစကားတို့သည် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုကတည်းက ဒွါရာဝတီ၊ ခမာအင်ပါယာနှင့် သထုံခေတ် သမိုင်းဝင်ကျောက်စာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာစာပေဖြင့် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အလွန်ခိုင်မာသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Shorto, Harry L. (2006). ''A Mon-Khmer Comparative Dictionary''. Jack Sidwell (Ed.). Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt;
ဤဘာသာစကားများကို သီးခြားဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကတွင် သိပ္ပံနည်းကျ စတင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပုံမှာ ၁၉ ရာစု ဥရောပ အရှေ့တိုင်းပညာရှင်များ၏ နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အစဦးတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ 'မန်ဒါ' (Munda) ဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ 'မွန်-ခမာ' (Mon-Khmer) ဘာသာစကားများသည် ဝေးကွာလွန်းလှသဖြင့် မည်သို့မျှ သက်ဆိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၈၅၆ တွင် ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် မက်စ်မြူလာ (Max Müller) က အိန္ဒိယရှိ အချို့သော လူနည်းစုစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ စကားများသည် သဒ္ဒါနှင့် ဝေါဟာရအခြေခံ သဘောတရားချင်း တူညီနေကြောင်း ကနဦး သတိပြုမိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Müller, Max. (1856). ''Letter to Chevalier Bunsen on the Classification of the Turanian Languages''. Oxford University.&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအရာရှိနှင့် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျေအာရ် လိုဂန် (J.R. Logan) က မွန်၊ ခမာနှင့် အာသံဒေသရှိ ခါစီ (Khasi) ဘာသာစကားတို့၏ တူညီချက်များကို စနစ်တကျ ခွဲခြားပြသခဲ့ပြီး &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) ဟူသော အမည်နာမကို ဘာသာဗေဒလောကသို့ စတင်မိတ်ဆက် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Logan, James Richardson. (1852). &quot;Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. ''Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia''.&lt;/ref&gt;
အဆိုပါ သုတေသနများကို အခြေခံ၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားလူမျိုး မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဝီဟမ် စမစ် (Wilhelm Schmidt) က ကမ္ဘာကျော် &quot;Die Mon-Khmer-Völker&quot; (မွန်-ခမာ လူမျိုးများ) ဟူသော စာတမ်းကြီးကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အိန္ဒိယမှ မန်ဒါဘာသာစကားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ မွန်-ခမာဘာသာစကားများသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော မိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေပြခဲ့သည်။ သူကပင် လက်တင်စကားလုံးများဖြစ်သော &quot;Austro&quot; (တောင်ပိုင်း) နှင့် &quot;Asiatic&quot; (အာရှ) ကို ပေါင်းစပ်ကာ&quot;Austroasiatic&quot; (ဩစထြိုအေးရှားတစ်) ဟူသောအမည်ကို သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် တီထွင်ပြီး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Schmidt, Wilhelm. (1906). ''Die Mon-Khmer-Völker: Ein Bindeglied zwischen Völkern Zentralasiens und Austronesiens''. Braunschweig.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ယနေ့ခေတ်အထိ ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) နှင့် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) စသည့် ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ရှေးဦးဩစထြိုအေးရှားတစ် အသံစနစ်များကို ကွန်ပျူတာနည်းပညာ၊ အသံဗေဒနှိုင်းယှဉ်ချက်များဖြင့် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ပလောင်-ဝ (Palaungic-Wa)၊ ခါစီ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ဗီယက်နမ် အစရှိသည့် ဘာသာစကား ၁၆၀ ကျော်ကို ဤမိသားစုကြီးအောက်တွင် အသေးစိတ် သုတေသနပြု ခွဲခြားသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားမိသားစု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း စနစ်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အပြင်းအထန် ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြရသည့် ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ဤမိသားစုကြီးကို အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မန်ဒါ&quot; (Munda) အုပ်စုနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် ပြောဆိုကြသော &quot;မွန်-ခမာ&quot; (Mon-Khmer) အုပ်စုဟူ၍ အဓိက အကိုင်းအခက်ကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရာအလိုက် ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (1974). &quot;Austroasiatic Languages&quot;. ''Encyclopædia Britannica''.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂျရတ် ဒစ်ဖလော့သ် (Gérard Diffloth) က ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါနှိုင်းယှဉ်ချက် အထောက်အထားသစ်များကို အခြေခံ၍ ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုကြီးကို 

#မန်ဒါ (Munda)
#ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) နှင့်
#နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer)
ဟူ၍ သုံးပွင့်ဆိုင် အကိုင်းအခက်ကြီး သုံးခုအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင် ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။

၎င်းအုပ်စုကြီးများ၏ လက်အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင်၊ ဝ၊ မွန် လူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားများ အပါအဝင် ဒေသအလိုက် အခွဲငယ်ပေါင်း ၁၃ ခုမှ ၁၄ ခုခန့်အထိ ထပ်မံ၍ အသေးစိတ် အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားတည်ရှိနေကြသည်။&lt;ref&gt;Diffloth, Gérard. (2005). &quot;The Austroasiatic language family&quot;. ''The Mon-Khmer Studies Journal''.&lt;/ref&gt;
ပထမဆုံးအုပ်စုဖြစ်သည့် မန်ဒါ (Munda) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် စောတာနာဂပူရ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများတွင် ကွဲပြားတည်ရှိနေပြီး သန္တာလီ (Santali) နှင့် မူန္ဒာရီ (Mundari) ဘာသာစကားတို့မှာ ထင်ရှားသည်။

ဒုတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် ခါစီ-ခမစ် (Khasi-Khmuic) သို့မဟုတ် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုတွင် အိန္ဒိယအာသံဒေသမှ ခါစီဘာသာစကားနှင့် လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ခမစ်ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက် ပြောဆိုကြသည့် ပလောင်၊ ဝ၊ ရူမိုင်းနှင့် လမက် (Lamet) ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် (Palaungic) သို့မဟုတ် ပလောင်-ဝ (Palaung-Wa) ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည်လည်း ဤမြောက်ပိုင်းအကိုင်းအခက်အောက်တွင်ပင် သမိုင်းဝင် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2014). &quot;The Austroasiatic Lexostatistical Model&quot;. ''Journal of Language Relationship''.&lt;/ref&gt;

တတိယအုပ်စုဖြစ်သည့် နျူကလိယား မွန်-ခမာ (Nuclear Mon-Khmer) သို့မဟုတ် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်အုပ်စုသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် သမိုင်းအစောဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံး အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုအောက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေဖြစ်သော ခမာဘာသာစကား၊ အရှေ့တောင်အာရှ အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခွင်တွင် သမိုင်းဝင်ထွန်းကားခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မွန်ဘာသာစကား (Monic) နှင့် တရုတ်စာပေလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံအနိမ့်အမြင့်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သော ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား (Vietic) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည့်အပြင်၊ မလေးကျွန်းဆွယ်မှ အာစလီယန် (Aslian) နှင့် ကပ္ပလီကျွန်းစု (Nicobar Islands) မှ နီကိုဗါးရီးစ် (Nicobarese) ဘာသာစကားတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Sidwell, Paul. (2009). ''Classifying Austroasiatic: a historical review''. Lincom Europa.&lt;/ref&gt;
ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် ပေါလ် ဆစ်ဝဲလ် (Paul Sidwell) အစရှိသည့် ပညာရှင်များက ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစုဝင်များသည် မူလပင်မပင်စည်ကြီးတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲ ၁၂ စုကျော်အဖြစ် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဘေးပတ်ပတ်လည်သို့ ကွဲထွက်ပြန့်ပွားသွားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော လျှောက်လမ်းပုံစံသီအိုရီ (Nested/Radial Model) ကိုလည်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Archaeogenetics) နှင့် အသံဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုစနစ်များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သတ္တုတွင်းအတတ်ပညာ ပြန့်ပွားလာမှု၊ လူမျိုးစုများ ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းများနှင့် ကွင်းဆက်တစ်သားတည်း ကျလျက်ရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Higham, Charles. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.&lt;/ref&gt;

== အသံစနစ်ဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==

ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကားမိသားစုသည် အသံစနစ်အရ အလွန်ထူးခြားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အတွင်း၌ အသံနိမ့်မြင့်စနစ် (Tonal system) အသုံးပြုပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။

ဩစထြိုအေးရှားတစ်၏ မူလလက္ခဏာမှာ အသံနိမ့်မြင့် မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ [[ခမာဘာသာစကား]] နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား]] တို့သည် ဤအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားရန် အသံနိမ့်မြင့်ကို အသုံးမပြုဘဲ သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာများပြားခြင်းနှင့် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; ကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။

[[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] နှင့် အချို့သော [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ]]သည် အသံနိမ့်မြင့်စနစ် ရှိကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင် အသံနိမ့်မြင့် (၆) မျိုးအထိ ရှိပြီး ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း တရုတ်ဘာသာစကား နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;haudricourt&quot;&gt;Haudricourt, André-Georges. (1954). &quot;De l'origine des tons en viêt-namien&quot;. ''Journal Asiatique''.&lt;/ref&gt;

=== အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ် (Vowel Register) ===
အသံနိမ့်မြင့် မရှိသော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအတော်များများ (ဥပမာ- မွန်ဘာသာ) တွင် &quot;အသံဖြစ်ပေါ်ပုံစနစ်&quot; (Register) ဟုခေါ်သော ထူးခြားသည့် လက္ခဏာရှိသည်။ ၎င်းသည် အသံထွက်ရာတွင် အသံကြိုးတုန်ခါမှုနှင့် ရင်ခေါင်းသံ သို့မဟုတ် သာမန်အသံထွက်ခြင်းအပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ခွဲခြားခြင်း ဖြစ်သည်။
* '''ရင်ခေါင်းသံ (Breathy voice):''' ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အသံထွက်ပုံစံ။
* '''သာမန်သံ (Clear voice):''' ပုံမှန်အသံထွက်ပုံစံ။

=== အသံနိမ့်မြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ===
ဘာသာဗေဒပညာရှင် Haudricourt ၏ လေ့လာချက်အရ ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့သော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် မူလက အသံနိမ့်မြင့် မရှိခဲ့သော်လည်း စကားလုံးများ၏ အဆုံးသတ်ဗျည်းများ (Final consonants) ပျောက်ကွယ်သွားရာမှ အစားထိုးသည့်အနေဖြင့် အသံနိမ့်မြင့်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (Tonogenesis) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာဗေဒတွင် အလွန်အရေးပါသော တွေ့ရှိချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== အမျိုးအစားဗေဒ ==
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားချက်များမှာ-
* '''ဝဏ္ဏသံငယ်ပုံစံ (Sesquisyllabic):''' အခြေခံနာမ်နှင့် ကြိယာများတွင် ဝဏ္ဏသံငယ် (ဝဏ္ဏဝက်) တစ်ခုနောက်၌ ဝဏ္ဏသံအပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံမျိုး ရှိတတ်သည်။&lt;ref&gt;Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.&lt;/ref&gt;
* '''ကြားညှပ်အသံများ (Infixes):''' စကားလုံးတစ်လုံး၏ အလယ်တွင် အသံညှပ်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသည့် စနစ်ရှိသည်။
* '''သရသံ ကြွယ်ဝခြင်း:''' ဤဘာသာစကား မိသားစုတွင် သရသံ အရေအတွက် လွန်စွာ များပြားခြင်းမှာ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုများနှင့် မတူသည့် ဝိသေသဖြစ်သည်။

== စာအရေးအသားစနစ် ==
ဘာသာစကား အများစုသည် ရှေးဟောင်းခမာအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော အက္ခရာများ၊ [[ထိုင်းအက္ခရာ]] နှင့် [[လာအိုအက္ခရာ]] တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]သည် ၂၀ ရာစုမှစ၍ လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ (Quốc Ngữ) စာရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ [[မွန်ဘာသာစကား]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံးသော စာရေးစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာအက္ခရာ]] ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[Category:ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>6xdj7mskp49lsfp5pc5whowsw5ppzft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>67334</id>
    <revision>
      <id>1052558</id>
      <parentid>336563</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="93zdfn9pv95mxkwopq253eg8z82svum" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Chembox/styles.css&quot;/&gt;
&lt;!--Shortdesc at the end--&gt;{|class=&quot;infobox ib-chembox&quot; {{#if:{{{width|}}}{{{style|}}}|style=&quot;{{#if:{{{width|}}}|width:{{{width|}}};}} {{#if:{{{style|}}}|{{{style}}}}}&quot;}}&lt;!--
 TITLE --&gt;
|+ {{#if:{{{Name|}}}|{{{Name|}}}|{{PAGENAME}}}}{{{Reference|}}}{{{Chembox_ref|}}}
|- &lt;!-- IMAGES --&gt;
{{#if:{{{ImageFile|}}}{{{ImageFile1|}}}{{{ImageFile2|}}}{{{ImageFile3|}}}{{{ImageFileL1|}}}{{{ImageFileR1|}}}{{{ImageFileL2|}}}{{{ImageFileR2|}}}&lt;!-- rows 4/7 checked --&gt;
|&lt;!-- Row 1/7 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile|}}}
|par_title={{{ImageName|}}}
|par_size={{{ImageSize|}}}
|par_alt={{{ImageAlt|}}}
|par_caption={{{ImageCaption|}}}
|par_ref={{{ImageFile_Ref|}}} 
|par_class={{{ImageClass|}}} }}
&lt;!-- Row 2/7 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile1|}}}
|par_title={{{ImageName1|}}}
|par_size={{{ImageSize1|}}}
|par_alt={{{ImageAlt1|}}}
|par_caption={{{ImageCaption1|}}}
|par_ref={{{ImageFile1_Ref|}}} 
|par_class={{{ImageClass1|}}} }}
&lt;!-- Row 3/7 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL1|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL1|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL1|}}}
|par_altL={{{ImageAltL1|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL1|}}}
|par_refL={{{ImageFileL1_Ref|}}}
|par_classL={{{ImageClassL1|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR1|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR1|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR1|}}}
|par_altR={{{ImageAltR1|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR1|}}}
|par_refR={{{ImageFileR1_Ref|}}}
|par_classR={{{ImageClassR1|}}}
|par_captionLR={{{ImageCaptionLR1|}}}}}&lt;!-- new Nov 2017: caption for both images --&gt;
&lt;!-- Row 4/7 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile2|}}}
|par_title={{{ImageName2|}}}
|par_size={{{ImageSize2|}}}
|par_alt={{{ImageAlt2|}}}
|par_caption={{{ImageCaption2|}}}
|par_ref={{{ImageFile2_Ref|}}} 
|par_class={{{ImageClass2|}}} }}
&lt;!-- Row 5/7 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL2|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL2|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL2|}}}
|par_altL={{{ImageAltL2|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL2|}}}
|par_refL={{{ImageFileL2_Ref|}}}
|par_classL={{{ImageClassL2|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR2|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR2|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR2|}}}
|par_altR={{{ImageAltR2|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR2|}}}
|par_refR={{{ImageFileR2_Ref|}}}
|par_classR={{{ImageClassR2|}}}
|par_captionLR={{{ImageCaptionLR2|}}} }}
&lt;!-- Row 6/7 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile3|}}}
|par_title={{{ImageName3|}}}
|par_size={{{ImageSize3|}}}
|par_alt={{{ImageAlt3|}}}
|par_caption={{{ImageCaption3|}}}
|par_ref ={{{ImageFile3_Ref|}}} 
|par_class={{{ImageClass3|}}} }}
&lt;!-- Row 7/7 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL3|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL3|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL3|}}}
|par_altL={{{ImageAltL3|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL3|}}}
|par_refL={{{ImageFileL3_Ref|}}}
|par_classL={{{ImageClassL3|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR3|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR3|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR3|}}}
|par_altR={{{ImageAltR3|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR3|}}}
|par_refR={{{ImageFileR3_Ref|}}}
|par_classR={{{ImageClassR3|}}}
|par_captionLR={{{ImageCaptionLR3|}}}
}}
&lt;!--  
 ImageCaptionAll
--&gt;
{{#if:{{{ImageCaptionAll|}}} |{{Chembox image caption all |par_caption={{{ImageCaptionAll}}} }}}}&lt;!--
 --&gt;}}&lt;!--
 NAMES ----- --&gt;
{{#if:{{{OtherNames|}}}{{{IUPACName|}}}{{{IUPACNames|}}}{{{PIN|}}}{{{SystematicName|}}}|
{{Chembox AllOtherNames
|ref={{{Names_ref|}}}
|pronounce={{{pronounce|}}}
|IUPACName={{{IUPACName|}}} {{{IUPACNames|}}}&lt;!-- plural indicated by editor --&gt;
|PIN={{{PIN|}}}
|SystematicName={{{SystematicName|}}}
|OtherNames={{{OtherNames|}}}
|countIUPACnames={{#if:{{{IUPACNames|}}}|99|{{#ifeq:{{#invoke:String |match |s=_{{{IUPACName|}}} |pattern=%&lt;br%s*%/?%s*%&gt; |nomatch=_NO_BREAK_|plain=false|ignore_errors=false}}|_NO_BREAK_|0|9}}+{{#if:{{{IUPACName|}}}|1|0}} }}&lt;!-- we only need to know: 0-1-many IUPACName/s? --&gt;
}}}}&lt;!--
 ----- SECTIONS 1-9 ----- --&gt;
{{{Section1|}}}
{{{Section2|}}}
{{{Section3|}}}
{{{Section4|}}}
{{{Section5|}}}
{{{Section6|}}}
{{{Section7|}}}
{{{Section8|}}}
{{{Section9|}}}&lt;!--
 ----- SUPPLEMENT  (data page) ----- --&gt;
{{Chembox Datapage check
| _targetpage={{#if:{{{data page pagename|}}}|{{{data page pagename|}}}|{{FULLPAGENAME}} (data page)}}
| _parentpage={{FULLPAGENAME}}
}}&lt;!--
 ------ FOOTER -----
 the visual footer, see also Footer/tracking (below). --&gt;

{{yesno|1={{If empty|1={{{show_footer|}}}|2={{yesno|1={{{container_only|no}}}|yes=no|no=yes}}&lt;!-- inversion needed per logic --&gt;}}
|yes={{Chembox Footer

| Verifiedfields={{{Verifiedfields|}}}
| Watchedfields={{{Watchedfields|}}}
| verifiedrevid={{{verifiedrevid|}}}
| show_ss_note={{{show_ss_note |yes}}}
| show_infobox_ref={{{show_infobox_ref|yes}}}
| general_note={{{general_note|}}}
| width={{{width|22em}}}&lt;!-- infobox width setting, here for feedback only
 end footer --&gt;|no= }}

}}

|}&lt;!-- END of wikitable (=infobox table)

--&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{yesno|1={{{container_only|no}}}|yes=yes|no=}}
 |&lt;!-- container_only: --&gt;{{Chembox Footer/tracking_container_only}}
 |&lt;!-- regular tracking --&gt;{{Chembox Footer/tracking&lt;!-- subtemplate, outside of Footer. See also headerbar (esp in Identifiers).
--&gt;| _hasImage={{{ImageFile|}}}{{{ImageFile1|}}}{{{ImageFile2|}}}{{{ImageFile3|}}}{{{ImageFileL1|}}}{{{ImageFileL2|}}}&lt;!-- the verified images --&gt;{{{ImageFileL3|}}}&lt;!-- R-images not checked here

 Images in row 8-9
 --&gt;| _hasImageSizeSet={{{ImageSize|}}}{{{ImageSize1|}}}{{{ImageSize2|}}}{{{ImageSize3|}}}&lt;!--
 --&gt;| _hasImagePairSizeSet={{{ImageSizeL1|}}}{{{ImageSizeL2|}}}{{{ImageSizeL3|}}}{{{ImageSizeR1|}}}{{{ImageSizeR2|}}}{{{ImageSizeR3|}}}&lt;!--

 --&gt;| _hasLocalImage=&lt;!-- Check if file is local; not above L2, R2
--&gt;{{#switch: en
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile2|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile3|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileL1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileR1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileL2|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileR2|}}}}}}}=yes }}&lt;!--

 HAS STYLE SETTINGS
 --&gt;| _hasTrackedStyleSettings={{{width|}}}{{{style|}}}{{{show_ss_note|}}}{{{show_infobox_ref|}}}{{{general_note|}}}{{{show_footer|}}}&lt;!--

 TEMPORAL TRACKING: (optionaly determine and add a sortletter here)
--&gt;|_trackListSortletter = &lt;!-- unused Oct2020

 end of Chembox tracking subtemplate
--&gt;}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--

--&gt;{{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Chembox
|all= |opt= Reference= Chembox_ref= IUPACNames= IUPACName= ImageAlt1= ImageAlt2= ImageAlt3= ImageAltL1= ImageAltL2= ImageAltL3= ImageAltR1= ImageAltR2= ImageAltR3= ImageAlt= ImageCaption1= ImageCaption2= ImageCaption3= ImageCaptionL1= ImageNameR1= ImageCaptionL2= ImageCaptionL3= ImageCaptionR1= ImageCaptionR2= ImageCaptionR3= ImageCaptionLR1= ImageCaptionLR2= ImageCaptionLR3= ImageCaption= ImageFile1_Ref= ImageFile1= ImageFile2_Ref= ImageFile2= ImageFile3_Ref= ImageFile3= ImageFileL1_Ref= ImageFileL1= ImageFileL2_Ref= ImageFileL2= ImageFileL3_Ref= ImageFileL3= ImageFileR1_Ref= ImageFileR1= ImageFileR2_Ref= ImageFileR2= ImageFileR3_Ref= ImageFileR3= ImageFile_Ref= ImageFile= ImageName1= ImageName2= ImageName3= ImageNameL1= ImageNameL2= ImageNameL3= ImageNameR2= ImageNameR3= ImageName= ImageSize1= ImageSize2= ImageSize3= ImageSizeL1= ImageSizeL2= ImageSizeL3= ImageSizeR1= ImageSizeR2= ImageSizeR3= ImageSize= ImageClass= ImageClass1= ImageClass2= ImageClass3= ImageClassL1= ImageClassR1= ImageClassL2= ImageClassR2= ImageClassL3= ImageClassR3= Name= OtherNames= pronounce= PIN= Section1= Section2= Section3= Section4= Section5= Section6= Section7= Section8= Section9= SystematicName= Verifiedfields= Watchedfields= verifiedrevid= Verifiedimages= data page pagename= general_note= show_infobox_ref= show_ss_note= show_footer= style= width= container_only=

|cat=Pages using Chembox with unknown parameters
|format=0|preview={{Chembox templatePar/formatPreviewMessage|msg=@@@}}|errNS=0}}&lt;!--

--&gt;{{short description|Chemical compound|noreplace}}&lt;!--Don't place on top as usual since that requires an extra newline to not break the table which could cause formatting issues.
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93zdfn9pv95mxkwopq253eg8z82svum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052569</id>
      <parentid>1052558</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[User talk:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1052558|1052558]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1052569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7921" sha1="rkzfthlukafydfo4tyq1g7iso4zwr7w" xml:space="preserve">{|class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; margin-top:2px; width:{{{width|22em}}}; text-align:left; {{{style|}}};&quot;&lt;!--
 TITLE --&gt;
|+ colspan=2 style=&quot;text-align:center;&quot; |{{#if:{{{Name|}}} |{{{Name}}}
|{{PAGENAME}}}}{{{Reference|}}}{{{Chembox_ref|}}}
|- &lt;!-- IMAGES --&gt;
{{#if:{{{ImageFile|}}}{{{ImageFile1|}}}{{{ImageFile2|}}}{{{ImageFile3|}}}{{{ImageFileL1|}}}{{{ImageFileR1|}}}{{{ImageFileL2|}}}{{{ImageFileR2|}}}
|&lt;!-- Row 1/9 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile|}}}
|par_title={{{ImageName|}}}
|par_size={{{ImageSize|}}}
|par_alt={{{ImageAlt|}}}
|par_caption={{{ImageCaption|}}}
|par_ref={{{ImageFile_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 2/9 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile1|}}}&lt;!-- par_file, not par_value any more --&gt;
|par_title={{{ImageName1|}}}
|par_size={{{ImageSize1|}}}
|par_alt={{{ImageAlt1|}}}
|par_caption={{{ImageCaption1|}}}
|par_ref={{{ImageFile1_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 3/9 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL1|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL1|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL1|}}}
|par_altL={{{ImageAltL1|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL1|}}}
|par_refL={{{ImageFileL1_Ref|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR1|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR1|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR1|}}}
|par_altR={{{ImageAltR1|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR1|}}}
|par_refR={{{ImageFileR1_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 4/9 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL2|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL2|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL2|}}}
|par_altL={{{ImageAltL2|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL2|}}}
|par_refL={{{ImageFileL2_Ref|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR2|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR2|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR2|}}}
|par_altR={{{ImageAltR2|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR2|}}}
|par_refR={{{ImageFileR2_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 5/9 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile2|}}}
|par_title={{{ImageName2|}}}
|par_size={{{ImageSize2|}}}
|par_alt={{{ImageAlt2|}}}
|par_caption={{{ImageCaption2|}}}
|par_ref={{{ImageFile2_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 6/9 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile3|}}}
|par_title={{{ImageName3|}}}
|par_size={{{ImageSize3|}}}
|par_alt={{{ImageAlt3|}}}
|par_caption={{{ImageCaption3|}}}
|par_ref ={{{ImageFile3_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 7/9 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL3|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL3|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL3|}}}
|par_altL={{{ImageAltL3|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL3|}}}
|par_refL={{{ImageFileL3_Ref|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR3|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR3|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR3|}}}
|par_altR={{{ImageAltR3|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR3|}}}
|par_refR={{{ImageFileR3_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 8/9 --&gt;{{Chembox image sbs
|par_fileL={{{ImageFileL4|}}}
|par_titleL={{{ImageNameL4|}}}
|par_sizeL={{{ImageSizeL4|}}}
|par_altL={{{ImageAltL4|}}}
|par_captionL={{{ImageCaptionL4|}}}
|par_refL={{{ImageFileL4_Ref|}}}
|par_fileR={{{ImageFileR4|}}}
|par_titleR={{{ImageNameR4|}}}
|par_sizeR={{{ImageSizeR4|}}}
|par_altR={{{ImageAltR4|}}}
|par_captionR={{{ImageCaptionR4|}}}
|par_refR={{{ImageFileR4_Ref|}}} }}
&lt;!-- Row 9/9 --&gt;{{Chembox image
|par_file={{{ImageFile4|}}}
|par_title={{{ImageName4|}}}
|par_size={{{ImageSize4|}}}
|par_alt={{{ImageAlt4|}}}
|par_caption={{{ImageCaption4|}}}
|par_ref={{{ImageFile4_Ref|}}}}}&lt;!-- No ImageFile entered for rows 1-4; row 5+ cannot be initial image
 --&gt;}}&lt;!--
 NAMES ----- --&gt;
{{#if:{{{OtherNames|}}}{{{IUPACName|}}}{{{IUPACNames|}}}{{{PIN|}}}{{{SystematicName|}}}|
{{Chembox AllOtherNames
|ref={{{Names_ref|}}}
|IUPACName={{{IUPACName|}}} {{{IUPACNames|}}}&lt;!-- plural indicated by editor --&gt;
|PIN={{{PIN|}}}
|SystematicName={{{SystematicName|}}}
|OtherNames={{{OtherNames|}}}
|countIUPACnames={{#if:{{{IUPACNames|}}}|99|{{#ifeq:{{#invoke:String |match |s=_{{{IUPACName|}}} |pattern=%&lt;br%s*%/?%s*%&gt; |nomatch=_NO_BREAK_|plain=false|ignore_errors=false}}|_NO_BREAK_|0|9}}+{{#if:{{{IUPACName|}}}|1|0}} }}&lt;!-- we only need to know: 0-1-many IUPACName/s? --&gt;
}}}}&lt;!--
 ----- SECTIONS 1-9 ----- --&gt;
{{{Section1|}}}
{{{Section2|}}}
{{{Section3|}}}
{{{Section4|}}}
{{{Section5|}}}
{{{Section6|}}}
{{{Section7|}}}
{{{Section8|}}}
{{{Section9|}}}&lt;!--
 ----- SUPPLEMENT ----- --&gt;{{Chembox Supplement|data page pagename={{{data page pagename|}}}}}&lt;!--
 ------ FOOTER ----- --&gt;
{{Chembox Footer
| Verifiedfields={{{Verifiedfields|}}}
| Watchedfields={{{Watchedfields|}}}
| verifiedrevid={{{verifiedrevid|}}}
| show_ss_note={{{show_ss_note |yes}}}
| show_infobox_ref={{{show_infobox_ref|yes}}}
| general_note={{{general_note|}}}
| style-left-column-width=40%&lt;!-- sets left colomn width --&gt;
| width={{{width|22em}}}&lt;!-- infobox width setting, here for feedback
 --&gt;| _hasImage={{{ImageFile|}}}{{{ImageFile1|}}}{{{ImageFile2|}}}{{{ImageFile3|}}}{{{ImageFile4|}}}{{{ImageFileL1|}}}{{{ImageFileR1|}}}{{{ImageFileL2|}}}{{{ImageFileR2|}}}&lt;!-- the verified images --&gt;{{{ImageFileL3|}}}{{{ImageFileR3|}}}{{{ImageFileL4|}}}{{{ImageFileR4|}}}&lt;!-- all 13 images
 --&gt;| _hasLocalImage=&lt;!-- Check if file is local/not above L2, R2
--&gt;{{#switch: en
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile2|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile3|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFile4|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileL1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileR1|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileL2|}}}}}}}
|{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{ImageFileR2|}}}}}}}=yes }}&lt;!--
 --&gt;| _hasDeprecatedParams1=&lt;!--
 --&gt;| _hasDeprecatedParams2=&lt;!--
 --&gt;| _hasTrackedParams1={{{width|}}}{{{style|}}}{{{show_ss_note|}}}{{{show_infobox_ref|}}}{{{general_note|}}}{{{style-left-column-width|}}}&lt;!--
 --&gt;| _hasTrackedParams2=&lt;!-- image rows 7-8-9 --&gt;{{{ImageFileL3|}}}{{{ImageNameL3|}}}{{{ImageSizeL3|}}}{{{ImageAltL3|}}}{{{ImageCaptionL3|}}}{{{ImageFileL3_Ref|}}}{{{ImageFileR3|}}}{{{ImageNameR3|}}}{{{ImageSizeR3|}}}{{{ImageAltR3|}}}{{{ImageCaptionR3|}}}{{{ImageFileR3_Ref|}}}&lt;!-- Row 8/9 --&gt;{{{ImageFileL4|}}}{{{ImageNameL4|}}}{{{ImageSizeL4|}}}{{{ImageAltL4|}}}{{{ImageCaptionL4|}}}{{{ImageFileL4_Ref|}}}{{{ImageFileR4|}}}{{{ImageNameR4|}}}{{{ImageSizeR4|}}}{{{ImageAltR4|}}}{{{ImageCaptionR4|}}}{{{ImageFileR4_Ref|}}}&lt;!-- Row 9/9 --&gt;{{{ImageFile4|}}}{{{ImageName4|}}}{{{ImageSize4|}}}{{{ImageAlt4|}}}{{{ImageCaption4|}}}{{{ImageFile4_Ref|}}}&lt;!--
 end footer --&gt;}}
|}&lt;!-- end of wikitable

--&gt;{{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Chembox
|all= |opt= Reference= Chembox_ref= IUPACNames= IUPACName= ImageAlt1= ImageAlt2= ImageAlt3= ImageAlt4= ImageAltL1= ImageAltL2= ImageAltL3= ImageAltL4= ImageAltR1= ImageAltR2= ImageAltR3= ImageAltR4= ImageAlt= ImageCaption1= ImageCaption2= ImageCaption3= ImageCaption4= ImageCaptionL1= ImageCaptionL2= ImageCaptionL3= ImageCaptionL4= ImageCaptionR1= ImageCaptionR2= ImageCaptionR3= ImageCaptionR4= ImageCaption= ImageFile1_Ref= ImageFile1= ImageFile2_Ref= ImageFile2= ImageFile3_Ref= ImageFile3= ImageFile4_Ref= ImageFile4= ImageFileL1_Ref= ImageFileL1= ImageFileL2_Ref= ImageFileL2= ImageFileL3_Ref= ImageFileL3= ImageFileL4_Ref= ImageFileL4= ImageFileR1_Ref= ImageFileR1= ImageFileR2_Ref= ImageFileR2= ImageFileR3_Ref= ImageFileR3= ImageFileR4_Ref= ImageFileR4= ImageFile_Ref= ImageFile= ImageName1= ImageName2= ImageName3= ImageName4= ImageNameL1= ImageNameL2= ImageNameL3= ImageNameL4= ImageNameR1= ImageNameR2= ImageNameR3= ImageNameR4= ImageName= ImageSize1= ImageSize2= ImageSize3= ImageSize4= ImageSizeL1= ImageSizeL2= ImageSizeL3= ImageSizeL4= ImageSizeR1= ImageSizeR2= ImageSizeR3= ImageSizeR4= ImageSize= Name= OtherNames= PIN= Section1= Section2= Section3= Section4= Section5= Section6= Section7= Section8= Section9= SystematicName= Verifiedfields= Watchedfields= verifiedrevid= Verifiedimages= general_note= show_infobox_ref= show_ss_note= style-left-column-width= style= width=
|cat=Chemical articles with unknown parameter in Chembox
|format=0|preview={{Chembox templatePar/formatPreviewMessage|msg=@@@}}|errNS=0}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkzfthlukafydfo4tyq1g7iso4zwr7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Thermochemistry</title>
    <ns>10</ns>
    <id>67344</id>
    <revision>
      <id>1052553</id>
      <parentid>336611</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="o2uswq4w78rczj2o0gocxqrf6mt433n" xml:space="preserve">{{#if:{{{HeatCapacity|}}}{{{Entropy|}}}{{{DeltaHf|}}}{{{DeltaHform|}}}{{{DeltaGf|}}}{{{DeltaGfree|}}}{{{DeltaHc|}}}{{{DeltaHcombust|}}}{{{HHV|}}}{{{LHV|}}}{{{DeltaHfus|}}}{{{DeltaHvap|}}}{{{DeltaHsublim|}}}

|&lt;!-- then show:
----- HEADER -----
--&gt;{{Chembox headerbar
|header=သာမိုဓာတုဗေဒ
|ref={{{Thermochemistry_ref|}}}&lt;!--
 ----- maintenance cats -----
--&gt;|addMainCategories=&lt;!--
 ----- templatepar -----
--&gt;|templatepar={{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Chembox Thermochemistry
|all= |opt= Thermochemistry_ref= HeatCapacity= Entropy= DeltaHf= DeltaGf= DeltaHc= DeltaHform= DeltaGfree= DeltaHcombust= DeltaHfus= DeltaHvap= DeltaHsublim= HHV= LHV=
|cat=Pages using Chembox with unknown parameters

|format=0|preview={{Chembox templatePar/formatPreviewMessage |msg=@@@}}|errNS=0}}&lt;!--
 ----- END HEADERBAR --&gt;}}&lt;!--
 ----- START DATA ROWS ----- --&gt;
{{#if:{{{HeatCapacity|}}} |{{Chembox HeatCapacity   |value={{{HeatCapacity|}}} }}}}
{{#if:{{{Entropy|}}} |{{Chembox Entropy     |value={{{Entropy|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaHf|}}}{{{DeltaHform|}}}    |{{Chembox DeltaHform    |value={{{DeltaHf|}}}{{{DeltaHform|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaGf|}}}{{{DeltaGfree|}}}    |{{Chembox DeltaGfree    |value={{{DeltaGf|}}}{{{DeltaGfree|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaHc|}}}{{{DeltaHcombust|}}} |{{Chembox DeltaHcombust |value={{{DeltaHc|}}}{{{DeltaHcombust|}}} }}}}
{{#if:{{{HHV|}}}     |{{Chembox DeltaHc high|value={{{HHV|}}} }}}}
{{#if:{{{LHV|}}}     |{{Chembox DeltaHc low |value={{{LHV|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaHfus|}}}    |{{Chembox DeltaHfus      |value={{{DeltaHfus|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaHvap|}}}    |{{Chembox DeltaHvap      |value={{{DeltaHvap|}}} }}}}
{{#if:{{{DeltaHsublim|}}} |{{Chembox DeltaHsublim   |value={{{DeltaHsublim|}}} }}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2uswq4w78rczj2o0gocxqrf6mt433n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Pharmacology</title>
    <ns>10</ns>
    <id>70351</id>
    <revision>
      <id>1052554</id>
      <parentid>350566</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5443" sha1="0iq7yzui07kkvnq2peiduf6cudvwlem" xml:space="preserve">{{#if:{{{Drug_class|}}}{{{ATCCode_prefix|}}}{{{ATCCode_suffix|}}}{{{ATC_Supplemental|}}}{{{AdminRoutes|}}}{{{Bioavail|}}}{{{ProteinBound|}}}{{{Metabolism|}}}{{{Metabolites|}}}{{{OnsetOfAction|}}}{{{HalfLife|}}}{{{DurationOfAction|}}}{{{Excretion|}}}{{{Licence_EU|}}}{{{Licence_US|}}}{{{License_EU|}}}{{{License_US|}}}
{{{Legal_status|}}}{{{Legal_AU|}}}{{{Legal_BR|}}}{{{Legal_CA|}}}{{{Legal_DE|}}}{{{Legal_NZ|}}}{{{Legal_UK|}}}{{{Legal_US|}}}{{{Legal_UN|}}}{{{Legal_EU|}}}
{{{Legal_AU_comment|}}}{{{Legal_BR_comment|}}}{{{Legal_CA_comment|}}}{{{Legal_DE_comment|}}}{{{Legal_NZ_comment|}}}{{{Legal_UK_comment|}}}{{{Legal_US_comment|}}}{{{Legal_UN_comment|}}}{{{Legal_EU_comment|}}}
{{{Pregnancy_category|}}}{{{Pregnancy_AU|}}}{{{Pregnancy_AU_comment|}}}{{{Dependency_liability|}}}{{{PregCat|}}}{{{PregCat_AU|}}}{{{PregCat_US|}}}
|&lt;!-- then:
 ----- HEADER -----
--&gt;{{Chembox headerbar
|header=ဆေးဝါးဗေဒ
|ref={{{Pharmacology_ref|}}}&lt;!--
 ----- maintenance cats -----
--&gt;|addMainCategories={{#ifeq:{{lc:{{{ATCCode_prefix|}}}}} |none |[[Category:Drugs not assigned an ATC code]]}}{{#if:{{{Licence_EU|}}}{{{License_EU|}}}|[[Category:Drug has EMA link|*]]}}&lt;!--
 ----- templatepar -----
--&gt;|templatepar={{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Chembox Pharmacology
|all= |opt= Pharmacology_ref= ATCCode_prefix= ATCCode_suffix= ATC_Supplemental= ATCvet= AdminRoutes= Bioavail= ProteinBound= Metabolism= Metabolites= OnsetOfAction= HalfLife= Drug_class= DurationOfAction= Excretion= INN= INN_EMA= Licence_EU= Licence_US= License_EU= License_US= Legal_status= Legal_AU= Legal_BR= Legal_CA= Legal_DE= Legal_NZ= Legal_UK= Legal_US= Legal_EU= Legal_UN= Legal_AU_comment= Legal_BR_comment= Legal_CA_comment= Legal_DE_comment= Legal_NZ_comment= Legal_UK_comment= Legal_US_comment= Legal_EU_comment= Legal_UN_comment= 
Pregnancy_category= Pregnancy_AU= Pregnancy_AU_comment= Dependence_liability=
|cat=Pages using Chembox with unknown parameters
|format=0 |preview={{Chembox templatePar/formatPreviewMessage|msg=@@@}}|errNS=0}}&lt;!--
 ----- END HEADERBAR --&gt;}}&lt;!--
 ----- START DATA ROWS ----- --&gt;
{{#if:{{{Drug_class|}}}|{{Chembox DrugClass|class={{{Drug_class|}}} }}}}
{{#if:{{{ATCCode_prefix|}}}{{{ATCCode_suffix|}}}{{{ATC_Supplemental|}}} |{{Chembox ATCCode |ATCCode_prefix={{{ATCCode_prefix|}}} |ATCCode_suffix={{{ATCCode_suffix|}}} |ATCCode_Supplemental={{{ATC_Supplemental|}}} |ATCCode_vet={{#switch:{{lc:{{{ATCvet|}}}}}|y|yes|true|1|q|vet=yes||#default=no}} }}}}
{{#if:{{{Pregnancy_category|}}}{{{Pregnancy_AU|}}}{{{Pregnancy_AU_comment|}}}
|{{Chembox PregCat
|pregnancy_category={{{Pregnancy_category|}}}
|pregnancy_AU={{{Pregnancy_AU|}}}
|pregnancy_AU_comment={{{Pregnancy_AU_comment|}}} }}}}
{{#if:{{{Licence_EU|}}}{{{Licence_US|}}}{{{License_EU|}}}{{{License_US|}}}{{{DailyMedID|}}} 

|{{Chembox Licence
 |licence_EU={{#if:{{{Licence_EU|}}}{{{License_EU|}}}|yes}}
 |INN_EMA={{{INN_EMA|}}}
 | _EMA_use_INN={{If empty
 |1={{{INN_EMA|}}}
 |2={{#ifeq:{{{INN|}}}|none||{{{INN|}}}}}
 |3=&lt;!-- not used {{{drug_name|}}} --&gt;
 |4={{PAGENAME}}
  }}
 &lt;!-- |drug_name={{{drug_name|}}} not used --&gt;
 |licence_US={{{Licence_US|}}}{{{License_US|}}}
 |DailyMedID={{{DailyMedID|}}}
}}&lt;!-- Licence_CA not supported (no webpage available); 2016 --&gt;}}
{{#if:{{{Dependence_liability|}}} |{{Chembox Dependence_liability |value={{{Dependence_liability|}}} }}}}
{{#if:{{{AdminRoutes|}}} |{{Chembox AdminRoutes |value={{{AdminRoutes|}}} }}}}
{{#if:{{{Bioavail|}}}{{{ProteinBound|}}}{{{Metabolism|}}}{{{Metabolites|}}}{{{OnsetOfAction|}}}{{{HalfLife|}}}{{{DurationOfAction|}}}{{{Excretion|}}} |{{Chembox Pharmacokinetics (set)
| bioavailability={{{Bioavail|}}}
| protein-binding = {{{ProteinBound|}}}
| metabolism ={{{Metabolism|}}}
| metabolites = {{{Metabolites|}}}
| onset-of-action={{{OnsetOfAction|}}}
| biochemical-half-life={{{HalfLife|}}}
| duration-of-action={{{DurationOfAction|}}}
| excretion={{{Excretion|}}} }}}}&lt;!--
 LEGAL STATUS
--&gt;
{{#if:{{{legal_status|}}}{{{legal_AU|}}}{{{legal_BR|}}}{{{legal_CA|}}}{{{legal_NZ|}}}{{{legal_UK|}}}{{{legal_US|}}}{{{legal_EU|}}}{{{legal_UN|}}}{{{Legal_status|}}}{{{Legal_AU|}}}{{{Legal_BR|}}}{{{Legal_CA|}}}{{{Legal_UK|}}}{{{Legal_US|}}}{{{Legal_EU|}}}{{{Legal_UN|}}}{{{legal_AU_comment|}}}{{{legal_BR_comment|}}}{{{legal_CA_comment|}}}{{{legal_NZ_comment|}}}{{{legal_UK_comment|}}}{{{legal_US_comment|}}}{{{legal_EU_comment|}}}{{{legal_UN_comment|}}}{{{Legal_status|}}}{{{Legal_AU|}}}{{{Legal_BR|}}}{{{Legal_CA|}}}{{{Legal_NZ|}}}{{{Legal_UK|}}}{{{Legal_US|}}}{{{Legal_UN|}}}{{{Legal_EU|}}}{{{Legal_AU_comment|}}}{{{Legal_BR_comment|}}}{{{Legal_CA_comment|}}}{{{Legal_NZ_comment|}}}{{{Legal_UK_comment|}}}{{{Legal_US_comment|}}}{{{Legal_UN_comment|}}}{{{Legal_EU_comment|}}}
|{{Chembox Legal_status
|legal_status={{{Legal_status|}}}
|legal_AU={{{Legal_AU|}}}
|legal_BR={{{Legal_BR|}}}
|legal_CA={{{Legal_CA|}}}
|legal_DE={{{Legal_DE|}}}
|legal_NZ={{{Legal_NZ|}}}
|legal_UK={{{Legal_UK|}}}
|legal_US={{{Legal_US|}}}
|legal_EU={{{Legal_EU|}}}
|legal_UN={{{Legal_UN|}}}
|legal_AU_comment={{{Legal_AU_comment|}}}
|legal_BR_comment={{{Legal_BR_comment|}}}
|legal_CA_comment={{{Legal_CA_comment|}}}
|legal_DE_comment={{{Legal_DE_comment|}}}
|legal_NZ_comment={{{Legal_NZ_comment|}}}
|legal_UK_comment={{{Legal_UK_comment|}}}
|legal_US_comment={{{Legal_US_comment|}}}
|legal_EU_comment={{{Legal_EU_comment|}}}
|legal_UN_comment={{{Legal_UN_comment|}}} }}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0iq7yzui07kkvnq2peiduf6cudvwlem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပလတ်စတစ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>72761</id>
    <revision>
      <id>1052593</id>
      <parentid>355878</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="etmapt23h25wr6m9y4wkbv3ss6opxta" xml:space="preserve">{{Commons cat |Plastics}}
{{Cat main|ပလတ်စတစ်}}

[[Category:ဆောက်လုပ်ရေးသုံး ပစ္စည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ပိုလီမာများ]]</text>
      <sha1>etmapt23h25wr6m9y4wkbv3ss6opxta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>72814</id>
    <revision>
      <id>1052596</id>
      <parentid>356002</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဓာတုဗေဒ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်ခွဲများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1052596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="574m6nflldogp5thgfvxbfp5ri79wps" xml:space="preserve">{{Cat main|ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ}}

{{Commons category|Organic chemistry}}


[[ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်ခွဲများ]]</text>
      <sha1>574m6nflldogp5thgfvxbfp5ri79wps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးမြို့လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75640</id>
    <revision>
      <id>1052526</id>
      <parentid>818822</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="s382yevkzy6j1bqjm5nqksv7evkunwg" xml:space="preserve">'''လေးမြို့လူမျိုး'''သည် လေးမြို့တိုက်နယ်အတွင်းရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများကို လေးမြို့ချင်းဟု ခြုံ၍ ခေါ်ကြသည်။ အထက်လေးမြို့ တိုက်နယ်တွင် ယတ်၊ ခူနှင့် ဟန်တို့ပါဝင်သော မယာချင်းတို့ရှိသည်။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်တွင် မင်းအုံးနှင့် လိုင်ချင်းတို့ ပါဝင်သော [[လေးတူချင်း]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ ယင်းတို့ အချင်းချင်းကိုမူ တရိုဟုခေါ်ကြသည်။ တရိုမှာ ချင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။

ယခင်က လေးမြို့ချင်းတို့သည် အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ကြသဖြင့် လူဦးရေ နည်းလာသည်ဟုဆိုသည်။ ရခိုင်ကုန်သည်များနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှုများသဖြင့် ရခိုင်စကားကို ကောင်းစွာပြောဆိုတတ်ကြသည်။ အထက်လေးမြို့တိုက်နယ်ရှိ မယာချင်းတို့သည် ဆံပင်ကို ရှေ့နဖူးတည့်တည့်တွင် ထုံးထားလေ့ရှိသည်။ ထို ဆံထုံးတွင် ကြက်တောင်(သို့) လှပသော တိရစ္ဆာန်များမှ အမွှေးအတောင်တို့ကို နှစ်ချောင်းမှ လေးချောင်းအထိ ထိုးထားလေ့ရှိကြသည်။

ရိုးရာဝတ်စားပုံမှာ မြိုအမျိုးသားများကဲ့သို့ပင် အနံ လက်ငါးလုံးမျှ ရှိသော ဖျင်စတစ်စကို ခါးတွင်သိုင်းကာ လုံခြုံအောင် ဆင်ယင်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အထက်လေးမြို့ ချင်းအမျိုးသမီးများသည် မျက်နှာတွင် လှပအောင် ပါးရဲ ထိုးထားခြင်းမှာလည်း အဆင်တန်ဆာ တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ တချို့ ပန်းကွက်များပင် ဖော်ထားသည်။ အမျိုးသားများကလည်း ပါးရဲထိုးမှ လှပသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်ရှိ လေးမြို့ချင်းအမျိုးသားများသည် သျှောင်ထုံးထားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၀၈၊ ၁၀၉&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>s382yevkzy6j1bqjm5nqksv7evkunwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052527</id>
      <parentid>1052526</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mayor mt</username>
        <id>1506</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="35k9c3c57weoeidlu5br2jl3rmxawc4" xml:space="preserve">'''လေးမြို့လူမျိုး'''သည် လေးမြို့တိုက်နယ်အတွင်းရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများကို လေးမြို့ချင်းဟု ခြုံ၍ ခေါ်ကြသည်။ အထက်လေးမြို့ တိုက်နယ်တွင် ယတ်၊ ခူနှင့် ဟန်တို့ပါဝင်သော မယာချင်းတို့ရှိသည်။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်တွင် မင်းအုံးနှင့် လိုင်ချင်းတို့ ပါဝင်သော [[လေးတူချင်း]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ ယင်းတို့ အချင်းချင်းကိုမူ တရိုဟုခေါ်ကြသည်။ တရိုမှာ ချင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။

ယခင်က လေးမြို့ချင်းတို့သည် အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ကြသဖြင့် လူဦးရေ နည်းလာသည်ဟုဆိုသည်။ ရခိုင်ကုန်သည်များနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှုများသဖြင့် ရခိုင်စကားကို ကောင်းစွာပြောဆိုတတ်ကြသည်။ အထက်လေးမြို့တိုက်နယ်ရှိ မယာချင်းတို့သည် ဆံပင်ကို ရှေ့နဖူးတည့်တည့်တွင် ထုံးထားလေ့ရှိသည်။ ထို ဆံထုံးတွင် ကြက်တောင်(သို့) လှပသော တိရစ္ဆာန်များမှ အမွှေးအတောင်တို့ကို နှစ်ချောင်းမှ လေးချောင်းအထိ ထိုးထားလေ့ရှိကြသည်။

ရိုးရာဝတ်စားပုံမှာ [[မြိုလူမျိုး]]အမျိုးသားများကဲ့သို့ပင် အနံ လက်ငါးလုံးမျှရှိသော ဖျင်စတစ်စကို ခါးတွင်သိုင်းကာ လုံခြုံအောင် ဆင်ယင်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အထက်လေးမြို့ ချင်းအမျိုးသမီးများသည် မျက်နှာတွင် လှပအောင် ပါးရဲထိုးထားခြင်းမှာလည်း အဆင်တန်ဆာ တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ တချို့ ပန်းကွက်များပင် ဖော်ထားသည်။ အမျိုးသားများကလည်း ပါးရဲထိုးမှ လှပသည်ဟုယူဆကြသည်။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်ရှိ လေးမြို့ချင်းအမျိုးသားများသည် သျှောင်ထုံးထားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၀၈၊ ၁၀၉&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>35k9c3c57weoeidlu5br2jl3rmxawc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါဂျောင်လူသတ်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87897</id>
    <revision>
      <id>1052597</id>
      <parentid>826491</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49457-72</username>
        <id>148089</id>
      </contributor>
      <comment>/* လက်ရှိအခြေအနေ */</comment>
      <origin>1052597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17327" sha1="lrww8gte2y55v9xzfutz2czg53fqdp2" xml:space="preserve">'''ပါဂျောင်လူသတ်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့တွင် [[မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (မြောက်ပိုင်း)|မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(မြောက်ပိုင်း)]]တွင် ဖြစ်ပွားသော လူသားချင်းစာနာမှုကင်းသည့် သတ်ဖြတ်မှုကြီးဖြစ်သည်။ ''မြောက်ပိုင်းလူသတ်ပွဲ'' ဟုလည်း လူသိများသည်။

== ဖြစ်စဉ်အစ ==
ပါဂျောင်စခန်းတွင် စစ်သင်တန်းအပတ်စဉ်(၅) ဖွင့်သည့်အခါ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမှ ကျောင်းသားအများအပြား ဝင်လာသည်။ သင်တန်းမဖွင့်မီ [[မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(ကချင်ပြည်နယ်)]] ကို မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး အမှတ်(၇၀၁)တပ်ရင်း အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်။

သင်တန်းကာလတွင် အတွင်းရေးမှူး မျိုးဝင်းနှင့် သင်တန်းသားများအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ဖြစ်သည်။ တပ်တွင်းခန်းမဆောင်တွင် ရင်း(၇၀၁) ၏ နောက်ကျန်ရဲဘော်ရဲမေများနှင့် အပတ်စဉ်(၅) မှ သင်တန်းသားများ တွေ့ဆုံပွဲလုပ်ကာ ဆွေးနွေးကြသည်။ သင်တန်းသားများက မကျေနပ်မှုများအား တယောက်တပေါက်ပြောကြရာ မျိုးဝင်းက ဖြေရှင်းခြင်းမပြုတော့ဘဲ တွေ့ဆုံပွဲ ရုပ်သိမ်းသည့်အတွက် မကျေလည်မှုများ ပြင်းထန်လာသည်။

ထိုကာလတွင် ထွန်းအောင်ကျော်၊ အောင်နိုင်၊ စိုးလင်း၊ ညီညီကျော် စသည့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ မြောက်ပိုင်းဗဟိုသို့ ရောက်လာသည်။ သင်တန်းပြီးဆုံးသောအခါ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံပြောင်းလဲရန် ညှိနှိုင်းမှုများပြုလုပ်ကာ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကော်မတီဝင်သစ်များ ရွေးချယ်သည်။ ထွန်းအောင်ကျော်ကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အများက ရွေးချယ်ကြသည်။ မျိုးဝင်းကို ကော်မတီဝင်အဖြစ် မဲမပေးကြသော်လည်း ကော်မတီ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် တွဲဘက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်သည်။ သို့သော်လည်း ကွဲပြားနေသည့်စိတ်အခံကြောင့် မျိုးဝင်းနှင့် သံချောင်းဦးဆောင်သည့် ပြည်မသားများ၏အုပ်ချုပ်မှုအား မခံလိုသည့် မကဒတ(ကချင်)အဖွဲ့သားဟောင်းများက တစ်စင်ထောင်ကာ ဥက္ကဋ္ဌ ထွန်းအောင်ကျော်နှင့် အခြားပြည်မသားတို့အား စွပ်စွဲဖမ်းဆီးမှု စတင်တော့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်တွင် ထွန်းအောင်ကျော် အပါအဝင်၊ ညီညီ၊ ခရက်ဒီအောင်သန်း စသည် ထိပ်သီ:(၉)ယောက်ကို ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ 

ထောက်လှမ်းရေးသူလျှိုဟူသောခေါင်းစဉ်မှာ ၁၉၉၁ နှစ်လယ်ပိုင်း၊ (၅၀၁)ရင်းမှူး သိုက်ထွန်းဦး၏ အနီးကပ်ရဲဘော် စိုးမင်းအောင် တပ်ပြေးရာမှ စသည်။ ထိုတပ်ပြေးအား ပြန်လည်ဖမ်းဆီးလာပြီးနောက် သူလျှိုဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံစေသည်။ ထိုမှတဆင့် အခြားအမည်များဖော်စေရာ စတင်ဖမ်းဆီးသည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ လူ(၁၀၀)ကျော် ရှိလာသည်။ တရုတ်ရဲများက မြန်မာကျောင်းသားများအား လက်နက်ဖြင့် ယင်ကျန်းတွင် ဖမ်းမိပြီး ပါဂျောင်သို့ ပြန်ပို့ရာမှ စသည်ဟူသော ဇာတ်လမ်းကွဲလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;Bertil Lintner (1992 July) &quot;Loss of Innocence&quot;, Far East Economic Review.&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် လူလှိုင်းစစ်ဆင်ရေးဟူသော အမည်ဖြင့် အဆိပ်ဖြင့်လုပ်ကြံရေးအဖွဲ့၊ လက်နက်အဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအဖွဲ့ဟူသော အဖွဲ့များဖွဲ့ကာ မြို့ပြအလွှာစုံမှလူများအား စေလွှတ်ကာ ကျောင်းသားတပ်မတော်အား ပြိုကွဲစေရန် အစိုးရထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့က လုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ဇာတ်လမ်းထွင်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ဆမားညီညီ (၂၀၁၂) &quot;ဝံပုလွေများထံမှ လွတ်မြောက်ခြင်း&quot;၊ သုမင်္ဂလ စာပေတိုက်&lt;/ref&gt;

== သူလျှိုဖော်ထုတ်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း ==
ထိုသူလျှိုမှုကြီးအား အ မှုမှန်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;အောင်မိုးဝင်း၊ &quot;မြောက်ပိုင်းဒေသမှ အရိုးတွန်သံများ&quot;&lt;/ref&gt;

=== ဖော်ထုတ်ဖမ်းဆီးရေးအဖွဲ့ဝင်များ ===

* အတွင်းရေးမှူး အောင်နိုင် (အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)
* ဗိုလ်မှူး သံချောင်း(ခ)မြင့်စိုး(ခ)စပ်ခွန်ကျော် (ဗဟို စစ်ရေးတာဝန်ခံ)
* ဗိုလ်ကြီ: မျိုးဝင်း (တွဲဘက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ၁၊ ဒုတိယ စစ်ရေးတာဝန်ခံ)
* တပ်ကြပ်ကြီး သန်းဇော်(ခ)တစ္ဆေကြီး (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေးတာဝန်ခံ)
* တပ်ကြပ်ကြီး ဇော်ဇော်မင်း (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* ဒုတပ်ကြပ် အောင်စိုးမြင့် (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* တပ်ကြပ်ကြီး ကျော်ထင်ဦး (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* ရဲဘော် မောင်ထွေး
* ရဲဘော် ဖိုးနှောင်း
* ရဲဘော် သက်လင်း(ခ)စပ်ခွန်လင်း
* ရဲဘော် မောင်ငယ်
* ရဲဘော် နိုင်စော

=== စစ်ကြောရေးအဖွဲ့ဝင်များ ===

* ဗိုလ်ကြီး လှဆိုင်း(ခ)လှဆောင်(ခ)ဒူလဝါဆိုင်း (တွဲဘက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ၂)
* စိန်အေး (ကချင်ဒေသ ခရိုင်မှူး)
* အောင်သန်း (၇၀၁ ရင်းမှူး)
* သက်ထွန်း (တပ်ခွဲမှူး)
* စောရင်ထွေး (တပ်ခွဲမှူး)
* သိုက်ထွန်းဦး (၅၀၁ ရင်းမှူး)
* ရဲလင်း (ရန်ကုန်ဒေသ ခရိုင်မှူး)
* ညီညီကျော် (မန္တလေးဒေသ ခရိုင်မှူး)

=== ထောင်တာဝန်ခံ ===

* ဒုအရာခံဗိုလ် အောင်မင်း
* တပ်ကြပ်ကြီး ထိန်လွန်
* တပ်ကြပ်ကြီး အေးမောင်(ခ)လက်သီး
* တပ်ကြပ်ကြီး စောမြမောင်
* တပ်ကြပ်ကြီ: လှမျိုးအောင်

== အဖြစ်အပျက်အကျဉ်း ==
အမိန့်ချနိုင်သည်အထိ နှိပ်စက်စစ်မေးမှုများပြုလုပ်ပြီးနောက် ကော်မတီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် အဖမ်းဆီးခံများအနက်မှ (၁၅) ဦးကို သေဒဏ်ချကြောင်း အမိန့်စာရသည်။ အဖမ်းဆီးခံများအား ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်၊ ညနေ (၃:၀၀) နာရီတွင် ညစာကျွေးကာ နာမည်ခေါ်၍ သေဒဏ်ချခံရသူများအား ထုတ်သည်။ ထို့နောက် အာဆန်ကုန်းသို့ မျက်နှာအား အဝတ်အနီစည်းကာ ခေါ်သွားသည်။ သံချောင်းက သေမိန့်အား ဖတ်ပြသည်။ ထို့နောက် ထွန်းအောင်ကျော်ကို မျိုးဝင်းက ခေါင်းဖြတ်သည်။ မခင်ချိုဦးအား မသတ်မီ အဝတ်အစားများချွတ်စေသည်။ ထို့နောက် အဖွဲ့ဝင်များက ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ကိုင်တွယ်ပြီး အားရချိန်၌ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်လိုက်သည်။ တတိယမြောက်ဖြစ်သော မောင်မောင်ကြွယ်အလှည့်တွင် ခေါင်းဖြတ်သည်။ နောက်ထပ် ခေါင်းဖြတ်ခံရသူမှာ ဖရက်ဒီအောင်သန်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရန် တောင်းဆိုသူများမှအပ ကျန်သူများကို ဓားနှင့်ပင် အဆုံးစီရင်သည်။

== သေဆုံးသူများ ==
အဆိုပါလူသတ်ပွဲ၌ သေဆုံးသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် −

* မခင်ချိုဦး (ကမာရွတ်)
* ဌေးမြင့်ဝင်း (ကမာရွတ်)
* ထွန်းအောင်ကျော် (ခ) မြန်အောင် (မန္တလေး ဂိုစဒါ)
* အေးသက်လတ် (ခ) အောင်ဖိုး (ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး)
* ကွန်မန်ဒိုအဖွဲ့ဝင် မောင်မောင် (ကသာ)
* တပ်ကြပ်ကြီး မတူးတူး (မြစ်ကြီးနား)
* ကျော်ကျော်မင်း (ကန့်ဘလူ)
* လှမြင့် (ခ) ဇော်ကြီး (ရန်ကုန်/တပ်ကုန်း)
* မန္တလေး ဗကသ၊ မြောက်ပိုင်း ဗဟိုကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ထွန်းအောင်ကျော် (မန္တလေး)
* ရဲဘော် မောင်မောင်ကြွယ် (ရန်ကုန် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်)
* မန္တလေး ယူဂျီတာဝန်ခံ ဖရက်ဒီအောင်သန်း (ခ) ချိုကြီး (မန္တလေး)
* တပ်ကြပ်ကြီး သောင်းမြင့် (ကျောက်ဆည်)
* ဗိုလ် သာဓု (ရန်ကုန် မိုးကောင်း)
* ရဲဘော် အေးမြင့် (ကသာ)
* သက်နိုင် (ရန်ကုန်၊ စမ်းကြီးဝ)

အပေါ်ဆုံး(၂)ဦ:မှာ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံရပြီး အောက်ဆုံး(၇)ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံရသည်။

== လက်ရှိအခြေအနေ ==
ဤအဖြစ်အပျက်အား အဓိကတာဝန်ရှိကြောင်း ယူဆကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်အချို့၏ မျက်မှောက်အခြေအနေမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် −

* မျိုးဝင်း (တပ်မတော်နှင့် ထိတွေ့မှုဖြစ်ရာ သေနတ်မှန် သေဆုံးသည်။)&lt;ref&gt;မောင်မောင် (ကရဝိတ်) (၂၀၀၅) &quot;ကျွန်တော်သိသော ခေတ်သစ် ဟင်္သာကိုးသောင်းပုံပြင်&quot;၊ ပြည့်စုံ စာအုပ်တိုက်&lt;/ref&gt;
* လှဆောင် (ပြန်လည်ထူထောင်သော မြောက်ပိုင်းအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံလျက်ရှိသည်။)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* သံချောင်း (မြောက်ပိုင်းဗျူရိုပျက်ရာ ရွက်ဆစ်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်၍ တပ်မတော်မှ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်ကာ နယ်စပ်သို့ ပြန်လည်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။)  ရှမ်းနီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့(SNA) ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ၂၆-၅-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် လုပ်ကြံခံရပြီး ၂၇-၅-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် သေဆုံး့([https://news-eleven.com/atricles/209017 https://news-eleven.com/article/209017]{{Dead link|date=March 2024 }})
* သနုလ့က ကြာ် (မြောက်ပိုင်းဗျူရိုပျက်ရာ အလင်းဝင်လာပြီး ထောင်ကြဲဒဏ်ကျခံရသည်။ ယခုအခါ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်မှု]]</text>
      <sha1>lrww8gte2y55v9xzfutz2czg53fqdp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052610</id>
      <parentid>1052597</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-49457-72|~2026-49457-72]] ([[User talk:~2026-49457-72|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>826491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17311" sha1="41w7eee9za3y0njjfvz6z8sr2i2bnuk" xml:space="preserve">'''ပါဂျောင်လူသတ်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့တွင် [[မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (မြောက်ပိုင်း)|မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(မြောက်ပိုင်း)]]တွင် ဖြစ်ပွားသော လူသားချင်းစာနာမှုကင်းသည့် သတ်ဖြတ်မှုကြီးဖြစ်သည်။ ''မြောက်ပိုင်းလူသတ်ပွဲ'' ဟုလည်း လူသိများသည်။

== ဖြစ်စဉ်အစ ==
ပါဂျောင်စခန်းတွင် စစ်သင်တန်းအပတ်စဉ်(၅) ဖွင့်သည့်အခါ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမှ ကျောင်းသားအများအပြား ဝင်လာသည်။ သင်တန်းမဖွင့်မီ [[မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(ကချင်ပြည်နယ်)]] ကို မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး အမှတ်(၇၀၁)တပ်ရင်း အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်။

သင်တန်းကာလတွင် အတွင်းရေးမှူး မျိုးဝင်းနှင့် သင်တန်းသားများအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ဖြစ်သည်။ တပ်တွင်းခန်းမဆောင်တွင် ရင်း(၇၀၁) ၏ နောက်ကျန်ရဲဘော်ရဲမေများနှင့် အပတ်စဉ်(၅) မှ သင်တန်းသားများ တွေ့ဆုံပွဲလုပ်ကာ ဆွေးနွေးကြသည်။ သင်တန်းသားများက မကျေနပ်မှုများအား တယောက်တပေါက်ပြောကြရာ မျိုးဝင်းက ဖြေရှင်းခြင်းမပြုတော့ဘဲ တွေ့ဆုံပွဲ ရုပ်သိမ်းသည့်အတွက် မကျေလည်မှုများ ပြင်းထန်လာသည်။

ထိုကာလတွင် ထွန်းအောင်ကျော်၊ အောင်နိုင်၊ စိုးလင်း၊ ညီညီကျော် စသည့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ မြောက်ပိုင်းဗဟိုသို့ ရောက်လာသည်။ သင်တန်းပြီးဆုံးသောအခါ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံပြောင်းလဲရန် ညှိနှိုင်းမှုများပြုလုပ်ကာ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကော်မတီဝင်သစ်များ ရွေးချယ်သည်။ ထွန်းအောင်ကျော်ကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အများက ရွေးချယ်ကြသည်။ မျိုးဝင်းကို ကော်မတီဝင်အဖြစ် မဲမပေးကြသော်လည်း ကော်မတီ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် တွဲဘက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်သည်။ သို့သော်လည်း ကွဲပြားနေသည့်စိတ်အခံကြောင့် မျိုးဝင်းနှင့် သံချောင်းဦးဆောင်သည့် ပြည်မသားများ၏အုပ်ချုပ်မှုအား မခံလိုသည့် မကဒတ(ကချင်)အဖွဲ့သားဟောင်းများက တစ်စင်ထောင်ကာ ဥက္ကဋ္ဌ ထွန်းအောင်ကျော်နှင့် အခြားပြည်မသားတို့အား စွပ်စွဲဖမ်းဆီးမှု စတင်တော့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်တွင် ထွန်းအောင်ကျော် အပါအဝင်၊ ညီညီ၊ ခရက်ဒီအောင်သန်း စသည် ထိပ်သီ:(၉)ယောက်ကို ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ 

ထောက်လှမ်းရေးသူလျှိုဟူသောခေါင်းစဉ်မှာ ၁၉၉၁ နှစ်လယ်ပိုင်း၊ (၅၀၁)ရင်းမှူး သိုက်ထွန်းဦး၏ အနီးကပ်ရဲဘော် စိုးမင်းအောင် တပ်ပြေးရာမှ စသည်။ ထိုတပ်ပြေးအား ပြန်လည်ဖမ်းဆီးလာပြီးနောက် သူလျှိုဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံစေသည်။ ထိုမှတဆင့် အခြားအမည်များဖော်စေရာ စတင်ဖမ်းဆီးသည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ လူ(၁၀၀)ကျော် ရှိလာသည်။ တရုတ်ရဲများက မြန်မာကျောင်းသားများအား လက်နက်ဖြင့် ယင်ကျန်းတွင် ဖမ်းမိပြီး ပါဂျောင်သို့ ပြန်ပို့ရာမှ စသည်ဟူသော ဇာတ်လမ်းကွဲလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;Bertil Lintner (1992 July) &quot;Loss of Innocence&quot;, Far East Economic Review.&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် လူလှိုင်းစစ်ဆင်ရေးဟူသော အမည်ဖြင့် အဆိပ်ဖြင့်လုပ်ကြံရေးအဖွဲ့၊ လက်နက်အဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအဖွဲ့ဟူသော အဖွဲ့များဖွဲ့ကာ မြို့ပြအလွှာစုံမှလူများအား စေလွှတ်ကာ ကျောင်းသားတပ်မတော်အား ပြိုကွဲစေရန် အစိုးရထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့က လုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ဇာတ်လမ်းထွင်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ဆမားညီညီ (၂၀၁၂) &quot;ဝံပုလွေများထံမှ လွတ်မြောက်ခြင်း&quot;၊ သုမင်္ဂလ စာပေတိုက်&lt;/ref&gt;

== သူလျှိုဖော်ထုတ်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း ==
ထိုသူလျှိုမှုကြီးအား အ မှုမှန်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;အောင်မိုးဝင်း၊ &quot;မြောက်ပိုင်းဒေသမှ အရိုးတွန်သံများ&quot;&lt;/ref&gt;

=== ဖော်ထုတ်ဖမ်းဆီးရေးအဖွဲ့ဝင်များ ===

* အတွင်းရေးမှူး အောင်နိုင် (အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)
* ဗိုလ်မှူး သံချောင်း(ခ)မြင့်စိုး(ခ)စပ်ခွန်ကျော် (ဗဟို စစ်ရေးတာဝန်ခံ)
* ဗိုလ်ကြီ: မျိုးဝင်း (တွဲဘက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ၁၊ ဒုတိယ စစ်ရေးတာဝန်ခံ)
* တပ်ကြပ်ကြီး သန်းဇော်(ခ)တစ္ဆေကြီး (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေးတာဝန်ခံ)
* တပ်ကြပ်ကြီး ဇော်ဇော်မင်း (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* ဒုတပ်ကြပ် အောင်စိုးမြင့် (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* တပ်ကြပ်ကြီး ကျော်ထင်ဦး (ဗဟို ထောက်လှမ်းရေး)
* ရဲဘော် မောင်ထွေး
* ရဲဘော် ဖိုးနှောင်း
* ရဲဘော် သက်လင်း(ခ)စပ်ခွန်လင်း
* ရဲဘော် မောင်ငယ်
* ရဲဘော် နိုင်စော

=== စစ်ကြောရေးအဖွဲ့ဝင်များ ===

* ဗိုလ်ကြီး လှဆိုင်း(ခ)လှဆောင်(ခ)ဒူလဝါဆိုင်း (တွဲဘက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ၂)
* စိန်အေး (ကချင်ဒေသ ခရိုင်မှူး)
* အောင်သန်း (၇၀၁ ရင်းမှူး)
* သက်ထွန်း (တပ်ခွဲမှူး)
* စောရင်ထွေး (တပ်ခွဲမှူး)
* သိုက်ထွန်းဦး (၅၀၁ ရင်းမှူး)
* ရဲလင်း (ရန်ကုန်ဒေသ ခရိုင်မှူး)
* ညီညီကျော် (မန္တလေးဒေသ ခရိုင်မှူး)

=== ထောင်တာဝန်ခံ ===

* ဒုအရာခံဗိုလ် အောင်မင်း
* တပ်ကြပ်ကြီး ထိန်လွန်
* တပ်ကြပ်ကြီး အေးမောင်(ခ)လက်သီး
* တပ်ကြပ်ကြီး စောမြမောင်
* တပ်ကြပ်ကြီ: လှမျိုးအောင်

== အဖြစ်အပျက်အကျဉ်း ==
အမိန့်ချနိုင်သည်အထိ နှိပ်စက်စစ်မေးမှုများပြုလုပ်ပြီးနောက် ကော်မတီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် အဖမ်းဆီးခံများအနက်မှ (၁၅) ဦးကို သေဒဏ်ချကြောင်း အမိန့်စာရသည်။ အဖမ်းဆီးခံများအား ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်၊ ညနေ (၃:၀၀) နာရီတွင် ညစာကျွေးကာ နာမည်ခေါ်၍ သေဒဏ်ချခံရသူများအား ထုတ်သည်။ ထို့နောက် အာဆန်ကုန်းသို့ မျက်နှာအား အဝတ်အနီစည်းကာ ခေါ်သွားသည်။ သံချောင်းက သေမိန့်အား ဖတ်ပြသည်။ ထို့နောက် ထွန်းအောင်ကျော်ကို မျိုးဝင်းက ခေါင်းဖြတ်သည်။ မခင်ချိုဦးအား မသတ်မီ အဝတ်အစားများချွတ်စေသည်။ ထို့နောက် အဖွဲ့ဝင်များက ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ကိုင်တွယ်ပြီး အားရချိန်၌ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်လိုက်သည်။ တတိယမြောက်ဖြစ်သော မောင်မောင်ကြွယ်အလှည့်တွင် ခေါင်းဖြတ်သည်။ နောက်ထပ် ခေါင်းဖြတ်ခံရသူမှာ ဖရက်ဒီအောင်သန်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရန် တောင်းဆိုသူများမှအပ ကျန်သူများကို ဓားနှင့်ပင် အဆုံးစီရင်သည်။

== သေဆုံးသူများ ==
အဆိုပါလူသတ်ပွဲ၌ သေဆုံးသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် −

* မခင်ချိုဦး (ကမာရွတ်)
* ဌေးမြင့်ဝင်း (ကမာရွတ်)
* ထွန်းအောင်ကျော် (ခ) မြန်အောင် (မန္တလေး ဂိုစဒါ)
* အေးသက်လတ် (ခ) အောင်ဖိုး (ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး)
* ကွန်မန်ဒိုအဖွဲ့ဝင် မောင်မောင် (ကသာ)
* တပ်ကြပ်ကြီး မတူးတူး (မြစ်ကြီးနား)
* ကျော်ကျော်မင်း (ကန့်ဘလူ)
* လှမြင့် (ခ) ဇော်ကြီး (ရန်ကုန်/တပ်ကုန်း)
* မန္တလေး ဗကသ၊ မြောက်ပိုင်း ဗဟိုကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ထွန်းအောင်ကျော် (မန္တလေး)
* ရဲဘော် မောင်မောင်ကြွယ် (ရန်ကုန် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်)
* မန္တလေး ယူဂျီတာဝန်ခံ ဖရက်ဒီအောင်သန်း (ခ) ချိုကြီး (မန္တလေး)
* တပ်ကြပ်ကြီး သောင်းမြင့် (ကျောက်ဆည်)
* ဗိုလ် သာဓု (ရန်ကုန် မိုးကောင်း)
* ရဲဘော် အေးမြင့် (ကသာ)
* သက်နိုင် (ရန်ကုန်၊ စမ်းကြီးဝ)

အပေါ်ဆုံး(၂)ဦ:မှာ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံရပြီး အောက်ဆုံး(၇)ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံရသည်။

== လက်ရှိအခြေအနေ ==
ဤအဖြစ်အပျက်အား အဓိကတာဝန်ရှိကြောင်း ယူဆကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်အချို့၏ မျက်မှောက်အခြေအနေမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် −

* မျိုးဝင်း (တပ်မတော်နှင့် ထိတွေ့မှုဖြစ်ရာ သေနတ်မှန် သေဆုံးသည်။)&lt;ref&gt;မောင်မောင် (ကရဝိတ်) (၂၀၀၅) &quot;ကျွန်တော်သိသော ခေတ်သစ် ဟင်္သာကိုးသောင်းပုံပြင်&quot;၊ ပြည့်စုံ စာအုပ်တိုက်&lt;/ref&gt;
* လှဆောင် (ပြန်လည်ထူထောင်သော မြောက်ပိုင်းအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံလျက်ရှိသည်။)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* သံချောင်း (မြောက်ပိုင်းဗျူရိုပျက်ရာ ရွက်ဆစ်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်၍ တပ်မတော်မှ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်ကာ နယ်စပ်သို့ ပြန်လည်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။)  ရှမ်းနီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့(SNA) ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ၂၆-၅-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် လုပ်ကြံခံရပြီး ၂၇-၅-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် သေဆုံး့([https://news-eleven.com/atricles/209017 https://news-eleven.com/article/209017]{{Dead link|date=March 2024 }})
* သန်းဇော် (မြောက်ပိုင်းဗျူရိုပျက်ရာ အလင်းဝင်လာပြီး ထောင်ဒဏ်ကျခံရသည်။ ယခုအခါ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်မှု]]</text>
      <sha1>41w7eee9za3y0njjfvz6z8sr2i2bnuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145849</id>
    <revision>
      <id>1052644</id>
      <parentid>1046956</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>115</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Seal_Lopburi.png with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation of the s</comment>
      <origin>1052644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35517" sha1="o70tvc8oqnprfpzu2dqmc65jyyum900" xml:space="preserve">{{Information page|WP:WMCS|WP:WMFCLOUD}}
{{Infobox website
| name                 = Wikimedia Cloud Services
| logo                 = [[File:Wikimedia Cloud Services logo.svg|90px]]
| logocaption          = Wikimedia Cloud Services logo
| screenshot           = 
| collapsible          = 
| collapsetext         = 
| caption              = 
| url                  = {{URL|https://wmcloud.org/}}
| commercial           = https://pea-information-center.jimdofree.com/
| type                 = https://github.com/pea-information-center
| registration         = Required for developers only
| language             = 
| num_users            = 1,464+
| content_license      = [[wikitech:Wikitech:Cloud Services Terms of use|Free license]]
| programming language = 
| owner                = [[WP:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]]
| author               = Wikimedia community
| editor               = 
| launch_date          = {{Start date and age|2011|06|03}}
| revenue              = 
| alexa                =
| ip                   = 
| current_status       = 
| footnotes            = 
}}
{{Main|wikitech:Help:Cloud Services Introduction}}
'''Wikimedia Cloud Services''' ('''WMCS''') (formerly known as '''WMFLabs''' or Labs) is a flexible computing ecosystem built on [[W:OpenStack|OpenStack]] and [[W:Kubernetes|Kubernetes]]. The project empowers technical contribution to the Wikimedia software world. The products and resources of the WMCS project are available for use by anyone connected with the [[meta:Wikimedia movement|Wikimedia movement]]. Support and administration of the WMCS resources is provided by a [[Mw:Wikimedia Cloud Services team|Wikimedia Foundation team]] and [[Wikimedia movement]] volunteers.
More information about WMCS products and services can be found from the [[wikitech:|Wikitech]] wiki, which also hosts technical docs about the Foundation's main servers (aka the ''[[Deployment environment#Production|production]]'' environment).
[[File:What is Cloud Services? poster.pdf|thumb]]

== Access ==
Anybody is allowed to [https://idm.wikimedia.org/signup/ create a Wikimedia developer account] which can be used to request access to Toolforge or Cloud VPS, but all software must be released under a free license per [[wikitech:Wikitech:Cloud Services Terms of use]]. Related help can be found at [[wikitech:Help:Cloud VPS]] and [[wikitech:Help:Toolforge]], respectively.

==Services ==
=== Cloud VPS ===
{{Shortcut|WP:VPS}}
{{main|Wikitech:Portal:Cloud VPS}}
[[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] provides collaboratively-owned collections of virtual private servers where users develop and maintain software projects that help the Wikimedia movement.

=== Toolforge &lt;!-- Wikipedia:Wikimedia Tool Labs redirects here --&gt; ===
{{Shortcut|WP:TOOLFORGE}}{{anchor|Wikimedia Tool Labs|Tool Labs}}[[File:Toolforge logo with text.svg|105px|right]]
{{main|Wikitech:Portal:Toolforge}}
Software tools, including scripts and bots related to maintaining WMF projects, can be hosted on the Wikimedia Toolforge servers. Additional help for developers may be found at [[wikitech:Help:Toolforge]]. A complete listing of tools can be found at [[Toolforge:admin/tools]], and a more detailed list of some of them at [[toolforge:hay/directory]].

=== Data Services ===
[[wikitech:Portal:Data Services|Data Services]] is a collection of products, including private-information-redacted copies of Wikimedia's production wiki databases, and access to [[wikitech:Dumps.wikimedia.org|Wikimedia Dumps]].

== Support and diagnostics ==
The list of team members that run Wikimedia Cloud Services can be found at [[mw:Wikimedia Cloud Services team]]. A list of sysadmins for Toolforge is available at [[toolforge:openstack-browser/project/tools]]. Developers may get additional help at:
* {{irc|wikimedia-cloud}} - IRC channel on [[Libera Chat]]
* [[mail:cloud|cloud@lists.wikimedia.org]] - Wikimedia Cloud Services mailing list archives

== History ==
''Wikimedia Cloud Services'' was designed to give volunteer software developers a place to write and test software for WMF operations, with the goal of increasing volunteers' ability to help maintain WMF's infrastructure. It was opened for beta testing to a limited number of users in October 2011. After several months of testing, the service was opened to the public in April 2012.

=== Migration from Toolserver to Wikimedia Cloud Services ===
{{main|mw:Wikimedia Labs/Tool Labs/Roadmap en}}

Wikimedia Cloud Services included two main branches, initially named ''Wikimedia Labs'' and ''Tool Labs''. The latter was meant to provide a replacement for the [[Wikipedia:Toolserver|Wikimedia Toolserver]], which had been hosted by Wikimedia Deutschland.

In February 2013, the Wikimedia Foundation contracted [[mw:User:MPelletier (WMF)|Marc-André Pelletier]] to provide assistance to tool/bot authors in migrating their tools and bots to the Wikimedia Labs' servers. A help page for migrating has been set up at [[wikitech:User:Magnus Manske/Migrating from toolserver]] with helpful advice. General information may be found at [[mw:Wikimedia Labs/Tool Labs/Migration of Toolserver tools]].

Some users tested the migration process by transferring their tools to WMF Labs early. The full-scale migration process began in June 2013, and was expected to be complete by December 2013. By June 2014, items on the Toolserver would be deleted. The final decommissioning of the Toolserver was on July 1, 2014.

In 2017, ''Wikimedia Labs'' was [[phab:phame/post/view/59/labs_and_tool_labs_being_renamed/|renamed]] to ''Wikimedia Cloud VPS'', and ''Tool Labs'' was renamed to ''Toolforge''. This was to remove the ambiguity, and to clarify their purposes.

;See also
* [[WMFblog:2013/05/30/preparing-for-the-migration-from-the-wikimedia-toolserver-to-tool-labs]]
* [[Wikipedia:Wikipedia Signpost/2012-10-01/Technology report#WMF and the German chapter face up to Toolserver uncertainty|October 2012 Signpost report]]
* [[Wikipedia:Wikipedia Signpost/2012-04-23/Technology report|April 2012 Signpost article on Wikimedia Labs]]
* [[WMFblog:2012/04/16/introduction-to-wikimedia-labs/]]

== See also ==
* [[Wikipedia:Wikimedia Cloud Services/Toolserver replacements|Toolserver replacements]], a table of replacements for popular English Wikipedia and Commons tools
* [[mw:Wikimedia Cloud Services team]]
* Userbox at {{tl|User wikitech}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikimedia Cloud Services| ]]
[[Category:Wikipedia tools|Toolforge]]
[[Category:Wikipedia service teams]]

{{Infobox subdivision type
| name=ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ&lt;br&gt;{{nobold| จังหวัดของประเทศไทย}}&lt;br&gt;''ချန်ဝပ်ခွန် ပရထပ် ထိုင်း''
| alt_name=
| map=&lt;!--Leave this empty;  bigger map below--&gt;
| category=လက်အောက်[[ပြည်နယ်]]
| territory=[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| start_date=
| current_number=ပြည်နယ် ၇၆ ခု&lt;br /&gt;အထူးအုပ်ချုပ်နယ်မြေ ၁ ခု
| number_date=
| population_range=၁၉၃ ၃၀၅ [[သမုဒ္ဒသင်္ဂါမပြည်နယ်|သမုဒ္ဒသင်္ဂါမ]] – ၂ ၆၄၆ ၄၀၁ [[နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်|နဂရရာဇသီမာ]] (၂၀၂၀)&lt;ref name=&quot;TDD&quot;&gt;{{cite web | url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ | website=stat.bora.dopa.go.th | language=Thai | script-title=th:รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้านประจำปี พ.ส.2563 | trans-title=Statistics, population and house statistics for the year 2020 | date=31 December 2020 | department=Registration Office Department of the Interior, Ministry of the Interior | access-date=26 February 2020 | title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ | accessdate=25 October 2020 | archivedate=14 June 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614102009/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ }}&lt;/ref&gt;
| area_range={{Convert| 417| sqkm| abbr=on}} [[သမုဒ္ဒသင်္ဂါမပြည်နယ်|သမုဒ္ဒသင်္ဂါမ]]&amp;nbsp;– {{Convert| 20494| sqkm| abbr=on}} [[နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်|နဂရရာဇသီမာ]]&lt;ref name=&quot;Basic Data&quot;&gt;Thailand Human Development Report 2014 by UNDP Table 0, Basic Data&lt;/ref&gt;
| government=[[ထိုင်းအစိုးရ|ပြည်နယ်အစိုးရ]]
| subdivision=[[List of districts of Thailand|ခရိုင်]]
}}
'''ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ'''သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ၇၆ ခရိုင် ({{lang-th|[[:wikt:จังหวัด|จังหวัด]]}}, {{RTGS|''changwat''}}, {{IPA-th|t͡ɕāŋ.wàt|pron}}) နှင့် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဧရိယာ  တစ်ခု ({{lang-th|[[:wikt:องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ|เขตปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ]]}}) ဖြစ်သော [[ဘန်ကောက်မြို့]] တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;DOPA-20170421&quot;&gt;{{cite web |title=Administrative information |url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |website=Department of Provincial Affairs (DOPA) |publisher=Provincial Affairs Bureau |access-date=22 August 2019 |date=21 April 2017 |archive-date=10 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558|url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm|website=Department of Provincial Administration (DOPA)|trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015|access-date=28 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The World Factbook: Thailand |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |website=U.S. Central Intelligence Agency |access-date=13 June 2018 |archive-date=10 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ယင်းတို့ကို [[အံ့ဘေ့]]နှင့် [[တံပွန်းခရိုင်ခွဲ|တံပွန်း]]များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ခရိုင်တစ်ခုချင်းစီတွင် ဗဟိုအစိုးရက ခန့်အပ်သော ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (ผู้ว่าราชการจังหวัด ''phu wa ratchakan changwat'') တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်သည်။

== ခရိုင်များနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ဧရိယာများ ==
{{-}}

{{အညွှန်းပါသော ထိုင်းနိုင်ငံ ခရိုင်များပြ မြေပုံ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |တံဆိပ်
!အမည်
!အမည်
(အင်္ဂလိပ်)
!အမည် 
(ထိုင်း)
!လူဦးရေ (၂၀၂၀)
!ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!လူဦးရေသိပ်သည်းမှု
!မြို့တော်
!HS&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview/what-is-the-harmonized-system.aspx|title=What is the Harmonized System (HS)?|work=[[World Customs Organization]]}}&lt;/ref&gt;
!ISO&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:TH|title=ISO 3166-2:TH}}&lt;/ref&gt;
!FIPS
|-
|[[File:Seal_Bangkok.png|20x20px]]
|[[ဘန်ကောက်မြို့]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(အထူးအုပ်ချုပ်နယ်မြေ)
|Bangkok
|{{Lang|th|กรุงเทพมหานคร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၇၈၇ ၉၃၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၆၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၆၂၀.၆၀
|[[ဘန်ကောက်မြို့]] 
|BKK
|TH-10
|TH40
|-
|[[File:Seal_Amnatcharoen.png|20x20px]]
|အမ်နတ်ချရွန်
|Amnat Charoen
|{{Lang|th|อำนาจเจริญ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၇၈ ၄၃၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၁၆၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၉.၇
|[[အမ်နတ်ချရွန်မြို့|အမ်နတ်ချရွန်]]
|ACR
|TH-37
|TH77
|-
|[[File:Seal_Ang_Thong.png|20x20px]]
|အန်ထောင်း
|Ang Thong
|{{Lang|th|อ่างทอง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၇၉ ၆၅၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၆၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၈၈.၉
|[[အန်ထောင်းမြို့|အန်ထောင်း]]
|ATG
|TH-15
|TH35
|-
|[[File:Seal_Bueng_Kan.png|20x20px]]
|ဘွန်းကန်း
|Bueng Kan
|{{Lang|th|บึงกาฬ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၂၄ ဝ၉၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၃၀၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၈.၅
|[[ဘောင်းကံမြို့နယ်|Bueng Kan]]
|BKN
|TH-38
|TH81
|-
|[[File:Seal_Buriram.png|20x20px]]
|ပုရီရမ္မ
|Buriram
|{{Lang|th|บุรีรัมย์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၉၅ ၇၄၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၀ ၃၂၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅၄.၆
|[[ဘူရီရမ်မြို့|Buriram]]
|BRM
|TH-31
|TH28
|-
|[[File:Seal_Chachoengsao.png|20x20px]]
|ချခွန်စော
|Chachoengsao
|{{Lang|th|ฉะเชิงเทรา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၂၀ ၁၁၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၃၅၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၄.၆
|Chachoengsao
|CCO
|TH-24
|TH44
|-
|[[File:Seal_Chainat.png|20x20px]]
|ဇယနာဒ
|Chai Nat
|{{Lang|th|ชัยนาท}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၂၆ ၆၁၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၄၇၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၂.၂
|[[ချိုင်နတ်မြို့|Chai Nat]]
|CNT
|TH-18
|TH32
|-
|[[File:Seal_Chaiyaphum.png|20x20px]]
|ဇယဘူမိ
|Chaiyaphum
|{{Lang|th|ชัยภูมิ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၁၃၇ ၃၅၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂ ၇၇၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၉
|[[ဇယဘူမိမြို့|ဇယဘူမိ]]
|CPM
|TH-36
|TH26
|-
|[[File:Seal_Chanthaburi.png|20x20px]]
|စန္ဒပုရီ
|Chanthaburi
|{{Lang|th|จันทบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၃၇ ၆၉၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၃၃၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၄.၈
|Chanthaburi
|CTI
|TH-22
|TH48
|-
|[[File:Seal_Chiang_Mai.png|20x20px]]
|ချင်းမိုင်
|Chiang Mai
|{{Lang|th|เชียงใหม่}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၇၇၉ ၂၅၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၀ ၁၀၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၈.၅
|[[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်]]
|CMI
|TH-50
|TH02
|-
|[[File:Seal Chiang Rai.svg|20x20px]]
|ချင်းရိုင်း
|Chiang Rai
|{{Lang|th|เชียงราย}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၂၉၈ ၃၀၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁ ၆၇၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၁.၂
|Chiang Rai
|CRI
|TH-57
|TH03
|-
|[[File:Seal_Chonburi.png|20x20px]]
|[[ဇလပုရီပြည်နယ်|ဇလပုရီ]]
|Chonburi
|{{Lang|th|ชลบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၅၈ ၃၀၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၃၆၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၅၇.၂
|ဇလပုရီ
|CBI
|TH-20
|TH46
|-
|[[File:Seal of Chomphon Province.svg|20x20px]]
|ဇုမ္ဗရ
|Chumphon
|{{Lang|th|ชุมพร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၁၁ ၃၀၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ဝ၀၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၅.၁
|Chumphon
|CPN
|TH-86
|TH58
|-
|[[File:Seal_Kalasin.png|20x20px]]
|ကာဠသိန္ဓု
|Kalasin
|{{Lang|th|กาฬสินธุ์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၈၃ ၄၁၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၉၄၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၄၁.၆
|Kalasin
|KSN
|TH-46
|TH23
|-
|[[File:Seal_Kamphaeng_Phet.png|20x20px]]
|ကမ်းဖိန်ဖက်
|Kamphaeng Phet
|{{Lang|th|กำแพงเพชร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၂၇ ၈၀၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈ ၆၀၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၄.၆
|Kamphaeng Phet
|KPT
|TH-62
|TH11
|-
|[[File:Seal_Kanchanaburi.png|20x20px]]
|ကဉ္စနပုရီ
|Kanchanaburi
|{{Lang|th|กาญจนบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၉၅ ၅၂၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၉ ၄၈၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၆
|Kanchanaburi
|KRI
|TH-71
|TH50
|-
|[[File:Seal_Khon_Kaen.png|20x20px]]
|ခေါင်းကိန်
|Khon Kaen
|{{Lang|th|ขอนแก่น}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၈၀၂ ၈၇၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၀ ၈၈၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၆၅.၆
|Khon Kaen
|KKN
|TH-40
|TH22
|-
|[[File:Seal_Krabi.png|20x20px]]
|ကရဗီ
|Krabi
|{{Lang|th|กระบี่}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၇၆ ၇၃၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၇၀၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၀၁.၂
|[[ခရာဘိမြို့|ကရဗီ]]
|KBI
|TH-81
|TH63
|-
|[[File:Seal_Lampang.png|20x20px]]
|လမ်ပန်း
|Lampang
|{{Lang|th|ลำปาง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၃၈ ၃၁၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂ ၅၃၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၈.၉
|[[လမ်ပန်းမြို့|လမ်ပန်း]]
|LPG
|TH-52
|TH06
|-
|[[File:Seal_Lamphun.png|20x20px]]
|လမ်ဖွန်
|Lamphun
|{{Lang|th|ลำพูน}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၀၅ ဝ၇၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၅၀၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၉.၉
|Lamphun
|LPN
|TH-51
|TH05
|-
|[[File:Seal_Loei.png|20x20px]]
|လွိုင်
|Loei
|{{Lang|th|เลย}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၄၂ ၉၅၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁ ၄၂၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၆.၃
|Loei
|LEI
|TH-42
|TH18
|-
|[[File:Seal of Lopburi province (1940).png|20x20px]]
|လဝပုရီ
|Lopburi
|{{Lang|th|ลพบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၅၅ ၅၅၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၂၀ဝ
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂၁.၉
|Lopburi
|LRI
|TH-16
|TH34
|-
|[[File:Seal_Mae_Hong_Son.png|20x20px]]
|မယ်ဟောင်ဆောင်
|Mae Hong Son
|{{Lang|th|แม่ฮ่องสอน}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၈၄ ၁၃၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂ ၆၈၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၂.၄
|[[မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့|မယ်ဟောင်ဆောင်]]
|MSN
|TH-58
|TH01
|-
|[[File:Seal_Maha_Sarakham.png|20x20px]]
|မဟာသာရဂါမ
|Maha Sarakham
|{{Lang|th|มหาสารคาม}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၆၂ ၆၆၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၂၉၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၈၁.၉
|Maha Sarakham
|MKM
|TH-44
|TH24
|-
|
|မုတ္တာဟာရ
|Mukdahan
|{{Lang|th|มุกดาหาร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၅၃ ၁၇၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၃၄၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၁.၄
|Mukdahan
|MDH
|TH-49
|TH78
|-
|[[File:Seal_Nakhon_Nayok.png|20x20px]]
|နဂရနာယက
|Nakhon Nayok
|{{Lang|th|นครนายก}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၆၀ ၇၅၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၁၂၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂၂.၉
|Nakhon Nayok
|NYK
|TH-26
|TH43
|-
|[[File:Seal Nakhon Pathom.svg|20x20px]]
|နဂရပဌမ
|Nakhon Pathom
|{{Lang|th|นครปฐม}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၂၀ ဝ၃၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၁၆၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၂၄.၄
|Nakhon Pathom
|NPT
|TH-73
|TH53
|-
|[[File:Seal of Nakhon Phanom Province.svg|20x20px]]
|နခွန်ဖာနွမ်
|Nakhon Phanom
|{{Lang|th|นครพนม}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၁၉ ၁၃၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၅၁၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၀.၄
|Nakhon Phanom
|NPM
|TH-48
|TH73
|-
|[[File:Seal_Nakhon_Ratchasima.png|20x20px]]
|နဂရရာဇသီမာ
|Nakhon Ratchasima
|{{Lang|th|นครราชสีมา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၆၄၆ ၄၀၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၀ ၄၉၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂၉.၁၃
|[[နဂရရာဇသီမာမြို့|နဂရရာဇသီမာ]]
|NMA
|TH-30
|TH27
|-
|[[File:Seal_Nakhon_Sawan.png|20x20px]]
|နဂရသဂ္ဂ
|Nakhon Sawan
|{{Lang|th|นครสวรรค์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ဝ၅၉ ၈၈၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉ ၅၉၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၀.၄
|Nakhon Sawan
|NSN
|TH-60
|TH16
|-
|[[File:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.png|20x20px]]
|နဂရသိရိဓမ္မရာဇ
|Nakhon Si Thammarat
|{{Lang|th|นครศรีธรรมราช}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၆၁ ၉၂၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉ ၉၄၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅၇.၁
|Nakhon Si Thammarat
|NRT
|TH-80
|TH64
|-
|[[File:Seal of Nan province.svg|20x20px]]
|နန်း
|Nan
|{{Lang|th|น่าน}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၇၈ ၂၂၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁ ၄၇၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၁.၇
|Nan
|NAN
|TH-55
|TH04
|-
|[[ဖိုင်:Seal of Narathiwat Province (2004 version, as appeared in the Royal Thai Government Gazette).png|20x20px]]
|နရာဓိဝါသ
|Narathiwat
|{{Lang|th|นราธิวาส}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၀၈ ဝ၂၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၄၇၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၈၀.၆
|Narathiwat
|NWT
|TH-96
|TH31
|-
|[[File:Seal_Nong_Bua_Lamphu.png|20x20px]]
|နွောင်ဗွာလမ်ဖူး
|Nong Bua Lamphu
|{{Lang|th|หนองบัวลำภู}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၁၂ ၇၈၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၈၅၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၂.၉
|Nong Bua Lam Phu
|NBP
|TH-39
|TH79
|-
|[[File:Seal_Nong_Khai.png|20x20px]]
|နောင်ခိုင်း
|Nong Khai
|{{Lang|th|หนองคาย}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၂၂ ၃၁၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ဝ၂၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၇၂.၆
|Nong Khai
|NKI
|TH-43
|TH17
|-
|[[File:Seal_Nonthaburi.png|20x20px]]
|[[နန္ဒပုရီပြည်နယ်|နန္ဒပုရီ]]
|Nonthaburi
|{{Lang|th|นนทบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၂၆၅ ၃၈၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၂၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ဝ၃၄.၄၀
|[[နန္ဒပုရီမြို့|နန္ဒပုရီ]]
|NBI
|TH-12
|TH38
|-
|[[File:Seal_Pathum_Thani.png|20x20px]]
|ပဒုမဌာနီ
|Pathum Thani
|{{Lang|th|ปทุมธานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၁၆၃ ၆၀၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၂၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၆၂.၅
|Pathum Thani
|PTE
|TH-13
|TH39
|-
|[[File:Seal_Pattani.png|20x20px]]
|ပတ္တာနီ
|Pattani
|{{Lang|th|ปัตตานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၂၅ ၁၀၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၉၄၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၇၃.၈
|Pattani
|PTN
|TH-94
|TH69
|-
|[[File:Seal_Phang_Nga.png|20x20px]]
|ဖန်ငါ
|Phang Nga
|{{Lang|th|พังงา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၆၈ ၇၈၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၁၇၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၄.၄
|Phang Nga
|PNA
|TH-82
|TH61
|-
|[[File:Seal_Phattalung.png|20x20px]]
|ဖတ္ထာလွန်
|Phatthalung
|{{Lang|th|พัทลุง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၂၄ ၈၆၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၄၂၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅၃.၃
|Phatthalung
|PLG
|TH-93
|TH66
|-
|[[File:Seal_Phayao.png|20x20px]]
|ဖယော်အို
|Phayao
|{{Lang|th|พะเยา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၇၂ ၃၅၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၃၃၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၄.၆
|Phayao
|PYO
|TH-56
|TH41
|-
|[[File:Seal_Phetchabun.png|20x20px]]
|ဝဇိရပူရဏ
|Phetchabun
|{{Lang|th|เพชรบูรณ์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၉၂ ၄၅၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂ ၆၆၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၈.၃
|Phetchabun
|PNB
|TH-67
|TH14
|-
|[[File:Seal_Phetchaburi.png|20x20px]]
|ဝဇိရပုရီ
|Phetchaburi
|{{Lang|th|เพชรบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၈၅ ၁၉၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၂၂၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၇.၉
|Phetchaburi
|PBI
|TH-76
|TH56
|-
|[[File:Seal_Phichit.png|20x20px]]
|ဝိစိတ္တ
|Phichit
|{{Lang|th|พิจิตร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၃၆ ၃၁၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၅၃၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၈.၄
|Phichit
|PCT
|TH-66
|TH13
|-
|[[File:Seal_Phitsanulok.png|20x20px]]
|ဝိၑ္ဏုလောက
|Phitsanulok
|{{Lang|th|พิษณุโลก}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၆၅ ၂၄၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၀ ၈၁၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၀
|[[ဖီးစနုလိုကမြို့|Phitsanulok]]
|PLK
|TH-65
|TH12
|-
|[[File:Seal_Ayutthaya.png|20x20px]]
|ဝရနဂရသီရိအယုဓျာ
|Phra Nakhon Si Ayutthaya
|{{Lang|th|พระนครศรีอยุธยา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၂၀ ၁၈၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၅၅၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၂၀.၈
|[[အယုဓျာ|Phra Nakhon Si Ayutthaya]]
|AYA
|TH-14
|TH36
|-
|[[File:Phrae_seal.svg|20x20px]]
|ဖရဲ
|Phrae
|{{Lang|th|แพร่}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၄၁ ၇၂၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၅၃၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၇.၆
|Phrae
|PRE
|TH-54
|TH07
|-
|[[File:Seal_Phuket.png|20x20px]]
|ဖူကက်
|Phuket
|{{Lang|th|ภูเก็ต}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၁၆ ၅၈၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၄၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၆၇.၂
|[[ဖူကက်]]
|PKT
|TH-83
|TH62
|-
|[[File:Seal_Prachinburi.png|20x20px]]
|ပါစီနပုရီ
|Prachinburi
|{{Lang|th|ปราจีนบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၉၄ ၆၈၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၇၆၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၀၃.၉
|Prachinburi
|PRI
|TH-25
|TH74
|-
|[[File:Seal_Prachuap_Khiri_Khan.png|20x20px]]
|ပရကျော့ဂီရီခန္ဓ
|Prachuap Khiri Khan
|{{Lang|th|ประจวบคีรีขันธ์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၅၄ ၁၁၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၃၆၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၇
|Prachuap Khiri Khan
|PKN
|TH-77
|TH57
|-
|[[File:Seal_Ranong.png|20x20px]]
|ရနောင်
|Ranong
|{{Lang|th|ระนอง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၉၃ ၃၇၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၂၉၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၈.၆
|Ranong
|RNG
|TH-85
|TH59
|-
|[[File:Seal_Ratchaburi.png|20x20px]]
|ရာဇပုရီ
|Ratchaburi
|{{Lang|th|ราชบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၇၃ ၁၀၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၁၉၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၆၈
|Ratchaburi
|RBR
|TH-70
|TH52
|-
|[[File:Seal_Rayong.png|20x20px]]
|ရယောင်
|Rayong
|{{Lang|th|ระยอง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၃၄ ၇၅၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၅၅၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၀၆.၉
|Rayong
|RYG
|TH-21
|TH47
|-
|[[File:Seal_Roi_Et.png|20x20px]]
|ရွိုင်းအက်
|Roi Et
|{{Lang|th|ร้อยเอ็ด}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၃၀၅ ၂၁၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈ ၂၉၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅၇.၃
|[[ရိုင်အေ့ဒ်|ရွိုင်းအက်]]
|RET
|TH-45
|TH25
|-
|
|စာကော
|Sa Kaeo
|{{Lang|th|สระแก้ว}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၆၆ ၃၀၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇ ၁၉၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇၈.၇
|Sa Kaeo
|SKW
|TH-27
|TH80
|-
|[[File:Seal_Sakon_Nakhon.png|20x20px]]
|သကလနဂရ
|Sakon Nakhon
|{{Lang|th|สกลนคร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၁၅၃ ၃၉၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉ ၆၀၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂၀.၁
|Sakon Nakhon
|SNK
|TH-47
|TH20
|-
|[[File:Seal_Samut_Prakan.png|20x20px]]
|သမုဒ္ဒပြာကာရ
|Samut Prakan
|{{Lang|th|สมุทรปราการ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၃၄၄ ၈၇၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ဝ၀၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၃၃၉.၅၀
|Samut Prakan
|SPK
|TH-11
|TH42
|-
|[[File:Seal_Samut_Sakhon.png|20x20px]]
|သမုဒ္ဒသာဂရ
|Samut Sakhon
|{{Lang|th|สมุทรสาคร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၈၄ ၇၀၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၇၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၇၀.၅
|Samut Sakhon
|SKN
|TH-74
|TH55
|-
|[[File:Seal_Samut_Songkhram.png|20x20px]]
|သမုဒ္ဒသင်္ဂါမ
|Samut Songkhram
|{{Lang|th|สมุทรสงคราม}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၉၃ ၃၀၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၁၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၆၃.၆
|Samut Songkhram
|SKM
|TH-75
|TH54
|-
|[[File:Seal_Saraburi.png|20x20px]]
|သရပုရီ
|Saraburi
|{{Lang|th|สระบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၄၅ ၉၁၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃ ၅၇၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၈၀.၆
|Saraburi
|SRI
|TH-19
|TH37
|-
|[[File:Seal_Satun.png|20x20px]]
|စာတွန်း
|Satun
|{{Lang|th|สตูล}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၂၃ ၅၈၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၄၇၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၀.၅
|Satun
|STN
|TH-91
|TH67
|-
|[[File:Seal_Sing_Buri.png|20x20px]]
|သီဟပုရီ
|Sing Buri
|{{Lang|th|สิงห์บุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၀၈ ၄၄၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၂၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၅၃.၆
|Sing Buri
|SBR
|TH-17
|TH33
|-
|[[File:Seal_Sisaket.png|20x20px]]
|သိရီသခေတ္တ
|Sisaket
|{{Lang|th|ศรีสะเกษ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၄၇၂ ၈၅၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈ ၈၄၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၆၆.၆
|Sisaket
|SSK
|TH-33
|TH30
|-
|[[File:Seal_Songkhla.png|20x20px]]
|သင်္ခလာ
|Songkhla
|{{Lang|th|สงขลา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၄၃၅ ၉၆၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇ ၃၉၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၉၄.၂
|Songkhla
|SKA
|TH-90
|TH68
|-
|[[File:Seal_Sukhothai.png|20x20px]]
|သုခေါဒယ
|Sukhothai
|{{Lang|th|สุโขทัย}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၉၅ ဝ၇၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၅၉၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၉၀.၂
|Sukhothai (Sukhothai Thani)
|STI
|TH-64
|TH09
|-
|[[File:Seal_Suphanburi.png|20x20px]]
|သုဝဏ္ဏပုရီ
|Suphan Buri
|{{Lang|th|สุพรรณบุรี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၄၆ ၃၃၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅ ၃၅၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅၈
|Suphan Buri
|SPB
|TH-72
|TH51
|-
|[[File:Seal_Surat_Thani.png|20x20px]]
|သုရဋ္ဌဌနိ
|Surat Thani
|{{Lang|th|สุราษฎร์ธานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ဝ၆၈ ဝ၁၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂ ၈၉၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၂.၈
|Surat Thani
|SNI
|TH-84
|TH60
|-
|[[File:Seal_Surin.png|20x20px]]
|သုရိန္ဒ
|Surin
|{{Lang|th|สุรินทร์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၃၉၆ ၈၃၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈ ၁၂၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၇၁.၉
|Surin
|SRN
|TH-32
|TH29
|-
|[[File:Seal_Tak.png|20x20px]]
|တတ်
|Tak
|{{Lang|th|ตาก}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၆၅ ၆၂၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၆ ၄၀၇
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၀.၆
|Tak
|TAK
|TH-63
|TH08
|-
|[[File:Seal_Trang.png|20x20px]]
|တရမ်း
|Trang
|{{Lang|th|ตรัง}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆၄၃ ၁၆၄
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၉၁၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၀.၈
|Trang
|TRG
|TH-92
|TH65
|-
|[[File:Seal_Trat.png|20x20px]]
|တရတ်
|Trat
|{{Lang|th|ตราด}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂၂၉ ၉၅၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၂ ၈၁၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၈၁.၆
|Trat
|TRT
|TH-23
|TH49
|-
|[[File:Seal_Ubon_Ratchathani.png|20x20px]]
|ဥပ္ပလရာဇဌာနီ
|Ubon Ratchathani
|{{Lang|th|อุบลราชธานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၈၇၈ ၁၄၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၅ ၇၄၅
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၉.၃
|Ubon Ratchathani
|UBN
|TH-34
|TH75
|-
|[[File:Seal_Udon_Thani.png|20x20px]]
|ဥတ္တရဌာနီ
|Udon Thani
|{{Lang|th|อุดรธานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁ ၅၈၆ ၆၄၆
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁ ၇၃၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၃၅.၃
|Udon Thani
|UDN
|TH-41
|TH76
|-
|[[File:Seal_Uthaithani.png|20x20px]]
|[[ဥဒယဌာနီပြည်နယ်|ဥဒယဌာနီ]]
|Uthai Thani
|{{Lang|th|อุทัยธานี}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၃၂၈ ၆၁၈
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၆ ၇၃၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၈.၈
|Uthai Thani
|UTI
|TH-61
|TH15
|-
|[[File:Seal_Uttaradit.png|20x20px]]
|ဥတ္တရတိတ္ထ
|Uttaradit
|{{Lang|th|อุตรดิตถ์}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄၅၃ ၁၀၃
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၇ ၈၃၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၇.၈
|Uttaradit
|UTD
|TH-53
|TH10
|-
|[[File:Seal_Yala.png|20x20px]]
|ယလာ
|Yala
|{{Lang|th|ยะลา}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၃၆ ၃၃၀
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၅၂၁
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၁၈.၆
|Yala
|YLA
|TH-95
|TH70
|-
|
|ယသောဓရ
|Yasothon
|{{Lang|th|ยโสธร}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၅၃၇ ၂၉၉
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၄ ၁၆၂
| style=&quot;text-align:right;&quot; |၁၂၉.၁
|Yasothon
|YST
|TH-35
|TH72
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}}

[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ| ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]]</text>
      <sha1>o70tvc8oqnprfpzu2dqmc65jyyum900</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207327</id>
    <revision>
      <id>1052632</id>
      <parentid>719286</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>refs</comment>
      <origin>1052632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6368" sha1="r0hvpts7hbyhsdkv73ua10dql8mfr84" xml:space="preserve">[[File:As Guerrilhas na Guerra Peninsular (Roque Gameiro, Quadros da História de Portugal, 1917).png|thumb|upright=2|'ပေါ်တူဂီပန်းချီဆရာ Roque Gameiro ရေးဆွဲထားသည့် ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲအတွင်းက ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးသရုပ်ဖော်ပုံ၊ &quot;guerrilla&quot; ( ပြောက်ကျား) ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤစစ်ပွဲအတွင်း၌ တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။]] 

'''ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး''' ({{lang-en|Guerrilla warfare}}) ဆိုသည်မှာ ပုံမှန်မဟုတ်သော စစ်တိုက်ခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၊ လက်နက်ကိုင်ထားသော အရပ်သားများ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်းစစ်မှုထမ်း မဟုတ်သောသူများ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သည့် တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပါဝင်သော အစုငယ်ကလေးများသည် စစ်ရေးဗျူဟာများ ဖြစ်သော ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ အဖျက်အမှောင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ထောက်ပို့များကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ်ပြီးပြေးခြင်း နှင့် ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ကြီးမားပြီး ရွှေ့ပြောင်းရန် မလွယ်သော ပုံမှန်စစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

&quot;Guerrilla warfare&quot; ဟူသောဝေါဟာရကို ၁၉ ရာစု၌ ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲ နှင့် ပတ်သက်၍   စတင်  အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး၏ နည်းဗျူဟာနည်းစနစ်များကို ရှေးယခင်ကပင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် [[ဆွန်ဇူး]] ၏ ''[[စစ်သေနကဗျူဟာ|စစ်သေနကဗျူဟာကျမ်း]]'' စာအုပ်တွင် ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများကို အသုံးပြုမှုအကြောင်းကို ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/eb/article-9110197/guerrilla-warfare |title=Encyclopædia Britannica, Guerrilla warfare |access-date=21 June 2022 |archive-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726065619/https://www.britannica.com/eb/article-9110197/guerrilla-warfare |url-status=live }}&lt;/ref&gt; အေဒီ ၃ ရာစုရောမ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကွင်းတပ်စ် ဖေးဘီးယပ်စ် မက်စီမတ်စ် ဗာရူကိုးဆပ်သည် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး နည်းဗျူဟာများစွာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဖွဲ့အမျိုးမျိုးက အသုံးပြုခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ကျူးကျော်သည့် သို့မဟုတ် နယ်မြေ သိမ်းဆည်းထားသည့် စစ်တပ်များကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားခဲ့သည်။

ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများသည် ရန်သူစစ်တပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်ဆုံတွေ့မှုကို ရှောင်ရှားရန် အာရုံစိုက်လေ့ရှိသည်။ တိုက်ပွဲငယ်များစွာကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ရန်သူအား ခြေကုန်လက်ပန်းကျစေပြီး သူတို့အား ဆုတ်ခွာရန် ဖိအားပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောက်ကျားအုပ်စုများသည် များသောအားဖြင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ပြောက်ကျားအုပ်စု၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို စာနာထောက်ထားသော ဒေသခံပြည်သူလူထု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရပ်ခြားမှ ထောက်ခံသူများ၏ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Guerrilla Warfare'' (1987), John Pimlott (Author), {{ISBN|0861242254}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် စစ်မက်]]</text>
      <sha1>r0hvpts7hbyhsdkv73ua10dql8mfr84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်သေနကဗျူဟာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208865</id>
    <revision>
      <id>1052633</id>
      <parentid>701241</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6502" sha1="m6tbygzvl53vqjrwzpw1i4vsxajh5qj" xml:space="preserve">{{Infobox book
| image          = Bamboo book - closed - UCR.jpg
| image_size     =
| alt            =
| caption        =
| author         = [[ဆွန်ဇူး]]
| country        = [[တရုတ်]]
| language       = ဂန္ထဝင်တရုတ်စကား
| subject        = စစ်ရေးဆိုင်ရာကျမ်း
| pub_date       = ဘီစီ ၅ ရာစု
| native_wikisource =
| wikisource     = The Art of War (Sun)
| website        =
}}
{{Infobox Chinese
|title=''The Art of War''
|t=孫子兵法
|s=孙子兵法 
|p=Sūnzǐ bīngfǎ
|w=Sun&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-tzŭ&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; ping&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-fa&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|mi={{IPAc-cmn|s|un|1|z|^|3|-|b|ing|1|f|a|3}}
|j=Syun&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-zi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; bing&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-faat&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|y=Syūn-jí bīng-faat
|ci={{IPAc-yue|s|yun|1|z|i|2|-|b|ing|1|f|aat|3}}
|tl=Sun-tzú ping-huat
|l=&quot;Master Sun's Military Methods&quot;
|oc-bs=&amp;ast;{{IPA|sˤun tsəʔ praŋ p.kap}}
}}
[[ဆွန်ဇူး]]၏ '''စစ်သေနကဗျူဟာ''' (သို့) '''စစ်မဟာဗျူဟာ''' ({{Lang-zh|c=孫子兵法}}) သည် ရှေးဟောင်းတရုတ် စစ်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနကျမ်းစာတစ်ခုဖြစ်၍ အကြမအးအားဖြင့် ဘီစီ ၅ ရာစု နွေဦးနှင့် ဆောင်းဦးခေတ်နှောင်းက ရေးခဲ့သောကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းသည် တရုတ်လူမျိုး စစ်ရေးစစ်ရာပညာရှင် [[ဆွန်ဇူး]]၏ လက်ရာဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ကျမ်းစာတွင် အခန်း (၁၃) ခန်း ပါရှိကာ အခန်းတစ်ခုခြင်းစီသည် စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုစီကို ကိုင်တွယ်ရေးသားထားသည့်အပြင် စစ်မဟာဗျူဟာ၊ နည်းဗျူဟာကို မည်သို့မည်ပုံ အသုံးချရမည်ဆမုသည်ကိုလည်း ဖော်ပြထားလေသည်။ နှစ်ပေါင်း (၁၅၀၀) ကျော်ကြာမြင့်စွာပင် ဤကျမ်းသည် ဦးဆောင်ကျမ်းစာတစ်စောင်အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပြီး ၁၀၈၀ ၌ စုန့်မင်းဆက် ဧကရာဇ် ရှန်ဇုံးက ဂန္ထဝင် စစ်ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတွင် ပါဝင်စေခဲ့သည်။ ဤစစ်သေနကဗျူဟာကျမ်းသည် အရှေ့အာရှ၌ အလွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံး ဗျူဟာကျမ်းအဖြစ် ယနေ့ထိဆက်လက်တည်ရှိနေ၍{{sfnp|Smith|1999|p=216}} အရှေ့တိုင်း၊ အနောက်တိုင်းတို့၏ စစ်ရေးဆိုင်ရာ စဉ်စားသုံးသပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးနည်းဗျူဟာ၊ ဥပဒေရေးရာ ဗျူဟာ၊ လူနေမှုပုံစံ စသဖြင့် များစွာသောနယ်ပယ်များကို ဩဇာညောင်းစေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။

စာအုပ်၌ တရုတ်တို့၏ စစ်ရေးရာများဖြစ်သည့် လက်နက်၊ ဗျူဟာများမှသည် စစ်သည်(ရာထူး)၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို ဝေဖန်စိစစ်ကာ အသေးစိတ် ရှင်းလင်းချက်များ ပါဝင်လေ၏ ။ ဆွန်ဇုသည် လျှို့ဝှက်သူလျှို၏ သတင်းရယူမှု၊ စစ်တိုက်ရာတွင် သူလျှိုထားခြင်း၏ အရေးပါပုံတို့ကိုလည်း အလေးပေးတင်ပြထားသည်။ ဆွန်ဇုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အကောင်းဆုံး စစ်နည်းဗျူဟာရှင်များထဲက တစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ သင်ကြားပြသမှုများ၊ စစ်ရေးဆိုင်ရာဗျူဟာများသည် နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည်အထိ အဆင့်မြင့် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။

ဤကျမ်းစာကို ပြင်သစ်ဘာသာစကားသို့ ၁၇၇၂ တွင် ပြင်သစ် ယေရှုအသင်းတော်က ဂျီးန် ဂျိုးဇက် မာရီး အေးမီးယော့တ်(Jean Joseph Marie Amiot) က ပြန်ဆိုသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ တစ်စ်တ်တစ်ပိုင်းပုံစံဖြင့် ဗြိတိသျှအရာရှိ အဲဗားရာ့ဒ် ဖာဂူဆန် ကားလ်သ်ရော့ပ် (Everard Ferguson Calthrop) က ၁၉၀၅ တွင် ''The Book of War'' အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပထမဆုံး မှတ်ချက်ရေးသွင်းမှုများဖြင့် ပြီးစီးအောင်ပြန်ဆိုခဲ့သော စာအုပ်မှာ လိုင်ယန်နယ်လ် ဂျိုင်းလ်ဇ်  (Lionel Giles) ဖြစ်၍ ၁၉၁၀ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lionel Giles 2007. p. 62&quot;&gt;{{Smallcaps|Giles, Lionel}} ''The Art of War by Sun Tzu – Special Edition''. Special Edition Books. 2007. p. 62.&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:စစ်ဗျူဟာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>m6tbygzvl53vqjrwzpw1i4vsxajh5qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က(၁)လှိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209092</id>
    <revision>
      <id>1052584</id>
      <parentid>668905</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49323-16</username>
        <id>148088</id>
      </contributor>
      <comment>2022/2023ပညာသင်နှစ်တွင် Grade10(S1)မှလူရည်ချွန်တစ်ဦးထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။  2025/2026ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဝိပ္ပံဘာသာတွဲမှ 4ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်သော အမှတ်ပေါင်း505မှတ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းအဆင့်(၆)ဝင်ခဲ့သော ကျောင်းသားထွက်ရှိခဲ့သောကျောင်းဖြစ်သည်။  	ဤ ဆောင်းပါးမှာ ဆောင်းပါးတိုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်းဖြင့် မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားကို ကူညီပါ။</comment>
      <origin>1052584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="fmppjrh5uu6rms1rytjivanu3jg469c" xml:space="preserve">[[File:BEHS 1 Hlaing, Yangon.jpg|thumb|အထက ၁ လှိုင်]]
'''အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်''' သို့မဟုတ် '''အ.ထ.က (၁) လှိုင်''' သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ ကမာရွတ်ဘူတာရုံလမ်းတွင် တည်ရှိသည်။

2022/2023ပညာသင်နှစ်တွင် Grade10(S1)မှလူရည်ချွန်တစ်ဦးထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

2025/2026ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဝိပ္ပံဘာသာတွဲမှ 4ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်သော အမှတ်ပေါင်း505မှတ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းအဆင့်(၆)ဝင်ခဲ့သော ကျောင်းသားထွက်ရှိခဲ့သောကျောင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Durbin |first=R. P. |date=1975-12 |title=Letter: Acid secretion by gastric mucous membrane |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2020 |journal=The American Journal of Physiology |volume=229 |issue=6 |pages=1726 |doi=10.1152/ajplegacy.1975.229.6.1726 |issn=0002-9513 |pmid=2020}}&lt;/ref&gt;

{{stub}}

[[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ|လှိုင်]]</text>
      <sha1>fmppjrh5uu6rms1rytjivanu3jg469c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာဆယ် ပရူးစ်တ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287912</id>
    <revision>
      <id>1052519</id>
      <parentid>1038042</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32567" sha1="rnvy7w3gm2ngxi6sjdfzexgca7byxtz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = မာဆယ် ပရူးစ်တ်
| image         =Otto Wegener Proust vers 1895 bis.jpg
| caption       = မာဆယ် ပရူးစ်တ် (၁၈၉၅ ခုနှစ်)
| birth_date   = ၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့
| birth_place   = ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့
| death_date    = ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့
| death_place   = ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့
| resting_place = ပီးရ် လာရှဲစ် သုသာန် (Père Lachaise Cemetery)
| education = လိုင်စီ ကွန်ဒေါ်ဆေး (Lycée Condorcet)
| occupation = ဝတ္ထုရေးဆရာ (Novelist)၊ အက်ဆေးရေးဆရာ (Essayist) နှင့် စာပေဝေဖန်ရေးသမား (Critic)
| notable_works = In Search of Lost Time အမည်ရသည့် ဝတ္ထု
| signature = Marcel Proust signature.svg}}


ပြင်သစ်စာရေးဆရာ '''မာဆယ် ပရူးစ်တ် (Marcel Proust)''' ကို ၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး သူသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ယင်းမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ အဓိကလက်ရာမှာ ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သော ''À la recherche du temps perdu (In Search of Lost Time)'' အမည်ရသည့် ဝတ္ထုရှည်တွဲ (Novel sequence) ဖြစ်သည်။

မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝ၍ ပညာတတ်သော မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ မိခင်မှာ ဂျူးလူမျိုးဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ ပါရီမြို့မှ ဆေးပညာပါမောက္ခ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့ခဲ့သလို ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ (Asthma) ကြောင့်လည်း တစ်သက်တာလုံး အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော ဝေဒနာများကို ခံစားခဲ့ရသည်။

သူသည် ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပင် အထက်တန်းလွှာများ၏ ဧည့်ခံပွဲများသို့ သွားရောက်လေ့ရှိကာ ထိုနေရာများတွင် အနုပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အနုပညာကို အပေါ်ယံသာ ခံစားတတ်သည့် လူကုံထံတစ်ဦး (dilettante) အဖြစ် နာမည်ထွက်ခဲ့သည်။ မိသားစု ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝမှုကြောင့် အလုပ်အကိုင် မလုပ်ဘဲ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ အဆိုပါဝတ္ထုမှာ အပိုင်းအစများအဖြစ်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ''Jean Santeuil'' အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဆိုပါ ဝတ္ထုရေးသားခြင်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီးနောက် ဂျွန် ရပ်စ်ကင်န် (John Ruskin) ၏ ခြေရာကို နင်း၍ အနုပညာလက်ရာများကို လေ့လာရန် ဗင်းနစ်မြို့ (Venice) နှင့် ပါဒိုဝါမြို့ (Padua) များသို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရပ်စ်ကင်န် နှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည့်အပြင် ရပ်စ်ကင်န်၏ စာအုပ်နှစ်အုပ်ဖြစ်သော ''La Bible d'Amiens'' နှင့် ''Sesame et les Lys (Sesame And Lilies)'' တို့ကိုလည်း ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။

၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် သူ၏ အကြီးကျယ်ဆုံး လက်ရာဖြစ်သော ''À la recherche du temps perdu'' ကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အတွဲခုနစ်တွဲကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမတွဲဖြစ်သော ''Du côte de chez Swann (Swann's Way)'' ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အချို့သော နောက်ပိုင်းအတွဲများကို သူကွယ်လွန်ပြီးမှသာ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယတွဲဖြစ်သော ''À l'ombre des jeunes filles en fleurs (In the Shadow of Young Girls in Flower)'' သည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂွန်ကူးရ် ဆု (Prix Goncourt) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် လေပြွန်ရောင်ရောဂါ (Bronchitis) ကို သေချာစွာ မကုသနိုင်ခဲ့သောကြောင့် အားအင်ကုန်ခမ်းကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ့ကို ပါရီမြို့ရှိ ပီးရ် လာရှဲစ် သုသာန် (Père-Lachaise Cemetery) တွင် ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရာ ဈာပနသို့ လူအများအပြား လာရောက်၍ ထိပ်တန်း စာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။ နောင်လာနောက်သား မျိုးဆက်များကလည်း သူ့ကို စာပေလောက၏ ဂန္ထဝင်တစ်ဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

မာဆယ် ပရူးစ်တ် ၏ ဝတ္ထုများသည် အချိန်ကာလ၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ် (Affective memory) နှင့် အနုပညာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် လေးနက်စွာ တွေးခေါ်သုံးသပ်ထားချက်များ ဖြစ်ရုံသာမက အချစ်နှင့် သဝန်တိုမှု သဘောတရားများကိုပါ ဖော်ကျူးထားသည်။ လိင်တူချစ်သူ (Homosexuality) အကြောင်းအရာသည်လည်း အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှုထောင့်များတွင် ဘဝ၏ ကျရှုံးမှုနှင့် အချည်းနှီးဖြစ်မှု ခံစားချက်များက လွှမ်းမိုးနေတတ်သည်။ ''La Recherche'' စာအုပ်သည် ဇာတ်ကောင်ပေါင်း နှစ်ရာကျော် ပါဝင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လူ့သဘောသဘာဝ သရုပ်ဖော် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ 

ပရူးစ်တ်သည် လူ့သဘာဝကို ပေါ်လွင်ထင်ဟပ်စေမည့် နေရာဒေသများကို ပီပြင်စွာ ပြန်လည်ဖန်တီးရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ထိုနေရာများတွင် ကွန်ဘရေးမြို့ (Combray) ရှိ သူကလေးဘဝက နေထိုင်ခဲ့သော ဒေါ်လေး လီယိုနီ ၏ အိမ် (House of aunt Leonie) မှစ၍ အထက်တန်းလွှာများနှင့် လူလတ်တန်းစားများ ကွဲလွဲ အားပြိုင်ကြသည့် ပါရီမြို့ရှိ စာပေဆွေးနွေးပွဲ ဝိုင်းများ (Literary salons) အထိ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာများကို စွဲမက်ဖွယ်ကောင်းသလိုလို ရွဲ့တဲ့တဲ့လိုလို အရေးအသားမျိုးဖြင့် ထက်မြက်စွာ ပုံဖော်ထားသည်။ ဤလူမှုရေးပြဇာတ်ကို ကွဲပြားခြားနားသော ဇာတ်ကောင်များစွာဖြင့် အသက်သွင်းထားပြီး ပရူးစ်တ် သည် ထိုဇာတ်ကောင်များ၏ ဟာသမြောက်သော စရိုက်လက္ခဏာများကိုလည်း ဖုံးကွယ်မထားခဲ့ပေ။ အဆိုပါ ဇာတ်ကောင်များသည် လက်တွေ့ပြင်ပမှ လူစစ်စစ်များကို အခြေခံထားလေ့ရှိကာ ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ပုံရိပ်ကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေသည်။ 

ပရူးစ်တ်၏ ထင်ရှားသော သင်္ကေတတစ်ခုမှာ သူ၏ အရေးအသားပုံစံ (Literary style) ပင် ဖြစ်သည်။ သူသည် အလွန်ရှည်လျားသော ဝါကျများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ၎င်းဝါကျများသည် စာပေရေးဖွဲ့ဖန်တီးနေစဉ် စိတ်ကူးအာရုံများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်လာသည့် စာပေအနုပညာ ဖန်တီးမှု၏ ဝဲဂယက် ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထိုသို့ ရှည်လျားသော ဝါကျများမှတစ်ဆင့် လက်တွေ့ဘဝ၌ အစဉ်အမြဲ လွတ်ကင်းနေတတ်သော အလုံးစုံသော အမှန်တရားကို အမိအရ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== À la recherche du temps perdu ၏ အချိန်ကာလမှတ်တမ်း==

ဤဝတ္ထုရှည်တွင် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ကလေးဘဝမှစ၍ သူ၏ ကြီးပြင်းလာပုံ၊ အနုပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာသင်ယူပုံ၊ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ဝင်ဆံ့အောင် နေထိုင်ပုံနှင့် အချစ်ရေး အတွေ့အကြုံများကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ၎င်းဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ အမည်ကို တိကျစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

ဝတ္ထု၏ ခန့်မှန်းခြေ အချိန်ကာလမှတ်တမ်းကို စာပေသီအိုရီပညာရှင် ဂျရတ် ဇီနက် (Gérard Genette) က သူ၏ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ထုတ် ''Narrative Discourse: An Essay in Method'' အမည်ရ စာအုပ်တွင် ဤအတိုင်းကောက်ချက်ချ ဖော်ပြခဲ့သည်။
*ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ မွေးဖွားနှစ်- ၁၈၇၈ ခုနှစ်
*အတွဲ ၁၊ ''Swann's Way''-   ၁၈၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၃ ခုနှစ်အထိ။ ယင်းအတွဲပါ &quot;Swann in Love&quot; အခန်းသည် ၁၈၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်။
*အတွဲ ၂၊ ''In the Shadow of Young Girls in Flower''- ၁၈၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၃၊ ''The Guermantes Way''- ၁၈၉၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၄၊ ''Sodom and Gomorrah''- ၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ။
*အတွဲ ၅၊ ''The Prisoner''- ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၀၂ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၆၊ ''The Fugitive''- ၁၉၀၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၃ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၇၊ ''Time Regained''- ၁၉၀၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အထိ။

=== Swann's Way ===

''ကွန်ဘရေး'' (Combray) သည် ''La Recherche du temps perdu'' ဝတ္ထုရှည်တွဲကို အစပျိုးသည့် အပိုင်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကွန်ဘရေး ဆိုသည်မှာ ပရူးစ်တ် က သူ၏ ကလေးဘဝ ဇာတိရွာဖြစ်သော အီလီယဲ (Illiers) ကို စာပေအမည်အဖြစ် ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထိုရွာကို အီလီယဲရ်-ကွန်ဘရေး (Illiers-Combray) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်လာပြီဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူက သူ၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အိပ်စက်ခဲ့ဖူးသော အိပ်ခန်းအမျိုးမျိုးကို စဉ်းစားခန်းဖွင့်နေသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးဘဝက အားလပ်ရက်များ သွားလေ့ရှိသည့် ကွန်ဘရေး ရှိ အခန်းကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေသည်။ ထိုအခန်းသည် သူ၏ အဘွားလေး (Great-aunt) အိမ်တွင် ရှိသည်။ စာသားထဲတွင် &quot;ကျွန်တော့်အဘိုး၏ ဝမ်းကွဲ၊ ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ခဲ့သည့် အိမ်ပိုင်ရှင် အဘွားလေး...&quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ (La cousine de mon grand-père — ma grand-tante — chez qui nous habitions…)

ဇာတ်ကြောင်းပြောသူက အိပ်ရာဝင်ချိန်သည် သူ့အတွက် မည်မျှပင် ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ခဲ့ရကြောင်းကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေသည်။ အိပ်ရာဝင်ရခြင်းသည် မိခင်ဖြစ်သူနှင့် တစ်ညလုံး ဝေးကွာစွာ ဖြတ်သန်းရမည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သောကြောင့် သူ့ကို အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်စေခဲ့သည်။ စာအုပ်ထဲတွင် &quot;...မိခင်၊ အဘွားတို့နှင့် ဝေးကွာစွာ အိပ်ရာဝင်ရမည့်အချိန် ရောက်လာသည်နှင့် ကျွန်တော့်အိပ်ခန်းသည် ကျွန်တော့်စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၏ အဓိက နာကျင်စရာနေရာတစ်ခု ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်&quot; ဟု ရေးသားထားသည်။ (…le moment où il faudrait me mettre au lit, loin de ma mère et de ma grand-mère, ma chambre à coucher redevenait le point fixe et douloureux de mes preoccupations.)  အဘွားလေးအိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည့် အဆိုပါ ဇာတ်ကြောင်းကိုသာ သူသည် အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ မှတ်မိနေခဲ့သည်။ 

တစ်နေ့တွင် သူ၏မိခင်က လက်ဖက်ရည်တစ်ခွက်နှင့် မက်ဒလင်း (Madeleine) ကိတ်မုန့်များကို လာရောက်ပေးခဲ့သည်။ သူက အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် လက်ခံ စားသောက်ခဲ့သည်။ လက်ဖက်ရည်နှင့် ကိတ်မုန့်အစအနလေးများက ကွန်ဘရေး တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော သူ၏ကလေးဘဝအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလုံးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက်တွင် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာစေခဲ့သည်။ &quot;...ကွန်ဘရေး တစ်မြို့လုံးနှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်၊ မြို့နှင့် ဥယျာဉ်များ အားလုံးသည် ပီပြင်ခိုင်မာစွာဖြင့် ကျွန်တော့် လက်ဖက်ရည်ခွက်ထဲမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုထားသည်။ (… et tout Combray et ses environs, tout cela qui prend forme et solidité, est sorti, ville et jardins, de ma tasse de the.)ဤစာပိုဒ်ကို အကြောင်းပြု၍ &quot;ပရူးစ်တ် ၏ မက်ဒလင်း&quot; (Madeleine de Proust) ဟူသော လူသိများသည့် အသုံးအနှုန်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ပျော်ရွှင်ဖွယ် အမှတ်တရများ ပြန်လည်သတိရလာစေသည့် အစားအစာတစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းရာတွင် အဆိုပါ စကားရပ်ကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။

ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ဤဘဝအပိုင်းအခြားသည် အိပ်ရာဝင်ရမည့် ပြဿနာတစ်ခုတည်းကြောင့် အမှတ်ရစရာ ဖြစ်နေခြင်း မဟုတ်ပေ။ မိသားစု လမ်းလျှောက်ထွက်သည့်အခါ ဟောသွန်း (Hawthorn) ပန်းရနံ့များကို ရှူရှိုက်ရခြင်း၊ ကွန်ဘရေး မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သဘာဝအလှအပများကို ရှုစားရခြင်း၊ ဘာဂေါ့တ် (Bergotte) ၏ ဝတ္ထုများကို ဖတ်ရှုခြင်း စသည်ဖြင့် အာရုံခံစားမှုများကို နှိုးဆွပေးသည့် အချိန်ကာလလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘာဂေါ့တ် သည် ဤဝတ္ထုထဲတွင် စိတ်ကူးယဉ်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ပြန်လည်ပါဝင်လာမည် ဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကြောင်းပြောသူသည် မိသားစုနှင့်အတူ ကွန်ဘရေး မြို့တစ်ခွင် လမ်းလျှောက်ထွက်လေ့ရှိသည်။ ရာသီဥတုသာယာပါက မဲသဲဂလီးဇ် (Meseglise) ဘက်သို့ဖြစ်စေ၊ ဂွရ်မန်းတ် (Guermantes) ဘက်သို့ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသည်။ သူသည် မိခင်နှင့် အဘွားကို အလွန်ချစ်ခင်မြတ်နိုးသည်။ ယေဘုယျ ဆိုရသော် ကလေးငယ်ဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူအတွက် သူ၏ မိသားစုသည် ပျော်ရွှင်မှု၊ လုံခြုံမှုနှင့် ယုယကြင်နာမှုများ ပေးစွမ်းနိုင်သော လုံခြုံနွေးထွေးသည့် အသိုက်အမြုံတစ်ခုဖြစ်သည်။

''ဆွန်းန် ၏ အချစ်'' (Un amour de Swann) အပိုင်းသည် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ဘဝထဲမှ ကြားဖြတ်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဤအခန်းတွင် ချားလ်စ် ဆွန်းန် (Charles Swann) က အထက်တန်းလွှာ ပြည့်တန်ဆာ (Cocotte) တစ်ဦးဖြစ်သူ အိုဒက်တ် ဒီ ခရက်ဆီ (Odette de Crecy) အပေါ် ထားရှိခဲ့သည့် ပြင်းပြသော ရမ္မက်အကြောင်းကို ပြန်လည်ပြောပြထားသည်။ ချားလ်စ် ဆွန်းန် သည် အိမ်နီးချင်းနှင့် မိသားစုမိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဤအပိုင်းတွင် ဆွန်းန် သည် အိုဒက်တ် အပေါ် အချစ်စိတ်ဝင်နေသော်လည်း သဝန်တိုမှုနှင့် မယုံကြည်မှုတို့ကြောင့် တနုံ့နုံ့ ခံစားနေရသည်ကို မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ချစ်သူနှစ်ဦးသည် သီးခြားစီ နေထိုင်ကြသည်။ ဆွန်းန် သည် သူ၏ချစ်သူနှင့် အတူမရှိသည့် အချိန်တိုင်းတွင် အိုဒက်တ် ဘာတွေလုပ်နေမည်နည်း၊ သူ့ကို ဖောက်ပြန်နေသလား ဟူသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများဖြင့် ပူလောင်နေတတ်သည်။ အိုဒက်တ် သည် ဗာဒူးရင် (Verdurin) ဇနီးမောင်နှံ၏ ဧည့်ခန်းမသို့ မကြာခဏ သွားရောက်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် နေ့စဉ် ညစာစားရန်၊ စကားပြောရန် သို့မဟုတ် သီချင်းနားထောင်ရန် မိတ်ဆွေအသိုင်းအဝိုင်းကို ဖိတ်ကြားလေ့ရှိသော ချမ်းသာသည့် လူလတ်တန်းစား ဇနီးမောင်နှံ ဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် ဆွန်းန် သည် အိုဒက်တ် နှင့်အတူ ထိုအသိုင်းအဝိုင်းသို့ ဝင်ဆံ့ခဲ့သည်။ သို့သော် အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် မဒမ် ဗာဒူးရင် (Madame Verdurin) ၏ မျက်မုန်းကျိုးခြင်းကို ခံရပြီး သူမ၏ ညစာစားပွဲများမှ ဖယ်ကျဉ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အိုဒက်တ် နှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ပိုမိုနည်းပါးလာပြီး အလွန်အမင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုများမှ သက်သာရာရလာချိန်တွင် &quot;ငါ့ဘဝရဲ့ နှစ်ကာလတွေကို ဖြုန်းတီးပစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ တွေးကြည့်စမ်းပါ၊ ငါသေချင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရတာက... ငါ့အကြိုက်ပုံစံမျိုးလည်း မဟုတ်တဲ့ မိန်းမတစ်ယောက်အတွက်ပါလား&quot; ဟူ၍ သူ့ကိုယ်သူ အံ့ဩသွားစေခဲ့သည်။ (Dire que j’ai gache des annees de ma vie, que j’ai voulu mourir, … pour une femme…qui n’etait pas mon genre!) ဤကြားဖြတ်ဇာတ်လမ်းသည် သာမန် ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ပေ။ ''Recherche'' ဝတ္ထု၏ နောက်ပိုင်းတွင် ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆွန်းန် ကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုး ကြုံတွေ့ခံစားရမည့် အပိုင်းအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

''နေရာဒေသများ၏ အမည်- အမည်နာမ'' (Noms de pays : le nom) ဟူသော အပိုင်းသည် ကွန်ဘရေး ရှိ အခန်းများနှင့် ဘယ်လ်ဘက် (Balbec) ဟိုတယ်ကြီးရှိ အခန်းတို့အကြောင်း စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်မက်ခြင်းဖြင့် စတင်ထားသည်။ ဘယ်လ်ဘက် သည် ကာဘိုးရ် (Cabourg) မြို့ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း မှီငြမ်းကာ ပရူးစ်တ် ဖန်တီးထားသည့် စိတ်ကူးယဉ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်လာပြီဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူသည် ထိုအခန်းများကို ယှဉ်ကြည့်ကာ ၎င်းတို့၏ ကွာခြားချက်များကို ခွဲခြားပြသည်။ ငယ်စဉ်က သူသည် ဘယ်လ်ဘက် သာမက ဗင်းနစ် (Venice)၊ ပါးမား (Parma) သို့မဟုတ် ဖလောရင့်စ် (Florence) ကဲ့သို့သော နေရာအမျိုးမျိုး၏ အမည်နာမများကို တွေးတောကာ စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်မက်ခဲ့ဖူးကြောင်း ပြန်လည်အမှတ်ရမိသည်။ သူသည် ထိုအမည်နာမများ နောက်ကွယ်တွင် ဖုံးကွယ်နေသော လက်တွေ့အခြေအနေကို သွားရောက်လေ့လာ ရှာဖွေချင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ ကလေးငယ်သည် ပြင်းထန်သော ဖျားနာမှုတစ်ခုကို ခံစားခဲ့ရသောကြောင့် မိသားစု ဆရာဝန်က ခရီးထွက်မည့် အစီအစဉ်မှန်သမျှကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ပါရီမြို့ရှိ သူ၏အိပ်ခန်းထဲတွင်သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ မိဘများသည် ရှန်ဇီလီဇေး (Champs-Elysees) ရိပ်သာလမ်း နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ သူသည် အထိန်းတော်ဖြစ်သူ ဖရန်ဆွာဇ် (Francoise) နှင့်အတူ ပါရီမြို့ထဲ၌သာ လမ်းလျှောက်ထွက်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့လမ်းလျှောက်ထွက်ရင်း ယခင်က ကွန်ဘရေး တွင် မြင်ဖူးခဲ့သည့် ဂျေးလ်ဘတ် ဆွန်းန် (Gilberte Swann) နှင့် ခင်မင်သိကျွမ်းခဲ့သည်။ သူမနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်လာပြီးနောက် သူမအပေါ် ချစ်မြတ်နိုးသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သူ၏ အဓိက အရေးအကြီးဆုံးကိစ္စမှာ ရှန်ဇီလီဇေး အနီးရှိ ဥယျာဉ်တစ်ခုတွင် ဂျေးလ်ဘတ် နှင့် သူမ၏ သူငယ်ချင်းများထံ သွားရောက်ကစားရန်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သူသည် ဂျေးလ်ဘတ် ၏ မိဘများနှင့် ပါရီမြို့ထဲတွင် ဆုံတွေ့ရန် ကြံဆောင်ခဲ့ပြီး ဆွန်းန် ၏ ဇနီး၊ ဂျေးလ်ဘတ် ၏ မိခင် ဖြစ်လာသော အိုဒက်တ် ဆွန်းန် ကို နှုတ်ခွန်းဆက်သခဲ့သည်။


[[ကဏ္ဍ:၁၈၇၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ် စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>rnvy7w3gm2ngxi6sjdfzexgca7byxtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052529</id>
      <parentid>1052519</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32565" sha1="ermdvgn1yq9jj4mfij3ezfioug5h175" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = မာဆယ် ပရူးစ်တ်
| image         =Otto Wegener Proust vers 1895 bis.jpg
| caption       = မာဆယ် ပရူးစ်တ် (၁၈၉၅ ခုနှစ်)
| birth_date   = ၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့
| birth_place   = ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့
| death_date    = ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့
| death_place   = ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့
| resting_place = ပီးရ် လာရှဲစ် သုသာန် (Père Lachaise Cemetery)
| education = လိုင်စီ ကွန်ဒေါ်ဆေး (Lycée Condorcet)
| occupation = ဝတ္ထုရေးဆရာ (Novelist)၊ အက်ဆေးရေးဆရာ (Essayist) နှင့် စာပေဝေဖန်ရေးသမား (Critic)
| notable_works = In Search of Lost Time အမည်ရသည့် ဝတ္ထု
| signature = Marcel Proust signature.svg}}

ပြင်သစ်စာရေးဆရာ '''မာဆယ် ပရူးစ်တ် (Marcel Proust)''' ကို ၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး သူသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ယင်းမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ အဓိကလက်ရာမှာ ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သော ''À la recherche du temps perdu (In Search of Lost Time)'' အမည်ရသည့် ဝတ္ထုရှည်တွဲ (Novel sequence) ဖြစ်သည်။

မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝ၍ ပညာတတ်သော မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ မိခင်မှာ ဂျူးလူမျိုးဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ ပါရီမြို့မှ ဆေးပညာပါမောက္ခ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့ခဲ့သလို ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ (Asthma) ကြောင့်လည်း တစ်သက်တာလုံး အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော ဝေဒနာများကို ခံစားခဲ့ရသည်။

သူသည် ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပင် အထက်တန်းလွှာများ၏ ဧည့်ခံပွဲများသို့ သွားရောက်လေ့ရှိကာ ထိုနေရာများတွင် အနုပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အနုပညာကို အပေါ်ယံသာ ခံစားတတ်သည့် လူကုံထံတစ်ဦး (dilettante) အဖြစ် နာမည်ထွက်ခဲ့သည်။ မိသားစု ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝမှုကြောင့် အလုပ်အကိုင် မလုပ်ဘဲ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ အဆိုပါဝတ္ထုမှာ အပိုင်းအစများအဖြစ်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ''Jean Santeuil'' အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဆိုပါ ဝတ္ထုရေးသားခြင်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီးနောက် ဂျွန် ရပ်စ်ကင်န် (John Ruskin) ၏ ခြေရာကို နင်း၍ အနုပညာလက်ရာများကို လေ့လာရန် ဗင်းနစ်မြို့ (Venice) နှင့် ပါဒိုဝါမြို့ (Padua) များသို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရပ်စ်ကင်န် နှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည့်အပြင် ရပ်စ်ကင်န်၏ စာအုပ်နှစ်အုပ်ဖြစ်သော ''La Bible d'Amiens'' နှင့် ''Sesame et les Lys (Sesame And Lilies)'' တို့ကိုလည်း ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။

၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် သူ၏ အကြီးကျယ်ဆုံး လက်ရာဖြစ်သော ''À la recherche du temps perdu'' ကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အတွဲခုနစ်တွဲကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမတွဲဖြစ်သော ''Du côte de chez Swann (Swann's Way)'' ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အချို့သော နောက်ပိုင်းအတွဲများကို သူကွယ်လွန်ပြီးမှသာ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယတွဲဖြစ်သော ''À l'ombre des jeunes filles en fleurs (In the Shadow of Young Girls in Flower)'' သည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂွန်ကူးရ် ဆု (Prix Goncourt) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မာဆယ် ပရူးစ်တ် သည် လေပြွန်ရောင်ရောဂါ (Bronchitis) ကို သေချာစွာ မကုသနိုင်ခဲ့သောကြောင့် အားအင်ကုန်ခမ်းကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ့ကို ပါရီမြို့ရှိ ပီးရ် လာရှဲစ် သုသာန် (Père-Lachaise Cemetery) တွင် ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရာ ဈာပနသို့ လူအများအပြား လာရောက်၍ ထိပ်တန်း စာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။ နောင်လာနောက်သား မျိုးဆက်များကလည်း သူ့ကို စာပေလောက၏ ဂန္ထဝင်တစ်ဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

မာဆယ် ပရူးစ်တ် ၏ ဝတ္ထုများသည် အချိန်ကာလ၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ် (Affective memory) နှင့် အနုပညာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် လေးနက်စွာ တွေးခေါ်သုံးသပ်ထားချက်များ ဖြစ်ရုံသာမက အချစ်နှင့် သဝန်တိုမှု သဘောတရားများကိုပါ ဖော်ကျူးထားသည်။ လိင်တူချစ်သူ (Homosexuality) အကြောင်းအရာသည်လည်း အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှုထောင့်များတွင် ဘဝ၏ ကျရှုံးမှုနှင့် အချည်းနှီးဖြစ်မှု ခံစားချက်များက လွှမ်းမိုးနေတတ်သည်။ ''La Recherche'' စာအုပ်သည် ဇာတ်ကောင်ပေါင်း နှစ်ရာကျော် ပါဝင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လူ့သဘောသဘာဝ သရုပ်ဖော် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ 

ပရူးစ်တ်သည် လူ့သဘာဝကို ပေါ်လွင်ထင်ဟပ်စေမည့် နေရာဒေသများကို ပီပြင်စွာ ပြန်လည်ဖန်တီးရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ထိုနေရာများတွင် ကွန်ဘရေးမြို့ (Combray) ရှိ သူကလေးဘဝက နေထိုင်ခဲ့သော ဒေါ်လေး လီယိုနီ ၏ အိမ် (House of aunt Leonie) မှစ၍ အထက်တန်းလွှာများနှင့် လူလတ်တန်းစားများ ကွဲလွဲ အားပြိုင်ကြသည့် ပါရီမြို့ရှိ စာပေဆွေးနွေးပွဲ ဝိုင်းများ (Literary salons) အထိ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာများကို စွဲမက်ဖွယ်ကောင်းသလိုလို ရွဲ့တဲ့တဲ့လိုလို အရေးအသားမျိုးဖြင့် ထက်မြက်စွာ ပုံဖော်ထားသည်။ ဤလူမှုရေးပြဇာတ်ကို ကွဲပြားခြားနားသော ဇာတ်ကောင်များစွာဖြင့် အသက်သွင်းထားပြီး ပရူးစ်တ် သည် ထိုဇာတ်ကောင်များ၏ ဟာသမြောက်သော စရိုက်လက္ခဏာများကိုလည်း ဖုံးကွယ်မထားခဲ့ပေ။ အဆိုပါ ဇာတ်ကောင်များသည် လက်တွေ့ပြင်ပမှ လူစစ်စစ်များကို အခြေခံထားလေ့ရှိကာ ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ပုံရိပ်ကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေသည်။ 

ပရူးစ်တ်၏ ထင်ရှားသော သင်္ကေတတစ်ခုမှာ သူ၏ အရေးအသားပုံစံ (Literary style) ပင် ဖြစ်သည်။ သူသည် အလွန်ရှည်လျားသော ဝါကျများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ၎င်းဝါကျများသည် စာပေရေးဖွဲ့ဖန်တီးနေစဉ် စိတ်ကူးအာရုံများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်လာသည့် စာပေအနုပညာ ဖန်တီးမှု၏ ဝဲဂယက် ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထိုသို့ ရှည်လျားသော ဝါကျများမှတစ်ဆင့် လက်တွေ့ဘဝ၌ အစဉ်အမြဲ လွတ်ကင်းနေတတ်သော အလုံးစုံသော အမှန်တရားကို အမိအရ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== À la recherche du temps perdu ၏ အချိန်ကာလမှတ်တမ်း==

ဤဝတ္ထုရှည်တွင် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ကလေးဘဝမှစ၍ သူ၏ ကြီးပြင်းလာပုံ၊ အနုပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာသင်ယူပုံ၊ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ဝင်ဆံ့အောင် နေထိုင်ပုံနှင့် အချစ်ရေး အတွေ့အကြုံများကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ၎င်းဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ အမည်ကို တိကျစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

ဝတ္ထု၏ ခန့်မှန်းခြေ အချိန်ကာလမှတ်တမ်းကို စာပေသီအိုရီပညာရှင် ဂျရတ် ဇီနက် (Gérard Genette) က သူ၏ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ထုတ် ''Narrative Discourse: An Essay in Method'' အမည်ရ စာအုပ်တွင် ဤအတိုင်းကောက်ချက်ချ ဖော်ပြခဲ့သည်။
*ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ မွေးဖွားနှစ်- ၁၈၇၈ ခုနှစ်
*အတွဲ ၁၊ ''Swann's Way''-   ၁၈၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၃ ခုနှစ်အထိ။ ယင်းအတွဲပါ &quot;Swann in Love&quot; အခန်းသည် ၁၈၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်။
*အတွဲ ၂၊ ''In the Shadow of Young Girls in Flower''- ၁၈၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၃၊ ''The Guermantes Way''- ၁၈၉၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၄၊ ''Sodom and Gomorrah''- ၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ။
*အတွဲ ၅၊ ''The Prisoner''- ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၀၂ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၆၊ ''The Fugitive''- ၁၉၀၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၃ ခုနှစ်အထိ။
*အတွဲ ၇၊ ''Time Regained''- ၁၉၀၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အထိ။

=== Swann's Way ===

''ကွန်ဘရေး'' (Combray) သည် ''La Recherche du temps perdu'' ဝတ္ထုရှည်တွဲကို အစပျိုးသည့် အပိုင်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကွန်ဘရေး ဆိုသည်မှာ ပရူးစ်တ် က သူ၏ ကလေးဘဝ ဇာတိရွာဖြစ်သော အီလီယဲ (Illiers) ကို စာပေအမည်အဖြစ် ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထိုရွာကို အီလီယဲရ်-ကွန်ဘရေး (Illiers-Combray) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်လာပြီဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူက သူ၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အိပ်စက်ခဲ့ဖူးသော အိပ်ခန်းအမျိုးမျိုးကို စဉ်းစားခန်းဖွင့်နေသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးဘဝက အားလပ်ရက်များ သွားလေ့ရှိသည့် ကွန်ဘရေး ရှိ အခန်းကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေသည်။ ထိုအခန်းသည် သူ၏ အဘွားလေး (Great-aunt) အိမ်တွင် ရှိသည်။ စာသားထဲတွင် &quot;ကျွန်တော့်အဘိုး၏ ဝမ်းကွဲ၊ ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ခဲ့သည့် အိမ်ပိုင်ရှင် အဘွားလေး...&quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ (La cousine de mon grand-père — ma grand-tante — chez qui nous habitions…)

ဇာတ်ကြောင်းပြောသူက အိပ်ရာဝင်ချိန်သည် သူ့အတွက် မည်မျှပင် ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ခဲ့ရကြောင်းကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေသည်။ အိပ်ရာဝင်ရခြင်းသည် မိခင်ဖြစ်သူနှင့် တစ်ညလုံး ဝေးကွာစွာ ဖြတ်သန်းရမည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သောကြောင့် သူ့ကို အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်စေခဲ့သည်။ စာအုပ်ထဲတွင် &quot;...မိခင်၊ အဘွားတို့နှင့် ဝေးကွာစွာ အိပ်ရာဝင်ရမည့်အချိန် ရောက်လာသည်နှင့် ကျွန်တော့်အိပ်ခန်းသည် ကျွန်တော့်စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၏ အဓိက နာကျင်စရာနေရာတစ်ခု ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်&quot; ဟု ရေးသားထားသည်။ (…le moment où il faudrait me mettre au lit, loin de ma mère et de ma grand-mère, ma chambre à coucher redevenait le point fixe et douloureux de mes preoccupations.)  အဘွားလေးအိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည့် အဆိုပါ ဇာတ်ကြောင်းကိုသာ သူသည် အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ မှတ်မိနေခဲ့သည်။ 

တစ်နေ့တွင် သူ၏မိခင်က လက်ဖက်ရည်တစ်ခွက်နှင့် မက်ဒလင်း (Madeleine) ကိတ်မုန့်များကို လာရောက်ပေးခဲ့သည်။ သူက အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် လက်ခံ စားသောက်ခဲ့သည်။ လက်ဖက်ရည်နှင့် ကိတ်မုန့်အစအနလေးများက ကွန်ဘရေး တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော သူ၏ကလေးဘဝအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလုံးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက်တွင် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာစေခဲ့သည်။ &quot;...ကွန်ဘရေး တစ်မြို့လုံးနှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်၊ မြို့နှင့် ဥယျာဉ်များ အားလုံးသည် ပီပြင်ခိုင်မာစွာဖြင့် ကျွန်တော့် လက်ဖက်ရည်ခွက်ထဲမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုထားသည်။ (… et tout Combray et ses environs, tout cela qui prend forme et solidité, est sorti, ville et jardins, de ma tasse de the.)ဤစာပိုဒ်ကို အကြောင်းပြု၍ &quot;ပရူးစ်တ် ၏ မက်ဒလင်း&quot; (Madeleine de Proust) ဟူသော လူသိများသည့် အသုံးအနှုန်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ပျော်ရွှင်ဖွယ် အမှတ်တရများ ပြန်လည်သတိရလာစေသည့် အစားအစာတစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းရာတွင် အဆိုပါ စကားရပ်ကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။

ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ဤဘဝအပိုင်းအခြားသည် အိပ်ရာဝင်ရမည့် ပြဿနာတစ်ခုတည်းကြောင့် အမှတ်ရစရာ ဖြစ်နေခြင်း မဟုတ်ပေ။ မိသားစု လမ်းလျှောက်ထွက်သည့်အခါ ဟောသွန်း (Hawthorn) ပန်းရနံ့များကို ရှူရှိုက်ရခြင်း၊ ကွန်ဘရေး မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သဘာဝအလှအပများကို ရှုစားရခြင်း၊ ဘာဂေါ့တ် (Bergotte) ၏ ဝတ္ထုများကို ဖတ်ရှုခြင်း စသည်ဖြင့် အာရုံခံစားမှုများကို နှိုးဆွပေးသည့် အချိန်ကာလလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘာဂေါ့တ် သည် ဤဝတ္ထုထဲတွင် စိတ်ကူးယဉ်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ပြန်လည်ပါဝင်လာမည် ဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကြောင်းပြောသူသည် မိသားစုနှင့်အတူ ကွန်ဘရေး မြို့တစ်ခွင် လမ်းလျှောက်ထွက်လေ့ရှိသည်။ ရာသီဥတုသာယာပါက မဲသဲဂလီးဇ် (Meseglise) ဘက်သို့ဖြစ်စေ၊ ဂွရ်မန်းတ် (Guermantes) ဘက်သို့ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသည်။ သူသည် မိခင်နှင့် အဘွားကို အလွန်ချစ်ခင်မြတ်နိုးသည်။ ယေဘုယျ ဆိုရသော် ကလေးငယ်ဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူအတွက် သူ၏ မိသားစုသည် ပျော်ရွှင်မှု၊ လုံခြုံမှုနှင့် ယုယကြင်နာမှုများ ပေးစွမ်းနိုင်သော လုံခြုံနွေးထွေးသည့် အသိုက်အမြုံတစ်ခုဖြစ်သည်။

''ဆွန်းန် ၏ အချစ်'' (Un amour de Swann) အပိုင်းသည် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ၏ ဘဝထဲမှ ကြားဖြတ်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဤအခန်းတွင် ချားလ်စ် ဆွန်းန် (Charles Swann) က အထက်တန်းလွှာ ပြည့်တန်ဆာ (Cocotte) တစ်ဦးဖြစ်သူ အိုဒက်တ် ဒီ ခရက်ဆီ (Odette de Crecy) အပေါ် ထားရှိခဲ့သည့် ပြင်းပြသော ရမ္မက်အကြောင်းကို ပြန်လည်ပြောပြထားသည်။ ချားလ်စ် ဆွန်းန် သည် အိမ်နီးချင်းနှင့် မိသားစုမိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဤအပိုင်းတွင် ဆွန်းန် သည် အိုဒက်တ် အပေါ် အချစ်စိတ်ဝင်နေသော်လည်း သဝန်တိုမှုနှင့် မယုံကြည်မှုတို့ကြောင့် တနုံ့နုံ့ ခံစားနေရသည်ကို မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ချစ်သူနှစ်ဦးသည် သီးခြားစီ နေထိုင်ကြသည်။ ဆွန်းန် သည် သူ၏ချစ်သူနှင့် အတူမရှိသည့် အချိန်တိုင်းတွင် အိုဒက်တ် ဘာတွေလုပ်နေမည်နည်း၊ သူ့ကို ဖောက်ပြန်နေသလား ဟူသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများဖြင့် ပူလောင်နေတတ်သည်။ အိုဒက်တ် သည် ဗာဒူးရင် (Verdurin) ဇနီးမောင်နှံ၏ ဧည့်ခန်းမသို့ မကြာခဏ သွားရောက်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် နေ့စဉ် ညစာစားရန်၊ စကားပြောရန် သို့မဟုတ် သီချင်းနားထောင်ရန် မိတ်ဆွေအသိုင်းအဝိုင်းကို ဖိတ်ကြားလေ့ရှိသော ချမ်းသာသည့် လူလတ်တန်းစား ဇနီးမောင်နှံ ဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် ဆွန်းန် သည် အိုဒက်တ် နှင့်အတူ ထိုအသိုင်းအဝိုင်းသို့ ဝင်ဆံ့ခဲ့သည်။ သို့သော် အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် မဒမ် ဗာဒူးရင် (Madame Verdurin) ၏ မျက်မုန်းကျိုးခြင်းကို ခံရပြီး သူမ၏ ညစာစားပွဲများမှ ဖယ်ကျဉ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အိုဒက်တ် နှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ပိုမိုနည်းပါးလာပြီး အလွန်အမင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုများမှ သက်သာရာရလာချိန်တွင် &quot;ငါ့ဘဝရဲ့ နှစ်ကာလတွေကို ဖြုန်းတီးပစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ တွေးကြည့်စမ်းပါ၊ ငါသေချင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရတာက... ငါ့အကြိုက်ပုံစံမျိုးလည်း မဟုတ်တဲ့ မိန်းမတစ်ယောက်အတွက်ပါလား&quot; ဟူ၍ သူ့ကိုယ်သူ အံ့ဩသွားစေခဲ့သည်။ (Dire que j’ai gache des annees de ma vie, que j’ai voulu mourir, … pour une femme…qui n’etait pas mon genre!) ဤကြားဖြတ်ဇာတ်လမ်းသည် သာမန် ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ပေ။ ''Recherche'' ဝတ္ထု၏ နောက်ပိုင်းတွင် ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆွန်းန် ကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုး ကြုံတွေ့ခံစားရမည့် အပိုင်းအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

''နေရာဒေသများ၏ အမည်- အမည်နာမ'' (Noms de pays : le nom) ဟူသော အပိုင်းသည် ကွန်ဘရေး ရှိ အခန်းများနှင့် ဘယ်လ်ဘက် (Balbec) ဟိုတယ်ကြီးရှိ အခန်းတို့အကြောင်း စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်မက်ခြင်းဖြင့် စတင်ထားသည်။ ဘယ်လ်ဘက် သည် ကာဘိုးရ် (Cabourg) မြို့ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း မှီငြမ်းကာ ပရူးစ်တ် ဖန်တီးထားသည့် စိတ်ကူးယဉ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်လာပြီဖြစ်သော ဇာတ်ကြောင်းပြောသူသည် ထိုအခန်းများကို ယှဉ်ကြည့်ကာ ၎င်းတို့၏ ကွာခြားချက်များကို ခွဲခြားပြသည်။ ငယ်စဉ်က သူသည် ဘယ်လ်ဘက် သာမက ဗင်းနစ် (Venice)၊ ပါးမား (Parma) သို့မဟုတ် ဖလောရင့်စ် (Florence) ကဲ့သို့သော နေရာအမျိုးမျိုး၏ အမည်နာမများကို တွေးတောကာ စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်မက်ခဲ့ဖူးကြောင်း ပြန်လည်အမှတ်ရမိသည်။ သူသည် ထိုအမည်နာမများ နောက်ကွယ်တွင် ဖုံးကွယ်နေသော လက်တွေ့အခြေအနေကို သွားရောက်လေ့လာ ရှာဖွေချင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဇာတ်ကြောင်းပြောသူ ကလေးငယ်သည် ပြင်းထန်သော ဖျားနာမှုတစ်ခုကို ခံစားခဲ့ရသောကြောင့် မိသားစု ဆရာဝန်က ခရီးထွက်မည့် အစီအစဉ်မှန်သမျှကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ပါရီမြို့ရှိ သူ၏အိပ်ခန်းထဲတွင်သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ မိဘများသည် ရှန်ဇီလီဇေး (Champs-Elysees) ရိပ်သာလမ်း နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ သူသည် အထိန်းတော်ဖြစ်သူ ဖရန်ဆွာဇ် (Francoise) နှင့်အတူ ပါရီမြို့ထဲ၌သာ လမ်းလျှောက်ထွက်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့လမ်းလျှောက်ထွက်ရင်း ယခင်က ကွန်ဘရေး တွင် မြင်ဖူးခဲ့သည့် ဂျေးလ်ဘတ် ဆွန်းန် (Gilberte Swann) နှင့် ခင်မင်သိကျွမ်းခဲ့သည်။ သူမနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်လာပြီးနောက် သူမအပေါ် ချစ်မြတ်နိုးသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သူ၏ အဓိက အရေးအကြီးဆုံးကိစ္စမှာ ရှန်ဇီလီဇေး အနီးရှိ ဥယျာဉ်တစ်ခုတွင် ဂျေးလ်ဘတ် နှင့် သူမ၏ သူငယ်ချင်းများထံ သွားရောက်ကစားရန်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သူသည် ဂျေးလ်ဘတ် ၏ မိဘများနှင့် ပါရီမြို့ထဲတွင် ဆုံတွေ့ရန် ကြံဆောင်ခဲ့ပြီး ဆွန်းန် ၏ ဇနီး၊ ဂျေးလ်ဘတ် ၏ မိခင် ဖြစ်လာသော အိုဒက်တ် ဆွန်းန် ကို နှုတ်ခွန်းဆက်သခဲ့သည်။


[[ကဏ္ဍ:၁၈၇၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ် စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>ermdvgn1yq9jj4mfij3ezfioug5h175</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိန်းပြည့်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288069</id>
    <revision>
      <id>1052642</id>
      <parentid>1051465</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19106" sha1="33ybxjdujaht1k5sspdpcvls84q7r5j" xml:space="preserve">{{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}}

[[File:NumberSetinC.svg|thumb|&lt;math&gt; \mathbb {N} \subseteq \mathbb {Z} \subseteq \mathbb {Q} \subseteq \mathbb {R} \subseteq \mathbb {C}&lt;/math&gt; ]]
သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''ကိန်းပြည့် (Integer)''' သည် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number)၊ သဘာဝကိန်း၏ အနုတ်ကိန်း၊ သို့မဟုတ် သုညတို့ ပါဝင်သော ကိန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသော ကိန်းပြည့်များအားလုံး၏ [[အစု|အစု (set)]] သည် ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (countably infinite) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဟူသော သင်္ကေတသည် ကိန်းများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂျာမန်စကားလုံး ဆာလန် (Zahlen) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) တွင် ကိန်းပြည့်သဘောတရားကို [[ကိန်းပြည့်ရင်း|ကိန်းပြည့်ရင်းများ]] (algebraic integers) အဖြစ် ယေဘုယျပြုထားသည်။ 
== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

ကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; တွင် အောက်ပါ အခြေခံအစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည်။

* '''သဘာဝကိန်းများ (Natural numbers)''' &lt;math&gt;1, 2, 3, \dots&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။
* '''သုည (Zero)''' &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။
* '''သဘာဝကိန်း၏ အနုတ်ကိန်းများ (Negative natural numbers)''' &lt;math&gt;-1, -2, -3, \dots&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။
'''မှတ်ချက် - ဤဆောင်းပါးတွင် သဘာဝကိန်းများအစု &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ကို သုညမပါဝင်သော အပေါင်းကိန်းများ &lt;math&gt;1, 2, 3, \dots&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။'''

== ကိန်းပြည့်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of Integers) ==
=== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Properties) ===
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းနှင့် မြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုများအောက်တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခု ဖွဲ့စည်းသည်။ 
* ကိန်းပြည့်များသည် ယူကလစ်ဒ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* အပေါင်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုတည်းအောက်တွင် ကိန်းပြည့်များသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခု ဖွဲ့စည်းသည်။
* ၎င်းအုပ်စုကို ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုတည်းပါဝင်သော လွတ်လပ်သော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (free group on one generator) အဖြစ် ဝိသေသပြုနိုင်သည်။
* ကိန်းပြည့်များသည် မြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စု (group) တစ်ခု မဖွဲ့စည်းနိုင်ပါ။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် သဘာဝကိန်းများအစု &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ၏ အပေါင်းအခြေခံ [[ဆီမီးအုပ်စု]] (additive semigroup) မှ ဆင်းသက်လာသော [[ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု]] (Grothendieck group) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ|ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of rings) တွင် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) ဖြစ်သည်။
* မည်သည့် အဘီလီယန်အုပ်စုမဆိုတွင် ဖလှယ်ရ ကွင်း &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူး]] (module) တစ်ခု၏ ပုံမှန် တည်ဆောက်ပုံ (canonical structure) ရှိသည်။ ဤအချက်အရ &lt;math&gt;\text{Ab} = \mathbb{Z}\text{Mod}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။{{main| အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ}}

=== တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (Topological Construction) ===
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အရ ကိန်းပြည့်များအစုကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Top}&lt;/math&gt; သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]] (continuous functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\rho: \mathbb{R} \to S^1&lt;/math&gt; သည် ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) မှ စက်ဝိုင်းမျဉ်း (circle line) သို့သွားသော စံ ဖုံးအုပ် ပုံဖော်မှု (standard covering map) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;i: \{*\} \to S^1&lt;/math&gt; သည် [[အစုဝင်|အစုဝင်]]တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) ကို တိကျသော အမှတ် &lt;math&gt;1 \in S^1&lt;/math&gt; ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion mapping) ဖြစ်သည်။
* ဤအခြေအနေတွင် အောက်ပါ ဒွန်တွဲစပန် (cospan) ပုံကြမ်းကို ရရှိသည်။
: &lt;math&gt;\mathbb{R} \xrightarrow{\rho} S^1 \xleftarrow{i} \{*\}&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\mathbf{Top}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဤပုံကြမ်းအတွက် ပူးလ်ဘက် (pullback) ရပ်ဝန်း &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology) ရှိသော ကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။

== &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ရေတွက်နိုင်သော အနန္တအဖြစ် သက်သေပြချက် (Proof of Countably Infinite &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;) ==

* &lt;math&gt;\mathbb{N} = \{1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt; သည် သဘာဝကိန်းများအစု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;i(n) = n&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း &lt;math&gt;i: \mathbb{N} \to \mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဖြစ်သည်။
* အနန္တအစု &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ အင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှုတစ်ခု ရှိနေသောကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အစုသည်လည်း အနန္တအစု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ရေတွက်နိုင်ကြောင်း ပြသရန် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (bijective) ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f: \mathbb{N} \to \mathbb{Z}&lt;/math&gt; တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရမည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များကို အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းများနှင့် အနုတ်ကိန်းများကြား စနစ်တကျ အလှည့်ကျဖြစ်နေသော ကိန်းစဉ် (sequence) တစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း စီစဉ်နိုင်သည်။
: &lt;math&gt;\{0, 1, -1, 2, -2, 3, -3, \dots\}&lt;/math&gt;
* ဤအစီအစဉ်သည် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f: \mathbb{N} \to \mathbb{Z}&lt;/math&gt; နှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။
: &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်း]] ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt; f(n) = \frac{n}{2} &lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် မကိန်း ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt; f(n) = -\frac{n-1}{2} &lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (bijection) တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုရန် အောက်ပါအတိုင်း စစ်ဆေးနိုင်သည်။
** &lt;math&gt;n = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;f(1) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
** &lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;f(2) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
** &lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;f(3) = -1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
** &lt;math&gt;n = 4&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;f(4) = 2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* ဤဖန်ရှင်ကို စစ်ဆေးခြင်းအားဖြင့် အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို စုံကိန်းဖြစ်သော သဘာဝကိန်းတစ်ခုက တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) ထုတ်လုပ်ပေးကြောင်း တွေ့ရသည်။
* ထို့အတူ သုညအပါအဝင် အပေါင်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်တိုင်းကိုလည်း မကိန်းဖြစ်သော သဘာဝကိန်းတစ်ခုက တစ်ခုတည်းသီးသန့် ထုတ်လုပ်ပေးသည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းသည် တိကျစွာ တစ်ကြိမ်သာ ပုံဖော်ခံရသောကြောင့် ဖန်ရှင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် အင်ဂျက်တစ် ဖြစ်သည့်အပြင် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] (surjective) လည်း ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ ဖြစ်သည်။

== &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ယူကလစ်ဒ် ဒိုမိန်းတစ်ခုအဖြစ် သက်သေပြချက် (Proof of Euclidean Domain &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;) ==

* ယေဘုယျအားဖြင့် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုဖြစ်သော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုပေါ်ရှိ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ကို ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း (Euclidean norm) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် တိကျသော အခြေအနေတစ်ရပ် ရှိသည်။
* ၎င်းမှာ မည်သည့် &lt;math&gt;a \in R&lt;/math&gt; နှင့် သုညမဟုတ်သော မည်သည့် &lt;math&gt;b \in R&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;a = qb + r&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေမည့် &lt;math&gt;q, r \in R&lt;/math&gt; [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] တည်ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;r = 0&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;N(r) &lt; N(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
* ကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; မှ အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များအစုသို့ သွားသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;a \mapsto |a|&lt;/math&gt; ကို စဉ်းစားကြည့်ပါမည်။
* ဤပုံဖော်မှုသည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းကို အကြွင်းကျန် စားခြင်း (division with remainder) နိယာမမှတစ်ဆင့် အတည်ပြုနိုင်သည်။
* မည်သည့်ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကိုမဆို သုညမဟုတ်သော ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဖြင့် စားသောအခါ စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;q&lt;/math&gt; နှင့် အကြွင်း (remainder) &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; တို့ကို &lt;math&gt;a = qb + r&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် အမြဲတမ်း ရရှိနိုင်သည်။
* ထိုအခါ အကြွင်း &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; သည် သုညဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ၎င်း၏ ပကတိတန်ဖိုး &lt;math&gt;|r|&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|b|&lt;/math&gt; ထက် အမြဲငယ်ရမည် ဖြစ်သည်။
* ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;N(x) = |x|&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပါက ပကတိတန်ဖိုး ပုံဖော်မှုသည် ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း၏ လိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီသွားသည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်းတစ်ခု တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် ကိန်းပြည့်များသည် ယူကလစ်ဒ် ဒိုမိန်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။
== &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathsf{Ring}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစ အရာဝတ္ထုအဖြစ် သက်သေပြချက် (Proof of Initial Object in &lt;math&gt;\mathsf{Ring}&lt;/math&gt;) ==

* မည်သည့် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွက်မဆို [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (ring homomorphism) &lt;math&gt;\phi: \mathbb{Z} \to R&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိနှစ်ခုနှင့် ပြည့်စုံရမည်။
** &lt;math&gt;\phi(a + b) = \phi(a) + \phi(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အပေါင်း တွက်ချက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
** &lt;math&gt;\phi(1) = 1_R&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) ကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို အပေါင်းနည်းဖြင့် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် ထုတ်လုပ်ထားသောကြောင့် ဤစည်းမျဉ်းနှစ်ခုသည် ပုံဖော်မှုကို အပြည့်အဝ သတ်မှတ်ပေးသည်။
* မည်သည့် အပေါင်းကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါ ညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။
: &lt;math&gt;\phi(n) = \phi(1 + 1 + \dots + 1) = 1_R + 1_R + \dots + 1_R = n \cdot 1_R&lt;/math&gt;
* ထို့ပြင် &lt;math&gt;\phi(-n) = -\phi(n) = -n \cdot 1_R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\phi(0) = 0_R&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* ဤတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံဖော်မှုတစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်းသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း ပြသနိုင်သည်။
* ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သို့သွားသော ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုတည်းသီးသန့် တည်ရှိသည်။


[[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:အခြေခံ သင်္ချာ]]
[[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>33ybxjdujaht1k5sspdpcvls84q7r5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288246</id>
    <revision>
      <id>1052651</id>
      <parentid>1050754</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26402" sha1="lkvg4kgs3xkcp0hjhrvsy58ez90psi8" xml:space="preserve">[[File:The sum of the first n odd integers is n². 1+3+5+...+(2n-1)=n²..gif|thumb|ပထမဆုံး မကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; လုံး၏ ပေါင်းလဒ်သည် &lt;math&gt;1+3+5+\dots+(2n-1)=n^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။]]

[[File:Goldbach-1000000.png|thumb|စုံကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တစ်ခုကို [[သုဒ္ဓကိန်း]] နှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ရေးသားနိုင်သော နည်းလမ်းအရေအတွက်။ OEIS တွင် A002375 အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။]]

[[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် '''စုံမသဘာဝ (Parity)''' သည် ပေးထားသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) တစ်လုံးမှာ စုံကိန်းလား သို့မဟုတ် မကိန်းလား ဆိုသည်ကို ညွှန်ပြသော ဂုဏ်သတ္တိ ဖြစ်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ==
စုံမသဘာဝကို အခြေခံအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း နှစ်မျိုး ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။
* '''စုံကိန်း (Even number)''' အဖြစ် သတ်မှတ်ရန်မှာ [[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;n \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ၏ ဆတိုးကိန်းများ (multiples) အနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့်ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;k \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;n = 2k&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် တိကျစွာ ရေးသားနိုင်ရမည် ဖြစ်သည်။  ဥပမာအားဖြင့် ကိန်း 14 သည် &lt;math&gt;14 = 2(7)&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သောကြောင့် စုံကိန်း ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k=7&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယူကလစ်  (Euclid) ၏ အဲလီမင့်စ် (Elements) ကျမ်းတွင် ၎င်းကို ညီမျှသော အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြား၍ရသော ကိန်းအဖြစ် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။
* '''မကိန်း (Odd number)''' အဖြစ် သတ်မှတ်ရန်မှာ ကိန်းပြည့်တစ်လုံးသည် စုံကိန်း မဖြစ်ရပါ။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့်ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;k \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;n = 2k + 1&lt;/math&gt; ပုံစံရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်း 17 သည် &lt;math&gt;17 = 2(8) + 1&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သောကြောင့် မကိန်း ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k=8&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယူကလစ်က ၎င်းကို ညီမျှသော အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြား၍မရနိုင်သော ကိန်း သို့မဟုတ် စုံကိန်းနှင့် ယူနစ် (unit) တစ်ခုကွာဟသော ကိန်းအဖြစ် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။

== ကိန်းပြည့်များ၏ စုံမသဘာဝ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of Integer Parity) ==
=== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Properties) ===
* ကိန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; သည် တစ်ခုတည်းသော စုံကိန်းဖြစ်သည့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်သည်။
* စုံကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရ]] (multiplicative identity) မပါဝင်သော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* စုံကိန်းပြည့်များအစုတွင် &lt;math&gt;2e = 2&lt;/math&gt; ညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေမည့် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသော ကိန်း &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; မှာ မကိန်း ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
* စုံကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]အစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုကိုသာ ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) မဖြစ်နိုင်ပါ။
* &lt;math&gt;2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် (maximal ideal) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* ထို့ကြောင့် စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် [[အစုဝင်]] နှစ်ခုသာပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* မကိန်းပြည့်များအစုသည် ကွင်း (ring) တစ်ခုကို လုံးဝ မဖွဲ့စည်းနိုင်ပါ။
* မကိန်းပြည့် နှစ်လုံးကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလိုက်ပါက]] ရလဒ်သည် မကိန်း မဟုတ်ဘဲ စုံကိန်းသာ ဖြစ်သွားသည့်အတွက် မကိန်းများသည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) မရှိပါ။ ဤသို့ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိခြင်းကပင် မကိန်းများကို ကွင်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းခွင့် မရအောင် ပိတ်ပင်ထားသည်။
* တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။
** စုံကိန်း နှင့် စုံကိန်း ပေါင်းပါက စုံကိန်း ရရှိသည်။ &lt;math&gt;4 + 6 = 10&lt;/math&gt;
** မကိန်း နှင့် မကိန်း ပေါင်းပါက စုံကိန်း ရရှိသည်။ &lt;math&gt;3 + 5 = 8&lt;/math&gt;
** စုံကိန်း နှင့် မကိန်း ပေါင်းပါက မကိန်း ရရှိသည်။ &lt;math&gt;4 + 3 = 7&lt;/math&gt;
** စုံကိန်း နှင့် မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမဆို မြှောက်ပါက စုံကိန်း ရရှိသည်။ &lt;math&gt;4 \times 3 = 12&lt;/math&gt;

=== အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Set-theoretic Properties) ===

* [[ကိန်းပြည့်]]အားလုံး၏ အရေအတွက်နှင့် စုံကိန်းပြည့်များ၏ အရေအတွက်တို့မှာ တူညီကြသည်။
* စုံကိန်းများအစု &lt;math&gt;2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ကိန်းပြည့်များအစုနည်းတူ ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) ဖြစ်သည်။

== ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ရှုထောင့် (Categorical Perspective) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]ကို အောက်ပါအတိုင်း ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သည်။

* ကိန်းပြည့်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် ကြိုတင်အစဉ်ကျသောအစုများ (preorders) ထဲမှ [[အစု]] &lt;math&gt;(\mathbb{Z}, \leq)&lt;/math&gt; အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။
* ထို့ကြောင့် ယင်းအစုကို ပါးလွှာသော ကတ်တဂိုရီ (thin category) တစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။
* စုံကိန်းနှင့် မကိန်းများ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ပါဝင်မှုများ (inclusions) ကို အောက်ပါ ပုံကြမ်းအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
: &lt;math&gt;\begin{array}{ccc} (\mathbb{Z}, \leq ) &amp; \overset{\text{even}}{\hookrightarrow} &amp; (\mathbb{Z},\leq) \\ n &amp; \mapsto &amp; 2n \end{array} \phantom{AAAAA} \begin{array}{ccc} (\mathbb{Z}, \leq ) &amp; \overset{\text{odd}}{\hookrightarrow} &amp; (\mathbb{Z},\leq) \\ n &amp; \mapsto &amp; 2n + 1 \end{array}&lt;/math&gt;
* မည်သည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကိုမဆို ၎င်း၏ အောက်ဆုံးကိန်းပြည့် (floor) &lt;math&gt;\lfloor n/2 \rfloor&lt;/math&gt; သို့ ပို့ပေးသော [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခု ရှိသည်။
: &lt;math&gt;\begin{array}{ccc} (\mathbb{Z}, \leq ) &amp; \overset{\lfloor -/2 \rfloor}{\longrightarrow} &amp; (\mathbb{Z},\leq) \\ n &amp; \mapsto &amp; \lfloor n/2 \rfloor \end{array} &lt;/math&gt;
* ဤဖန်တာသည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကို [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) &lt;math&gt;n/2&lt;/math&gt; ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော အကြီးဆုံးကိန်းပြည့်ထံသို့ ပို့ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
* ထိုဖန်တာများသည် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက် သုံးခုတွဲ]] (adjoint triple) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းကြသည်။
: &lt;math&gt;\text{even} \;\dashv\; \lfloor -/2 \rfloor \;\dashv\; \text{odd}&lt;/math&gt;
* ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;(\mathbb{Z}, \leq)&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် အောက်ပါ တွဲဖက် အသွင်သတ်မှတ်ချက် (adjoint modality) ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။
: &lt;math&gt;\text{Even} \;\dashv\; \text{Odd}&lt;/math&gt;
* ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\text{Even} := 2 \lfloor -/2 \rfloor&lt;/math&gt; သည် မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမဆို ၎င်း၏ စုံကိန်း အောက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုး (floor value) သို့ ပို့ပေးသည်။
* ထို့အတူ &lt;math&gt;\text{Odd} := 2 \lfloor -/2 \rfloor + 1&lt;/math&gt; သည် မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမဆို ၎င်း၏ မကိန်း အထက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုး (ceiling value) သို့ ပို့ပေးသည်။
* မကိန်းပြည့်တစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;n = 7&lt;/math&gt; ကို ဥပမာအဖြစ် လေ့လာကြည့်မည်။ အောက်ဆုံးကိန်းပြည့် ဖန်တာကို အသုံးပြုပါက &lt;math&gt;\lfloor 7/2 \rfloor = \lfloor 3.5 \rfloor = 3&lt;/math&gt; ရရှိသည်။ ၎င်းအပေါ်သို့ စုံကိန်း အော်ပရေတာ (operator) &lt;math&gt;2 \lfloor n/2 \rfloor&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုပါက &lt;math&gt;2(3) = 6&lt;/math&gt; ရရှိသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ကိန်း 7 ကို ၎င်းထက်ငယ်သော အနီးစပ်ဆုံး စုံကိန်းပြည့်ထံသို့ ပို့ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ မကိန်း အော်ပရေတာ &lt;math&gt;2 \lfloor n/2 \rfloor + 1&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုပါက &lt;math&gt;2(3) + 1 = 7&lt;/math&gt; ရရှိသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ကိန်း 7 ကို ၎င်း၏ မူလတန်ဖိုးထံသို့သာ ပြန်လည်ပို့ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

== စုံမသဘာဝ၏ ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ရှုထောင့် - အဖိုနှင့် အမ (The Philosophical View of Parity: Masculine vs. Feminine) ==
ပိုက်သာဂိုရီယန်များ (Pythagoreans) သည် ကိန်းများကို အလွန်အမင်း ကိုးကွယ်ခြင်း အလေ့အထကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြပြီး စုံကိန်းနှင့် မကိန်းများအတွက် သီးခြားဖြစ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ (gendered) နှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (philosophical attributes) ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot;&gt;{{Citation |last1=Boyer |first1=Carl B. |author-link1=Carl Benjamin Boyer |last2=Merzbach |first2=Uta C. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2011 |isbn=978-0-470-52548-7 |chapter=4}}&lt;/ref&gt;

* '''မကိန်းများ - အဖိုနှင့် မြင့်မြတ်ခြင်း (Odd Numbers: Masculine &amp; Divine):''' ပိုက်သာဂိုရီယန်များသည် မကိန်းများကို အဖိုဂုဏ်သတ္တိများ (male attributes) ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; ကို ပထမဆုံး စစ်မှန်သော အဖိုကိန်း (first true male number) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြပြီး တစ်ခုတည်းဖြစ်ခြင်း (unity) နှင့် ကွဲပြားမှု (diversity) တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော ညီညွတ်မျှတခြင်း (harmony) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ကိန်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင်လည်း ဤအမြင်သဘောထားနှင့် ဆက်စပ်၍ မကိန်းများ၌ မြင့်မြတ်မှု (divinity) ရှိသည်ဟူသော ခိုင်မာသည့် ယူဆချက်တစ်ခု ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။ ၎င်းအပြင် ၎င်းတို့သည် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] လေ့လာတွေ့ရှိချက် (mathematical observation) တစ်ခုကို အခြေခံ၍ မကိန်းများကို အဓိကကျမှု (primacy) ပေးခဲ့ကြသည်။ မကိန်းနှစ်ခု[[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းပါက]] စုံကိန်းကို ရရှိသည်။ သို့သော် စုံကိန်းနှစ်ခုပေါင်းပါက စုံကိန်းသာလျှင် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;

* '''စုံကိန်းများ - အမ (Even Numbers: Feminine):''' စုံကိန်းများကို အမဂုဏ်သတ္တိများ (female attributes) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ကိန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ကို ပထမဆုံး စုံကိန်း သို့မဟုတ် အမကိန်း (first even or female number) အဖြစ် ယူဆခဲ့ကြပြီး ဒဿနိကဗေဒအရ ယင်းကို အမြင် သဘောထား (opinion) ဟူသော သဘောတရားနှင့် ဆက်စပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;

* '''ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်း (Marriage):''' ကိန်း &lt;math&gt;5&lt;/math&gt; သည် ပထမဆုံး စစ်မှန်သော အဖိုကိန်းဖြစ်သည့် ကိန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; နှင့် ပထမဆုံး အမကိန်းဖြစ်သည့် ကိန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; တို့၏ ပေါင်းစည်းမှု (union) ကို ကိုယ်စားပြုသောကြောင့် ယင်းကို ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;

== စုံမသဘာဝ၏ မြင်သာသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု - အစက်များနှင့် နိုမွန်များ (Visual Representation of Parity: Dots and Gnomons) ==
ပိုက်သာဂိုရီယန်များသည် ကိန်းများကို [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] ဖြန့်ကျက်မှု (geometric extension) ဖြင့် အလွန်အမင်း ဆက်စပ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ပုံသဏ္ဌာန်ဖော် ကိန်းများ (figurate numbers) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိန်းများကို ဖြန့်ကျက်ထားခြင်းမရှိသော ယူနစ်များ (unextended units) သို့မဟုတ် အမှတ်များ၏ ပုံစံများ (patterns of points) အဖြစ် မြင်သာသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (visual representation) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းအမှတ်များကို အစက်များ (dots) အဖြစ် ရေးဆွဲလေ့ရှိသည်။ ဤပုံသဏ္ဌာန်များ တည်ဆောက်ပုံတွင် စုံမသဘာဝသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;
[[File:gnomon.svg|thumb|right|200px|နိုမွန် တစ်ခု]]
* '''မကိန်းများကို နိုမွန်များအဖြစ် ဖော်ပြခြင်း - စတုရန်းများ (Odd Numbers as &quot;Gnomons&quot;: Squares):''' အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော နှစ်ထပ်ကိန်းများ (successive perfect squares) ကို မကိန်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်ကြောင်းကို ပိုက်သာဂိုရီယန်များ သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ မြင်သာသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုအရ ၎င်းတို့သည် မကိန်းတစ်ခုစီကို နိုမွန် (gnomon) နှင့် ဆင်တူသော အစက်များ၏ ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ နိုမွန်ဆိုသည်မှာ ဘေဘီလုံလူမျိုးတို့၏ အရိပ်ဖြင့်အချိန်တိုင်းသော နာရီ (Babylonian shadow clock) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တည်ရှိပြီးဖြစ်သော စတုရန်းပုံစံ အစက်များ၏ အနားနှစ်ဖက်တစ်လျှောက်တွင် မကိန်းအရေအတွက်ရှိသော အစက်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုမွန်တစ်ခုကို ထပ်မံချထားလိုက်ပါက နောက်ထပ် ပိုကြီးသော စတုရန်းတစ်ခုကို တိကျစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤကဲ့သို့ မြင်သာသော ဖြစ်စဉ် (visual phenomenon) ကြောင့်ပင် နိုမွန်ဟူသော စကားလုံးကို မကိန်းများအတွက် အမည်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;
*ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;3&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;5&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;7&lt;/math&gt; အစရှိသည့် ကိန်းစဉ်ကို ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အစက် 1 စက်သည် &lt;math&gt;1^2&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ နောက်ထပ် မကိန်းတစ်ခုဖြစ်သော အစက် 3 စက်ပါဝင်သည့် နိုမွန်ကို ပေါင်းထည့်လိုက်ပါက &lt;math&gt;1 + 3 = 4&lt;/math&gt; စက် ရရှိပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;2^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ အစက် 5 စက်ကို ထပ်မံပေါင်းထည့်ပါက &lt;math&gt;1 + 3 + 5 = 9&lt;/math&gt; စက် ရရှိပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;3^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
[[File:Illustration of Pronic Number n^2 and nplus1^2.svg|200px|thumb|&lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ထောင့်မှန်စတုဂံကိန်းသည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် နှစ်ထပ်ကိန်းထက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ပိုများပြီး၊ &lt;math&gt;n+1&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် နှစ်ထပ်ကိန်းထက် &lt;math&gt;n+1&lt;/math&gt; လျော့နည်းသည်။]]
* '''စုံကိန်းများကို ထောင့်မှန်စတုဂံကိန်းများအဖြစ် ဖော်ပြခြင်း (Even Numbers as &quot;Oblong Numbers&quot;):''' ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် စုံကိန်းများ၏ ကိန်းစဉ်ကို ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် မတူညီသော မြင်သာသည့် ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရရှိလာသော အစက်ပုံစံများကို ဂရိလူမျိုးတို့က ထောင့်မှန်စတုဂံကိန်းများ (oblong numbers) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ယင်းကိန်းတစ်ခုစီသည် တြိဂံကိန်း (triangular number) တစ်ခု၏ ဆတိုးနှစ်ဆ တိကျစွာဖြစ်ကြောင်းကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Boyer&quot; /&gt;
*ဥပမာအားဖြင့် 2၊ 4၊ 6 အစရှိသည့် ကိန်းစဉ်ကို ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အစက် 2 စက်မှ စတင်မည်။ နောက်ထပ် စုံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သော အစက် 4 စက်ကို ပေါင်းထည့်လိုက်ပါက &lt;math&gt;2 + 4 = 6&lt;/math&gt; စက် ရရှိသည်။ ဤအစက် 6 စက်သည် &lt;math&gt;2 \times 3&lt;/math&gt; အရွယ်အစားရှိသော ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ ဇယားကွက်တစ်ခုကို တိကျစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

==ကိုးကား==
*F. William Lawvere, Adjoint Cylinders, message to Categories Mailing List (November 2000)
*Euclid, Elements Book VII (~400-300 BC) translated by Thomas L. Heath (1956) Perseus Digital Library

[[ကဏ္ဍ:အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>lkvg4kgs3xkcp0hjhrvsy58ez90psi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဲစုညိမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291237</id>
    <revision>
      <id>1052530</id>
      <parentid>1051792</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48694-88</username>
        <id>147912</id>
      </contributor>
      <comment>/* အလှမယ် */</comment>
      <origin>1052530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5178" sha1="10xmywebkwb6rldtttpng911k2av3zc" xml:space="preserve">{{Infobox pageant titleholder|name=သဲစုညိမ်း|image=Thae Su Nyein.png|birth_date={{birth date and age|df=yes|2007|7|24}}|birth_place=[[ပဲခူး]]၊ [[မြန်မာ]]|occupation=အလှမယ် သရုပ်ဆောင် မော်ဒယ်|years active=၂၀၂၃–လက်ရှိ}}
'''သဲစုညိမ်း''' (၂၄ မေ ၂၀၀၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အလှမယ်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးနှင့် ကြော်ငြာမော်ဒယ်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

==ငယ်ဘဝ==
သဲစုညိမ်းအား မေလ ၂၄ ရက်နေ့၊ ၂၀၀၇ ခုနစ် တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက် အနက် အကြီးဆုံး သမီး ဖြစ်သည်။

==အလှမယ်==
သဲစုညိမ်းသည်Miss Grand Taungoo 2024 အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး Miss Grand Myanmar 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် တောင်ငူကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ Hexagon Complex ၌ ကျင်းပခဲ့သော Miss Grand Myanmar 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် သဲစုညိမ်းသည် တောင်ငူကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Grand Toungoo crowned winner of Miss Grand Myanmar 2024 |url=https://www.mdn.gov.mm/en/miss-grand-toungoo-crowned-winner-miss-grand-myanmar-2024 |website=Myanmar Digital News |date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ |access-date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော Miss Grand International 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး 2nd Runner-up ဆု ရရှိခဲ့&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Grand International 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် အလှမယ် သဲစုညိမ်း 2nd Runner Up ရရှိ |url=https://news-eleven.com/article/296843 |website=Eleven Media Group |date=၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ |access-date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |language=my}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Grand International 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် အလှမယ်သဲစုညိမ်းရရှိခဲ့သည့် 2nd Runner-Up ဆုကို ရုပ်သိမ်းကြောင်း MGI ထုတ်ပြန် |url=https://news-eleven.com/article/296912 |website=Eleven Media Group |date=၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ |access-date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |language=my}} &lt;/ref&gt; သော်လည်း MGI Organizationနှင့် အဆင်မပြေဖြစ်၍ Dethroned (သရဖူပြန်သိမ်း) ခံခဲ့ရသည်။

ထို့အပြင် Miss Beauty Skin Award နှင့် I’Aura Queen Award အပါအဝင် ဆုများစွာ ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် သဲစုညိမ်းသည် Miss Cosmo Myanmar 2026 အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar to compete in Mister Cosmo and Miss Cosmo International |url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-to-compete-in-mister-cosmo-and-miss-cosmo-international/ |website=Global New Light of Myanmar |date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ |access-date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |language=en}}&lt;/ref&gt; Miss Cosmo 2026 နိုင်ငံတကာအလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အဖြစ်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အလှမယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မော်ဒယ်လ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:Miss Grand Myanmar အနိုင်ရရှိသူများ]]</text>
      <sha1>10xmywebkwb6rldtttpng911k2av3zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိရှိခဝခရိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291427</id>
    <revision>
      <id>1052606</id>
      <parentid>1052426</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြို့ပြဒေသများ */</comment>
      <origin>1052606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10352" sha1="3epubf2s6hg6v4kjexsjkj4vae6kq6c" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>3epubf2s6hg6v4kjexsjkj4vae6kq6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052607</id>
      <parentid>1052606</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြို့များ */</comment>
      <origin>1052607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10394" sha1="q5pd2ustpgx7jvzenhmffg6zym9v3no" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

==မြို့ငယ်များ==

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>q5pd2ustpgx7jvzenhmffg6zym9v3no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052608</id>
      <parentid>1052607</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြို့ငယ်များ */</comment>
      <origin>1052608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19357" sha1="0dft7xhzuvb5mgafjm7rhpz0r7hfhw7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0dft7xhzuvb5mgafjm7rhpz0r7hfhw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052611</id>
      <parentid>1052608</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြို့ငယ်များ */</comment>
      <origin>1052611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19536" sha1="pjsuba7u1vxf4zuhtesntawmfiy035s" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

==ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ==
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>pjsuba7u1vxf4zuhtesntawmfiy035s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052612</id>
      <parentid>1052611</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ */</comment>
      <origin>1052612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19868" sha1="3k11y433fomn4xvytok9rfb1vlyx0e1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>3k11y433fomn4xvytok9rfb1vlyx0e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052613</id>
      <parentid>1052612</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေး */</comment>
      <origin>1052613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21509" sha1="tuswlwwg0dmk706hyaomfbsyiqb33s2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Data
! Unit
! Statistics
|-
| Area
| km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 4,186.09
|-
| Population
| Persons
| 1,166,643
|-
| Population density
| Persons per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 278.72 
|-
| Number of households
| Households
| 441,980
|-
| Income per person
| Thousand yen
| 2,707
|-
| Power consumed
| Kwh per household
| 6,446
|-
| Number of doctors
| Physicians per 
100,000 people
| 249
|}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>tuswlwwg0dmk706hyaomfbsyiqb33s2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052614</id>
      <parentid>1052613</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူဦးရေဆိုင်ရာ */</comment>
      <origin>1052614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21110" sha1="9p7hcc280tmsc60bcgy9skv7glwmm3o" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>9p7hcc280tmsc60bcgy9skv7glwmm3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052615</id>
      <parentid>1052614</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူဦးရေဆိုင်ရာ */</comment>
      <origin>1052615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22478" sha1="otpepl0g8rzqyzedm8wnwkbqk3x38i7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>otpepl0g8rzqyzedm8wnwkbqk3x38i7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052617</id>
      <parentid>1052615</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1052617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22525" sha1="j7ff3uhm72h7qq2d9620wxsss9mvblm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)]]

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==တက္ကသိုလ်များ==

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>j7ff3uhm72h7qq2d9620wxsss9mvblm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052618</id>
      <parentid>1052617</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* တက္ကသိုလ်များ */</comment>
      <origin>1052618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23379" sha1="2nvrbgtjm6tjat6ca2v30c0f879typq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)]]

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==တက္ကသိုလ်များ==
အိရှိခဝခရိုင်တွင် အောက်ပါတက္ကသိုလ်များ တည်ရှိသည်။
* [[Kanazawa University]]
* [[Hokuriku University]] 
* [[Ishikawa Prefectural Nursing University]]
* [[Japan Advanced Institute of Science and Technology]]
* [[Kanazawa College of Art]]
* [https://www.ict-kanazawa.ac.jp/en/ International College of Technology, Kanazawa]
* Ishikawa Prefectural University
* Kanazawa Gakuin University
* [https://www.kanazawa-it.ac.jp/ Kanazawa Institute of Technology]
* Kanazawa Medical University
* Kanazawa Seiryo University
* [https://www.kinjo.ac.jp/english/ Kinjo University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]
* [https://www.komatsu-u.ac.jp/en/ Komatsu University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>2nvrbgtjm6tjat6ca2v30c0f879typq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052620</id>
      <parentid>1052618</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* တက္ကသိုလ်များ */</comment>
      <origin>1052620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23443" sha1="ltxz12up0b47xdi0q7in0u2kvme0ps6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)]]

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==တက္ကသိုလ်များ==
အိရှိခဝခရိုင်တွင် အောက်ပါတက္ကသိုလ်များ တည်ရှိသည်။
* [[Kanazawa University]]
* [[Hokuriku University]] 
* [[Ishikawa Prefectural Nursing University]]
* [[Japan Advanced Institute of Science and Technology]]
* [[Kanazawa College of Art]]
* [https://www.ict-kanazawa.ac.jp/en/ International College of Technology, Kanazawa]
* Ishikawa Prefectural University
* Kanazawa Gakuin University
* [https://www.kanazawa-it.ac.jp/ Kanazawa Institute of Technology]
* Kanazawa Medical University
* Kanazawa Seiryo University
* [https://www.kinjo.ac.jp/english/ Kinjo University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]
* [https://www.komatsu-u.ac.jp/en/ Komatsu University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]


==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ltxz12up0b47xdi0q7in0u2kvme0ps6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052621</id>
      <parentid>1052620</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */</comment>
      <origin>1052621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25409" sha1="stdqwstjsafbi36m9nqp5fmrotrsezo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)]]

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==တက္ကသိုလ်များ==
အိရှိခဝခရိုင်တွင် အောက်ပါတက္ကသိုလ်များ တည်ရှိသည်။
* [[Kanazawa University]]
* [[Hokuriku University]] 
* [[Ishikawa Prefectural Nursing University]]
* [[Japan Advanced Institute of Science and Technology]]
* [[Kanazawa College of Art]]
* [https://www.ict-kanazawa.ac.jp/en/ International College of Technology, Kanazawa]
* Ishikawa Prefectural University
* Kanazawa Gakuin University
* [https://www.kanazawa-it.ac.jp/ Kanazawa Institute of Technology]
* Kanazawa Medical University
* Kanazawa Seiryo University
* [https://www.kinjo.ac.jp/english/ Kinjo University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]
* [https://www.komatsu-u.ac.jp/en/ Komatsu University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]


==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==
=== မီးရထားလမ်း ===
[[File:Kanazawa Station Higashiguchi.jpg|thumb|right|ခနဇဝဘူတာ]]
* [[JR West]]
** [[Hokuriku Shinkansen]]
** [[Nanao Line]]
* [[Hokuriku Railway]] (Hokutetsu)
** Asanokawa Line
** Ishikawa Line
* [[Noto Railway]] [[Nanao Line]]
* [[IR Ishikawa Railway Line]]
* [[Ainokaze Toyama Railway Line]]
* [[Hapi-Line Fukui Line]]

=== ကားလမ်း===

==== အဝေးပြေးလမ်းနှင့် တိုးဂိတ်လမ်းများ ====
* Hakusan Super Forest Road
* [[Hokuriku Expressway]]
* [[Nōetsu Expressway]]
* Noto Toll Road

==== နိုင်ငံအဆင့် အဝေးပြေးလမ်းများ ====
* [[Japan National Route 8|National Route 8]]
* [[Japan National Route 157|National Route 157]] (Kanazawa – Hakusan – [[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]] – [[Motosu, Gifu|Motosu]] – [[Gifu, Gifu|Gifu]])
* [[Japan National Route 159|National Route 159]]
* [[Japan National Route 160|National Route 160]]
* [[Japan National Route 249|National Route 249]]
* [[Japan National Route 304|National Route 304]]
* [[Japan National Route 305|National Route 305]]
* [[Japan National Route 359|National Route 359]]
* [[Japan National Route 360|National Route 360]] ([[Toyama (city)|Toyama]] – [[Hida, Gifu|Hida]] – [[Shirakawa, Gifu (village)|Shirakawa]] – Komatsu)
* [[Japan National Route 364|National Route 364]]
* [[Japan National Route 365|National Route 365]]
* [[Japan National Route 415|National Route 415]]
* [[Japan National Route 416|National Route 416]]
* [[Japan National Route 470|National Route 470]] (Wajima – [[Himi, Toyama|Himi]] – [[Takaoka, Toyama|Takaoka]] – [[Oyabe, Toyama|Oyabe]] – [[Tonami, Toyama|Tonami]])
* [[Japan National Route 471|National Route 471]]

=== ဆိပ်ကမ်း===
* Kanazawa Port (International container hub port)
* Nanao Port

=== လေဆိပ်===
* [[Komatsu Airport]]
* [[Noto Airport]]

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>stdqwstjsafbi36m9nqp5fmrotrsezo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052623</id>
      <parentid>1052621</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြင်ပလင့်များ */</comment>
      <origin>1052623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25659" sha1="iw4im29axr62l9smmzouew3w5q85gep" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = အိရှိခဝခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|石川県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|石川県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ishikawa-ken}}
| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 250 | align = center
| image1 = Kenrokuen Garden, Kanazawa (53621201294).jpg
| caption1 = Before winter season of [[Kenrokuen]], [[Kanazawa]]
| image2 = Mount Haku from Meiho Ski Resort.jpg
| caption2 = View of Mount Haku, from Meiho ski resort
| image3 = Shiroyone Senmaida ac (1).jpg
| caption3 = Shiroyone rice terrace in Wajima
| image4 = Chirihama Nagisa Driveway 2020.jpg
| caption4 = Chiri beach driveway in Hakui
| image5 = Wajima Asaichi ac (11).jpg
| caption5 = Morning street market in Wajima
| image6 = Wajima Kiriko Art Museum ac (13).jpg
| caption6 = Noto traditional Kiriko Standstalls in Wajima Kiriko Art Museum
}}
| image_flag = Flag of Ishikawa Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Ishikawa Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_17_Ishikawa_prefecture.svg
| coordinates = {{Coord|36.595|N|136.625|E|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]]&lt;br /&gt;[[Hokuriku region|Hokuriku]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kanazawa]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 19
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Yukiyoshi Yamano]]
| area_total_km2 = 4,190.94
| area_water_percent = 
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|34th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 1,133,294
| population_as_of = October 1, 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|34th]]
| population_density_km2 = 270.73
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja |archive-date=September 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 4,717 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 34.8 billion (2022)
| iso_code = JP-17
| module = {{Infobox place symbols
 |embedded = yes
 |country  = Japan
 |bird     = [[Golden eagle]] (''Aquila&amp;nbsp;chrysaetos'')
 |fish     = 
 |flower   = [[Fritillaria camschatcensis|Black lily]] (''Fritillaria&amp;nbsp;camtschatcensis'')
 |tree     = [[Thujopsis|Hiba]] (''Thujopsis&amp;nbsp;dolabrata'')
 }}
| population_blank2_title = Dialects
| population_blank2 = [[Kaga dialect|Kaga]]・Noto
| anthem = [[:ja:石川県民の歌|Ishikawa Kenmin no Uta]]
| website = [http://www.pref.ishikawa.lg.jp]
}}

'''အိရှိခဝခရိုင်''' (石川県, အိရှိခဝခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Chūbu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 126|page=126}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၀၉၆,၇၂၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၄,၁၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁,၆၁၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခနဇဝမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များမှာ ဟခုဆန်းမြို့၊ ခိုမဆွတ်မြို့နှင့် ခဂမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိရှိခဝသည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတါင် တည်ရှိသည်။ အိရှိခဝခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရိုင်တွင် ခနဇဝရဲတိုက်၊ ခန်းရိုခုအန်း၊ နယောတိုင်းမိုရိနှင့် ခုတနိကြွေထည်လုပ်ငန်းတို့ ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{See also|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

==ပထဝီသွင်ပြင်==
အိရှိခဝခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုတိုကျွန်းဆွယ် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ကျယ်ပြောကာ များသောအားဖြင့် တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် နိုတိုဂျိမ၊ မိဆွတ်ခဲဂျိမ၊ ဟိဂုရဂျိမ စသည့်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန်း - ခဂခိုင်ဂန်းနှင့် နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ငါးခုတို့ ဖြစ်သည်။

==မြို့ပြဒေသများ==
===မြို့များ===
အိရှိခဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Hakui, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakui, Ishikawa|Hakui]]
|羽咋市
|81.85
|22,052
|[[File:Hakui in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hakusan, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]
|白山市
|754.93
|113,715
|[[File:Hakusan in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kaga, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kaga, Ishikawa|Kaga]]
|加賀市
|305.87
|67,793
|[[File:Kaga in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kahoku, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]
|かほく市
|64.44
|35,188
|[[File:Kahoku in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Kanazawa]] (capital)
|金沢市
|468.64
|466,029
|[[File:Kanazawa in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Komatsu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]
|小松市
|371.05
|108,509
|[[File:Komatsu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nanao, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
|七尾市
|318.32
|49,660
|[[File:Nanao in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nomi, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nomi, Ishikawa|Nomi]]
|能美市
|84.14
|50,132
|[[File:Nomi in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nonoichi Ishikawa.svg|25x25px]] [[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]
|野々市市
|13.56
|54,112
|[[File:Nonoichi in Ishikawa Prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Suzu, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Suzu, Ishikawa|Suzu]]
|珠洲市
|247.20
|12,929
|[[File:Suzu in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Wajima, Ishikawa.svg|25x25px]] [[Wajima, Ishikawa|Wajima]]
|輪島市
|426.32
|24,608
|[[File:Wajima in Ishikawa prefecture Ja.svg|84x84px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |အမည်
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[ရိုမဂျိ]]
![[ခန်းဂျိ]]
|-
|[[File:Flag of Anamizu Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]
|穴水町
|183.21
|7,782
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Anamizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]
|宝達志水町
|111.52
|13,418
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Hodatsushimizu in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Kawakita, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]
|川北町
|14.64
|6,282
|[[Nomi District, Ishikawa|Nomi District]]
|[[File:Kawakita in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]
|中能登町
|89.45
|18,278
|[[Kashima District, Ishikawa|Kashima District]]
|[[File:Nakanoto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Noto, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Noto, Ishikawa|Noto]]
|能登町
|273.27
|15,687
|[[Hōsu District, Ishikawa|Hōsu District]]
|[[File:Noto in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Shika, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Shika, Ishikawa|Shika]]
|志賀町
|246.76
|20,845
|[[Hakui District, Ishikawa|Hakui District]]
|[[File:Shika in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Tsubata, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]
|津幡町
|110.59
|37,694
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Tsubata in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|-
|[[File:Flag of Uchinada, Ishikawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]
|内灘町
|20.33
|26,811
|[[Kahoku District, Ishikawa|Kahoku District]]
|[[File:Uchinada in Ishikawa Prefecture Ja.svg|frameless|84x84px]]
|}


{{Location map+ | Japan Ishikawa Prefecture
| AlternativeMap = Map of Ishikawa Prefecture Ja.svg
| width = 650
| float = none
| caption = Municipalities in Ishikawa Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}
| places =
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;羽咋市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakui, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.09
 | lon_deg = 136.8
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;白山市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hakusan, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.32
 | lon_deg = 136.65
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;加賀市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kaga, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.3
 | lon_deg = 136.31
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;かほく市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kahoku, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.88
 | lon_deg = 136.68
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kanazawa]]&amp;nbsp;(capital)&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;金沢市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kanazawa, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.66
 | lon_deg = 136.66
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;小松市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Komatsu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.39
 | lon_deg = 136.44
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;七尾市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nanao, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.22
 | lon_deg = 136.97
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能美市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nomi, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.5
 | lon_deg = 136.52
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;野々市市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Nonoichi Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.6
 | lon_deg = 136.6
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;珠洲市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Suzu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.77
 | lon_deg = 137.23
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;輪島市&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Wajima, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 136.82
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Anamizu, Ishikawa|Anamizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;穴水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Anamizu Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.5
 | lon_deg = 136.91
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Hōdatsushimizu, Ishikawa|Hōdatsushimizu]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;宝達志水町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Hodatsushimizu, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.98
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Kawakita, Ishikawa|Kawakita]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;川北町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Kawakita, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.55
 | lon_deg = 136.51
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Nakanoto, Ishikawa|Nakanoto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;中能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Nakanoto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.16
 | lon_deg = 136.87
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Noto, Ishikawa|Noto]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;能登町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | position = right
 | mark = Flag of Noto, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.6
 | lon_deg = 137.1
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Shika, Ishikawa|Shika]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;志賀町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Shika, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 37.3
 | lon_deg = 136.75
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Tsubata, Ishikawa|Tsubata]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;津幡町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Tsubata, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.82
 | lon_deg = 136.77
 }}
 {{Location map~ | Japan Ishikawa Prefecture
 | label = &lt;sup style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;[[Uchinada, Ishikawa|Uchinada]]&lt;/sup&gt;&lt;sub style=&quot;display:block;position:relative;top:-5px;&quot;&gt;内灘町&lt;/sub&gt;
 | label_size = 120
 | mark = Flag of Uchinada, Ishikawa.svg
 | marksize = 25
 | lat_deg = 36.78
 | lon_deg = 136.65
 }}
}}

===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{Main|အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
အိရှိခဝခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကကျသည်။

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
[[File:Ishikawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|အိရှိခဝခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=747,360|21=1925|22=750,854|23=1930|24=756,835|25=1935|26=768,416|27=1940|28=757,676|29=1945|30=887,510|31=1950|32=957,279|33=1955|34=966,187|35=1960|36=973,418|37=1965|38=980,499|39=1970|40=1,002,420|41=1975|42=1,069,872|43=1980|44=1,119,304|45=1985|46=1,152,325|47=1990|48=1,164,628|49=1995|50=1,180,068|51=2000|52=1,180,977|53=2005|54=1,174,026|55=2010|56=1,169,788|57=2015|58=1,154,008|59=2020|60=1,132,526|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

အိရှိခဝခရိုင်သည် ဧရိယာ ၄,၁၉၀.၉၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၁,၁၆၆,၆၄၃ ဦး ရှိသည်။{{citation needed|date=May 2017}}

==ခရီးသွားလုပ်ငန်း==
[[Image:Kenrokuen in winter 01.jpg|thumb|right|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခန်းရိုခုအန်း]]
[[File:Shirayone Senmaida 1.jpg|thumb|right|ရှိရယောနဲ ဆန်းမိုင်းဒ (Shirayone Senmaida)]]

ခနဇဝမြို့သည် အိရှိခဝခရိုင်တွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားများအနေဖြင့် ခိုမဆွတ်လေဆိပ်နှင့် နိုတိုလေဆိပ်တို့မှတဆင့် လေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
* [[Wajima, Ishikawa|1000 Rice Fields]]
* [[21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa]]
* [[Notojima Aquarium]]
* Chirihama Driveway
* Higashi-chaya district in Kanazawa
* [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
* [[Kaga, Ishikawa|Kaga]] [[hot-spring]]s district
* [[Wakura Onsen]]
* [[Kanazawa Castle]]
* [[Kenroku-en]]
* [[Mount Haku]]
* Shibayama Lagoon
* [[Wajima, Ishikawa|Wajima Morning Market]]

==တက္ကသိုလ်များ==
အိရှိခဝခရိုင်တွင် အောက်ပါတက္ကသိုလ်များ တည်ရှိသည်။
* [[Kanazawa University]]
* [[Hokuriku University]] 
* [[Ishikawa Prefectural Nursing University]]
* [[Japan Advanced Institute of Science and Technology]]
* [[Kanazawa College of Art]]
* [https://www.ict-kanazawa.ac.jp/en/ International College of Technology, Kanazawa]
* Ishikawa Prefectural University
* Kanazawa Gakuin University
* [https://www.kanazawa-it.ac.jp/ Kanazawa Institute of Technology]
* Kanazawa Medical University
* Kanazawa Seiryo University
* [https://www.kinjo.ac.jp/english/ Kinjo University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]
* [https://www.komatsu-u.ac.jp/en/ Komatsu University]
* [https://www.hokurikugakuin.ac.jp/univ/ Hokuriku Gakuin University]


==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==
=== မီးရထားလမ်း ===
[[File:Kanazawa Station Higashiguchi.jpg|thumb|right|ခနဇဝဘူတာ]]
* [[JR West]]
** [[Hokuriku Shinkansen]]
** [[Nanao Line]]
* [[Hokuriku Railway]] (Hokutetsu)
** Asanokawa Line
** Ishikawa Line
* [[Noto Railway]] [[Nanao Line]]
* [[IR Ishikawa Railway Line]]
* [[Ainokaze Toyama Railway Line]]
* [[Hapi-Line Fukui Line]]

=== ကားလမ်း===

==== အဝေးပြေးလမ်းနှင့် တိုးဂိတ်လမ်းများ ====
* Hakusan Super Forest Road
* [[Hokuriku Expressway]]
* [[Nōetsu Expressway]]
* Noto Toll Road

==== နိုင်ငံအဆင့် အဝေးပြေးလမ်းများ ====
* [[Japan National Route 8|National Route 8]]
* [[Japan National Route 157|National Route 157]] (Kanazawa – Hakusan – [[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]] – [[Motosu, Gifu|Motosu]] – [[Gifu, Gifu|Gifu]])
* [[Japan National Route 159|National Route 159]]
* [[Japan National Route 160|National Route 160]]
* [[Japan National Route 249|National Route 249]]
* [[Japan National Route 304|National Route 304]]
* [[Japan National Route 305|National Route 305]]
* [[Japan National Route 359|National Route 359]]
* [[Japan National Route 360|National Route 360]] ([[Toyama (city)|Toyama]] – [[Hida, Gifu|Hida]] – [[Shirakawa, Gifu (village)|Shirakawa]] – Komatsu)
* [[Japan National Route 364|National Route 364]]
* [[Japan National Route 365|National Route 365]]
* [[Japan National Route 415|National Route 415]]
* [[Japan National Route 416|National Route 416]]
* [[Japan National Route 470|National Route 470]] (Wajima – [[Himi, Toyama|Himi]] – [[Takaoka, Toyama|Takaoka]] – [[Oyabe, Toyama|Oyabe]] – [[Tonami, Toyama|Tonami]])
* [[Japan National Route 471|National Route 471]]

=== ဆိပ်ကမ်း===
* Kanazawa Port (International container hub port)
* Nanao Port

=== လေဆိပ်===
* [[Komatsu Airport]]
* [[Noto Airport]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons}}
* {{Wikivoyage-inline|Ishikawa}}
* {{Official website|http://www.pref.ishikawa.lg.jp/foreign/index.html }}
* [https://web.archive.org/web/20090623231454/http://www.pref.ishikawa.jp/kyoiku/bunkazai/index_e.htm Cultural assets of Ishikawa]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>iw4im29axr62l9smmzouew3w5q85gep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291428</id>
    <revision>
      <id>1052605</id>
      <parentid>1052501</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ|၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း]]</comment>
      <origin>1052605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60371" sha1="o2r2atbch8v3lvnook6tyc5s17fggak" xml:space="preserve">'''၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း'''သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍကို ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ဘဏ်အပ်နှံငွေများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထုတ်ယူမှု (Bank Run) တစ်ခု ဖြစ်သည်။။ ၎င်းသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အသေးစားလုပ်ငန်းများ ပြိုလဲသွားခြင်းနှင့် အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၏ ငွေကြေးအရည်အသွေး (Liquidity) နှင့် ပတ်သက်၍ ကောလာဟလများ ကျယ်ပြန့်လာခြင်းတို့ကြောင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအပေါ် ယုံကြည်ကိုးစားမှု ကျဆင်းလာရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ [[အာရှဓနဘဏ်]] တွင် ဘဏ်ငွေထုတ်ယူမှု ပြဿနာများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအားလုံးသို့ အဆိုပါ အကျပ်အတည်းမှာ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၎င်းက ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအတွက် ပြင်းထန်သော ငွေကြေးအရည်အသွေး ကျပ်တည်းမှုပြဿနာများနှင့် ကျပ်ငွေရှားပါးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=၂ ဧပြီ ၂၀၀၅ |title=မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်နှင့် အာရှနဘဏ်တို့အား ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း ယင်းဘဏ်များ၌ အပ်နှံထားသောအပ်ငွေများကို ဧပြီ၄ရက်မှစ၍ ထုတ်ပေးသွားမည် နိုင်ငံတော်ဘဏ်များနှင့် အခြားပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၌ ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပုံမှန်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/DocsMirror/Mirror2005-04-02.pdf |access-date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |work=၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက်နေ့ထုတ်,မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ,စာမျက်နှာ (၇)}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီ ကူးပြောင်းရေးကာလတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]ဦးဆောင်သော အစိုးရမှ အာဏာသိမ်းယူချိန်မှစ၍ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေရေးကြေးရေးကဏ္ဍကို နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းများကသာ အဓိက စိုးမိုးထားခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] က မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းမှသာ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ဖွဲ့စည်းလုပ်ကိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Private Banks {{!}} Central Bank of Myanmar |url=https://www.cbm.gov.mm/my/content/46?q=node/61 |access-date=2026-09-11 |website=www.cbm.gov.mm}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၀၃ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံအတွင်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ် ၂၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဤဘဏ်များအနက် အများစုမှာ ဘဏ်သေးများဖြစ်ကြသည်။ ဘဏ် ၅ ခုကသာ ဘဏ်ကဏ္ဍကို ဦးဆောင်စိုးမိုးထားခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့မှာ [[အာရှဓနဘဏ်]]၊ [[ရိုးမဘဏ်]]၊ [[ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်|ကမ္ဘောဇဘဏ်]]၊ [[မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်]] နှင့် [[မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ်လီမိတက်|မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ်]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အားလုံး သိသိသာသာ ကြီးထွားလာခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ၏ ကြီးထွားမှုနှင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များတွင် အပ်နှံငွေပမာဏ ရှယ်ယာနှုန်းထားများမှာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းများတွင် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၌ စုငွေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါပမာဏမှာ ၆၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်]] တွင် ဘဏ်ခွဲအများဆုံး ရှိသော်လည်း အခြားသော တိုင်းတာချက် အားလုံးနီးပါးတွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် အများပိုင်ဘဏ်များကို ကျော်လွန်လာခဲ့သည်။သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၏ အရေးပါမှု တိုးလာခဲ့သော်လည်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် အကောင်းဆုံး စွမ်းဆောင်ရည်ဖြင့် လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် ညွှန်းကိန်းများစွာ ရှိနေခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးကဲ့သို့သော မြို့ပြစင်တာအချို့မှလွဲ၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် လူထု၏ဘဝများဆီသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ လူဦးရေအများစုအတွက်မူ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ (ရွှေ သို့မဟုတ် အခြား အဖိုးတန်သတ္တုများကဲ့သို့သော) ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ပုဂ္ဂလိက ငွေချေးသူများထံမှ ချေးငှားခြင်းတို့ကသာ ပုံမှန်အလေ့အထ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း ဘဏ်များသည် အတိုးနှုန်းကန့်သတ်ချက်များ အပါအဝင် ကျယ်ပြန့်လှသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအောက်တွင်သာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ကြရဆဲ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news |title=၂၀၂၁ မြန်မာ့စီးပွားရေးသုံးသပ်ချက် (အပိုင်း ၁) - အနှစ် ၆၀ အတွင်း အဆိုးဆုံး စီးပွားရေးကျဆင်းမှု ဘယ်လို ဖြစ်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/59852300 |access-date=2026-09-11 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါ အတိုးနှုန်းကန့်သတ်ချက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းထက် နိမ့်ကျနေခြင်းကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီကပင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုဒဏ်မှ တန်ဖိုးကို ကာကွယ်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည့် စီမံကိန်းများ (အထူးသဖြင့် အိမ်ခြံမြေကဏ္ဍတွင်) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်းမြင့်တက်လာမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမတည်ငြိမ်မှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဆုမွန် |last2=၀င်းမင်း |date=2021-05-08 |title=မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းတွေအပေါ် စိုးရိမ်မှုတွေ ဆက်လက်ထွက်ပေါ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-banking-people-still-have-concern-/5882560.html |access-date=2026-09-11 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== အကျပ်အတည်း၏ အစပျိုးရာများ ==
၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ်ဝက်တွင် နိုင်ငံအတွင်းရှိ တရားမဝင်သော ငွေကြေးလုပ်ငန်း အများအပြား ပြိုလဲလာခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ အပ်ငွေကောက်ခံခွင့်ပြုထားသော အဖွဲ့အစည်းများ မဟုတ်ကြသော်လည်း အပ်နှံသူများကို “ရှယ်ယာရှင်များ” ဟု အမည်ပေးသည့် ကွက်လပ်ကို အသုံးပြုကာ အပ်ငွေများကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ပေးအပ်နေသည်ထက် သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုးနှုန်းများ (ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်) ကို ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ ဤမျှမြင့်မားသော အတိုးနှုန်းများ (တစ်လလျှင် ၃-၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပုံမှန်ရောက်ရှိသည်) သည် ရေရှည်တည်တံ့သော အခြေအနေဖြင့် ပြန်ပေးရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် ဖြစ်နေသော်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ အများအပြားသည် ဤအဖွဲ့အစည်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အများအားဖြင့် ဤလုပ်ငန်းများသည် ကတိပြုထားသော အတိုးနှုန်းရရှိရန်အတွက် အလွန်အမင်း စွန့်စားရသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရပြီး တစ်ခါတစ်ရံ Ponzi schemes ထက်ပင် မပိုလောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အဆိုပါ အလွတ်သဘော ငွေကြေးကုမ္ပဏီများ ပြိုလဲသွားခြင်းသည် အကျပ်အတည်း၏ အစောပိုင်း အစပျိုးချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော ဘဏ်အချို့သည် ဤလုပ်ငန်းများနှင့် ချေးငွေများနှင့် ရှယ်ယာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများမှတစ်ဆင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုကြောင့် တိုက်ရိုက်ဘဏ္ဍာရေး ဆုံးရှုံးမှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရုံသာမက အသစ်လွတ်လပ်ခွင့်ပေးထားသော ငွေရေးကြေးရေးကဏ္ဍအပေါ် ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့လာခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kyatastrophe |url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2003/03/20/kyatastrophe |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502055550/https://www.economist.com/finance-and-economics/2003/03/20/kyatastrophe |archive-date=2 May 2024 |access-date=2026-09-11 |work=The Economist |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၃ ခုနှစ် အကျပ်အတည်း၏ အစပျိုးရာတွင် အခြေခံကျခဲ့သော ကောလာဟလများနှင့် ယုံကြည်မှုကင်းမဲ့မှု၏ အခြားရင်းမြစ်တစ်ခုမှာ မြန်မာဘဏ်များအပေါ် ငွေကြေးခဝါချမှု စွပ်စွဲချက်များပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု|စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်]] အမေရိကန်နိုင်ငံအပေါ် အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့်အတူ ငွေကြေးခဝါချရေး ပြဿနာသည် အရေးပါလာခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် တရားမဝင်ရရှိသော ငွေကြေးနှင့်ပစ္စည်းများကို ထိန်းချုပ်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဤဥပဒေသည် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများစွာကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘဏ်များမှ ငွေကြေးများ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားခြင်း (Flight of funds) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တကယ်တမ်းတွင် အခြေအနေသည် အလွန်အမင်း ဆိုးရွားလာသဖြင့် အစိုးရအနေဖြင့် ဘဏ်များသည် ဥပဒေအသစ်ကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံရမည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံချက်ပေးခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ငွေကြေးများ ပြည်ပသို့ထွက်ခွာမှု လျော့ကျသွားသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ငွေထုတ်ယူမှုများ ကြီးမားစွာပြုလုပ်နေသည်ဟူသော ကောလာဟလများ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဤကောလာဟလများသည် ငွေကြေးစနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှုကို ပိုမိုအားနည်းစေခဲ့ပြီး ငွေထုတ်ယူမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ဘဏ်များ၏ ငွေကြေးအရည်အသွေး (Liquidity) နှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Turnell |first=Sean |date=2003 |title=Myanmar's Banking Crisis |url=https://www.jstor.org/stable/25773787 |journal=ASEAN Economic Bulletin |publisher=Institute of Southeast Asian Studies (ISEAS) |volume=20 |issue=3 |pages=272–282 |issn=0217-4472}}&lt;/ref&gt;

နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်သိန်းသည် အစိုးရ၏ ထပ်ဆောင်း ရှင်းလင်းချက် မပါဘဲ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The New Light of Myanmar |url=https://uzo.sakura.ne.jp/burma/nlm/nlm_data/nlm_2001/nlm_06_2001/nlm_29_06_2001.htm |access-date=2026-09-11 |website=uzo.sakura.ne.jp}}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်ရပ်သည် လွတ်လပ်သော ငွေကြေးကုမ္ပဏီများ မတည်ငြိမ်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်အခြေစိုက် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း Living Color ၏ ဖေဖော်ဝါရီလထုတ်တွင်လည်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် ရှိရင်းစွဲ မတည်ငွေရင်းထက် အဆများစွာ ပိုမိုသောချေးငွေများကို ထုတ်ချေးနေကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်သော အာရှဓနဘဏ်သည် မတည်ငွေရင်းထက် အဆ ၅၀ ပိုများသော ကျသင့်ငွေချေးငွေများ ရှိနေပြီး၊ ရိုးမဘဏ်တွင်မူ ဝင်ငွေထက် အဆ ၃၀ ခန့် ပိုများနေကြောင်း အဆိုပါဆောင်းပါးက စွပ်စွဲဖော်ပြခဲ့သည်။ ထပ်တူထပ်မျှဆိုရသော် အာရှဓနဘဏ်သည် တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုနှင့် ပြုလုပ်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပမာဏအမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟူသော ကောလာဟလလည်း ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ ဤပြဿနာအားလုံးသည် အဓိကဘဏ်ကြီးများ ပြိုလဲလုနီးပါး ဖြစ်နေပြီဟူသော ကောလာဟလများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အကျပ်အတည်းအတွက် အခြေအနေကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2003-03-20 |title=Burma's banking meltdown goes unnoticed beyond its borders |url=https://www.theage.com.au/business/burmas-banking-meltdown-goes-unnoticed-beyond-its-borders-20030320-gdveip.html |access-date=2026-09-11 |website=The Age |language=en}}&lt;/ref&gt;

== အချိန်ဇယား ==
ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ပြိုလဲတော့မည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် သုံးစွဲသူများက ၎င်းတို့၏ ငွေများကို ထုတ်ယူရန် ဘဏ်များသို့ တန်းစီခဲ့ကြသည်။ အာရှဓနဘဏ် မှ စတင်ကာ ငွေထုတ်ယူမှု အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပွားမှုများသည် အခြားသော ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့ အစောပိုင်းတွင်ပင် အခြေအနေမှာ အလွန်ဆိုးရွားလာသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ကျော်ကျော်မောင်က ဘဏ် ၂၀ လုံးသည် ငွေကြေးခိုင်မာမှုရှိပြီး ဗဟိုဘဏ်၏ ကျောထောက်နောက်ခံ ရှိနေကြောင်း အာမခံသည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤကြိုးပမ်းမှုသည် စားသုံးသူများ၏ မငြိမ်မသက်မှုကို ရပ်တန့်စေရန် မလုံလောက်ခဲ့ပေ။ ဘဏ်အမျိုးမျိုးတို့သည် ငွေထုတ်ယူခွင့် တောင်းဆိုမှုများကို ငြင်းပယ်စပြုလာကြပြီး အကောင့်ပိုင်ရှင်များကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့နောက်ပိုင်းမှ ပြန်လာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ရောက်ချိန်တွင် အာရှဓနဘဏ်၏ လက်ကျန်ငွေ reserves မှာ ကျဆင်းသွားသဖြင့် ဘဏ်က ဗဟိုဘဏ်ထံ ကျပ်ဘီလီယံ ၃၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၃၀) လုံခြုံရေး ငွေချေးစာချုပ် (security bond) ကို တောင်းခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့၌ နိုင်ငံအတွင်း ခရက်ဒစ်ကတ် (credit card) ဝန်ဆောင်မှုရှိသည့် ဘဏ်သုံးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ရိုးမဘဏ်သည် အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ယင်းဝန်ဆောင်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burma |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118101131/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |archive-date=18 January 2026 |access-date=10 March 2015 |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt;

ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်နှင့်အမျှ အုပ်ချုပ်ရမည့်ပါတီသည် နိုင်ငံအတွင်း စီးပွားရေးသတင်းဖော်ပြမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်လာပြီး၊ လူထုကြားတွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပျံ့နှံ့မှုကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် သတင်းအမှောင်ချခြင်း (news blackout) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် ကြေးမုံသတင်းစာက ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းအတွက် ပြည်ပရှိ ဖျက်လိုဖျက်ဆောက် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ပြည်ပရောက်များကို အပြစ်တင်သည့် သတင်းတစ်ပုဒ်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ငွေကြေးအရည်အသွေး (liquidity) ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အားလုံးသည် သုံးစွဲသူတစ်ဦးလျှင် တစ်ပတ်လျှင် ကျပ် ၅၀,၀၀၀  နှုန်းဖြင့် ငွေထုတ်ယူမှု ကန့်သတ်ချက်ကို စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဤကန့်သတ်ချက်သည် အချို့ဘဏ်များအတွက် ၂၀၀,၀၀၀ နှင့် ၁၀၀,၀၀၀ ကျပ်အထိ ပိုမိုတင်းကျပ်လာခဲ့သည်။ ယူနီဗာဆယ်ဘဏ် (Universal Bank) သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဤကန့်သတ်ချက်ကို တစ်ပတ်လျှင် ၅၀,၀၀၀ ကျပ်အထိ လျှော့ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Turnell |first=Sean |date=December 2003 |title=Myanmar’s Banking Crises |url=https://www.jstor.org/stable/25773787 |journal=ASEAN Economic Bulletin |publisher=ISEAS |volume=20 |issue=3}}&lt;/ref&gt; 

ကန့်သတ်ချက်များကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် လူအုပ်ကြီးများသည် ဘဏ်များရှေ့တွင် ငွေထုတ်ပေးရန် တောင်းဆိုစုဝေးလာကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့ သာကေတ သို့မဟုတ် သင်္ဃန်းကျွန်းနယ်မြေရှိ ဘဏ်တစ်ခုကို အကောင့်ပိုင်ရှင်များက ကျောက်ခဲဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့ပြီးနောက် ဘဏ်များကို စောင့်ရှောက်ရန် လူစုခွဲရေး ရဲတပ်ဖွဲ့များ ခေါ်ယူခဲ့ရပြီး ယာဉ်ထိန်းရဲများက အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်၏ အိုလံပစ်တာဝါ ဘဏ်ခွဲအပြင်ဘက်ရှိ လူအုပ်ကြီးများကို လူစုခွဲရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မကြာမီမှာပင် အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်သည် ကန့်သတ်ချက်များ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဘဏ်ခွဲများသည် ပုံမှန်အခြေအနေအတိုင်း လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာစာများ ကပ်ခဲ့ကြသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဘဏ်အချို့က ၎င်းတို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို ရက်ပိုင်းအတွင်း ဘဏ်သို့ ချေးငွေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပြန်ဆပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြသည်။ အချို့သော အဆိုအရ ဤအချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်က တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သုံးစွဲသူများအတွက် နောက်ထပ်အခက်အခဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ နယ်မြေဒေသတစ်ခုတွင် အိမ်ဝယ်ယူရန် ချေးငှားခဲ့သူများကို ၎င်းတို့၏ချေးငွေ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲတွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် တိကျသော အချက်အလက်များ မရှိသော်လည်း ဤချေးငွေတောင်းခံမှုများကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် လူများအနေဖြင့် “ပစ္စည်းများကို ရောင်းချရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် လူနေမှုဘဝများကို လျှော့ချရန်” လိုအပ်ခဲ့ကြောင်း ခေတ်ပြိုင်သတင်းများက ညွှန်ပြနေသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အချို့ဘဏ်များသည် ထုတ်ပေးထားသော ချေးငွေများ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်ဆပ်ရန် ယခင်တောင်းဆိုချက်များကို ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်၏ အချိန်ဇယားအရ လိုအပ်သော ပြန်ဆပ်ငွေများအားလုံးကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ပေးဆပ်ရမည်ဟု အစပိုင်းတွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်က မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် “ဘဏ်များမှ ငွေချေးယူထားကြသူများအနေဖြင့် ဘဏ်များတွင် ငွေစုဆောင်းထားကြသူများကို ငဲ့ညှာသောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘဏ်များ၏ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ ကြွေးမြီများကို အမြန်ဆုံးပြန်လည်ဆပ်ကြပါရန် တိုက်တွန်းလိုပါသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ပြန်ဆပ်ရမည့်ကြွေးမြီ အများအပြားကို ပြန်မဆပ်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် နောက်ဆုံးသတ်မှတ်ရက်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလအထိ နောက်ဆုတ်ပေးခဲ့ရသည်။ မေလကုန်အထိပင် မဖြည့်ဆည်းနိုင်သေးသော ပြန်ဆပ်ရန်အမိန့်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဗဟိုဘဏ်က ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များကို ၄ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးနှုန်းဖြင့် ကျပ် ၂၅ ဘီလီယံ  အရေးပေါ် အကူအညီပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါငွေကို အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်သုံးခုဖြစ်သော အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့် ရိုးမဘဏ်တို့အကြား ခွဲဝေပေးမည်ဖြစ်သည်။ ဤငွေကြေးအရည်အသွေး ပံ့ပိုးမှုသည် ဤဘဏ်များရှိ အပ်နှံငွေစုစုပေါင်း၏ ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သို့သော် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဤငွေကြေးသည် အဆိုပါဘဏ်များသို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိလာခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

နိုင်ငံပြင်ပတွင် သတင်းအမှောင်ချခံထားရခြင်းကြောင့် အကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းပေးပို့မှုများ ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလကုန်တွင် စင်ကာပူအခြေစိုက် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတစ်ခုက ဤအကျပ်အတည်းကို စိုးရိမ်ပူပန်စွာ စောင့်ကြည့်နေကြောင်းနှင့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လုပ်ငန်းများကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘောဇဘဏ်၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ ဇော်ဝင်းနိုင် က “ကျွန်ုပ်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာက မကြာခင် ဖြေရှင်းနိုင်မှာပါ၊ ဒါက ယာယီပြဿနာတစ်ခုပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလအထိတိုင်အောင် အကျပ်အတည်းမှာ လျော့ပါးသွားခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ အကောင့်ပိုင်ရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အကောင့်များကို ပိုမိုဝင်ရောက်အသုံးပြုနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း မရှိခဲ့ပေ။ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း စတင်ပြီး သုံးလအကြာတွင် အကြီးဆုံးဘဏ်သုံးခုစလုံးသည် ငွေသားရှားပါးမှုပြဿနာကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ရိုးမဘဏ်သည် ငွေကြေးအရည်အသွေး (liquidity) မြင့်တက်လာစေရန်အတွက် ၎င်း၏ မတည်ငွေရင်း ပစ္စည်းများကို ရောင်းချနေကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

== အကျိုးဆက်များ ==
ကျပ်ငွေတန်ဖိုး ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးအကျပ်အတည်းများသည် အများအားဖြင့် တိုက်ဆိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း ကာလအတွင်း ကျပ်ငွေ၏ တန်ဖိုးမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီ ဒေါ်လာနှင့်လဲလှယ်ရာတွင် တန်ဖိုးကျဆင်းကာ တစ်ဒေါ်လာလျှင် ကျပ် ၁၁၀၀ အထိ နိမ့်ကျသွားခဲ့ရာမှ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ ကျပ်ငွေတန်ဖိုးသည် တစ်ဒေါ်လာလျှင် ကျပ် ၉၀၀ (မှောင်ခိုဈေးနှုန်း) အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ရှိ ငွေလဲလှယ်သူများက အရောင်းအဝယ်ဖြစ်မှုနှုန်းမှာ ကျပ် ၈၅၀ အထိ နိမ့်ကျသွားခဲ့ကြောင်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်သူများအတွက် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများတွင် ကျပ်ငွေသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေခဲ့သဖြင့် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီကတည်းကပင် ကျပ်ငွေအပေါ် တည်ငြိမ်သော ဝယ်လိုအား ရှိနေခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းကြောင့် ကျပ်ငွေဖြင့်အပ်နှံထားသော ဘဏ်အပ်ငွေများကို အလွန်အမင်း စွန့်စားရပြီး တန်ဖိုးမရှိသလောက် ဖြစ်သွားစေခဲ့ခြင်း (အကောင့်များ ပိတ်ပင်ခံရခြင်းနှင့် ဘဏ်များတွင် ငွေသားမရှိခြင်းတို့ကြောင့်) က ကျပ်ငွေအပေါ် ဝယ်လိုအားကို မြင့်တက်စေပြီး ကျပ်ငွေပမာဏကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ ကျပ်ငွေသည် ရှားပါးလာသည်နှင့်အမျှ ဈေးနှုန်းမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေးပညာရှင် Elliot Turner ကလည်း ဤကျပ်ငွေရှားပါးမှုသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းကြောင့် တစ်စနစ်လုံးတွင် ငွေကြေးအရည်အသွေး ခြောက်ခန်းနေမှုကို ညွှန်ပြနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kyaw |first=Kyaw Phone |date=2016-07-19 |title=ဘဏ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း ငွေစက္ကူကသာ အဓိက အရေးပါနေဆဲဖြစ် |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%98%e1%80%8f%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%96%e1%80%bd%e1%80%b6%e1%80%b7%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%9e%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba/ |access-date=2026-09-11 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေးအခက်အခဲ ==
ငွေထုတ်ယူမှု ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနေခြင်းနှင့် ဘဏ်များအသုံးပြုသော ချက်လက်မှတ်များ၊ ငွေလွှဲပြောင်းမှု အဆောက်အအုံများ၊ ခရက်ဒစ်ကတ်များနှင့် အီလက်ထရောနစ် ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများကဲ့သို့သော အခြားငွေကြေးဖလှယ်ရေး နည်းလမ်းများ ပြင်းထန်စွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့် အဆိုပါအကျပ်အတည်းသည် တကယ့်စီးပွားရေးစနစ် (Real economy) အပေါ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗဟိုဘဏ်က ဘဏ်အားလုံးကို အကောင့်လွှဲပြောင်းမှု မှန်သမျှကို ရပ်ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး ပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူဦးရေအများစုတွင် ဘဏ်အကောင့်များ မရှိကြသော်လည်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အများစုနီးပါးတွင် ဤရန်ပုံငွေများ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဝန်ထမ်းများကို လစာပေးချေရန် ဤရန်ပုံငွေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အကျပ်အတည်း စတင်ချိန်မှစ၍ စက်ရုံများ၊ ရေလုပ်ငန်းများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကဲ့သို့သော စျေးကွက်နှင့်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှ အလုပ်သမားများနှင့် အလုပ်ရှင် အများအပြားသည် လစာငွေများ သိသိသာသာ လျှော့ချခံရခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်။ အလုပ်သမားများစွာသည် လစာမရရှိဘဲ သီတင်းပတ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် အကျပ်အတည်းကြောင့် အလုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် သတင်းများ ရှိနေသည်။ ထို့အတူ ကန်ထရိုက်တာများ၊ ကုန်ပစ္စည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းရှင်များ၊ ကုန်ကြမ်းပေးသွင်းသူများနှင့် ဖြန့်ဖြူးသူများ အားလုံးသည်လည်း အကျပ်အတည်း၏ သက်ရောက်မှုကို ခံခဲ့ကြရသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကုန်သည်အချို့က ၎င်းတို့၏ ငွေကြေးများ ဘဏ်အကောင့်များထဲတွင် ပိတ်မိနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် အခြားကုန်သည်များကို ပေးချေရန်ရှိသည့် ငွေများကို မပေးချေနိုင်တော့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းရှင် အကောင့်ပိုင်ရှင်အချို့ကို လစာပေးချေရန်အတွက် ငွေပိုမိုထုတ်ယူခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း အကောင့်ငယ်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများမှာ ဆက်လက်နှောင့်ယှက်ခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။

မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီးရှိ တမူးမြို့မှ ဘဏ်များပိတ်သိမ်းခြင်းသည် ကုန်သည်များအတွက် ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ဒေသတွင်း ငွေပေးချေမှုများ ပျက်ကွက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအချက်ကြောင့် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တမူးမြို့ရှိ နယ်စပ်ကုန်သည်များ စုဝေးကာ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုနေသော မြန်မာကုန်သည်များက အစိုးရအနေဖြင့် ဤအကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးကုန်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများသည်လည်း ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် လက်ရှိကြွေးမြီများကို မပေးဆပ်နိုင်တော့ခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ မတ်လလယ်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူများက ဘဏ်များသို့ ပေးဆောင်ရန်ရှိသည့် ကြွေးမြီများကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို စတင်ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အကျပ်အတည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခြင်းကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဝယ်လိုအား နည်းပါးခဲ့ပြီး ကုန်ပစ္စည်းအချို့၏ ဈေးနှုန်းများမှာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ ဧရာဝတီသတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ အကျပ်အတည်းကြောင့် ဒေသတွင်း ဖောက်ထွင်းခိုးယူမှု ဖြစ်ပွားနှုန်းများလည်း မြတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလရောက်ချိန်တွင် ပိတ်မိနေသော ဘဏ်အကောင့်များအတွက် ဒုတိယတန်းစား စျေးကွက်တစ်ခု (Secondary market) ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး အကောင့်ပိုင်ရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ပိတ်မိနေသော အကောင့်များကို မျက်နှာစာတန်ဖိုး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြင့် ရောင်းချနေကြရကာ အကောင့်ပိုင်ရှင်များအတွက် ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

== နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုများ ==
၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အထူးအာရုံစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်ကြီးများကို ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟုဆိုကာ ပြင်းထန်စွာ အရေးယူပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ အာရှဓနဘဏ် နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့သည် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးကွန်ရက်က ဥပဒေပုဒ်မ ၃၁၁ အရ အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်အဆိုပြုသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်မူ အဆိုပါပိတ်ဆို့မှုကို တရားဝင် နောက်ဆုံးစည်းမျဉ်းအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုမှုငွေကြေးများကို ခဝါချရာတွင် အဓိကပါဝင်ပတ်သက်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး အမေရိကန်၏ဘဏ္ဍာရေးစနစ်နှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ခွင့်များကို အပြီးအပိုင် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရကာ နိုင်ငံတကာငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများကိုလည်း လုံးဝ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဦးအောင်ခင် |last2=ကျော်ကျော်သိန်း |date=2014-09-04 |title=မြန်မာ့ဘဏ်လုပ်ငန်း နှင့် ငွေကြေးခဝါချမှု |url=https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-money-laundering/2438035.html |access-date=2026-09-11 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-09-26 |title=Treasury Withdraws Actions Against Two Burmese Banks |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/tg1720 |access-date=2026-09-11 |website=U.S. Department of the Treasury |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

ထိုသို့ ပြည်ပမှ အရေးယူမှုများရှိလာသကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံဘက်တွင်လည်း အစိုးရက တိကျပြတ်သားသော အရေးယူမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို တိကျစွာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်စွဲဖြင့် ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အာရှဓနဘဏ် နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့၏ ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ခန့်အပ်၍ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပ်နှံငွေများကို တာဝန်ယူ ထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာကာ အဆိုပါဘဏ်များကို သိမ်းဆည်းဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။အကျပ်အတည်းဒဏ်ကို အပြင်းအထန်ခံခဲ့ရသည့် ရိုးမဘဏ်၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့် မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ် တို့မှာမူ လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခံရခြင်းမရှိသော်လည်း ငွေသားရှားပါးမှု၊ ချေးငွေများအမြန်ပြန်ဆပ်ခိုင်းရမှုနှင့် ငွေထုတ်ယူမှုကန့်သတ်ချက်များကြောင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ အလွန်တရာကျပ်တည်းခဲ့ရပြီး ဘဏ်များသည် ၎င်းတို့၏ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ရောင်းချခြင်းနှင့် မတည်ငွေရင်းမြှင့်တင်ခြင်းတို့ဖြင့် အကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ကုစားခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=2005-04-02 |title=Licences of Myanmar May Flower Bank,Asia Wealth Bank withdrawn Refunding of deposits will be commenced beginning 4 April State-owned banks, other private banks conduct banking business as usual |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs2/NLM2005-04-02.pdf |access-date=2026-09-10 |work=The New Light of Myanmar |page=9}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ ဖြစ်ရပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ|၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး]]</text>
      <sha1>o2r2atbch8v3lvnook6tyc5s17fggak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးတူချင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291430</id>
    <revision>
      <id>1052520</id>
      <parentid>1052439</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <origin>1052520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30808" sha1="1a31p3wywopecjdjlfokd0o3izekdjj" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [ချင်းလူမျိုး| &quot;လဲဒူ&quot; ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;၅]&lt;/sup&gt;  ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။  &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>1a31p3wywopecjdjlfokd0o3izekdjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052521</id>
      <parentid>1052520</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <origin>1052521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30812" sha1="33ln0htlk2uvth8kl9fci2bzkrr32ap" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin]]

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [ချင်းလူမျိုး| &quot;လဲဒူ&quot; ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;၅]&lt;/sup&gt;  ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။  &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>33ln0htlk2uvth8kl9fci2bzkrr32ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052522</id>
      <parentid>1052521</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/CobaltEcho9|CobaltEcho9]] ([[User talk:CobaltEcho9|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1052521|1052521]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1052522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30808" sha1="1a31p3wywopecjdjlfokd0o3izekdjj" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [ချင်းလူမျိုး| &quot;လဲဒူ&quot; ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;၅]&lt;/sup&gt;  ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။  &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>1a31p3wywopecjdjlfokd0o3izekdjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052523</id>
      <parentid>1052522</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <origin>1052523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30812" sha1="lyeahjhqft09bw8dw46b5rqz2e2mf5t" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}}

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [ချင်းလူမျိုး| &quot;လဲဒူ&quot; ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ([https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf ၄၄၁])ဖြစ်ကာ၊ သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;၅]&lt;/sup&gt;  ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။  &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>lyeahjhqft09bw8dw46b5rqz2e2mf5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052602</id>
      <parentid>1052523</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30713" sha1="6wk8qt94r5fx0cwzendytie60vgp39n" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}}

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [[ချင်းလူမျိုး| &quot;လဲဒူ&quot; ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>6wk8qt94r5fx0cwzendytie60vgp39n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052643</id>
      <parentid>1052602</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <origin>1052643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30775" sha1="4if3d1j5098rdhvqaisxnrrk4463ga6" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}}

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [[ချင်းလူမျိုး| &quot;[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]&quot; ]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>4if3d1j5098rdhvqaisxnrrk4463ga6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052645</id>
      <parentid>1052643</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <origin>1052645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30772" sha1="qw2ay2qfvp4ihdqxdiwywdf9s0xm2pz" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}}

'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။   လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင်  [ချင်းလူမျိုး| &quot;[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]&quot;  ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot;[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt;ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။

* လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===
လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
a
| valign=&quot;top&quot; |AW
aw
| valign=&quot;top&quot; |B
b
| valign=&quot;top&quot; |C
c
| valign=&quot;top&quot; |D
d
| valign=&quot;top&quot; |E
e
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ë
ë
| valign=&quot;top&quot; |G
g
| valign=&quot;top&quot; |H
h
| valign=&quot;top&quot; |I
i
| valign=&quot;top&quot; |J
j
| valign=&quot;top&quot; |K
k
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
l
| valign=&quot;top&quot; |M
m
| valign=&quot;top&quot; |N
n
| valign=&quot;top&quot; |O
o
| valign=&quot;top&quot; |P
p
| valign=&quot;top&quot; |Q
q
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
r
| valign=&quot;top&quot; |S
s
| valign=&quot;top&quot; |T
t
| valign=&quot;top&quot; |U
u
| valign=&quot;top&quot; |V
v
| valign=&quot;top&quot; |X
x
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Y
y
| valign=&quot;top&quot; |Z
z
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရ(၁၁) လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
သရတွဲ (၁၆)လုံး
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}
မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |R
ရ
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>qw2ay2qfvp4ihdqxdiwywdf9s0xm2pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘောရစ် ပဲချက်ကင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291450</id>
    <revision>
      <id>1052518</id>
      <parentid>1052504</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>148069</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြင်ပလင့်ခ်များ */</comment>
      <origin>1052518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30484" sha1="cubp760qqorjz65ultqkzee93ojy7ox" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ဘောရစ် ဂျော့ဂီယဲဗစ်ခ်ျ ပဲချက်ကင်
| native_name        = Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = [[၁ ဇူလိုင်]] [[၁၉၄၆]]
| birth_place        = [[မားဟိုရော့ဒ်]]၊ ယူကရိန်း အက်စ်အက်စ်အာရ်၊ [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| occupation         = လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ၊ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်
| religion           = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ([[ပင်တေကုတ္တေ]])
| spouse             = 
| children           = ၆
| website            = 
}}

'''ဘောရစ် ဂျော့ဂီယဲဗစ်ခ်ျ ပဲချက်ကင်''' (ရုရှား: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ် [[ဇူလိုင် ၁]] ရက်မွေး) သည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်း [[နာခေါ့ဒကာ]]မြို့၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပြည်ပထွက်ခွာမှု လှုပ်ရှားမှုတွင် ထင်ရှားသော ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;&gt;{{Cite book|last=Островская|first=О.П.|chapter=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|title=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|publisher=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|location=[[ခါဘာရော့ဗ်စ်ခ်]]|date=2017-06-23|pages=65–71|language=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၌ &quot;လောတင်ဘတ် ပြင်ဆင်ချက်&quot; (Lautenberg Amendment) ကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်၊ ထိုပြင်ဆင်ချက်ကြောင့် ယခင်[[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နိုင်ငံများမှ လူပေါင်း ၁ သန်းခန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;&gt;{{Cite web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|website=spasenie.by|author=Михаил Романович|access-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;

== ဇီဝပြရုပ် ==
=== ငယ်ဘဝနှင့် အသင်းတော်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း ===
ဘောရစ် ပဲချက်ကင်ကို စစ်လေသူရဲမိသားစုတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး သူ၏ဖခင် ဘောရစ်သည် ဘောရစ်ကို မွေးဖွားပြီး မကြာမီ ကားမတော်တဆမှုဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ပထမခင်ပွန်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဘောရစ်၏မိခင်သည် အခြားစစ်အရာရှိတစ်ဦးနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ရာ၊ ထိုသူသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း မငြိမ်မသက်မှုများဖြစ်ပွားစဉ် အမိန့်ကို မနာခံမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး [[ဗောရ်ကူတာ]] စခန်းများတွင် ထောင်ဒဏ် ၂၅ နှစ် ချမှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ဘောရစ်သည် နာခေါ့ဒကာမြို့ရှိ ပင်တေကုတ္တေ အသင်းတော်သို့ ရောက်ရှိပူးပေါင်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာဝင်များ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမှု သတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းကာ နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်များထံ တက်ကြွစွာ မျှဝေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;semenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|website=usa.one|author=Виктория Семёнова|date=2020-01-03|access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;

=== ပြည်ပထွက်ခွာရေး လှုပ်ရှားမှုနှင့် အတိုက်အခံများနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်း ===
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ပဲချက်ကင်သည် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များဖြစ်ကြသော ဗာဆီလီ ပတ်ထရူးရှက်ဗ်၊ ဗီ. အေ. ဘူရ်လာချန်ကို၊ ဗလာဒီမီယာ စတက်ပါနော့ဗ်တို့နှင့်အတူ [[မော်စကို]]မြို့ရှိ အစိုးရအတိုက်အခံများနှင့် ဆက်သွယ်ကာ &quot;ပြည်ပထွက်ခွာရေးလှုပ်ရှားမှုကို စနစ်တကျလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ဦးတည်ရန်&quot; အကြံပြုချက်များကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် [[မော်စကို ဟဲလ်ဆင်းကီး အဖွဲ့]]မှ ကိုယ်စားလှယ် အယ်လ်. ဗီ. ဝိုရိုနီနာသည် နာခေါ့ဒကာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှစ၍ ပဲချက်ကင်သည် ပင်တေကုတ္တေဘာသာဝင်များ ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ခွာနိုင်ရေးအတွက် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt; ထိုနှစ်တွင်ပင် ပဲချက်ကင်သည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့အသင်းတော်များကောင်စီ]]နှင့် [[ဟဲလ်ဆင်းကီး သဘောတူညီချက်]]လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော နိုင်ငံအကြီးအကဲများထံ ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း ဘာသာဝင်များ အမြဲမပြတ် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံနေရမှုကို တင်ပြသည့် အယူခံလွှာများ ပေးပို့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;

၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် နီကိုလိုင်း ဂိုရီတွိုင်းနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံထားရသော အတိုက်အခံများဖြစ်သည့် [[အလက်ဇန္ဒား ဂင်းဇ်ဘတ်ဂ်]]၊ [[ယူရီ အော်လော့ဗ်]]နှင့် [[အနာတိုလီ ရှာရန်စကီ]]တို့ကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး ပင်တေကုတ္တေဘာသာဝင်များ၏ ကိုယ်စား ကမ္ဘာ့ခရစ်ယာန်များထံ အယူခံဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt; ထိုနှစ်တွင်ပင် အခြားကွဲပြားသော ဂိုဏ်းခွဲများမှ ခရစ်ယာန်များနှင့်အတူ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသော ခရစ်ယာန်များ ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ထွက်ခွာခွင့်ရရှိရေးအတွက် လူထုဆန္ဒပြ အစာငတ်ခံဆန္ဒပြပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|language=en|journal=The Ukrainian Weekly|date=9 October 1977|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပဲချက်ကင်သည် နာခေါ့ဒကာ စာတိုက်မှတဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|အမေရိကန်သမ္မတ]] [[ဂျင်မီ ကာတာ]]ထံ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် မရှိသူများအား အာရုံစိုက်ပေးပါရန် နှစ်သစ်ကူး ကြေးနန်းစာ ပေးပို့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=987-5-93577-054-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|archive-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ထွက်ခွာလိုသော ဘာသာဝင်များ၏ ဗဟိုဌာနကို ထူထောင်ရန် စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ယင်း၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ပထွက်ခွာလိုသော ဆိုဗီယက် ပင်တေကုတ္တေ အသင်းတော်များ ကောင်စီ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt; ၁၉၇၉ ခုနှစ်အကုန်တွင် ပဲချက်ကင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်နှင့် အစိုးရ၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျ၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီ အစိုးရများထံ ဆိုဗီယက်၏ လက်တွေ့ဘဝ၊ ဘာသာရေးကိစ္စများတွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ မူဝါဒများနှင့် ဘာသာရေးဥပဒေများကို ထုတ်ဖော်တင်ပြသည့် ကြေညာချက်တစ်စောင် ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;

=== အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်မှုများနှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံရခြင်း ===
သူသည် ပြည်ပထွက်ခွာရန် လျှောက်ထားသော ဘာသာဝင်များ ကော်မတီ၏ အတက်ကြွဆုံး အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်အစိုးရသည် မြို့နယ်ဗဟိုသတင်းစာတွင် &quot;အက္ချာဒေါင်း လက်လီလက်ကား ကောက်ကျစ်သူများ&quot; ၊ &quot;အဆင်ပြေရာ ယုံကြည်ချက်များ&quot; ၊ &quot;မနောက်ကျမီ&quot; အစရှိသော ဆောင်းပါးများ ထုတ်ဝေ၍ ပဲချက်ကင်နှင့် သူ၏မိသားစုအား နှိပ်ကွပ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ် ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပဲချက်ကင်သည် နာခေါ့ဒကာမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ် မတ်လအကုန်တွင်&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf}}&lt;/ref&gt; RSFSR ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၉၀.၁ (&quot;ဆိုဗီယက်နိုင်ငံတော်နှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းစနစ်ကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ မဟုတ်မမှန် လုပ်ကြံပြောဆိုမှုများ ဖြန့်ဝေခြင်း&quot;) အရ ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ကျခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;dtic&quot;/&gt; [[အမေရိကန်အသံ]] (Voice of America) ရေဒီယိုဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ စုံစမ်းစစ်ဆေးစဉ်နှင့် တရားခွင်တွင် ပဲချက်ကင်အား သတိလစ်မေ့မြောစေသည့် ဓာတုဆေးဝါးများ (စိတ်ငြိမ်ဆေးများ) အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;

၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပဲချက်ကင် လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ထွက်ခွာခွင့်ရရှိရေးအတွက် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူသည် တရားမဝင် လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှု RSFSR ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၂၁၈ အပိုင်း ၂ အရ ထပ်မံဖမ်းဆီးခံရပြီး အလုပ်စခန်းတွင် ထောင်ဒဏ် ၁.၅ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;

=== သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ===
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ပဲချက်ကင်သည် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်အတွက် &quot;ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း ဘာသာရေးအခြေအနေ&quot; ဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထိုအစီရင်ခံစာကို အမေရိကန်ကွန်ဂရက်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့ပြီးနောက် ပဲချက်ကင်သည် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဂျော့ချ် ရှူးလ်ဇ်]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] တရားသူကြီးချုပ် [[ဝီလျံ ရင်းကွစ်စ်တ်]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt; နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အမေရိကန် ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့နှင့် တွေ့ဆုံရန် ဖိတ်ကြားခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မေလတွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ရော်နယ် ကန့်သလင်း ရီဂန်|ရော်နယ် ရီဂန်]]သည် [[မီးခေးလ် ဂေါ်ဘာချော့ဗ်|ဂေါ်ဘာချော့ဗ်]]နှင့် တွေ့ဆုံရန် ဆိုဗီယက်ယူနီယံသို့ တရားဝင်လာရောက်စဉ် ပဲချက်ကင်သည် ရီဂန်၏ဇနီး [[နန်စီ ရီဂန်]] နှင့် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် တွေ့ဆုံသည့် လူ ၄၀ ပါဝင်သော အတိုက်အခံအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မေ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပဲချက်ကင်သည် ဆိုဗီယက် ပရိုတက်စတင့်များကို ကိုယ်စားပြု၍ နန်စီ ရီဂန်နှင့် ၂ နာရီနီးပါး ဆွေးနွေးခဲ့ပြီးနောက် နန်စီ ရီဂန်က ပဲချက်ကင်အား အမေရိကန်ကွန်ဂရက်တွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;gura&quot;&gt;{{Cite journal|last=Гура|first=В.О.|title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|journal=Гілея: науковий вісник|location=[[ကီးဗ်]]|year=2018|issue=135|pages=171–175|language=uk|issn=2076-1554|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=UJRN&amp;P21DBN=UJRN&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&amp;Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}&lt;/ref&gt;

၁၉၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပဲချက်ကင်သည် သူ၏မိသားစုတစ်စုလုံးနှင့်အတူ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt; ဩဂုတ် ၄ ရက်နေ့တွင် သူသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်]]တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း ဘာသာဝင်များအား မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာကို မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Фото|language=ru|website=russiainphoto.ru|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}&lt;/ref&gt; ကွန်ဂရက်အဖွဲ့ဝင်များ၊ ဆီးနက်တာများနှင့် သံတမန်များနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt; ထိုဆွေးနွေးမှုများ၏ ရလဒ်အဖြစ်&lt;ref&gt;{{Cite news|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|language=ru|newspaper=Диаспора. Славянская общественная газета.|author=Виталий Футорный|date=11 August 2013|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်မှ ဒီမိုကရက်တစ် ဆီးနက်တာ [[ဖရန့်ခ် လောတင်ဘတ်]] ကို အစွဲပြု၍ &quot;လောတင်ဘတ် ပြင်ဆင်ချက်&quot; ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုပြင်ဆင်ချက်၏ ပထမဆယ်စုနှစ်အတွင်း ဘာသာရေးဒုက္ခသည် ၃၅၀,၀၀၀ ခန့် အမေရိကန်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;semenova&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ အရေအတွက်မှာ ၁ သန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt; နာခေါ့ဒကာမြို့မှ ပင်တေကုတ္တေဘာသာဝင်များ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ခွာမှုသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ကလေးငယ်များမပါ လူကြီး ၁၅၂ ဦး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နာခေါ့ဒကာမှ အခြားလူကြီး ၄၅ ဦး ထပ်မံထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;

=== အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရှိစဉ် ပဲချက်ကင်သည် ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခု ဖန်တီးခဲ့ပြီး ပြည်ပထွက်ခွာရေး ကြိုးပမ်းစဉ်အတွင်း ဖမ်းဆီးခံရမှုနှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံရမှု အသေးစိတ်များကို ဖော်ပြခဲ့ကာ&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Персональный сайт Бориса Перчаткина|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}&lt;/ref&gt; ခရစ်ယာန် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ARRC (American-Russian Relief Committee) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&amp;pg=PA21|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|publisher=U.S. Government Printing Office|year=2007|language=en|isbn=987-0-16-077910-7}}&lt;/ref&gt; သူသည် သူ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သော &quot;မီးလျှံလမ်းများ&quot; (Paths of Fire) ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ဘောရစ် ပဲချက်ကင်သည် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဌာနနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ကော်မရှင်တို့မှ တာဝန်ရှိသူများနှင့်အတူ ယူကရိန်းနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒီ ခရစ်ယာန်များ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမှု၊ အစားထိုး အရပ်ဘက်ဝန်ဆောင်မှု ပိတ်ပင်ခံရမှု၊ အတင်းအဓမ္မ စစ်ထဲသွင်းခံရမှု၊ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမှုနှင့် တိုက်ပွဲဝင်ရန် ငြင်းဆန်မှုကြောင့် တရားစွဲဆိုခံရမှုများကို သတင်းပို့ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘောရစ် ပဲချက်ကင်သည် [[Uniting for Ukraine|U4U]] အစီအစဉ်ဖြင့် အမေရိကန်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယူကရိန်း ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒီ ခရစ်ယာန်များအတွက် သီးသန့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ကိုတာ သတ်မှတ်ပေးရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|access-date=2025-11-27|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းချက်များ ==
နိုဘယ်ဆုရှင် သိပ္ပံပညာရှင် [[အန်ဒရဲ ဆာခါရော့ဗ်]] သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော &quot;သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ တာဝန်ယူမှု&quot; ဆောင်းပါးတွင် ဆိုဗီယက် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများအနက် ဘောရစ် ပဲချက်ကင် အား ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|archive-date=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;

== မှတ်စုများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{Cite journal|author=Michael Rowe|title=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|journal=Religion in Communist Lands|date=2008-01-02|volume=11|issue=3|pages=337–339|language=en|doi=10.1080/09637498308431098}}
* {{Cite journal|author=Catherine Wanner|title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|journal=Canadian-American Slavic Studies|publisher=Brill Schöningh|date=2010-01|volume=44|issue=1–2|pages=44–66|language=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}}
* {{Cite news|author=Special To the New York Times|title=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|newspaper=The New York Times|date=1979-09-05|access-date=2025-12-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|archive-date=2018-03-10}}

{{Authority control}}

{{Lifetime|၁၉၄၆}}</text>
      <sha1>cubp760qqorjz65ultqkzee93ojy7ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာနယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291462</id>
    <revision>
      <id>1052535</id>
      <parentid>1052508</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1052535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36977" sha1="5pbbef1vox27jf9pof3mofsa9peakc1" xml:space="preserve">[[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) တစ်ခု၏ ကာနယ် (kernel) သည် [[ဖန်ရှင်|အရင်းအမြစ်စု]] (domain) အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်]] (element) များက [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) တွင် မည်သို့ ဆက်စပ်သွားသည်ကို ဖော်ပြသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), pp. 27–29.&lt;/ref&gt; ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်စုမှ ၎င်း၏ပုံရိပ်ဆီသို့ အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) ကို မပြောင်းလဲဘဲ ထိန်းသိမ်းပေးသည်။ 

အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံများတွင် အခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ပါဝင်သောအခါ ကာနယ်သည် ပုံရိပ်အတွင်းရှိ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 75.&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]ကို ၎င်းတို့၏ မော်ဂျူလို &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ဆီသို့ ပုံဖော်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် စုံကိန်းပြည့်များ (even integers) ကို ၎င်း၏ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၎င်းစုံကိန်းပြည့်များသည် ထပ်တူရ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဆီသို့ ပုံဖော်ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 240.&lt;/ref&gt; ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သည် (injective) ဆိုသည့် အချက်သည် ကာနယ်အတွင်း၌ ထပ်တူရအစုဝင်သာ ပါဝင်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်က ကာနယ်ကို ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းမှ မည်မျှကွာဝေးနေကြောင်း တိုင်းတာသည့် အရာတစ်ခု ဖြစ်စေသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 97.&lt;/ref&gt;

ကာနယ်များသည် တိကျသော တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ အုပ်စုများအတွက် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ (normal subgroups)&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 82.&lt;/ref&gt; နှင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) အတွက် နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များ (two-sided ideals)&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 239–247.&lt;/ref&gt; ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်း၏ မူလပုံရိပ်က အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ရန် မလုံလောက်သော ယေဘုယျ တည်ဆောက်ပုံများအတွက် ကာနယ်ကို ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (congruence relation) တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), pp. 27–29.&lt;/ref&gt;

ကာနယ်များသည် စားလဒ် အရာဝတ္ထုများ (quotient objects) သို့မဟုတ် စားလဒ် အက္ခရာသင်္ချာများ (quotient algebras) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန် ခွင့်ပြုသည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem on homomorphisms) က ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ ပုံရိပ်သည် ကာနယ်ဖြင့်စားထားသော စားလဒ် (quotient) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည် (isomorphic) ဟု ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), pp. 27–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 97.&lt;/ref&gt;

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

=== အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Group homomorphisms) ===
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; တို့ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ဟု သတ်မှတ်မည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), pp. 23, 37–39.&lt;/ref&gt; [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;f: G \to H&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f(ab)=f(a)f(b)&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသော [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 125.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;e_H&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]]အဖြစ် ထားရှိမည်။ &lt;math&gt;\ker f&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ်သည် &lt;math&gt;\{e_H\}&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
: &lt;math&gt; \ker f = \{g \in G : f(g) = e_{H}\} .&lt;/math&gt;

ထပ်တူရ &lt;math&gt;e_G \in G&lt;/math&gt; သည် ကာနယ်တွင် အမြဲ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hungerford (2014), p. 263.&lt;/ref&gt; ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်ရန်အတွက် &lt;math&gt;\ker f = \{e_G\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းသည် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Hungerford (2014), p. 264.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;\ker f&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအချက်က [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) &lt;math&gt;G/\ker f&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းရန် ခွင့်ပြုပေးသည်။ ထိုစားလဒ်အုပ်စုသည် &lt;math&gt;f(G)&lt;/math&gt; နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 97.&lt;/ref&gt;

=== ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Ring homomorphisms) ===
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့ကို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]ဟု သတ်မှတ်မည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), pp. 167, 172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 223–224.&lt;/ref&gt; [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;f: R \to S&lt;/math&gt; သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) နှစ်ခုစလုံးကို ထိန်းသိမ်းပေးသည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 171.&lt;/ref&gt; ၎င်း၏ ကာနယ်သည် သုည [[အစုဝင်]] (zero element) &lt;math&gt;0_S&lt;/math&gt; ၏ မူလပုံရိပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 238.&lt;/ref&gt; ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
: &lt;math&gt; \operatorname{ker} f = \{r \in R : f(r) = 0_{S}\} .&lt;/math&gt;

ကာနယ်သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကွင်းပိုင်းများ (subrings) သည် မူလကွင်း၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) ကို မျှဝေသုံးစွဲရမည်ဟူသော သတ်မှတ်ချက်အရ ကာနယ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကွင်းပိုင်းတစ်ခု မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတွင် ထပ်တူရအစုဝင် ပါဝင်လေ့မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) &lt;math&gt;R/\ker f&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 239–247.&lt;/ref&gt;

=== မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ နှင့် မော်ဂျူးများ (Linear maps and modules) ===
&lt;math&gt;V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; တို့ကို [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ဟု သတ်မှတ်မည်။&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), pp. 274–275.&lt;/ref&gt; [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) &lt;math&gt;T: V \to W&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက်&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 282.&lt;/ref&gt; ကာနယ် သို့မဟုတ် သုညရပ်ဝန်း (null space)&lt;ref&gt;Axler (2024), p. 59.&lt;/ref&gt; သည် သုည[[ဗက်တာ]] (zero vector) &lt;math&gt;\mathbf{0}_W&lt;/math&gt; ၏ မူလပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
: &lt;math&gt; \ker T = \{\mathbf{v} \in V : T(\mathbf{v}) = \mathbf{0}_{W}\} . &lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\ker T&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ၏ မျဉ်းဖြောင့် ရပ်ဝန်းပိုင်း (linear subspace) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) &lt;math&gt;V/\ker T&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;\dim(V) = \dim(\ker T) + \dim(\text{im } T)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 413.&lt;/ref&gt; 

အလားတူပင် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အတွက် မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (module homomorphism) &lt;math&gt;\varphi: M \to N &lt;/math&gt; တွင် တူညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ကာနယ်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုကာနယ်သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း (submodule) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 345–346.&lt;/ref&gt;

== ဥပမာများ (Examples) ==

* &lt;math&gt;f: \mathbb{Z}_6 \to \mathbb{Z}_2&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;g \mapsto g \pmod 2&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထို့နောက် &lt;math&gt;\ker f = \{0,2,4\}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ စားလဒ် &lt;math&gt;\mathbb{Z}_6 / \ker f&lt;/math&gt; တွင် အစုဝင်နှစ်ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}_2&lt;/math&gt; နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 78–80.&lt;/ref&gt;
* [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) &lt;math&gt;\varphi: G \to H&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\ker \varphi = \{e_G\}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အသေးအဖွဲ အုပ်စု (trivial group) ဆီသို့ သွားသော [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\ker \varphi = G&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 78–80.&lt;/ref&gt;
* &lt;math&gt;\varphi(x,y) = x&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\varphi: \mathbb{R}^2 \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; တွင် ကာနယ် &lt;math&gt;(0,y)&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;-ဝင်ရိုး (y-axis) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 78–80.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hungerford (2014), p. 263.&lt;/ref&gt;
* &lt;math&gt;x \mapsto e^{2\pi ix}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ပေးသော ဖန်ရှင် &lt;math&gt;f: \mathbb{R} \to S^1&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]][[အစု]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၎င်းက &lt;math&gt;\mathbb{R}/\mathbb{Z} \cong S^1&lt;/math&gt; ကို ရရှိစေသည်။&lt;ref&gt;Rotman (2002), p. 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rotman (2002), pp. 86–87.&lt;/ref&gt;
* ပါမြူတေးရှင်းတစ်ခုကို ၎င်း၏စုံမသဘာဝဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (surjective homomorphism) &lt;math&gt;\epsilon: S_n \to \mathbb{Z}_2&lt;/math&gt; သည် အလှည့်ကျ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (alternating group) &lt;math&gt;A_n&lt;/math&gt; ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။ အဆိုပါ အလှည့်ကျ အုပ်စုတွင် စုံကိန်းဖြစ်သော ပါမြူတေးရှင်းများ (even permutations) ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 106–111.&lt;/ref&gt;
* ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) &lt;math&gt;GL(n, \mathbb{R})&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbb{R}^\times&lt;/math&gt; သို့ သွားသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) ပုံဖော်မှုသည် အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) &lt;math&gt;SL(n,\mathbb{R})&lt;/math&gt; ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဤအထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စုတွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရှိသော [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Rotman (2002), p. 76.&lt;/ref&gt;
* [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ကို ၎င်းတို့၏ အတွင်း [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (inner automorphisms) ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; မှ ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (automorphism group) &lt;math&gt;\text{Aut}(G)&lt;/math&gt; သို့ သွားသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် ဗဟို (center) &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 133–134.&lt;/ref&gt;
* &lt;math&gt;p(x) \mapsto p(0)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;\varphi: \mathbb{Q}[x] \to \mathbb{Q}&lt;/math&gt; သည် သုည ကိန်းသေကိန်းပိုင်း (constant term) ပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (polynomials) ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 240.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hungerford (2014), p. 155.&lt;/ref&gt;
* [[ကိန်းစစ်]] ပိုလီနိုမီရယ်များ (real polynomials) အပေါ်ရှိ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာခြင်း အော်ပရေတာ (derivative operator) &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; သည် ကိန်းသေ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (constant functions) ကို ၎င်း၏ ကာနယ်အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;Axler (2024), p. 59.&lt;/ref&gt;

== စားလဒ် အက္ခရာသင်္ချာများ နှင့် ကာနယ် တည်ဆောက်ပုံများ (Quotient algebras and Kernel structures) ==
&lt;math&gt;K = \ker f&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;f: G \to H&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ဖိုက်ဘာ_(Fiber)|ဖိုက်ဘာများ]] (fibers) သည် စားလဒ် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] &lt;math&gt;G/K&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 74, 76–77, 80–82.&lt;/ref&gt; မည်သည့် &lt;math&gt;u \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ဤဖိုက်ဘာများသည် ဘယ်နှင့် ညာ [[ကိုဆက်|ကိုဆက်များ]] (left and right cosets) ဖြစ်သော &lt;math&gt;uK = Ku&lt;/math&gt; များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 74, 76–77, 80–82.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hungerford (2014), pp. 237–239.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 97.&lt;/ref&gt; ကိုဆက်များအပေါ်ရှိ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] တွက်ချက်မှုများ (group operations) ကို &lt;math&gt;uK \circ vK = (uv)K&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 74, 76–77, 80–82.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 138.&lt;/ref&gt;

ဤတွက်ချက်မှုများ မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ဖြစ်ရန်အတွက် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) အောက်တွင် အပိတ် (closed) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ၎င်းဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် မူမှန်[[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အုပ်စုတစ်ခု၏ ကာနယ်တိုင်းသည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း (natural projection) &lt;math&gt;\pi: G \to G/K&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 74, 76–77, 80–82.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 82.&lt;/ref&gt; 

အလားတူပင် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော (arbitrary) အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စုပိုင်း (additive subgroup) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ၏ ကိုဆက်များကို ရယူရာတွင် ကွင်း[[မြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) &lt;math&gt;(r+I)(s+I) = rs + I&lt;/math&gt; ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း သေချာစေရန် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် အလိုရှိရာ ဘယ်နှင့် ညာ မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 239–247.&lt;/ref&gt; ထိုကဲ့သို့သော အစုပိုင်းများကို အိုင်ဒီးလ်များ (ideals) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းမှာ အိုင်ဒီးလ်များသည် ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကာနယ်များ အတိအကျဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 239–247.&lt;/ref&gt; 

ပထမ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ် (first isomorphism theorem) အရ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\mu(uK)=f(u)&lt;/math&gt; သည် မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;\mu: G/K \to f(G)&lt;/math&gt; ကို ပေးစွမ်းသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 97.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fraleigh &amp; Katz (2003), p. 307.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 345–349.&lt;/ref&gt;

== တိကျသော ကိန်းစဉ် (Exact sequence) ==
ကာနယ်များသည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]]နှင့် ပုံဖော်မှုများ၏ ကိန်းစဉ် (sequence of modules and maps) &lt;math&gt;A \xrightarrow{\psi} B \xrightarrow{\varphi} C&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;\text{im } \psi = \ker \varphi&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နေရာတွင် တိကျသည်။ တိကျသော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;\cdots \to X_{n-1} \to X_n \to X_{n+1} \to \cdots&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် နေရာတိုင်းတွင် တိကျသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 378–380.&lt;/ref&gt;

သုည မော်ဂျူး (zero module) ဆီသို့ သို့မဟုတ် ၎င်းမှ လာသော [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အရာများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Rotman (2002), p. 435.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သည် အသေးအဖွဲ အရာဝတ္ထု (trivial object) သို့မဟုတ် သုည မော်ဂျူးကို ကိုယ်စားပြုသည့် နေရာများတွင် ကိန်းစဉ်များဖြစ်သည့် &lt;math&gt;0 \to A \xrightarrow{f} B&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;B \xrightarrow{g} C \to 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;0 \to A \xrightarrow{h} B \to 0&lt;/math&gt; တို့သည် အသီးသီးအားဖြင့် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်ခြင်း၊ &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်ခြင်း နှင့် &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]ဖြစ်ခြင်း တို့ကို ကိုက်ညီဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 378–380.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rotman (2002), p. 436.&lt;/ref&gt; 

အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ် (short exact sequence) &lt;math&gt;0 \to A \xrightarrow{\psi} B \xrightarrow{\varphi} C \to 0&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ဖြင့် တိုးချဲ့ချက် (extension) တစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြသည်။ သို့မဟုတ် ယင်း၏ ပြောင်းပြန်အနေဖြင့်လည်း ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), pp. 378–380.&lt;/ref&gt; ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A \cong \psi(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\psi(A)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\varphi&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Rotman (2002), p. 436.&lt;/ref&gt;

== အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ (Universal algebra) ==
အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (universal algebra) တွင် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) &lt;math&gt;\langle A, F \rangle&lt;/math&gt; ၌ အခြေခံ[[အစု|အစုများ]] (underlying sets) နှင့် ကွဲပြားသော ထည့်သွင်းရမည့် ကိန်းအရေအတွက်များ (arities) ပါရှိသည့် အညွှန်းတပ် တွက်ချက်မှုများ (indexed operations) ပါဝင်သည်။ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;f: A \to B&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ဆင်တူသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ၏ တွက်ချက်မှုများကို လိုက်နာသည်။&lt;ref&gt;Burris &amp; Sankappanavar (2012), p. 23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), pp. 11–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burris &amp; Sankappanavar (2012), p. 28.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), p. 20.&lt;/ref&gt; 

&lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ်သည် အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (congruence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;A \times A&lt;/math&gt; ၏ အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ တူညီသော အစုဝင်ဆီသို့ ပုံဖော်ခံရသည့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အစီအစဉ်ကျအတွဲများ]] (ordered pairs) ဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref&gt;Burris &amp; Sankappanavar (2012), p. 44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McKenzie, McNulty &amp; Taylor (1987), pp. 27–29.&lt;/ref&gt;
: &lt;math&gt;\ker f = \left\{\left(a, b\right) \in A \times A : f(a) = f\left(b\right)\right\}\mbox{.}&lt;/math&gt;
စားလဒ် အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A/\ker f&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) အပေါ်တွင် အလုပ်လုပ်ပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]]နှင့် သဘာဝအရ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Burris &amp; Sankappanavar (2012), p. 36.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burris &amp; Sankappanavar (2012), pp. 44–46.&lt;/ref&gt;

== ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (Category theory) ==

=== မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကာနယ်များ (Kernels of morphisms) ===
သုည အရာဝတ္ထုများ (zero objects) ပါဝင်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီများ]] (categories) တွင် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; မော်ဖစ်ဇင် (morphism) သည် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) &lt;math&gt;0: A \to 0 \to B&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Vakil (2024), pp. 29–30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vakil (2024), p. 35.&lt;/ref&gt; သုည အရာဝတ္ထုများ ဆိုသည်မှာ အခြားသော အရာဝတ္ထုတိုင်းဆီသို့ သွားရန်နှင့် ၎င်းတို့ထံမှ လာရန်အတွက် တိကျစွာ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီသာ ရှိသော အရာဝတ္ထုများကို ဆိုလိုသည်။&lt;ref&gt;Vakil (2024), pp. 53–54.&lt;/ref&gt;

မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: B \to C&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ ကာနယ်သည် &lt;math&gt;f \circ i = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) &lt;math&gt;i: A \to B&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;f \circ j = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မည်သည့် &lt;math&gt;j: Z \to B&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;j = i \circ k&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော &lt;math&gt;k: Z \to A&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိသည်။&lt;ref&gt;Vakil (2024), pp. 53–54.&lt;/ref&gt; 

မော်ဖစ်ဇင် လားရာများကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ပါက ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (additive category) သည် မော်ဖစ်ဇင်များကို [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] ဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုသို့သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တိုင်း၌ ကာနယ်နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ် ပါရှိပြီး [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) နှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တိုင်းသည် မူမှန် (normal) နှင့် ဒွန်တွဲမူမှန် (conormal) အသီးသီး ဖြစ်နေပါက အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;Vakil (2024), pp. 53–54.&lt;/ref&gt;

=== ညီမျှပိုင်းများ နှင့် ကာနယ်အတွဲများ (Equalizers and Kernel pairs) ===
&lt;math&gt;f, g: A \to B&lt;/math&gt; အတွက် ညီမျှပိုင်း (equalizer) သည် &lt;math&gt;f \circ e = g \circ e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အရာဝတ္ထု (universal object) &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; နှင့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;e: E \to A&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ညီမျှပိုင်းများသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော (monic) အရာများ ဖြစ်ကြရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Awodey (2006), pp. 54–57.&lt;/ref&gt; [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]]အတွက် ကာနယ်သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခုနှင့် သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (zero homomorphism) တို့ကြားရှိ ညီမျှပိုင်း အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Awodey (2006), pp. 54–57.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Riehl (2017), p. 139.&lt;/ref&gt;

ပူးလ်ဘက်များ (pullbacks) ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ်အတွဲ (kernel pair) သည် ဤမော်ဖစ်ဇင်နှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်ကို တွဲဖက်ထားသော ပူးလ်ဘက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Riehl (2017), p. 103.&lt;/ref&gt;

=== ဖန်တာများ၏ ကာနယ်များ (Kernels of functors) ===
[[ဖန်တာ]] (functor) &lt;math&gt;F: \bold{C} \to \bold{D}&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက်&lt;ref&gt;Awodey (2006), p. 8.&lt;/ref&gt; ထပ်တူညီမှု ကတ်တဂိုရီ (congruence category) &lt;math&gt;\sim_F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F(f) = F(g)&lt;/math&gt; ဖြစ်သော နေရာရှိ တူညီသည့် [[ဖန်ရှင်|အရင်းအမြစ်များ]] (domains) နှင့် ပစ်မှတ်များ (codomains) ကို မျှဝေသုံးစွဲသည့် မော်ဖစ်ဇင်များကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ ကာနယ်သည် &lt;math&gt;\bold{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှု &lt;math&gt;\sim_F&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Awodey (2006), pp. 71–72.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}
* Awodey, Steve (2006). Category theory. Oxford: Clarendon Press.
* Axler, Sheldon (2024). Linear Algebra Done Right (4th ed.). New York: Springer.
* Burris, Stanley; Sankappanavar, H. P. (2012). A Course in Universal Algebra (Millennium ed.). S. Burris and H.P. Sankappanavar.
* Dummit, David Steven; Foote, Richard M. (2004). Abstract algebra (3rd ed.). Hoboken, NJ: Wiley.
* Fraleigh, John B.; Katz, Victor J. (2003). A first course in abstract algebra (7th ed.). Boston: Addison-Wesley.
* Hungerford, Thomas W. (2014). Abstract Algebra: an introduction (3rd ed.). Boston, MA: Brooks/Cole, Cengage Learning.
* McKenzie, Ralph; McNulty, George F.; Taylor, Walter (1987). Algebras, lattices, varieties. Monterey, CA: Wadsworth &amp; Brooks/Cole Advanced Books &amp; Software.
* Riehl, Emily (2017). Category Theory in Context. Mineola, New York: Dover Publications.
* Rotman, Joseph J. (2002). Advanced modern algebra. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
* Vakil, Ravi (2024). The Rising Sea: Foundations of Algebraic Geometry.

[[Category:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>5pbbef1vox27jf9pof3mofsa9peakc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291464</id>
    <revision>
      <id>1052528</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် စတုရန်း[[ကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) အပေါ် မူတည်သည့် ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41047" sha1="1z9cjefca15rgc5zy2bvhxgt6hhvn9h" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် စတုရန်း[[ကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) အပေါ် မူတည်သည့် [[စကေလာ]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်]] (scalar-valued function) တစ်ခုဖြစ်ပြီး စတုရန်းကိန်းအုံများနှင့် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) များကို လေ့လာရန်အတွက် အခြေခံကျသည်။

[[ကိန်းအုံ]] (matrix) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ယေဘုယျအားဖြင့် &lt;math&gt;\det(A)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;\det A&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;|A|&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုကြသည်။ &lt;math&gt;n \le 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\begin{aligned}
\det[a]&amp;=a \qquad (n=1),\\[10pt]
\det \begin{bmatrix} a &amp; b\\c &amp; d \end{bmatrix}&amp;= ad-bc \qquad (n=2),\\[10pt]
\det \begin{bmatrix}
a &amp; b &amp; c \\
d &amp; e &amp; f \\
g &amp; h &amp; i
\end{bmatrix} &amp;= aei + bfg + cdh - ceg - bdi - afh \qquad (n=3).
\end{aligned}
&lt;/math&gt;

စတုရန်းကိန်းအုံ နှစ်ခု မြှောက်လဒ် (product) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ၎င်းတို့၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို မြှောက်ထားသော မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင်များပါဝင်သော ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညမဟုတ်မှသာလျှင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံ ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ရှိသောကြောင့် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ဖြစ်သည်။ 

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ဖန်ရှင် (multilinear function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတန်း (row) တစ်ခုစီနှင့် တိုင် (column) တစ်ခုစီအပေါ် မူတည်၍ မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက် (Laplace expansion) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) ဟုခေါ်သော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးငယ်များ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို ဂေါက်ရှန်း ပယ်ဖျက်ခြင်း (Gaussian elimination) သို့မဟုတ် ဆင်ဂူလာတန်ဖိုး ခွဲခြမ်းမှု (singular value decomposition) တို့ကို အသုံးပြု၍ ထိရောက်စွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။ 

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများသည် သင်္ချာဘာသာရပ် အနှံ့အပြားတွင် ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများစနစ်]] (linear system) ကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule)၊ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ (eigenvalues) အဖြစ် ကိန်းရင်းများ (roots) ပါဝင်သည့် ဝိသေသ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) နှင့် အထပ်ထပ် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (multiple integrals) တွင် ကိန်းရှင်များ (variables) ပြောင်းလဲခြင်းအတွက် ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Jacobian determinant) တို့ ပါဝင်သည်။

== အတိုင်းအတာနိမ့် (Low dimension) ==

=== အတိုင်းအတာ &lt; 2 (Dimension &lt; 2) ===
&lt;math&gt;0 \times 0&lt;/math&gt; ရှိသော ဗလာ [[ကိန်းအုံ]] (empty matrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို 1 ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ &lt;math&gt;1 \times 1&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခုတွင် [[အစုဝင်]] တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်ပြီး ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ထိုအစုဝင်နှင့် ညီမျှသည်။
&lt;math display=block&gt;\det [a] = a.&lt;/math&gt;

=== 2 x 2 ကိန်းအုံများ (Two by two matrices) ===
&lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det \begin{bmatrix} a &amp; b \\ c &amp; d \end{bmatrix} = ad - bc.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ၏ အဓိက အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) တစ်ခုအတွင်း [[ဗက်တာ]] (vector) နှစ်ခုဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အနားပြိုင်စတုဂံ၏ ဧရိယာ (area) ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်။ တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\textstyle\begin{bmatrix} a \\c\end{bmatrix}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\textstyle\begin{bmatrix} b \\d\end{bmatrix}&lt;/math&gt; တို့သည် အနားပြိုင်စတုဂံတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ၎င်း၏ ဧရိယာသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး &lt;math&gt;ad - bc&lt;/math&gt; ၏ [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် လက္ခဏာပါသော ဧရိယာကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။

=== 3 × 3 ကိန်းအုံများ (3 × 3 matrices) ===
လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်းအရ &lt;math&gt;3 \times 3&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;
\begin{vmatrix}
a&amp;b&amp;c\\d&amp;e&amp;f\\g&amp;h&amp;i
\end{vmatrix}
= aei + bfg + cdh - ceg - bdi - afh.&lt;/math&gt;

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ==

&lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; စတုရန်း[[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် [[စကေလာ]] (scalar) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\det(A)&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;|A|&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ 

=== မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ(Multiplicative property) ===
ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် စတုရန်းကိန်းအုံများအပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) စကေလာတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကိန်းအုံများ၏ မြှောက်လဒ်ကို ၎င်းတို့၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\det (AB)=\det(A)\det(B)&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး တြိဂံပုံ ကိန်းအုံ (triangular matrix) တိုင်းကို ၎င်း၏ ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။

=== အခြေခံ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Elementary transformations) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။
* ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ 1 ဖြစ်သည်။
*  အတန်းတစ်ခုကို စကေလာတစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အဆိုပါ စကေလာဖြင့် မြှောက်စေသည်။
*  အတန်းတစ်ခု၏ စကေလာ ဆတိုးကိန်း (scalar multiple) ကို အခြားအတန်းတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မပြောင်းလဲစေပေ။
*  အတန်းနှစ်ခုကို ဖလှယ်ခြင်း (exchanging) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို −1 ဖြင့် မြှောက်စေသည်။
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဂေါက်ရှန်း ပယ်ဖျက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို တွက်ချက်ခြင်းအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် အဆိုပါ အခြေခံ တွက်ချက်မှုများ (elementary operations) ကို အသုံးပြု၍ မည်သည့်ကိန်းအုံကိုမဆို အတန်းအဆင့်ပုံစံ (row echelon form) ဖြစ်သည့် တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးသည်။

=== လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း(Leibniz formula) ===
လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မသိကိန်းများစွာပါ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (multivariate polynomial) တစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြချက်တစ်ခု ပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(A)=\sum_{\sigma \in S_n}\operatorname{sgn}(\sigma) \prod_{i=1}^n a_{i,\sigma(i)},&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းတွင် ပေါင်းလဒ်သည် &lt;math&gt;\{1,\ldots,n\}&lt;/math&gt; ၏ ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် သက်ရောက်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;\operatorname{sgn}(\sigma)&lt;/math&gt; သည် လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) ဖြစ်သည်။
လေဗီ-ချီဗီတာ သင်္ကေတ (Levi-Civita symbol) &lt;math&gt;\varepsilon_{i_1,\ldots,i_n}&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \sum_{i_1,\ldots,i_n} \varepsilon_{i_1\cdots i_n} a_{1,i_1} \!\cdots a_{n,i_n}.&lt;/math&gt;

=== အလှည့်ကျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ပုံစံ (Alternating multilinear form) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အလှည့်ကျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ပုံစံ (alternating multilinear form) ဖြစ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံပေါ်တွင် 1 နှင့် ညီမျှသည်။ ၎င်းသည် တိုင်တစ်ခုစီ၌ အမှီအခိုကင်းစွာဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်သောကြောင့် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ (multilinear) ဟုခေါ်သည်။ တိုင်နှစ်ခု တူညီနေပါက တန်ဖိုး 0 ရရှိသောကြောင့် အလှည့်ကျ (alternating) ဟုခေါ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

=== တိုက်ရိုက်ရရှိသော အကျိုးဆက်များ (Immediate consequences) ===
* အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် တစ်ပြေးညီ [[ဖန်ရှင်]] (homogeneous function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\det(cA) = c^n\det(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* မည်သည့် တိုင် သို့မဟုတ် အတန်း စုံတွဲကိုမဆို အချင်းချင်း ဖလှယ်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို −1 ဖြင့် မြှောက်စေသည်။
* [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများအတွက် တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) ဖြစ်နေပါက အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ 0 ဖြစ်သည်။
* တိုင်တစ်ခု သို့မဟုတ် အတန်းတစ်ခု၏ စကေလာ ဆတိုးကိန်းကို အခြားတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိစေပေ။
* တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A) = \prod_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ထရန်စပို့စ် နှင့် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (Transpose and Multiplicativity) ===
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးနှင့် ညီမျှသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A^\textsf{T}) = \det(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicative) ရှိသည်။ &lt;math&gt;\det(AB) = \det(A) \det(B)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညမဟုတ်သည့်အခါမှသာ အတိအကျ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;\det(A^{-1}) = \det(A)^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများ၏ အစုသည် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (general linear group) &lt;math&gt;\operatorname{GL}_n&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး 1 ရှိသော ကိန်းအုံများသည် အထူး မျဉ်းဖြောင့်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (special linear group) &lt;math&gt;\operatorname{SL}_n&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။

=== လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက် နှင့် အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံ (Laplace expansion and Adjugate matrix) ===
လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက်သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် ဖြန့်ထုတ်ဖော်ပြသည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် အတန်းတစ်လျှောက် ဖြန့်ထုတ်လိုက်ပါက၊
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \sum_{j=1}^n (-1)^{i+j} a_{i,j} M_{i,j},&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းရှိ မိုင်နာ (minor) &lt;math&gt;M_{i,j}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် အတန်း နှင့် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်တို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းမှ ရရှိလာသော &lt;math&gt;(n-1) \times (n-1)&lt;/math&gt; ကိန်းအုံပိုင်း (submatrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ ကိန်းပိုင်း &lt;math&gt;(-1)^{i+j}M_{i,j}&lt;/math&gt; ကို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) ဟုခေါ်သည်။

အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံ (adjugate matrix) &lt;math&gt;\operatorname{adj}(A)&lt;/math&gt; သည် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါဝင်သော ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ပြောင်းပြန်အတွက် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ပုံသေနည်းတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။
&lt;math display=block&gt;A^{-1} = \frac{1}{\det A}\operatorname{adj}(A).&lt;/math&gt;

=== အကွက် ကိန်းအုံများ နှင့် ကိန်းအုံ ပေါင်းလဒ်များ (Block matrices and Matrix sums) ===
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အကွက် ကိန်းအုံ (block matrix) တစ်ခုအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det\begin{bmatrix}A&amp; B\\ C&amp; D\end{bmatrix} = \det(A) \det(D - C A^{-1} B).&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့သည် ဖလှယ်၍ရသည် (commute) ဆိုပါက ဤညီမျှခြင်းကို &lt;math&gt;\det(AD - BC)&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။

ဆေးလ်ဗက်စတာ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သီအိုရမ် အရ &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n \times m&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det(I_m + AB) = \det(I_n + BA).&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;A+B&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးအတွက် ရိုးရှင်းသော ပုံသေနည်း မရှိပေ။ သို့ရာတွင် မင်ကော့စကီး၏ မညီမျှခြင်း အရ အပေါင်း-ဆီမီး-တိကျသော (positive semidefinite) ကိန်းအုံများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;\sqrt[n]{\det(A+B)}\geq\sqrt[n]{\det(A)}+\sqrt[n]{\det(B)}&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုပြသသည်။

== အခြားသဘောတရားများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties in relation to other notions) ==

=== ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (Eigenvalues and characteristic polynomial) ===
&lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းထွေး]] [[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ ဖြစ်သော &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် ၎င်းတို့၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အထပ်ထပ်ပါဝင်မှုများ (algebraic multiplicities) ဖြင့် ရေတွက်ထားသည်။
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \prod_{i=1}^n \lambda_i.&lt;/math&gt;
ဝိသေသ [[ပိုလီနိုမီရယ်]]ကို &lt;math&gt;\chi_A(t) = \det(t I - A)&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းရင်းများသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ အတိအကျပင်ဖြစ်သည်။

=== ထရေ့စ် (Trace) ===
ထရေ့စ် (trace) &lt;math&gt;\operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt; သည် ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေး ကိန်းအုံများအတွက် ၎င်းသည် ကိန်းအုံ [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (matrix exponential) မှတစ်ဆင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
&lt;math display=block&gt;\det(\exp(A)) = \exp(\operatorname{tr}(A)).&lt;/math&gt;
အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive definite) ကိန်းအုံများအတွက် ထရေ့စ်သည် လော့ဂ် (log) အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးအပေါ် တင်းကျပ်သော ဘောင်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ၎င်းမှာ &lt;math&gt;\operatorname{tr}(I - A^{-1}) \le \log\det(A) \le \operatorname{tr}(A - I)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ဆင်းသက်ချက် (Derivative) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ကိန်းအုံ အစုဝင်များ၏ ပိုလီနိုမီရယ် [[ဖန်ရှင်]] (polynomial function) တစ်ခုဖြစ်ပြီး နေရာတိုင်းတွင် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာ၍ရနိုင်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက် (derivative) ကို ဂျေးကိုဘီ၏ ပုံသေနည်း ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=block&gt;\frac{d \det(A)}{d \alpha} = \operatorname{tr}\left(\operatorname{adj}(A) \frac{d A}{d \alpha}\right).&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်ပါက၊ ၎င်းကို &lt;math&gt;\frac{d \det(A)}{d \alpha} = \det(A) \operatorname{tr}\left(A^{-1} \frac{d A}{d \alpha}\right)&lt;/math&gt; သို့ ရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။

== သမိုင်း (History) ==
သမိုင်းကြောင်းအရ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကြာမြင့်စွာကပင် [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများစနစ်]]ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဆဲကီ တာကာကာဇု (1683) ၏ လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ဥရောပရှိ ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (1693) တို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် သီးခြားစီ အမှီအခိုကင်းစွာ စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂေဘရီရယ် ကရာမာ သည် 1750 ခုနှစ်တွင် ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်းကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (1801) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းကို ခွဲခြားကိန်းများ (discriminants) အတွက် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (1812) သည် ထိုဝေါဟာရကို ၎င်း၏ ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့ပြီး မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]]ကို အာသာ ကေးလီ က 1841 ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။

== အသုံးချမှုများ (Applications) ==

=== ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule) ===
[[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့်စနစ်]] (linear system) &lt;math&gt;Ax = b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\det (A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါ အတိအကျပင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေတစ်ခု ရှိသည်။ ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်းသည် ထိုအဖြေကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=block&gt;x_i = \frac{\det(A_i)}{\det(A)}&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းတွင် &lt;math&gt;A_i&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်ကို တိုင် [[ဗက်တာ]] &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးခြင်းမှ ဖွဲ့စည်းထားသော [[ကိန်းအုံ]]ဖြစ်သည်။

=== မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း (Linear independence) ===
[[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုအတွက် တိုင် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများသည်]] ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညဖြစ်မှသာလျှင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော ဗက်တာများဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများတွင်]] [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များ]][[အစု]]တစ်ခု၏ သုညမဟုတ်သော ဗရွန်စကီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Wronskian determinant) က အဆိုပါ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း (linear independence) ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုပြသသည်။

=== ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ် (Cross Product) ===
&lt;math&gt;\mathbf{R}^3&lt;/math&gt; ရှိ ဗက်တာ ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ် (cross product) ကို စံအခြေအစု ဗက်တာများ ပါဝင်သော ပုံစံတကျ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အသုံးပြု၍ ကျစ်လျစ်စွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{a\times b} = \det \begin{bmatrix} \mathbf{i}&amp;\mathbf{j}&amp;\mathbf{k}\\ a_1 &amp; a_2 &amp; a_3 \\ b_1 &amp; b_2 &amp; b_3 \end{bmatrix}.&lt;/math&gt;

=== ထုထည် နှင့် ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Volume and Jacobian determinant) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ ပကတိတန်ဖိုးသည် ကိန်းအုံ၏ တိုင် ဗက်တာများဖြင့် ဖြန့်ကျက်ဖန်တီးထားသော အနားပြိုင်စတုဂံအခဲ (parallelepiped) ၏ ထုထည်ကို ပေးစွမ်းသည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f: \mathbf{R}^n \to \mathbf{R}^n&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ (Jacobian matrix) သည် ၎င်း၏ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (partial derivatives) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဖြစ်သော ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ဒေသအလိုက် ထုထည် အရွယ်ပြောင်းခြင်း ဆခွဲကိန်းကို ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းရှင်များစွာပါဝင်သော အစားထိုးခြင်းဖြင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integration by substitution) တွင် များစွာ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။

== သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract algebra) ==

&lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခု၏ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;T : V \to V&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အခြေအစု ရွေးချယ်မှုအပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ဆင်တူမှုအရ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (similarity invariant) ဖြစ်စေသည်။

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\det: \operatorname{GL}_n(R) \to R^\times&lt;/math&gt; သည် ၎င်း၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ [[ကိန်းအုံ]]တစ်ခုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်ရန် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော [[အစုဝင်]] ဖြစ်မှသာလျှင် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

ပြင်ပ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (exterior algebra) အရ အသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ပြင်ပထပ်ကိန်း (exterior power) &lt;math&gt;\bigwedge^n V&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ &lt;math&gt;\bigwedge^n V&lt;/math&gt; သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အစုဝင်များကို ဆခွဲကိန်းတစ်ခုဖြင့် အရွယ်အစားပြောင်းလဲပေးသည်။ ထိုဆခွဲကိန်းမှာ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\left(\bigwedge^n T\right)\left(v_1 \wedge \dots \wedge v_n\right) = \det(T) \cdot (v_1 \wedge \dots \wedge v_n).&lt;/math&gt;

=== ဘီရေဇင် အင်တီဂရယ် (Berezin integral) ===
ရူပဗေဒတွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ သမားရိုးကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်သည့် ဂရပ်စ်မန်း [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (anti-commuting Grassmann numbers) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\theta, \eta&lt;/math&gt; များအပေါ်ရှိ ဘီရေဇင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (Berezin integral) ကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ရေးသားနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\int \exp\left[-\theta^TA\eta\right] \,d\theta\,d\eta = \det A.&lt;/math&gt;
ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အစီအစဉ်သတ်မှတ်ချက် စံများအပေါ် မူတည်၍ ဤဖော်ပြချက်ကို လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း၏ လက္ခဏာတစ်ခုအထိ ကိုက်ညီသော အဆုံးရှိ ပေါင်းလဒ်တစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ တွက်ချက်ရရှိနိုင်သည်။

== ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) ==
* ဖရက်ဒ်ဟုမ်း အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Fredholm determinant) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို &lt;math&gt;I+T&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ အော်ပရေတာများသို့ တိုးချဲ့ပေးသည်။ ထိုပုံစံတွင် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; သည် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) ရှိ [[အနန္တ]][[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ရှိသော ထရေ့စ် အတန်းအစား အော်ပရေတာ (trace class operator) ဖြစ်သည်။
* ဖလှယ်၍မရသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (non-commutative rings) အတွက် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဆုံးရှုံးသွားသောကြောင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို အကြီးအကျယ် ကန့်သတ်ထားရသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒီယိုဒွန်နေး အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Dieudonné determinant) နှင့် ကွာစီ-အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ (quasideterminants) ကဲ့သို့သော ယေဘုယျပြုထားခြင်းများကို ရရှိစေသည်။

== ကိုးကား (References) ==
[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>1z9cjefca15rgc5zy2bvhxgt6hhvn9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052534</id>
      <parentid>1052528</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1052534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41048" sha1="70iz3cuuwg502bhrxeijxhpg96lgz15" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် စတုရန်း[[ကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) အပေါ် မူတည်သည့် [[စကေလာ]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်]] (scalar-valued function) တစ်ခုဖြစ်ပြီး စတုရန်းကိန်းအုံများနှင့် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) များကို လေ့လာရန်အတွက် အခြေခံကျသည်။

[[ကိန်းအုံ]] (matrix) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ယေဘုယျအားဖြင့် &lt;math&gt;\det(A)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;\det A&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;|A|&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုကြသည်။ &lt;math&gt;n \le 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\begin{aligned}
\det[a]&amp;=a \qquad (n=1),\\[10pt]
\det \begin{bmatrix} a &amp; b\\c &amp; d \end{bmatrix}&amp;= ad-bc \qquad (n=2),\\[10pt]
\det \begin{bmatrix}
a &amp; b &amp; c \\
d &amp; e &amp; f \\
g &amp; h &amp; i
\end{bmatrix} &amp;= aei + bfg + cdh - ceg - bdi - afh \qquad (n=3).
\end{aligned}
&lt;/math&gt;

စတုရန်းကိန်းအုံ နှစ်ခု မြှောက်လဒ် (product) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ၎င်းတို့၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို မြှောက်ထားသော မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင်များပါဝင်သော ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညမဟုတ်မှသာလျှင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံ ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ရှိသောကြောင့် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ဖြစ်သည်။ 

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ဖန်ရှင် (multilinear function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတန်း (row) တစ်ခုစီနှင့် တိုင် (column) တစ်ခုစီအပေါ် မူတည်၍ မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက် (Laplace expansion) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) ဟုခေါ်သော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးငယ်များ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို ဂေါက်ရှန်း ပယ်ဖျက်ခြင်း (Gaussian elimination) သို့မဟုတ် ဆင်ဂူလာတန်ဖိုး ခွဲခြမ်းမှု (singular value decomposition) တို့ကို အသုံးပြု၍ ထိရောက်စွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။ 

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများသည် သင်္ချာဘာသာရပ် အနှံ့အပြားတွင် ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများစနစ်]] (linear system) ကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule)၊ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ (eigenvalues) အဖြစ် ကိန်းရင်းများ (roots) ပါဝင်သည့် ဝိသေသ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) နှင့် အထပ်ထပ် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (multiple integrals) တွင် ကိန်းရှင်များ (variables) ပြောင်းလဲခြင်းအတွက် ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Jacobian determinant) တို့ ပါဝင်သည်။

== အတိုင်းအတာနိမ့် (Low dimension) ==

=== အတိုင်းအတာ &lt; 2 (Dimension &lt; 2) ===
&lt;math&gt;0 \times 0&lt;/math&gt; ရှိသော ဗလာ [[ကိန်းအုံ]] (empty matrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို 1 ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ &lt;math&gt;1 \times 1&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခုတွင် [[အစုဝင်]] တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်ပြီး ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ထိုအစုဝင်နှင့် ညီမျှသည်။
&lt;math display=block&gt;\det [a] = a.&lt;/math&gt;

=== 2 x 2 ကိန်းအုံများ (Two by two matrices) ===
&lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det \begin{bmatrix} a &amp; b \\ c &amp; d \end{bmatrix} = ad - bc.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ၏ အဓိက အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) တစ်ခုအတွင်း [[ဗက်တာ]] (vector) နှစ်ခုဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အနားပြိုင်စတုဂံ၏ ဧရိယာ (area) ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်။ တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\textstyle\begin{bmatrix} a \\c\end{bmatrix}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\textstyle\begin{bmatrix} b \\d\end{bmatrix}&lt;/math&gt; တို့သည် အနားပြိုင်စတုဂံတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ၎င်း၏ ဧရိယာသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး &lt;math&gt;ad - bc&lt;/math&gt; ၏ [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် လက္ခဏာပါသော ဧရိယာကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။

=== 3 × 3 ကိန်းအုံများ (3 × 3 matrices) ===
လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်းအရ &lt;math&gt;3 \times 3&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;
\begin{vmatrix}
a&amp;b&amp;c\\d&amp;e&amp;f\\g&amp;h&amp;i
\end{vmatrix}
= aei + bfg + cdh - ceg - bdi - afh.&lt;/math&gt;

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ==

&lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; စတုရန်း[[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် [[စကေလာ]] (scalar) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\det(A)&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;|A|&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ 

=== မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ(Multiplicative property) ===
ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် စတုရန်းကိန်းအုံများအပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) စကေလာတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကိန်းအုံများ၏ မြှောက်လဒ်ကို ၎င်းတို့၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\det (AB)=\det(A)\det(B)&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး တြိဂံပုံ ကိန်းအုံ (triangular matrix) တိုင်းကို ၎င်း၏ ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။

=== အခြေခံ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Elementary transformations) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။
* ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ 1 ဖြစ်သည်။
*  အတန်းတစ်ခုကို စကေလာတစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အဆိုပါ စကေလာဖြင့် မြှောက်စေသည်။
*  အတန်းတစ်ခု၏ စကေလာ ဆတိုးကိန်း (scalar multiple) ကို အခြားအတန်းတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မပြောင်းလဲစေပေ။
*  အတန်းနှစ်ခုကို ဖလှယ်ခြင်း (exchanging) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို −1 ဖြင့် မြှောက်စေသည်။
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဂေါက်ရှန်း ပယ်ဖျက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို တွက်ချက်ခြင်းအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် အဆိုပါ အခြေခံ တွက်ချက်မှုများ (elementary operations) ကို အသုံးပြု၍ မည်သည့်ကိန်းအုံကိုမဆို အတန်းအဆင့်ပုံစံ (row echelon form) ဖြစ်သည့် တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးသည်။

=== လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း(Leibniz formula) ===
လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မသိကိန်းများစွာပါ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (multivariate polynomial) တစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြချက်တစ်ခု ပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(A)=\sum_{\sigma \in S_n}\operatorname{sgn}(\sigma) \prod_{i=1}^n a_{i,\sigma(i)},&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းတွင် ပေါင်းလဒ်သည် &lt;math&gt;\{1,\ldots,n\}&lt;/math&gt; ၏ ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် သက်ရောက်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;\operatorname{sgn}(\sigma)&lt;/math&gt; သည် လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) ဖြစ်သည်။
လေဗီ-ချီဗီတာ သင်္ကေတ (Levi-Civita symbol) &lt;math&gt;\varepsilon_{i_1,\ldots,i_n}&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \sum_{i_1,\ldots,i_n} \varepsilon_{i_1\cdots i_n} a_{1,i_1} \!\cdots a_{n,i_n}.&lt;/math&gt;

=== အလှည့်ကျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ပုံစံ (Alternating multilinear form) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အလှည့်ကျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ ပုံစံ (alternating multilinear form) ဖြစ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံပေါ်တွင် 1 နှင့် ညီမျှသည်။ ၎င်းသည် တိုင်တစ်ခုစီ၌ အမှီအခိုကင်းစွာဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်သောကြောင့် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ (multilinear) ဟုခေါ်သည်။ တိုင်နှစ်ခု တူညီနေပါက တန်ဖိုး 0 ရရှိသောကြောင့် အလှည့်ကျ (alternating) ဟုခေါ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

=== တိုက်ရိုက်ရရှိသော အကျိုးဆက်များ (Immediate consequences) ===
* အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် တစ်ပြေးညီ [[ဖန်ရှင်]] (homogeneous function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\det(cA) = c^n\det(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* မည်သည့် တိုင် သို့မဟုတ် အတန်း စုံတွဲကိုမဆို အချင်းချင်း ဖလှယ်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို −1 ဖြင့် မြှောက်စေသည်။
* [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများအတွက် တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) ဖြစ်နေပါက အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ 0 ဖြစ်သည်။
* တိုင်တစ်ခု သို့မဟုတ် အတန်းတစ်ခု၏ စကေလာ ဆတိုးကိန်းကို အခြားတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိစေပေ။
* တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A) = \prod_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ထရန်စပို့စ် နှင့် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (Transpose and Multiplicativity) ===
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးနှင့် ညီမျှသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A^\textsf{T}) = \det(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicative) ရှိသည်။ &lt;math&gt;\det(AB) = \det(A) \det(B)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညမဟုတ်သည့်အခါမှသာ အတိအကျ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;\det(A^{-1}) = \det(A)^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများ၏ အစုသည် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (general linear group) &lt;math&gt;\operatorname{GL}_n&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး 1 ရှိသော ကိန်းအုံများသည် အထူး မျဉ်းဖြောင့်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (special linear group) &lt;math&gt;\operatorname{SL}_n&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။

=== လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက် နှင့် အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံ (Laplace expansion and Adjugate matrix) ===
လာပလေ့စ် ဖြန့်ထုတ်ချက်သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် ဖြန့်ထုတ်ဖော်ပြသည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် အတန်းတစ်လျှောက် ဖြန့်ထုတ်လိုက်ပါက၊
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \sum_{j=1}^n (-1)^{i+j} a_{i,j} M_{i,j},&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းရှိ မိုင်နာ (minor) &lt;math&gt;M_{i,j}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် အတန်း နှင့် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်တို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းမှ ရရှိလာသော &lt;math&gt;(n-1) \times (n-1)&lt;/math&gt; ကိန်းအုံပိုင်း (submatrix) ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ ကိန်းပိုင်း &lt;math&gt;(-1)^{i+j}M_{i,j}&lt;/math&gt; ကို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) ဟုခေါ်သည်။

အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံ (adjugate matrix) &lt;math&gt;\operatorname{adj}(A)&lt;/math&gt; သည် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါဝင်သော ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ပြောင်းပြန်အတွက် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ပုံသေနည်းတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။
&lt;math display=block&gt;A^{-1} = \frac{1}{\det A}\operatorname{adj}(A).&lt;/math&gt;

=== အကွက် ကိန်းအုံများ နှင့် ကိန်းအုံ ပေါင်းလဒ်များ (Block matrices and Matrix sums) ===
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အကွက် ကိန်းအုံ (block matrix) တစ်ခုအတွက် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det\begin{bmatrix}A&amp; B\\ C&amp; D\end{bmatrix} = \det(A) \det(D - C A^{-1} B).&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့သည် ဖလှယ်၍ရသည် (commute) ဆိုပါက ဤညီမျှခြင်းကို &lt;math&gt;\det(AD - BC)&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။

ဆေးလ်ဗက်စတာ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သီအိုရမ် အရ &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n \times m&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\det(I_m + AB) = \det(I_n + BA).&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;A+B&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးအတွက် ရိုးရှင်းသော ပုံသေနည်း မရှိပေ။ သို့ရာတွင် မင်ကော့စကီး၏ မညီမျှခြင်း အရ အပေါင်း-ဆီမီး-တိကျသော (positive semidefinite) ကိန်းအုံများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;\sqrt[n]{\det(A+B)}\geq\sqrt[n]{\det(A)}+\sqrt[n]{\det(B)}&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုပြသသည်။

== အခြားသဘောတရားများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties in relation to other notions) ==

=== ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (Eigenvalues and characteristic polynomial) ===
&lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းထွေး]] [[ကိန်းအုံ]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ ဖြစ်သော &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် ၎င်းတို့၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အထပ်ထပ်ပါဝင်မှုများ (algebraic multiplicities) ဖြင့် ရေတွက်ထားသည်။
&lt;math display=block&gt;\det(A) = \prod_{i=1}^n \lambda_i.&lt;/math&gt;
ဝိသေသ [[ပိုလီနိုမီရယ်]]ကို &lt;math&gt;\chi_A(t) = \det(t I - A)&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းရင်းများသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ အတိအကျပင်ဖြစ်သည်။

=== ထရေ့စ် (Trace) ===
ထရေ့စ် (trace) &lt;math&gt;\operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt; သည် ထောင့်ဖြတ်အစုဝင်များ၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေး ကိန်းအုံများအတွက် ၎င်းသည် ကိန်းအုံ [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (matrix exponential) မှတစ်ဆင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
&lt;math display=block&gt;\det(\exp(A)) = \exp(\operatorname{tr}(A)).&lt;/math&gt;
အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive definite) ကိန်းအုံများအတွက် ထရေ့စ်သည် လော့ဂ် (log) အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးအပေါ် တင်းကျပ်သော ဘောင်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ၎င်းမှာ &lt;math&gt;\operatorname{tr}(I - A^{-1}) \le \log\det(A) \le \operatorname{tr}(A - I)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ဆင်းသက်ချက် (Derivative) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ကိန်းအုံ အစုဝင်များ၏ ပိုလီနိုမီရယ် [[ဖန်ရှင်]] (polynomial function) တစ်ခုဖြစ်ပြီး နေရာတိုင်းတွင် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာ၍ရနိုင်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက် (derivative) ကို ဂျေးကိုဘီ၏ ပုံသေနည်း ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=block&gt;\frac{d \det(A)}{d \alpha} = \operatorname{tr}\left(\operatorname{adj}(A) \frac{d A}{d \alpha}\right).&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်ပါက၊ ၎င်းကို &lt;math&gt;\frac{d \det(A)}{d \alpha} = \det(A) \operatorname{tr}\left(A^{-1} \frac{d A}{d \alpha}\right)&lt;/math&gt; သို့ ရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။

== သမိုင်း (History) ==
သမိုင်းကြောင်းအရ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများကို [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကြာမြင့်စွာကပင် [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများစနစ်]]ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဆဲကီ တာကာကာဇု (1683) ၏ လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ဥရောပရှိ ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (1693) တို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် သီးခြားစီ အမှီအခိုကင်းစွာ စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂေဘရီရယ် ကရာမာ သည် 1750 ခုနှစ်တွင် ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်းကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (1801) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းကို ခွဲခြားကိန်းများ (discriminants) အတွက် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (1812) သည် ထိုဝေါဟာရကို ၎င်း၏ ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့ပြီး မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]]ကို အာသာ ကေးလီ က 1841 ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။

== အသုံးချမှုများ (Applications) ==

=== ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule) ===
[[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်|မျဉ်းဖြောင့်စနစ်]] (linear system) &lt;math&gt;Ax = b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\det (A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါ အတိအကျပင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေတစ်ခု ရှိသည်။ ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်းသည် ထိုအဖြေကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=block&gt;x_i = \frac{\det(A_i)}{\det(A)}&lt;/math&gt;
ထိုညီမျှခြင်းတွင် &lt;math&gt;A_i&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်ကို တိုင် [[ဗက်တာ]] &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးခြင်းမှ ဖွဲ့စည်းထားသော [[ကိန်းအုံ]]ဖြစ်သည်။

=== မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း (Linear independence) ===
[[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုအတွက် တိုင် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများသည်]] ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး သုညဖြစ်မှသာလျှင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော ဗက်တာများဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများတွင်]] [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များ]][[အစု]]တစ်ခု၏ သုညမဟုတ်သော ဗရွန်စကီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Wronskian determinant) က အဆိုပါ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း (linear independence) ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုပြသသည်။

=== ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ် (Cross Product) ===
&lt;math&gt;\mathbf{R}^3&lt;/math&gt; ရှိ ဗက်တာ ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ် (cross product) ကို စံအခြေအစု ဗက်တာများ ပါဝင်သော ပုံစံတကျ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို အသုံးပြု၍ ကျစ်လျစ်စွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{a\times b} = \det \begin{bmatrix} \mathbf{i}&amp;\mathbf{j}&amp;\mathbf{k}\\ a_1 &amp; a_2 &amp; a_3 \\ b_1 &amp; b_2 &amp; b_3 \end{bmatrix}.&lt;/math&gt;

=== ထုထည် နှင့် ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Volume and Jacobian determinant) ===
အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ ပကတိတန်ဖိုးသည် ကိန်းအုံ၏ တိုင် ဗက်တာများဖြင့် ဖြန့်ကျက်ဖန်တီးထားသော အနားပြိုင်စတုဂံအခဲ (parallelepiped) ၏ ထုထည်ကို ပေးစွမ်းသည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f: \mathbf{R}^n \to \mathbf{R}^n&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ (Jacobian matrix) သည် ၎င်း၏ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (partial derivatives) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဖြစ်သော ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် ဒေသအလိုက် ထုထည် အရွယ်ပြောင်းခြင်း ဆခွဲကိန်းကို ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းရှင်များစွာပါဝင်သော အစားထိုးခြင်းဖြင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integration by substitution) တွင် များစွာ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။

== သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract algebra) ==

&lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခု၏ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;T : V \to V&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အခြေအစု ရွေးချယ်မှုအပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ဆင်တူမှုအရ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (similarity invariant) ဖြစ်စေသည်။

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်တွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\det: \operatorname{GL}_n(R) \to R^\times&lt;/math&gt; သည် ၎င်း၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ [[ကိန်းအုံ]]တစ်ခုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သောကိန်းအုံ ဖြစ်ရန် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော [[အစုဝင်]] ဖြစ်မှသာလျှင် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

ပြင်ပ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (exterior algebra) အရ အသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ပြင်ပထပ်ကိန်း (exterior power) &lt;math&gt;\bigwedge^n V&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ &lt;math&gt;\bigwedge^n V&lt;/math&gt; သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အစုဝင်များကို ဆခွဲကိန်းတစ်ခုဖြင့် အရွယ်အစားပြောင်းလဲပေးသည်။ ထိုဆခွဲကိန်းမှာ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\left(\bigwedge^n T\right)\left(v_1 \wedge \dots \wedge v_n\right) = \det(T) \cdot (v_1 \wedge \dots \wedge v_n).&lt;/math&gt;

=== ဘီရေဇင် အင်တီဂရယ် (Berezin integral) ===
ရူပဗေဒတွင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ သမားရိုးကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်သည့် ဂရပ်စ်မန်း [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (anti-commuting Grassmann numbers) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\theta, \eta&lt;/math&gt; များအပေါ်ရှိ ဘီရေဇင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (Berezin integral) ကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ရေးသားနိုင်သည်။
&lt;math display=block&gt;\int \exp\left[-\theta^TA\eta\right] \,d\theta\,d\eta = \det A.&lt;/math&gt;
ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အစီအစဉ်သတ်မှတ်ချက် စံများအပေါ် မူတည်၍ ဤဖော်ပြချက်ကို လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း၏ လက္ခဏာတစ်ခုအထိ ကိုက်ညီသော အဆုံးရှိ ပေါင်းလဒ်တစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ တွက်ချက်ရရှိနိုင်သည်။

== ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) ==
* ဖရက်ဒ်ဟုမ်း အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Fredholm determinant) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို &lt;math&gt;I+T&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ အော်ပရေတာများသို့ တိုးချဲ့ပေးသည်။ ထိုပုံစံတွင် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; သည် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) ရှိ [[အနန္တ]][[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ရှိသော ထရေ့စ် အတန်းအစား အော်ပရေတာ (trace class operator) ဖြစ်သည်။
* ဖလှယ်၍မရသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (non-commutative rings) အတွက် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဆုံးရှုံးသွားသောကြောင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို အကြီးအကျယ် ကန့်သတ်ထားရသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒီယိုဒွန်နေး အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Dieudonné determinant) နှင့် ကွာစီ-အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ (quasideterminants) ကဲ့သို့သော ယေဘုယျပြုထားခြင်းများကို ရရှိစေသည်။

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>70iz3cuuwg502bhrxeijxhpg96lgz15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291465</id>
    <revision>
      <id>1052536</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36030" sha1="mlynec3e4mhi0e6tyfnhtrfiw04stmf" xml:space="preserve">[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော အရာဝတ္ထုများ၏ '''မြှောက်လဒ် (product)''' ဆိုသည်မှာ [[အစု]] (set) များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product)၊ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) များ သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) များ၏ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) များ၏ မြှောက်လဒ် ကဲ့သို့သော အခြား[[သင်္ချာ]]နယ်ပယ်များရှိ တည်ဆောက်ပုံများနောက်ကွယ်မှ အနှစ်သာရကို ဖမ်းယူရန် ရည်ရွယ်ထားသော သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြေခံအားဖြင့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (family of objects) တစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်သည် ပေးထားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီထံသို့ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုစီ ရှိစေသည့် အယေဘုယျဆုံးသော အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

=== အရာဝတ္ထု နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (Product of two objects) ===

[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ကို ပုံသေထားပါ။ &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်သည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;X_1 \times X_2&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းတွင် အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ကို ပြည့်စုံစေသော မော်ဖစ်ဇင် စုံတွဲ &lt;math&gt;\pi_1 : X \to X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2 : X \to X_2&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။
* အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် မော်ဖစ်ဇင် စုံတွဲ &lt;math&gt;f_1 : Y \to X_1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_2 : Y \to X_2&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ ပုံကြမ်းကို [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသော]] (commute) တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;f : Y \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။
*:[[File:CategoricalProduct-03.svg|280px|center|class=skin-invert-image|မြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|alt=Universal property of the product commutative diagram]]

မြှောက်လဒ် တစ်ခု တည်ရှိခြင်း ရှိမရှိသည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့အပေါ် မူတည်နိုင်သည်။ မြှောက်လဒ် တည်ရှိခဲ့ပါက အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကြောင့် ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique up to canonical isomorphism) သဘောရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို မြှောက်လဒ် ဟု တိကျစွာ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ &lt;math&gt;X', \pi_1', \pi_2'&lt;/math&gt; သည် အခြား မြှောက်လဒ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\pi_1' = \pi_1 \circ h&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2' = \pi_2 \circ h&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) &lt;math&gt;h : X' \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။

မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;\pi_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2&lt;/math&gt; တို့ကို '''ပုံမှန် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (canonical projections)''' သို့မဟုတ် '''ပရိုဂျက်ရှင်း မော်ဖစ်ဇင်များ (projection morphisms)''' ဟု ခေါ်သည်။ &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; အက္ခရာသည် ပရိုဂျက်ရှင်း (projection) ဟူသော စကားလုံးနှင့် အသံထွက်ဆင်တူသည်။ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_2&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားလျှင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2&lt;/math&gt; တို့၏ '''မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ် (product of morphisms)''' ဟု ခေါ်ပြီး &lt;math&gt;\langle f_1, f_2 \rangle&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt; f_1 \times f_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;f_1 \otimes f_2&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။

=== အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော စုစည်းမှု၏ မြှောက်လဒ် (Product of an arbitrary family) ===

အရာဝတ္ထု နှစ်ခုအစား [[အစု|အညွှန်းအစု]] (index set) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (arbitrary family of objects) ဖြင့် စတင်နိုင်သည်။

အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left(X_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; ကို ပေးထားရာတွင် အဆိုပါ စုစည်းမှု၏ '''မြှောက်လဒ်''' ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို ပြည့်စုံစေသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ &lt;math&gt;\pi_i : X \to X_i&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
*အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;f_i : Y \to X_i&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;i \in I&lt;/math&gt; အားလုံး၌ အောက်ပါ ပုံကြမ်းများကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : Y \to X&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။
*:[[File:Cat product.svg|center|class=skin-invert-image|မြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်လဒ်|alt=Universal product of the product commutative diagram]]

မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;\prod_{i \in I} X_i&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;I = \{1, \ldots, n\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X_1 \times \cdots \times X_n&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;\langle f_1, \ldots, f_n \rangle&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။

=== ညီမျှခြင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Equational definition) ===

အခြားနည်းလမ်းအားဖြင့် မြှောက်လဒ်ကို [[ညီမျှခြင်း]] (equation) များမှတစ်ဆင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာအနေဖြင့် နှစ်လုံးသွင်း မြှောက်လဒ် (binary product) အတွက် ဤသို့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။
* &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တည်ရှိမှုကို တွက်ချက်မှု (operation) &lt;math&gt;\langle \cdot,\cdot \rangle&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်းက အာမခံချက်ပေးသည်။
* အထက်ပါ ပုံကြမ်းများ၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ကို ညီမျှခြင်းတစ်ခုက အာမခံချက်ပေးသည်။ ယင်းမှာ &lt;math&gt;f_1, f_2&lt;/math&gt; အားလုံးနှင့် &lt;math&gt;i \in \{1, 2\}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\pi_i \circ \left\langle f_1, f_2 \right\rangle = f_i&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုကို အခြားညီမျှခြင်းတစ်ခုက အာမခံချက်ပေးသည်။ ယင်းမှာ &lt;math&gt;g : Y \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\left\langle \pi_1 \circ g, \pi_2 \circ g \right\rangle = g&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Lambek &amp; Scott (1988), p. 304.&lt;/ref&gt;

=== စုဆုံမှတ်တစ်ခုအနေဖြင့် (As a limit) ===

မြှောက်လဒ်သည် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အတွက် လိုအပ်သော ပုံကြမ်းအဖြစ် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ (discrete category) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ၎င်းကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီဆိုသည်မှာ ၎င်းတို့၏ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) မှလွဲ၍ အခြား မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မျှ မပါဝင်သော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ အရာဝတ္ထုများသည် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ၏ အညွှန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်သည်။ ဤပုံကြမ်းကို [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုအနေဖြင့် ယူဆပါက ၎င်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ယူဆထားသော အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; မှ လာသော ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မြှောက်လဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် စုဆုံမှတ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ထပ်တူကျသွားသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;\{f\}_i&lt;/math&gt; သည် ကတော့ပုံ (cone) တစ်ခုဖြစ်လာပြီး ပရိုဂျက်ရှင်းများသည် စုဆုံမှတ်ဖြစ်လာသည်။ ပရိုဂျက်ရှင်းများကို စုဆုံမှတ် ကတော့ပုံ (limiting cone) ဟုလည်း ခေါ်သည်။

=== အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Universal property) ===

စုဆုံမှတ်သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံ (universal construction) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သကဲ့သို့ မြှောက်လဒ်သည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်များ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိအတွက် ပေးထားသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှ စတင်စဉ်းစားပါ။ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ကို အရာဝတ္ထုနှစ်ခုပါရှိသည့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ယူဆပါ။ ထိုသို့ယူဆလိုက်ပါက &lt;math&gt;C^J&lt;/math&gt; သည် ရိုးရှင်းစွာပင် မြှောက်လဒ် ကတ်တဂိုရီ (product category) &lt;math&gt;C \times C&lt;/math&gt; ဖြစ်လာသည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ဖန်တာ (diagonal functor) &lt;math&gt;\Delta : C \to C \times C&lt;/math&gt; သည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(X, X)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို အတွဲ &lt;math&gt;(f, f)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X_1 \times X_2&lt;/math&gt; ကို ဖန်တာ &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;C \times C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;\left(X_1, X_2\right)&lt;/math&gt; ထံသို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤအလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တွင် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;(X, X) \to \left(X_1, X_2\right)&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
*[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) တွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ အဓိပ္ပာယ်အရ မြှောက်လဒ်သည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] ပင်ဖြစ်သည်။ အစုများ စုစည်းမှု &lt;math&gt;X_i&lt;/math&gt; ကို ပေးထားလျှင် မြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math display=block&gt;\prod_{i \in I} X_i := \left\{\left(x_i\right)_{i \in I} : x_i \in X_i \text{ for all } i \in I\right\}&lt;/math&gt;
:ပုံမှန် ပရိုဂျက်ရှင်းများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math display=block&gt;\pi_j : \prod_{i \in I} X_i \to X_j, \quad \pi_j\left(\left(x_i\right)_{i \in I}\right) := x_j.&lt;/math&gt;

:[[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] စုစည်းမှု (family of functions) &lt;math&gt;f_i : Y \to X_i&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် မည်သည့်[[အစု]] &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; ကိုမဆို ပေးထားလျှင် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြား (universal arrow) &lt;math&gt;f : Y \to \prod_{i \in I} X_i&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f(y) := \left(f_i(y)\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

* [[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of topological spaces) တွင် မြှောက်လဒ်သည် ၎င်း၏ အခြေခံအစု (underlying set) အဖြစ် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် ပါဝင်ပြီး မြှောက်လဒ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (product topology) ကို သယ်ဆောင်ထားသော ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ မြှောက်လဒ် တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ပရိုဂျက်ရှင်းများအားလုံးကို [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖြစ်စေသည့် အကြမ်းဆုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (coarsest topology) ဖြစ်သည်။
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) တွင် မြှောက်လဒ်သည် သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication) တို့ပါဝင်သည့် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။
* [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင် မြှောက်လဒ်သည် သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် [[မြှောက်ခြင်း]]ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်ဖြင့် ဖော်ပြသော အုပ်စုများ၏ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product of groups) ဖြစ်သည်။
* ဂရပ်များ ကတ်တဂိုရီ (category of graphs) တွင် မြှောက်လဒ်သည် ဂရပ်များ၏ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ဖြစ်သည်။
* ဆက်သွယ်ချက်များ ကတ်တဂိုရီ (category of relations) တွင် မြှောက်လဒ်ကို ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အစုများ ကတ်တဂိုရီသည် ဆက်သွယ်ချက်များ ကတ်တဂိုရီ၏ ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုဖြစ်သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက ဤအချက်သည် အနည်းငယ် အံ့သြဖွယ်ကောင်းနိုင်သည်။
* ပရိုဂျက်တစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of projective algebraic varieties) တွင် မြှောက်လဒ်ကို ဆဲဂရီး ထည့်သွင်းခြင်း (Segre embedding) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။
* တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) တစ်ခုကို အစဉ်လိုက် ဆက်သွယ်ချက် (order relation) အား မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် အသုံးပြု၍ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (coproduct) များသည် အကြီးဆုံး အောက်ဘောင်များ (greatest lower bounds) သို့မဟုတ် ဆုံမှတ်တွက်ချက်မှုများ (meets) နှင့် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင်များ (least upper bounds) သို့မဟုတ် ပေါင်းစည်းမှုများ (joins) အသီးသီးနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

== ဆွေးနွေးချက် (Discussion) ==

မြှောက်လဒ် မတည်ရှိသော ဥပမာတစ်ခုမှာ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] ကတ်တဂိုရီ (category of fields) တွင် &lt;math&gt;\mathbb{Q} \times \mathbb{F}_p&lt;/math&gt; မြှောက်လဒ် မတည်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbb{F}_p&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးထံသို့ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) ရှိသည့် မည်သည့်ဖီးလ်ဒ်မျှ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အခြား ဥပမာတစ်ခုမှာ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (terminal object) နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဗလာမြှောက်လဒ်ဟူသည် အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် [[ဗလာစု]] (empty set) ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ [[အနန္တ]][[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] ကတ်တဂိုရီ (category of infinite groups) ကဲ့သို့သော အချို့သော ကတ်တဂိုရီများတွင် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မည်သည့် အနန္တအုပ်စု (infinite group) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကိုမဆို ပေးထားပါက &lt;math&gt;\mathbb{Z} \to G&lt;/math&gt; သို့သွားသော အဆုံးမဲ့များပြားသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ ရှိနေသောကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု မဖြစ်နိုင်ပေ။

အကယ်၍ &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် ၎င်းဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော စုစည်းမှုများအတွက် မြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိစေသည့် [[အစု]]တစ်ခုဖြစ်ပါက မြှောက်လဒ်တစ်ခုစီကို [[ဖန်တာ]] &lt;math&gt;C^I \to C&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Mac Lane (1971), p. 37.&lt;/ref&gt; ဤဖန်တာသည် အရာဝတ္ထုများကို မည်သို့ ပုံဖော်သည်ဆိုသည့်အချက်မှာ ရှင်းလင်းထင်ရှားသည်။ သို့သော် အထက်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ်သည် ဤနေရာတွင် ကိုက်ညီမှုမရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များကို ပုံဖော်ခြင်းသည် သိမ်မွေ့မှုရှိသည်။ ပထမဦးစွာ နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) တစ်ခုဖြစ်သော နှစ်လုံးသွင်း မြှောက်လဒ် ဖန်တာကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ &lt;math&gt;f_1 : X_1 \to Y_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 : X_2 \to Y_2&lt;/math&gt; တို့အတွက် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X_1 \times X_2 \to Y_1 \times Y_2&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေသင့်သည်။ ထိုအတွက် &lt;math&gt;\left\langle f_1 \circ \pi_1, f_2 \circ \pi_2 \right\rangle&lt;/math&gt; ကို ရွေးချယ်သည်။ မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သော ဤတွက်ချက်မှုကို မော်ဖစ်ဇင်များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product of morphisms) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;esslli&quot;&gt;Barr &amp; Wells (1999a), p. 62.&lt;/ref&gt; ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် ယေဘုယျ မြှောက်လဒ် ဖန်တာကို စဉ်းစားပါ။ စုစည်းမှုများဖြစ်သော &lt;math&gt;\left(X_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;\left(Y_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_i : X_i \to Y_i&lt;/math&gt; တို့အတွက် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\prod_{i \in I} X_i \to \prod_{i \in I} Y_i&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေသင့်သည်။ ထိုအတွက် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\langle f_i \circ \pi_i \rangle_{i \in I}&lt;/math&gt; ကို ရွေးချယ်သည်။

အဆုံးရှိအစု (finite set) ထဲမှ အရာဝတ္ထုတိုင်းတွင် မြှောက်လဒ်ရှိသော ကတ်တဂိုရီကို တစ်ခါတစ်ရံ ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ (Cartesian category) ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အချို့သော စာရေးသူများက ဤဝေါဟာရကို အဆုံးရှိ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (finite limits) အားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;esslli&quot; /&gt;

မြှောက်လဒ်သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ အထက်ပါအတိုင်း မြှောက်လဒ် ဖန်တာများကို ရွေးချယ်ပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆပြီး &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) များကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;X \times (Y \times Z) \simeq (X\times Y) \times Z \simeq X \times Y \times Z,&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X \times 1 \simeq 1 \times X \simeq X,&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X \times Y \simeq Y \times X.&lt;/math&gt;
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဖလှယ်ရ [[မိုနွိုက်]] (commutative monoid) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပုံစံတကျ ဆင်တူသည်။ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များပါဝင်သော ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုသည် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (symmetric monoidal category) ၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

== ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Distributivity) ==
အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ]] ပါဝင်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]တစ်ခု၏ မည်သည့် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z \to X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် အပေါင်းလက္ခဏာသည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤအချက်ကို သိရှိနိုင်ရန် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z&lt;/math&gt; ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိက အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မြားများ တည်ရှိမှုကို အာမခံကြောင်း သတိပြုပါ။ ပုံကြမ်းတွင် လှုံ့ဆော်ခံ မြားများ (induced arrows) ကို မျဉ်းဆက်များဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

[[File:Product-Coproduct Distributivity SVG.svg|400px|center|alt=The universal property of the product distributitvity commutative diagram]]

ထို့နောက် မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိသည် အထက်ပါ ပုံကြမ်းရှိ မျဉ်းဆက်မြားများမှ လှုံ့ဆော်ပေးသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z \to X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; တည်ရှိမှုကို အာမခံသည်။ ဖြန့်ဝေရ ကတ်တဂိုရီ ဆိုသည်မှာ ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် အမှန်တကယ် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီမျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြန့်ဝေရ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အောက်ပါ ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ရှိသည်။
&lt;math display=block&gt;X\times (Y + Z)\simeq (X\times Y) + (X \times Z).&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories |date=1990 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=0-471-60922-6 |mr=1051419 |zbl=0695.18001 |url=http://katmat.math.uni-bremen.de/acc/acc.pdf}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory – Lecture Notes for ESSLLI |date=1999 |url=http://www.let.uu.nl/esslli/Courses/barr/barrwells.ps |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413051026/http://www.let.uu.nl/esslli/Courses/barr/barrwells.ps |archive-date=2011-04-13 |url-status=dead}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory for Computing Science |date=1999 |publisher=Les Publications CRM Montreal |at=Chapter 5 |url=http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031956/http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}
* {{Citation |last=Borceux |first=Francis |title=Handbook of Categorical Algebra |volume=1 |series=Encyclopedia of Mathematics and Its Applications |date=1994 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-44178-1 |at=Definition 2.1.1, p. 39 |url=https://archive.org/details/handbookofcatego0000borc/page/39 |url-access=registration}}
* {{Citation |last1=Lambek |first1=Joachim |last2=Scott |first2=Philip J. |title=Introduction to Higher-Order Categorical Logic |date=1988 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35653-4}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=1st |date=1971 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-90035-7}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |date=1998 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-98403-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}}
* {{Citation |last=Yuan |first=Qiaochu |title=Banach spaces (and Lawvere metrics, and closed categories) |website=Annoying Precision |date=2012-06-23 |url=https://qchu.wordpress.com/2012/06/23/banach-spaces-and-lawvere-metrics-and-closed-categories/}}
[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>mlynec3e4mhi0e6tyfnhtrfiw04stmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052626</id>
      <parentid>1052536</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1052626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36032" sha1="j1ktam0cyfuolhommuwp5aspfri5rs8" xml:space="preserve">[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော အရာဝတ္ထုများ၏ '''မြှောက်လဒ် (product)''' ဆိုသည်မှာ [[အစု]] (set) များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product)၊ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) များ သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) များ၏ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) များ၏ မြှောက်လဒ် ကဲ့သို့သော အခြား[[သင်္ချာ]]နယ်ပယ်များရှိ တည်ဆောက်ပုံများနောက်ကွယ်မှ အနှစ်သာရကို ဖမ်းယူရန် ရည်ရွယ်ထားသော သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြေခံအားဖြင့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (family of objects) တစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်သည် ပေးထားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီထံသို့ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုစီ ရှိစေသည့် အယေဘုယျဆုံးသော အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

=== အရာဝတ္ထု နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (Product of two objects) ===

[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ကို ပုံသေထားပါ။ &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်သည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;X_1 \times X_2&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းတွင် အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ကို ပြည့်စုံစေသော မော်ဖစ်ဇင် စုံတွဲ &lt;math&gt;\pi_1 : X \to X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2 : X \to X_2&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။
* အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် မော်ဖစ်ဇင် စုံတွဲ &lt;math&gt;f_1 : Y \to X_1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_2 : Y \to X_2&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ ပုံကြမ်းကို [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသော]] (commute) တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;f : Y \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။
*:[[File:CategoricalProduct-03.svg|280px|center|class=skin-invert-image|မြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|alt=Universal property of the product commutative diagram]]

မြှောက်လဒ် တစ်ခု တည်ရှိခြင်း ရှိမရှိသည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့အပေါ် မူတည်နိုင်သည်။ မြှောက်လဒ် တည်ရှိခဲ့ပါက အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကြောင့် ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique up to canonical isomorphism) သဘောရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို မြှောက်လဒ် ဟု တိကျစွာ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ &lt;math&gt;X', \pi_1', \pi_2'&lt;/math&gt; သည် အခြား မြှောက်လဒ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\pi_1' = \pi_1 \circ h&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2' = \pi_2 \circ h&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) &lt;math&gt;h : X' \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။

မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;\pi_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2&lt;/math&gt; တို့ကို '''ပုံမှန် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (canonical projections)''' သို့မဟုတ် '''ပရိုဂျက်ရှင်း မော်ဖစ်ဇင်များ (projection morphisms)''' ဟု ခေါ်သည်။ &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; အက္ခရာသည် ပရိုဂျက်ရှင်း (projection) ဟူသော စကားလုံးနှင့် အသံထွက်ဆင်တူသည်။ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_2&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားလျှင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2&lt;/math&gt; တို့၏ '''မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ် (product of morphisms)''' ဟု ခေါ်ပြီး &lt;math&gt;\langle f_1, f_2 \rangle&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt; f_1 \times f_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;f_1 \otimes f_2&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။

=== အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော စုစည်းမှု၏ မြှောက်လဒ် (Product of an arbitrary family) ===

အရာဝတ္ထု နှစ်ခုအစား [[အစု|အညွှန်းအစု]] (index set) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (arbitrary family of objects) ဖြင့် စတင်နိုင်သည်။

အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left(X_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; ကို ပေးထားရာတွင် အဆိုပါ စုစည်းမှု၏ '''မြှောက်လဒ်''' ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို ပြည့်စုံစေသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ &lt;math&gt;\pi_i : X \to X_i&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
*အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;f_i : Y \to X_i&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;i \in I&lt;/math&gt; အားလုံး၌ အောက်ပါ ပုံကြမ်းများကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : Y \to X&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။
*:[[File:Cat product.svg|center|class=skin-invert-image|မြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်လဒ်|alt=Universal product of the product commutative diagram]]

မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;\prod_{i \in I} X_i&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;I = \{1, \ldots, n\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X_1 \times \cdots \times X_n&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;\langle f_1, \ldots, f_n \rangle&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။

=== ညီမျှခြင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Equational definition) ===

အခြားနည်းလမ်းအားဖြင့် မြှောက်လဒ်ကို [[ညီမျှခြင်း]] (equation) များမှတစ်ဆင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာအနေဖြင့် နှစ်လုံးသွင်း မြှောက်လဒ် (binary product) အတွက် ဤသို့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။
* &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တည်ရှိမှုကို တွက်ချက်မှု (operation) &lt;math&gt;\langle \cdot,\cdot \rangle&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်းက အာမခံချက်ပေးသည်။
* အထက်ပါ ပုံကြမ်းများ၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ကို ညီမျှခြင်းတစ်ခုက အာမခံချက်ပေးသည်။ ယင်းမှာ &lt;math&gt;f_1, f_2&lt;/math&gt; အားလုံးနှင့် &lt;math&gt;i \in \{1, 2\}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\pi_i \circ \left\langle f_1, f_2 \right\rangle = f_i&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုကို အခြားညီမျှခြင်းတစ်ခုက အာမခံချက်ပေးသည်။ ယင်းမှာ &lt;math&gt;g : Y \to X_1 \times X_2&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\left\langle \pi_1 \circ g, \pi_2 \circ g \right\rangle = g&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Lambek &amp; Scott (1988), p. 304.&lt;/ref&gt;

=== စုဆုံမှတ်တစ်ခုအနေဖြင့် (As a limit) ===

မြှောက်လဒ်သည် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အတွက် လိုအပ်သော ပုံကြမ်းအဖြစ် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ (discrete category) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ၎င်းကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီဆိုသည်မှာ ၎င်းတို့၏ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) မှလွဲ၍ အခြား မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မျှ မပါဝင်သော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ အရာဝတ္ထုများသည် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ၏ အညွှန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်သည်။ ဤပုံကြမ်းကို [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုအနေဖြင့် ယူဆပါက ၎င်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ယူဆထားသော အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; မှ လာသော ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မြှောက်လဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် စုဆုံမှတ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ထပ်တူကျသွားသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;\{f\}_i&lt;/math&gt; သည် ကတော့ပုံ (cone) တစ်ခုဖြစ်လာပြီး ပရိုဂျက်ရှင်းများသည် စုဆုံမှတ်ဖြစ်လာသည်။ ပရိုဂျက်ရှင်းများကို စုဆုံမှတ် ကတော့ပုံ (limiting cone) ဟုလည်း ခေါ်သည်။

=== အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Universal property) ===

စုဆုံမှတ်သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံ (universal construction) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သကဲ့သို့ မြှောက်လဒ်သည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်များ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိအတွက် ပေးထားသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှ စတင်စဉ်းစားပါ။ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ကို အရာဝတ္ထုနှစ်ခုပါရှိသည့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ယူဆပါ။ ထိုသို့ယူဆလိုက်ပါက &lt;math&gt;C^J&lt;/math&gt; သည် ရိုးရှင်းစွာပင် မြှောက်လဒ် ကတ်တဂိုရီ (product category) &lt;math&gt;C \times C&lt;/math&gt; ဖြစ်လာသည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ဖန်တာ (diagonal functor) &lt;math&gt;\Delta : C \to C \times C&lt;/math&gt; သည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(X, X)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို အတွဲ &lt;math&gt;(f, f)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X_1 \times X_2&lt;/math&gt; ကို ဖန်တာ &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;C \times C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;\left(X_1, X_2\right)&lt;/math&gt; ထံသို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤအလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တွင် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;(X, X) \to \left(X_1, X_2\right)&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
*[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) တွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ အဓိပ္ပာယ်အရ မြှောက်လဒ်သည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] ပင်ဖြစ်သည်။ အစုများ စုစည်းမှု &lt;math&gt;X_i&lt;/math&gt; ကို ပေးထားလျှင် မြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math display=block&gt;\prod_{i \in I} X_i := \left\{\left(x_i\right)_{i \in I} : x_i \in X_i \text{ for all } i \in I\right\}&lt;/math&gt;
:ပုံမှန် ပရိုဂျက်ရှင်းများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math display=block&gt;\pi_j : \prod_{i \in I} X_i \to X_j, \quad \pi_j\left(\left(x_i\right)_{i \in I}\right) := x_j.&lt;/math&gt;

:[[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] စုစည်းမှု (family of functions) &lt;math&gt;f_i : Y \to X_i&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် မည်သည့်[[အစု]] &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; ကိုမဆို ပေးထားလျှင် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြား (universal arrow) &lt;math&gt;f : Y \to \prod_{i \in I} X_i&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f(y) := \left(f_i(y)\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

* [[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of topological spaces) တွင် မြှောက်လဒ်သည် ၎င်း၏ အခြေခံအစု (underlying set) အဖြစ် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် ပါဝင်ပြီး မြှောက်လဒ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (product topology) ကို သယ်ဆောင်ထားသော ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ မြှောက်လဒ် တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ပရိုဂျက်ရှင်းများအားလုံးကို [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖြစ်စေသည့် အကြမ်းဆုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (coarsest topology) ဖြစ်သည်။
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) တွင် မြှောက်လဒ်သည် သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication) တို့ပါဝင်သည့် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။
* [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင် မြှောက်လဒ်သည် သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် [[မြှောက်ခြင်း]]ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်ဖြင့် ဖော်ပြသော အုပ်စုများ၏ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product of groups) ဖြစ်သည်။
* ဂရပ်များ ကတ်တဂိုရီ (category of graphs) တွင် မြှောက်လဒ်သည် ဂရပ်များ၏ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ဖြစ်သည်။
* ဆက်သွယ်ချက်များ ကတ်တဂိုရီ (category of relations) တွင် မြှောက်လဒ်ကို ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အစုများ ကတ်တဂိုရီသည် ဆက်သွယ်ချက်များ ကတ်တဂိုရီ၏ ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုဖြစ်သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက ဤအချက်သည် အနည်းငယ် အံ့သြဖွယ်ကောင်းနိုင်သည်။
* ပရိုဂျက်တစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of projective algebraic varieties) တွင် မြှောက်လဒ်ကို ဆဲဂရီး ထည့်သွင်းခြင်း (Segre embedding) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။
* တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) တစ်ခုကို အစဉ်လိုက် ဆက်သွယ်ချက် (order relation) အား မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် အသုံးပြု၍ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (coproduct) များသည် အကြီးဆုံး အောက်ဘောင်များ (greatest lower bounds) သို့မဟုတ် ဆုံမှတ်တွက်ချက်မှုများ (meets) နှင့် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင်များ (least upper bounds) သို့မဟုတ် ပေါင်းစည်းမှုများ (joins) အသီးသီးနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

== ဆွေးနွေးချက် (Discussion) ==

မြှောက်လဒ် မတည်ရှိသော ဥပမာတစ်ခုမှာ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] ကတ်တဂိုရီ (category of fields) တွင် &lt;math&gt;\mathbb{Q} \times \mathbb{F}_p&lt;/math&gt; မြှောက်လဒ် မတည်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbb{F}_p&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးထံသို့ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) ရှိသည့် မည်သည့်ဖီးလ်ဒ်မျှ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အခြား ဥပမာတစ်ခုမှာ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (terminal object) နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဗလာမြှောက်လဒ်ဟူသည် အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် [[ဗလာစု]] (empty set) ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ [[အနန္တ]][[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] ကတ်တဂိုရီ (category of infinite groups) ကဲ့သို့သော အချို့သော ကတ်တဂိုရီများတွင် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မည်သည့် အနန္တအုပ်စု (infinite group) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကိုမဆို ပေးထားပါက &lt;math&gt;\mathbb{Z} \to G&lt;/math&gt; သို့သွားသော အဆုံးမဲ့များပြားသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ ရှိနေသောကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု မဖြစ်နိုင်ပေ။

အကယ်၍ &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် ၎င်းဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော စုစည်းမှုများအတွက် မြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိစေသည့် [[အစု]]တစ်ခုဖြစ်ပါက မြှောက်လဒ်တစ်ခုစီကို [[ဖန်တာ]] &lt;math&gt;C^I \to C&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Mac Lane (1971), p. 37.&lt;/ref&gt; ဤဖန်တာသည် အရာဝတ္ထုများကို မည်သို့ ပုံဖော်သည်ဆိုသည့်အချက်မှာ ရှင်းလင်းထင်ရှားသည်။ သို့သော် အထက်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ်သည် ဤနေရာတွင် ကိုက်ညီမှုမရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များကို ပုံဖော်ခြင်းသည် သိမ်မွေ့မှုရှိသည်။ ပထမဦးစွာ နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) တစ်ခုဖြစ်သော နှစ်လုံးသွင်း မြှောက်လဒ် ဖန်တာကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ &lt;math&gt;f_1 : X_1 \to Y_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 : X_2 \to Y_2&lt;/math&gt; တို့အတွက် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X_1 \times X_2 \to Y_1 \times Y_2&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေသင့်သည်။ ထိုအတွက် &lt;math&gt;\left\langle f_1 \circ \pi_1, f_2 \circ \pi_2 \right\rangle&lt;/math&gt; ကို ရွေးချယ်သည်။ မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သော ဤတွက်ချက်မှုကို မော်ဖစ်ဇင်များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product of morphisms) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;esslli&quot;&gt;Barr &amp; Wells (1999a), p. 62.&lt;/ref&gt; ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် ယေဘုယျ မြှောက်လဒ် ဖန်တာကို စဉ်းစားပါ။ စုစည်းမှုများဖြစ်သော &lt;math&gt;\left(X_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;\left(Y_i\right)_{i \in I}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_i : X_i \to Y_i&lt;/math&gt; တို့အတွက် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\prod_{i \in I} X_i \to \prod_{i \in I} Y_i&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေသင့်သည်။ ထိုအတွက် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\langle f_i \circ \pi_i \rangle_{i \in I}&lt;/math&gt; ကို ရွေးချယ်သည်။

အဆုံးရှိအစု (finite set) ထဲမှ အရာဝတ္ထုတိုင်းတွင် မြှောက်လဒ်ရှိသော ကတ်တဂိုရီကို တစ်ခါတစ်ရံ ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ (Cartesian category) ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အချို့သော စာရေးသူများက ဤဝေါဟာရကို အဆုံးရှိ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (finite limits) အားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;esslli&quot; /&gt;

မြှောက်လဒ်သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ အထက်ပါအတိုင်း မြှောက်လဒ် ဖန်တာများကို ရွေးချယ်ပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆပြီး &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) များကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;X \times (Y \times Z) \simeq (X\times Y) \times Z \simeq X \times Y \times Z,&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X \times 1 \simeq 1 \times X \simeq X,&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X \times Y \simeq Y \times X.&lt;/math&gt;
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဖလှယ်ရ [[မိုနွိုက်]] (commutative monoid) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပုံစံတကျ ဆင်တူသည်။ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များပါဝင်သော ကာတီးရှန်း ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုသည် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (symmetric monoidal category) ၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

== ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Distributivity) ==
အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ]] ပါဝင်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]တစ်ခု၏ မည်သည့် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z \to X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် အပေါင်းလက္ခဏာသည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤအချက်ကို သိရှိနိုင်ရန် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z&lt;/math&gt; ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိက အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မြားများ တည်ရှိမှုကို အာမခံကြောင်း သတိပြုပါ။ ပုံကြမ်းတွင် လှုံ့ဆော်ခံ မြားများ (induced arrows) ကို မျဉ်းဆက်များဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

[[File:Product-Coproduct Distributivity SVG.svg|400px|center|alt=The universal property of the product distributitvity commutative diagram]]

ထို့နောက် မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိသည် အထက်ပါ ပုံကြမ်းရှိ မျဉ်းဆက်မြားများမှ လှုံ့ဆော်ပေးသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X \times Y + X \times Z \to X \times (Y + Z)&lt;/math&gt; တည်ရှိမှုကို အာမခံသည်။ ဖြန့်ဝေရ ကတ်တဂိုရီ ဆိုသည်မှာ ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် အမှန်တကယ် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီမျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြန့်ဝေရ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အောက်ပါ ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ရှိသည်။
&lt;math display=block&gt;X\times (Y + Z)\simeq (X\times Y) + (X \times Z).&lt;/math&gt;

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}
* {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories |date=1990 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=0-471-60922-6 |mr=1051419 |zbl=0695.18001 |url=http://katmat.math.uni-bremen.de/acc/acc.pdf}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory – Lecture Notes for ESSLLI |date=1999 |url=http://www.let.uu.nl/esslli/Courses/barr/barrwells.ps |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413051026/http://www.let.uu.nl/esslli/Courses/barr/barrwells.ps |archive-date=2011-04-13 |url-status=dead}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory for Computing Science |date=1999 |publisher=Les Publications CRM Montreal |at=Chapter 5 |url=http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031956/http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}
* {{Citation |last=Borceux |first=Francis |title=Handbook of Categorical Algebra |volume=1 |series=Encyclopedia of Mathematics and Its Applications |date=1994 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-44178-1 |at=Definition 2.1.1, p. 39 |url=https://archive.org/details/handbookofcatego0000borc/page/39 |url-access=registration}}
* {{Citation |last1=Lambek |first1=Joachim |last2=Scott |first2=Philip J. |title=Introduction to Higher-Order Categorical Logic |date=1988 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35653-4}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=1st |date=1971 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-90035-7}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |date=1998 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-98403-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}}
* {{Citation |last=Yuan |first=Qiaochu |title=Banach spaces (and Lawvere metrics, and closed categories) |website=Annoying Precision |date=2012-06-23 |url=https://qchu.wordpress.com/2012/06/23/banach-spaces-and-lawvere-metrics-and-closed-categories/}}


[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>j1ktam0cyfuolhommuwp5aspfri5rs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291466</id>
    <revision>
      <id>1052537</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် (coproduct)''' သို့မဟုတ် '''ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းလဒ် (categorical sum)''' ဆို...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37557" sha1="m1eyffwqmiosgikcawecwltp9hwf013" xml:space="preserve">[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် (coproduct)''' သို့မဟုတ် '''ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းလဒ် (categorical sum)''' ဆိုသည်မှာ [[အစု|အစုများ]] (sets) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (disjoint unions)၊ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) ၏ လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product) နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) နှင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) စသည်တို့ကို ဥပမာအဖြစ် ပါဝင်သည့် တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (family of objects) တစ်ခု၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အခြေခံအားဖြင့် စုစည်းမှုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခုစီက ၎င်းထံသို့ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုစီ သွားခွင့်ပြုထားသော တိကျမှုအနည်းဆုံး အရာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်]] (categorical product) ၏ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲ (dual) သဘောတရားဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် မြှောက်လဒ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သော်လည်း မြားများအားလုံးကို ပြောင်းပြန်လှန်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အမည်နှင့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (notations) တို့တွင် ဤသို့ အန္တရာယ်ကင်းပုံရသော အပြောင်းအလဲလေးသာ ရှိသော်လည်း ပေးထားသော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် မြှောက်လဒ်များ (products) နှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားနိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့်လည်း သိသိသာသာ ကွဲပြားလေ့ရှိသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်သော &lt;math&gt;i_1 : X_1 \to X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;i_2 : X_2 \to X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt; တို့သည် အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ကို ပြည့်စုံစေပါက ယင်းအရာဝတ္ထုကို &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဟုခေါ်ပြီး &lt;math&gt;X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;X_1 \oplus X_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ရိုးရှင်းစွာ &lt;math&gt;X_1 + X_2&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်သော &lt;math&gt;f_1 : X_1 \to Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 : X_2 \to Y&lt;/math&gt; တို့အတွက်မဆို &lt;math&gt;f_1 = f \circ i_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 = f \circ i_2&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;f : X_1 \sqcup X_2 \to Y&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်း (diagram) သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည်]] (commutes)။

[[File:Coproduct-03.svg|280px|center|class=skin-invert-image|ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|alt=Universal property of the coproduct commutative diagram]]

ဤပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မြား (unique arrow) &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f_1 \sqcup f_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_1 \oplus f_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_1 + f_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\left[f_1, f_2\right]&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။ မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;i_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;i_2&lt;/math&gt; တို့ကို အင်ဂျက်ရှင်းများ (injections) သို့မဟုတ် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော]] (monic) မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို '''ပုံမှန်အင်ဂျက်ရှင်းများ (canonical injections)''' ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် '''ဒွန်တွဲပရိုဂျက်ရှင်းများ (coprojections)''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို [[အစု]] (set) &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (arbitrary family of objects) တစ်ခုအထိ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left\{ X_j : j \in J \right\}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;i_j : X_j \to X&lt;/math&gt; တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး မည်သည့်အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;f_j : X_j \to Y&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;f_j = f \circ i_j&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X \to Y&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;j \in J&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် အောက်ပါပုံကြမ်းသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည်။

[[File:Infinite coproduct 24 august 2025.svg|160px|center]]

စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left\{ X_j \right\}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\coprod_{j\in J}X_j&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\bigoplus_{j \in J} X_j&lt;/math&gt; အဖြစ် မကြာခဏ သင်္ကေတပြုသည်။

တစ်ခါတစ်ရံတွင် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X \to Y&lt;/math&gt; သည် သီးခြားစီဖြစ်သော &lt;math&gt;f_j&lt;/math&gt; များအပေါ် မှီခိုနေကြောင်း ဖော်ပြရန် ၎င်းကို &lt;math&gt;\coprod_{j \in J} f_j&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ရိုးရှင်းစွာပင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်းများ (inclusion maps) အဖြစ် &lt;math&gt;i_j&lt;/math&gt; ပုံဖော်မှုများ ပါရှိသည့် '''ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union)''' ဖြစ်သည်။ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်|တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ]] (direct products) နှင့် မတူညီဘဲ အခြား[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]များရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံးသည် အစုများအတွက် အယူအဆအပေါ်၌ ထင်ရှားစွာ အခြေခံထားခြင်းမရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပေါင်းစပ်စုများသည် တွက်ချက်မှုများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (preserving operations) နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကောင်းစွာသဘာဝကျခြင်း မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) နှစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော ကတ်တဂိုရီများရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) အတွင်းရှိ '''လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product)''' ဟုခေါ်သော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အတော်အတန် ရှုပ်ထွေးသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အတွက်လည်း အလားတူပင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းတွင် အဆုံးရှိသော သုညမဟုတ်သည့် ကိန်းပိုင်းများသာ ပါဝင်သော တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဆခွဲကိန်းများ အဆုံးရှိသော အခြေအနေမျိုးတွင် တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်နှင့် အတိအကျ ထပ်တူကျသွားသည်။

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ဖလှယ်ရ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (commutative R-algebras) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ဖြစ်သည်။ ဖလှယ်၍မရသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (noncommutative R-algebras) ကတ်တဂိုရီတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် [[တန်ဆာ_မြှောက်လဒ်#တန်ဆာ၊_အချိုးညီ_နှင့်_ပြင်ပ_အက္ခရာသင်္ချာများ_(Tensor,_Symmetric,_and_Exterior_Algebras)|တန်ဆာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (tensor algebra) ၏ စားလဒ် (quotient) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအကြောင်းအရာအတွက် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာများ]]၏ လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product of associative algebras) ကို ကြည့်ပါ။

[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ၏ အခြေအနေတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် ၎င်းတို့၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (disjoint union topology) များ ပါရှိသည့် ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် အခြေခံအစုများ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြစ်ပြီး အဖွင့်[[အစု]] (open sets) များသည် အတော်လေး ထင်ရှားသော သဘောတရားအရ ရပ်ဝန်းတစ်ခုစီတိုင်းတွင် အဖွင့်ဖြစ်သော အစုများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] သီအိုရီ (homotopy theory) တွင် အခြေခံကျသော အခြေခံအမှတ်ပါသော ရပ်ဝန်းများ (pointed spaces) ကတ်တဂိုရီတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် သပ်ပုံ ပေါင်းလဒ် (wedge sum) ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အခြေခံအမှတ် (base point) များ ပါရှိသည့် ရပ်ဝန်းများ စုစည်းမှုတစ်ခုကို ဘုံအခြေခံအမှတ်တစ်ခု၌ ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။

ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု ဟူသော အယူအဆသည် အထက်ပါ ဥပမာများနောက်ကွယ်တွင် အခြေခံလျက်ရှိသည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ၏ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်သည် ဖြန့်ဝေရလုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များအားလုံးနှင့် ဘုံသုညတစ်ခု ပါဝင်သော ဘုံမပါသည့် ပေါင်းစပ်စု ဖြစ်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက်လည်း အလားတူပင် ၎င်းသည် လုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြင့် ဖြန့်ကျက်ထားသော ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ အုပ်စုများအတွက် လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ်ကို အလားတူ လုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုမှ အက္ခရာများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ထိုနေရာတွင် မတူညီသောအစုများမှ မည်သည့်အစုဝင်နှစ်ခုကိုမျှ ဖလှယ်ခွင့် မပြုထားပေ။ ဤပုံစံသည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ (universal algebra) သဘောတရားအရ မည်သည့် အဖြေစု (variety) အတွက်မဆို မှန်ကန်သည်။

တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီ (poset category) တစ်ခု၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ပေါင်းစည်းတွက်ချက်မှု (join operation) ဖြစ်သည်။

== ဆွေးနွေးချက် (Discussion) ==

အထက်တွင် ပေးထားသော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် တည်ဆောက်ပုံသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) ရှိ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ (discrete category) &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; မှနေ၍ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ဝင်သော မည်သည့် [[ဖန်တာ]] (functor) ၏ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်အဖြစ်မဆို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ရှိမည်မဟုတ်သော်လည်း အကယ်၍ ရှိခဲ့ပါက ထိုဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အားကောင်းသော သဘောတရားအရ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ &lt;math&gt;i_j:X_j\rightarrow X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;k_j:X_j\rightarrow Y&lt;/math&gt; တို့သည် စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် နှစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;j \in J&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;f \circ i_j = k_j&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) &lt;math&gt;f:X\rightarrow Y&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။

မည်သည့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) နှင့်မဆို အလားတူပင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) တစ်ခုအဖြစ် နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;\left(X, X\right)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X\rightarrow Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို အတွဲ &lt;math&gt;\left(f, f\right)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသော ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ဖန်တာ (diagonal functor) ကို &lt;math&gt;\Delta : C\rightarrow C\times C&lt;/math&gt; အဖြစ် ထားပါစို့။ ထိုအခါ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X + Y&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C\times C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;\left(X, Y\right)&lt;/math&gt; မှ ဖန်တာ &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; ထံသို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။

[[ဗလာစု]] (empty set) ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဗလာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် (empty coproduct) ဟု ခေါ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် ၎င်းဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော စုစည်းမှုများအတွက် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိစေသည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;C^J\rightarrow C&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားစေရန် ကိုက်ညီမှုရှိသော ပုံစံဖြင့် မြှောက်လဒ်များကို ရွေးချယ်နိုင်ပေသည်။ ထိုအခါ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။
&lt;math display=block&gt;\coprod_{j\in J} X_j&lt;/math&gt;
ထို့ပြင် ပုံဖော်မှုများဖြစ်သော &lt;math&gt;i_j&lt;/math&gt; များကို '''သဘာဝ အင်ဂျက်ရှင်းများ (natural injections)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

&lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါက &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_C\left(U, V\right)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံး၏ အစုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ ယင်းသည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဟွမ်းအစု (hom-set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\operatorname{Hom}_C\left(\coprod_{j\in J}X_j,Y\right) \cong \prod_{j\in J}\operatorname{Hom}_C(X_j,Y)&lt;/math&gt;
ယင်းကို မော်ဖစ်ဇင်အတွဲ &lt;math&gt;(f_j)_{j\in J} \in \prod_{j \in J}\operatorname{Hom}(X_j,Y)&lt;/math&gt; တိုင်းအား မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\coprod_{j\in J} f_j \in \operatorname{Hom}\left(\coprod_{j\in J}X_j,Y\right)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(f_j)_{j\in J}&lt;/math&gt; သည် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) အတွင်းရှိ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်]] (product) ဖြစ်သည့် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အတွဲတစ်တွဲဖြစ်သည်။ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; မဆို အတွဲ &lt;math&gt;(f\circ i_j)_{j \in J}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဖြစ်သောကြောင့် ပုံကြမ်း၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) အရ ဤပုံဖော်မှုသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]] (surjection) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ထိုသို့သော ပုံဖော်မှုများ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံ (universal construction) အရ ၎င်းသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်ရှင်း]] (injection) တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်၏ သဘာဝကျမှု (naturality) သည်လည်း ပုံကြမ်း၏ အကျိုးဆက်ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဟွမ်းဖန်တာ (contravariant hom-functor) သည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များကို မြှောက်လဒ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရလျှင် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ]] (opposite category) &lt;math&gt;C^\operatorname{op}&lt;/math&gt; မှ အစုများ ကတ်တဂိုရီသို့ သွားသော ဖန်တာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားသည့် ဟွမ်းဖန်တာသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;C^\operatorname{op}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိအစု (finite set) တစ်ခု ဖြစ်ပါက ဥပမာ &lt;math&gt;J = \{ 1,\ldots,n \}&lt;/math&gt; ဟု ဆိုကြပါစို့၊ ထိုအခါ အရာဝတ္ထုများဖြစ်သော &lt;math&gt;X_1,\ldots,X_n&lt;/math&gt; တို့၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;X_1\sqcup\ldots\sqcup X_n&lt;/math&gt; အဖြစ် မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဖန်တာများကို အထက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်ပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သည် ဗလာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်နှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အစ အရာဝတ္ထုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;X\sqcup (Y \sqcup Z)\cong (X\sqcup Y)\sqcup Z\cong X\sqcup Y\sqcup Z&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X\sqcup 0 \cong 0\sqcup X \cong X&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X\sqcup Y \cong Y\sqcup X.&lt;/math&gt;
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဖလှယ်ရ [[မိုနွိုက်]] (commutative monoid) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပုံစံတကျ ဆင်တူသည်။ အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုသည် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (symmetric monoidal category) ၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ ကတ်တဂိုရီတွင် သုည အရာဝတ္ထု (zero object) &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ပါရှိပါက &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; သည် အဆုံးသတ် (terminal) ဖြစ်သောကြောင့်  တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\rightarrow Z&lt;/math&gt; ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow Z\sqcup Y&lt;/math&gt; လည်း ရှိမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; သည် အစ (initial) လည်းဖြစ်သောကြောင့် ယခင်စာပိုဒ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) &lt;math&gt;Z\sqcup Y\cong Y&lt;/math&gt; ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow Y&lt;/math&gt; တို့ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow X\times Y&lt;/math&gt; ကို ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (induction) ဖြင့် မည်သည့် အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်မှမဆို သက်ဆိုင်ရာ မြှောက်လဒ်ထံသို့ သွားသော ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအထိ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင် ၎င်းသည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်အစစ်]] (proper epimorphism) တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အခြေခံအမှတ်ပါသော အစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of pointed sets) တွင်မူ ၎င်းသည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်အစစ်]] (proper monomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များနှင့် မြှောက်လဒ်များ ပါဝင်သော မည်သည့် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တွင်မဆို ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုကို ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) ဟု ခေါ်သည်။ အဆုံးရှိ ဘိုင်မြှောက်လဒ်များ အားလုံးပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဆီမီးအပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (semiadditive category) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;Mac Lane (1998).&lt;/ref&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအားလုံးတွင် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ ရှိပါက ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;C^J\rightarrow C&lt;/math&gt; အဖြစ် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြှောက်လဒ်ကဲ့သို့ပင် ဤဖန်တာသည် လားရာတူ (covariant) ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုပါ။

== ကိုးကားများ (References) ==
* {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories |date=1990 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=0-471-60922-6 |mr=1051419 |zbl=0695.18001 |url=http://katmat.math.uni-bremen.de/acc/acc.pdf}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory for Computing Science |date=1999 |publisher=Les Publications CRM Montreal |at=Chapter 5 |url=http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031956/http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |date=1998 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-98403-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}}
* {{Citation |last=Yuan |first=Qiaochu |title=Banach spaces (and Lawvere metrics, and closed categories) |website=Annoying Precision |date=2012-06-23 |url=https://qchu.wordpress.com/2012/06/23/banach-spaces-and-lawvere-metrics-and-closed-categories/}}

[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>m1eyffwqmiosgikcawecwltp9hwf013</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052538</id>
      <parentid>1052537</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကားများ (References) */</comment>
      <origin>1052538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37556" sha1="mizg0xcn7yr2op9du0k3zur2kg0i0bf" xml:space="preserve">[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် (coproduct)''' သို့မဟုတ် '''ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းလဒ် (categorical sum)''' ဆိုသည်မှာ [[အစု|အစုများ]] (sets) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (disjoint unions)၊ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) ၏ လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product) နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) နှင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) စသည်တို့ကို ဥပမာအဖြစ် ပါဝင်သည့် တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (family of objects) တစ်ခု၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အခြေခံအားဖြင့် စုစည်းမှုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခုစီက ၎င်းထံသို့ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုစီ သွားခွင့်ပြုထားသော တိကျမှုအနည်းဆုံး အရာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်]] (categorical product) ၏ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲ (dual) သဘောတရားဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် မြှောက်လဒ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သော်လည်း မြားများအားလုံးကို ပြောင်းပြန်လှန်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အမည်နှင့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (notations) တို့တွင် ဤသို့ အန္တရာယ်ကင်းပုံရသော အပြောင်းအလဲလေးသာ ရှိသော်လည်း ပေးထားသော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် မြှောက်လဒ်များ (products) နှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားနိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့်လည်း သိသိသာသာ ကွဲပြားလေ့ရှိသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်သော &lt;math&gt;i_1 : X_1 \to X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;i_2 : X_2 \to X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt; တို့သည် အောက်ပါ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ကို ပြည့်စုံစေပါက ယင်းအရာဝတ္ထုကို &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဟုခေါ်ပြီး &lt;math&gt;X_1 \sqcup X_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;X_1 \oplus X_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ရိုးရှင်းစွာ &lt;math&gt;X_1 + X_2&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်သော &lt;math&gt;f_1 : X_1 \to Y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 : X_2 \to Y&lt;/math&gt; တို့အတွက်မဆို &lt;math&gt;f_1 = f \circ i_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f_2 = f \circ i_2&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;f : X_1 \sqcup X_2 \to Y&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်း (diagram) သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည်]] (commutes)။

[[File:Coproduct-03.svg|280px|center|class=skin-invert-image|ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|alt=Universal property of the coproduct commutative diagram]]

ဤပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မြား (unique arrow) &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;f_1 \sqcup f_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_1 \oplus f_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;f_1 + f_2&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\left[f_1, f_2\right]&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။ မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;i_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;i_2&lt;/math&gt; တို့ကို အင်ဂျက်ရှင်းများ (injections) သို့မဟုတ် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော]] (monic) မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို '''ပုံမှန်အင်ဂျက်ရှင်းများ (canonical injections)''' ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် '''ဒွန်တွဲပရိုဂျက်ရှင်းများ (coprojections)''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို [[အစု]] (set) &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (arbitrary family of objects) တစ်ခုအထိ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left\{ X_j : j \in J \right\}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;i_j : X_j \to X&lt;/math&gt; တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး မည်သည့်အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု &lt;math&gt;f_j : X_j \to Y&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;f_j = f \circ i_j&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X \to Y&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;j \in J&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် အောက်ပါပုံကြမ်းသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့်ပြည့်စုံစေသည်။

[[File:Infinite coproduct 24 august 2025.svg|160px|center]]

စုစည်းမှု &lt;math&gt;\left\{ X_j \right\}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\coprod_{j\in J}X_j&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\bigoplus_{j \in J} X_j&lt;/math&gt; အဖြစ် မကြာခဏ သင်္ကေတပြုသည်။

တစ်ခါတစ်ရံတွင် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X \to Y&lt;/math&gt; သည် သီးခြားစီဖြစ်သော &lt;math&gt;f_j&lt;/math&gt; များအပေါ် မှီခိုနေကြောင်း ဖော်ပြရန် ၎င်းကို &lt;math&gt;\coprod_{j \in J} f_j&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ရိုးရှင်းစွာပင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်းများ (inclusion maps) အဖြစ် &lt;math&gt;i_j&lt;/math&gt; ပုံဖော်မှုများ ပါရှိသည့် '''ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union)''' ဖြစ်သည်။ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်|တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ]] (direct products) နှင့် မတူညီဘဲ အခြား[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]များရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံးသည် အစုများအတွက် အယူအဆအပေါ်၌ ထင်ရှားစွာ အခြေခံထားခြင်းမရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပေါင်းစပ်စုများသည် တွက်ချက်မှုများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (preserving operations) နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကောင်းစွာသဘာဝကျခြင်း မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) နှစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော ကတ်တဂိုရီများရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) အတွင်းရှိ '''လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product)''' ဟုခေါ်သော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အတော်အတန် ရှုပ်ထွေးသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အတွက်လည်း အလားတူပင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းတွင် အဆုံးရှိသော သုညမဟုတ်သည့် ကိန်းပိုင်းများသာ ပါဝင်သော တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဆခွဲကိန်းများ အဆုံးရှိသော အခြေအနေမျိုးတွင် တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်နှင့် အတိအကျ ထပ်တူကျသွားသည်။

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ဖလှယ်ရ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (commutative R-algebras) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ဖြစ်သည်။ ဖလှယ်၍မရသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (noncommutative R-algebras) ကတ်တဂိုရီတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် [[တန်ဆာ_မြှောက်လဒ်#တန်ဆာ၊_အချိုးညီ_နှင့်_ပြင်ပ_အက္ခရာသင်္ချာများ_(Tensor,_Symmetric,_and_Exterior_Algebras)|တန်ဆာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (tensor algebra) ၏ စားလဒ် (quotient) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအကြောင်းအရာအတွက် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာများ]]၏ လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product of associative algebras) ကို ကြည့်ပါ။

[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ၏ အခြေအနေတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များသည် ၎င်းတို့၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (disjoint union topology) များ ပါရှိသည့် ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် အခြေခံအစုများ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြစ်ပြီး အဖွင့်[[အစု]] (open sets) များသည် အတော်လေး ထင်ရှားသော သဘောတရားအရ ရပ်ဝန်းတစ်ခုစီတိုင်းတွင် အဖွင့်ဖြစ်သော အစုများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] သီအိုရီ (homotopy theory) တွင် အခြေခံကျသော အခြေခံအမှတ်ပါသော ရပ်ဝန်းများ (pointed spaces) ကတ်တဂိုရီတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် သပ်ပုံ ပေါင်းလဒ် (wedge sum) ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အခြေခံအမှတ် (base point) များ ပါရှိသည့် ရပ်ဝန်းများ စုစည်းမှုတစ်ခုကို ဘုံအခြေခံအမှတ်တစ်ခု၌ ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။

ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု ဟူသော အယူအဆသည် အထက်ပါ ဥပမာများနောက်ကွယ်တွင် အခြေခံလျက်ရှိသည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ၏ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်သည် ဖြန့်ဝေရလုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များအားလုံးနှင့် ဘုံသုညတစ်ခု ပါဝင်သော ဘုံမပါသည့် ပေါင်းစပ်စု ဖြစ်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက်လည်း အလားတူပင် ၎င်းသည် လုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုဖြင့် ဖြန့်ကျက်ထားသော ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ အုပ်စုများအတွက် လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ်ကို အလားတူ လုနီးပါး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုမှ အက္ခရာများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ထိုနေရာတွင် မတူညီသောအစုများမှ မည်သည့်အစုဝင်နှစ်ခုကိုမျှ ဖလှယ်ခွင့် မပြုထားပေ။ ဤပုံစံသည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ (universal algebra) သဘောတရားအရ မည်သည့် အဖြေစု (variety) အတွက်မဆို မှန်ကန်သည်။

တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီ (poset category) တစ်ခု၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ပေါင်းစည်းတွက်ချက်မှု (join operation) ဖြစ်သည်။

== ဆွေးနွေးချက် (Discussion) ==

အထက်တွင် ပေးထားသော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် တည်ဆောက်ပုံသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) ရှိ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ (discrete category) &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; မှနေ၍ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ဝင်သော မည်သည့် [[ဖန်တာ]] (functor) ၏ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်အဖြစ်မဆို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ရှိမည်မဟုတ်သော်လည်း အကယ်၍ ရှိခဲ့ပါက ထိုဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် အားကောင်းသော သဘောတရားအရ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ &lt;math&gt;i_j:X_j\rightarrow X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;k_j:X_j\rightarrow Y&lt;/math&gt; တို့သည် စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် နှစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;j \in J&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;f \circ i_j = k_j&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) &lt;math&gt;f:X\rightarrow Y&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။

မည်သည့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) နှင့်မဆို အလားတူပင် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) တစ်ခုအဖြစ် နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;\left(X, X\right)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : X\rightarrow Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို အတွဲ &lt;math&gt;\left(f, f\right)&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသော ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ဖန်တာ (diagonal functor) ကို &lt;math&gt;\Delta : C\rightarrow C\times C&lt;/math&gt; အဖြစ် ထားပါစို့။ ထိုအခါ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် &lt;math&gt;X + Y&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C\times C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;\left(X, Y\right)&lt;/math&gt; မှ ဖန်တာ &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; ထံသို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။

[[ဗလာစု]] (empty set) ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဗလာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် (empty coproduct) ဟု ခေါ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် ၎င်းဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော စုစည်းမှုများအတွက် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိစေသည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;C^J\rightarrow C&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားစေရန် ကိုက်ညီမှုရှိသော ပုံစံဖြင့် မြှောက်လဒ်များကို ရွေးချယ်နိုင်ပေသည်။ ထိုအခါ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\{ X_j \}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။
&lt;math display=block&gt;\coprod_{j\in J} X_j&lt;/math&gt;
ထို့ပြင် ပုံဖော်မှုများဖြစ်သော &lt;math&gt;i_j&lt;/math&gt; များကို '''သဘာဝ အင်ဂျက်ရှင်းများ (natural injections)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

&lt;math&gt;C&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါက &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_C\left(U, V\right)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံး၏ အစုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ ယင်းသည် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဟွမ်းအစု (hom-set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;\operatorname{Hom}_C\left(\coprod_{j\in J}X_j,Y\right) \cong \prod_{j\in J}\operatorname{Hom}_C(X_j,Y)&lt;/math&gt;
ယင်းကို မော်ဖစ်ဇင်အတွဲ &lt;math&gt;(f_j)_{j\in J} \in \prod_{j \in J}\operatorname{Hom}(X_j,Y)&lt;/math&gt; တိုင်းအား မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\coprod_{j\in J} f_j \in \operatorname{Hom}\left(\coprod_{j\in J}X_j,Y\right)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(f_j)_{j\in J}&lt;/math&gt; သည် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) အတွင်းရှိ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်]] (product) ဖြစ်သည့် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အတွဲတစ်တွဲဖြစ်သည်။ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; မဆို အတွဲ &lt;math&gt;(f\circ i_j)_{j \in J}&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဖြစ်သောကြောင့် ပုံကြမ်း၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) အရ ဤပုံဖော်မှုသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]] (surjection) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ထိုသို့သော ပုံဖော်မှုများ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံ (universal construction) အရ ၎င်းသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်ရှင်း]] (injection) တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်၏ သဘာဝကျမှု (naturality) သည်လည်း ပုံကြမ်း၏ အကျိုးဆက်ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဟွမ်းဖန်တာ (contravariant hom-functor) သည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များကို မြှောက်လဒ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရလျှင် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ]] (opposite category) &lt;math&gt;C^\operatorname{op}&lt;/math&gt; မှ အစုများ ကတ်တဂိုရီသို့ သွားသော ဖန်တာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားသည့် ဟွမ်းဖန်တာသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;C^\operatorname{op}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိအစု (finite set) တစ်ခု ဖြစ်ပါက ဥပမာ &lt;math&gt;J = \{ 1,\ldots,n \}&lt;/math&gt; ဟု ဆိုကြပါစို့၊ ထိုအခါ အရာဝတ္ထုများဖြစ်သော &lt;math&gt;X_1,\ldots,X_n&lt;/math&gt; တို့၏ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;X_1\sqcup\ldots\sqcup X_n&lt;/math&gt; အဖြစ် မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်အားလုံး တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ် ဖန်တာများကို အထက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်ပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သည် ဗလာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်နှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; ၏ အစ အရာဝတ္ထုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=block&gt;X\sqcup (Y \sqcup Z)\cong (X\sqcup Y)\sqcup Z\cong X\sqcup Y\sqcup Z&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X\sqcup 0 \cong 0\sqcup X \cong X&lt;/math&gt;
&lt;math display=block&gt;X\sqcup Y \cong Y\sqcup X.&lt;/math&gt;
ဤဂုဏ်သတ္တိများသည် ဖလှယ်ရ [[မိုနွိုက်]] (commutative monoid) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပုံစံတကျ ဆင်တူသည်။ အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုသည် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (symmetric monoidal category) ၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ ကတ်တဂိုရီတွင် သုည အရာဝတ္ထု (zero object) &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ပါရှိပါက &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; သည် အဆုံးသတ် (terminal) ဖြစ်သောကြောင့်  တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\rightarrow Z&lt;/math&gt; ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow Z\sqcup Y&lt;/math&gt; လည်း ရှိမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; သည် အစ (initial) လည်းဖြစ်သောကြောင့် ယခင်စာပိုဒ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) &lt;math&gt;Z\sqcup Y\cong Y&lt;/math&gt; ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow Y&lt;/math&gt; တို့ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;X\sqcup Y\rightarrow X\times Y&lt;/math&gt; ကို ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (induction) ဖြင့် မည်သည့် အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်မှမဆို သက်ဆိုင်ရာ မြှောက်လဒ်ထံသို့ သွားသော ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအထိ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင် ၎င်းသည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်အစစ်]] (proper epimorphism) တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အခြေခံအမှတ်ပါသော အစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of pointed sets) တွင်မူ ၎င်းသည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်အစစ်]] (proper monomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များနှင့် မြှောက်လဒ်များ ပါဝင်သော မည်သည့် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တွင်မဆို ဤမော်ဖစ်ဇင်သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုကို ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) ဟု ခေါ်သည်။ အဆုံးရှိ ဘိုင်မြှောက်လဒ်များ အားလုံးပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဆီမီးအပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (semiadditive category) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;Mac Lane (1998).&lt;/ref&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအားလုံးတွင် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; အတွင်း ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ ရှိပါက ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;C^J\rightarrow C&lt;/math&gt; အဖြစ် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြှောက်လဒ်ကဲ့သို့ပင် ဤဖန်တာသည် လားရာတူ (covariant) ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုပါ။

== ကိုးကားများ ==
{{Reflist}}
* {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories |date=1990 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=0-471-60922-6 |mr=1051419 |zbl=0695.18001 |url=http://katmat.math.uni-bremen.de/acc/acc.pdf}}
* {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Category Theory for Computing Science |date=1999 |publisher=Les Publications CRM Montreal |at=Chapter 5 |url=http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031956/http://www.math.mcgill.ca/triples/Barr-Wells-ctcs.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |date=1998 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-98403-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}}
* {{Citation |last=Yuan |first=Qiaochu |title=Banach spaces (and Lawvere metrics, and closed categories) |website=Annoying Precision |date=2012-06-23 |url=https://qchu.wordpress.com/2012/06/23/banach-spaces-and-lawvere-metrics-and-closed-categories/}}

[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>mizg0xcn7yr2op9du0k3zur2kg0i0bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဆပ်ပြာများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291467</id>
    <revision>
      <id>1052541</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Commons category|Soap|soap}} {{Cat main|ဆပ်ပြာ}}  [[Category:သန့်ရှင်းရေး ထုတ်ကုန်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="77mo14oogloekvd13h8a74r1fljywyo" xml:space="preserve">
{{Commons category|Soap|soap}}
{{Cat main|ဆပ်ပြာ}}

[[Category:သန့်ရှင်းရေး ထုတ်ကုန်များ]]</text>
      <sha1>77mo14oogloekvd13h8a74r1fljywyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဆဲလျူလို့</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291468</id>
    <revision>
      <id>1052543</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons category|Cellulose}}  [[Category:ဂလူးကို့]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="f0gt7spns6dwzsjy9erdhikh8s6v2w6" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons category|Cellulose}}

[[Category:ဂလူးကို့]]</text>
      <sha1>f0gt7spns6dwzsjy9erdhikh8s6v2w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂလူးကို့သကြား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291469</id>
    <redirect title="ဂလူးကို့" />
    <revision>
      <id>1052545</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[ဂလူးကို့သကြား]] စာမျက်နှာကို [[ဂလူးကို့]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: for categorizing</comment>
      <origin>1052545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="awimjqoywnp3gqyqrvltadove81rx8w" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဂလူးကို့]]</text>
      <sha1>awimjqoywnp3gqyqrvltadove81rx8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂလူးကို့</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291470</id>
    <revision>
      <id>1052546</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons category|Glucose}}  [[Category:သကြား အမျိုးအစားများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="eeff5cl4av9yzllvam87unjdzjy8m99" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons category|Glucose}}

[[Category:သကြား အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>eeff5cl4av9yzllvam87unjdzjy8m99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သကြား အမျိုးအစားများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291471</id>
    <revision>
      <id>1052547</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Sugars}}   [[ကဏ္ဍ:သကြား]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="ccjivxn7cfvawybcmp07wnlpwyn6lcb" xml:space="preserve">{{Commons category|Sugars}}


[[ကဏ္ဍ:သကြား]]</text>
      <sha1>ccjivxn7cfvawybcmp07wnlpwyn6lcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Sm</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291472</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Smallcaps" />
    <revision>
      <id>1052548</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Smallcaps]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="cuub0qif06v5xe9r4u7ujxrt0yh4vg7" xml:space="preserve">#Redirect[[Template:Smallcaps]]</text>
      <sha1>cuub0qif06v5xe9r4u7ujxrt0yh4vg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Abbreviations</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291473</id>
    <revision>
      <id>1052550</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;| Abbreviations | {{{value}}} |-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="33fjc5fa48j3n4znwen2xkaljhb89z7" xml:space="preserve">| Abbreviations
| {{{value}}}
|-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33fjc5fa48j3n4znwen2xkaljhb89z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox AdminRoutes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291474</id>
    <revision>
      <id>1052551</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;| {{longitem|[[Route of administration|Routes of&lt;br /&gt;administration]]}} | {{{value}}} |-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="kvmucncbdntp2nae68foav3it6wkknx" xml:space="preserve">| {{longitem|[[Route of administration|Routes of&lt;br /&gt;administration]]}}
| {{{value}}}
|-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvmucncbdntp2nae68foav3it6wkknx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052552</id>
      <parentid>1052551</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="3yhwfrlv5lbyb1jbeiqav81ox3c5rf1" xml:space="preserve">| {{longitem|[[:en:Route of administration|Routes of&lt;br /&gt;administration]]}}
| {{{value}}}
|-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yhwfrlv5lbyb1jbeiqav81ox3c5rf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHform</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291475</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHf" />
    <revision>
      <id>1052555</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHf]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="fpqbp2y8loo9erbqsh8qwsqs59gr81n" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHf]]</text>
      <sha1>fpqbp2y8loo9erbqsh8qwsqs59gr81n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHc high</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291476</id>
    <revision>
      <id>1052556</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;| {{longitem|[[Heat_of_combustion#Higher_heating_value|Heat of combustion, higher value]] (HHV)}} | {{{value}}} |-&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="4bxfvaa1pngzzjp5nj7ei7jw2pm3rfx" xml:space="preserve">| {{longitem|[[Heat_of_combustion#Higher_heating_value|Heat of combustion, higher value]] (HHV)}}
| {{{value}}}
|-&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bxfvaa1pngzzjp5nj7ei7jw2pm3rfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052557</id>
      <parentid>1052556</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1052557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167" sha1="c5qmzza79op3wpudgdvlo55ompzjoq3" xml:space="preserve">| {{longitem|[[:en:Heat_of_combustion#Higher_heating_value|Heat of combustion, higher value]] (HHV)}}
| {{{value}}}
|-&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5qmzza79op3wpudgdvlo55ompzjoq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Datapage check</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291477</id>
    <revision>
      <id>1052560</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{#switch:{{{_targetpage|}}} |none={{#ifexist:{{{_parentpage|GaRbAGe}}} (data page) |[[Category:Chemical pages with unlinked data pages]] |&lt;!-- set to none, and datapage does not exist --&gt;}} |#default={{#ifexist:{{{_targetpage|}}} |{{#if:{{is redirect|1={{{_targetpage|}}}}}||{{Chembox Supplement|_data page pagename={{{_targetpage|}}}}}}} |&lt;...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="425" sha1="3ydfxafjvo3zqefic25b01xdgat788t" xml:space="preserve">{{#switch:{{{_targetpage|}}}
|none={{#ifexist:{{{_parentpage|GaRbAGe}}} (data page) |[[Category:Chemical pages with unlinked data pages]] |&lt;!-- set to none, and datapage does not exist --&gt;}}
|#default={{#ifexist:{{{_targetpage|}}} |{{#if:{{is redirect|1={{{_targetpage|}}}}}||{{Chembox Supplement|_data page pagename={{{_targetpage|}}}}}}} |&lt;!-- target does not exist --&gt;}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ydfxafjvo3zqefic25b01xdgat788t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Footer/tracking</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291479</id>
    <revision>
      <id>1052564</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{main other |1=&lt;!-- 1=mainspace  VERIFICATION CheMoBot --&gt;{{#ifeq:{{{Verifiedfields|}}} |changed | [[Category:Chemboxes which contain changes to verified fields]] }}&lt;!-- --&gt;{{#ifeq:{{{Watchedfields|}}} |changed | [[Category:Chemboxes which contain changes to watched fields]] }}&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{verifiedrevid|}}} ||Category:Articles contai...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="gqbc2434pyxzxk1sfrxyg41rsle0hsn" xml:space="preserve">{{main other
|1=&lt;!-- 1=mainspace
 VERIFICATION CheMoBot
--&gt;{{#ifeq:{{{Verifiedfields|}}} |changed
| [[Category:Chemboxes which contain changes to verified fields]] }}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{Watchedfields|}}} |changed
| [[Category:Chemboxes which contain changes to watched fields]] }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{verifiedrevid|}}}
||[[Category:Articles containing unverified chemical infoboxes]] }}&lt;!--

 IMAGES
--&gt;{{#if:{{{_hasImage|}}}|&lt;!-- ok --&gt;|[[Category:Chembox articles without image]] }}&lt;!--

 --&gt;{{#if:{{{_hasImageSizeSet|}}}|[[Category:Chembox image size set]]}}&lt;!-- by pagename
 --&gt;{{#if:{{{_hasImagePairSizeSet|}}}|[[Category:Chembox image size set|*]]}}&lt;!-- in pair, sort under * (with prio)

--&gt;{{yesno|{{{_hasLocalImage|no}}}
|yes=[[Category:Chemical pages containing a local image]] }}&lt;!--

 STYLE is set, now a dedicated category
--&gt;{{#if:{{{_hasTrackedStyleSettings|}}}
|[[Category:Chemical infoboxes with style settings]] }}&lt;!--

 TEMPORAL TRACKING, ad hoc:
--&gt;{{#if:{{{_trackListSortletter|}}} |[[Category:Chemical infoboxes with tracked parameters|{{{_trackSortletter|{{PAGENAME}}}}}]]}}&lt;!--

 2=other space: ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- --&gt;
|2={{Chembox Footer/tracking/messagebox test
|data=&lt;!-- usage 1. copy same cat:list logic here (or not at all); 2. use colon:category,
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{unbulleted list&lt;!--
 skipped: VERIFICATION CheMoBot, IMAGES, STYLE set

--&gt;
|2={{#if:{{{_hasImageSizeSet|}}}|[[:Category:Chembox image size set|SizeSet]]}}
|3={{#if:{{{_hasImagePairSizeSet|}}}|[[:Category:Chembox image size set|PairSizeSet]]}}
&lt;!--
 TEMPORAL TRACKING --&gt;
|13={{#if:{{{_trackListSortletter|}}} |[[:Category:Chemical infoboxes with tracked parameters|{{{_trackSortletter|{{PAGENAME}}}}}]]}}
}}&lt;!-- end of ub list, end of data

--&gt;&lt;/includeonly&gt;}}&lt;!-- eo other messagebox--&gt;
}}&lt;!-- eo mainother

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqbc2434pyxzxk1sfrxyg41rsle0hsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox Footer/tracking/messagebox test</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291480</id>
    <revision>
      <id>1052565</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;!-- This message only shows in testpages (per main other). --&gt;{{#if:{{{data|}}}|&lt;div style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; margin: 0em 0 0.5em 1em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; width: 22em; background:#baeef8; padding:0 2px;&quot;&gt;Tracking categories (test):&lt;br/&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentati...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="fji6w9j211ny6cx2f1urmfexj176p31" xml:space="preserve">&lt;!-- This message only shows in testpages (per main other).
--&gt;{{#if:{{{data|}}}|&lt;div style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; margin: 0em 0 0.5em 1em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; width: 22em; background:#baeef8; padding:0 2px;&quot;&gt;Tracking categories (test):&lt;br/&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fji6w9j211ny6cx2f1urmfexj176p31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHcombust</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291481</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHc" />
    <revision>
      <id>1052572</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHc]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="jdpftzs9jcnq1vya5u3xpz5xygjormg" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaHc]]</text>
      <sha1>jdpftzs9jcnq1vya5u3xpz5xygjormg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaGfree</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291482</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaGf" />
    <revision>
      <id>1052573</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaGf]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="e7isgb0gh4dnw4htroz205k9afg5kzl" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Chembox DeltaGf]]</text>
      <sha1>e7isgb0gh4dnw4htroz205k9afg5kzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Remains of the Day</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291483</id>
    <revision>
      <id>1052575</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''The Remains of the Day''' သည် နိုဘယ်ဆုရ ဗြိတိန်စာရေးဆရာ [[ကဇူးအို အစ်ရှိဂူရိုး]] (Kazuo Ishiguro) ၏ 1989 ခုနှစ်ထုတ် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27895" sha1="oqoe1t3m6f475ja8eodu4glbrys4wfr" xml:space="preserve">'''The Remains of the Day''' သည် နိုဘယ်ဆုရ ဗြိတိန်စာရေးဆရာ [[ကဇူးအို အစ်ရှိဂူရိုး]] (Kazuo Ishiguro) ၏ 1989 ခုနှစ်ထုတ် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ စတီဗင် (Stevens) သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] [[အောက်စဖို့မြို့| အောက်စ်ဖို့ဒ်]] (Oxford) အနီးရှိ အိမ်တော်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော ဒါလင်တန်ဟော (Darlington Hall) တွင် ကာလရှည်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ 1956 ခုနှစ်တွင် သူသည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဟောင်းတစ်ဦးအား သွားရောက်လည်ပတ်ရန် ကားဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ပြီး 1920 နှင့် 1930 ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဒါလင်တန်ဟော ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်အောက်မေ့သတိရခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Graver|first=Lawrence|date=1989-10-08|title=What the Butler Saw|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1989/10/08/books/what-the-butler-saw.html|access-date=2021-09-25|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
အစ်ရှိဂူရိုး ၏ ဝတ္ထုတွင် အိမ်တော်ထိန်း စတီဗင် သည် အောက်စ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယား (Oxfordshire) ခရိုင်ရှိ ဒါလင်တန်ဟော မြေယာစံအိမ်၌ ဖြတ်သန်းခဲ့သော သူ၏ဘဝအကြောင်းကို ပြောပြထားသည်။ လော့ဒ်ဒါလင်တန် (Lord Darlington) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် အဆိုပါပိုင်ဆိုင်မှုများကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု| အမေရိကန်]] သန်းကြွယ်သူဌေး ဖာရာဒေး (Farraday) ထံသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အိမ်တော်၏ လည်ပတ်မှုများကို ကြီးမားစွာ လျှော့ချခဲ့ပြီး အခန်းများစွာကို ပိတ်ထားခဲ့ကာ ဝန်ထမ်းအရေအတွက်ကိုလည်း အနည်းငယ်အထိ လျှော့ချပစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤပြောင်းလဲမှုများသည် ကြီးမားလွန်းသဖြင့် ကျန်ရှိနေသော လုပ်ငန်းတာဝန်များကိုပင် ပြီးမြောက်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်တော့ကြောင်း သိသာလာသောအခါ အစီအစဉ်များကို အသစ်ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။

ဤနေရာမှစ၍ ဝတ္ထု၏ ဇာတ်လမ်း စတင်သည်။ 1956 ခုနှစ် နွေရာသီနှောင်းပိုင်းတွင် ဖာရာဒေး သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သို့ 5 ပတ်ကြာ ခရီးထွက်ခွာမည့်အချိန်အတွင်း စတီဗင် အား အပန်းဖြေရန်အတွက် အိမ်တော်ပိုင် [[ဖို့ဒ်]] (Ford) ကားဟောင်းဖြင့် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်တစ်ခွင်]] ခရီးထွက်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ စတီဗင် သည် ထိုခရီးစဉ်အား ကွန်းဝေါလ် (Cornwall) တွင်နေထိုင်သော အိမ်တော်ထိန်းဟောင်း မစ်စ်ကန်တန် (Miss Kenton) ထံ သွားရောက်လည်ပတ်မည့် အစီအစဉ်နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ မစ်စ်ကန်တန် သည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့် လမ်းခွဲလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စာတစ်စောင်ဖြင့် အသိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် အလုပ်သမားများစွာကို အလုပ်မှထုတ်ပယ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝန်ထမ်းလစ်လပ်မှုကို ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးဖြင့် အစားထိုးရန်အတွက် စတီဗင် သည် သူမအား အိမ်တော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လိုခဲ့သည်။

1 ပတ်ကြာ ခရီးစဉ်အတွင်း စတီဗင် သည် အတိတ်က အချိန်ကောင်းများကို ပြန်လည်အောက်မေ့ကာ ပြည့်စုံကောင်းမွန်သော အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးဖြစ်ရေး သီအိုရီကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသီအိုရီ၏ အဓိကအချက်မှာ အစေခံတစ်ဦး၏ ဂုဏ်သိက္ခာပင်ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်လိုအပ်ချက်များအားလုံးကို တာဝန်နောက်သို့ ပို့ထားရမည်ဖြစ်သည်။ လော့ဒ်ဒါလင်တန် သည် သူယုံကြည်ကိုးစားရပြီး လူမှုရေးအရ အောင်မြင်မှုရရှိရန် သူကူညီပေးလိုသော စံပြအလုပ်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု စတီဗင် က ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏တာဝန်များကို အလွန်သိုသိပ်စွာဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဧည့်သည်များကို အပြစ်အနာအဆာကင်းစွာဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ သူသည် မည်သည့်အခါမျှ တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခြင်းမပြုဘဲ သဘောတူညီကြောင်းသာ ပြသခဲ့ပြီး ငြင်းခုံမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ အကြီးမားဆုံးသော ကျေနပ်မှုမှာ ၎င်း၏အဖွဲ့နှင့်အတူ ကြီးကျယ်သော ညစာစားပွဲကြီးတစ်ခုကို အမှားအယွင်းမရှိဘဲ အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး ညအိပ်ဧည့်သည်များ ကျေနပ်စွာ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားကာ လော့ဒ်ဒါလင်တန် က သူ့ကို ချီးကျူးသည့်အချိန်ပင်ဖြစ်သည်။

သူသည် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စများကို နောက်တန်းသို့ ပို့ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူ သေဆုံးခါနီးအချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံ တက်ရောက်လာသူများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် လိုအပ်နေသောကြောင့် ဖခင်အနားတွင် သူ မနေနိုင်ခဲ့ပေ။ မစ်စ်ကန်တန် က သူ၏နေရာတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ မျက်လုံးများကို သူ၏ကိုယ်စား ပိတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူမက သူ၏ ခြောက်ကပ်နေသော အလုပ်ခန်းကို ပန်းစည်းဖြင့် အလှဆင်ပေးလိုခြင်း သို့မဟုတ် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်စာဖတ်ခြင်းကို စိတ်ဝင်စားခြင်းစသည့် ဖော်ရွေမှုများနှင့် ရင်းနှီးရန်ကြိုးပမ်းမှုများကို သူက ရိုင်းစိုင်းစွာ ပယ်ချခဲ့ပြီး စကားပြောဆိုမှုများကို လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများဖြင့်သာ ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ သူသည် ဒါလင်တန် ၏ [[စာကြည့်တိုက်]]မှ အချစ်ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်နေကြောင်းကို သူမသိအောင် ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖတ်ရှုခြင်းမှာ ကြော့ရှင်းသော [[လူမှုရေး]] စကားပြောဆိုမှုများတွင် သူ၏စွမ်းရည်ကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်ဟု စာဖတ်သူကို ရှင်းပြသည်။ 

သူ၏ ကိုယ်ပိုင်လိုအပ်ချက်များကို ဖိနှိပ်ထားခြင်း၏ သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ဤဇာတ်လမ်းကို သူပြောပြသည့် ခြောက်ကပ်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဗျူရိုကရက်ဆန်ဆန် (bureaucratic) တိကျပြီး ထိန်းချုပ်မှုရှိကာ စည်းကမ်းကြီးလှသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သူကြုံတွေ့ရသော ရိုင်းစိုင်းသည့် ဆက်ဆံခံရမှုများ သို့မဟုတ် မတရားသော ဝေဖန်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ သူ၏ ပြောဆိုချက်များကို သက်သာစေသော အကြောင်းပြချက်များ သို့မဟုတ် ထိုပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ထိုအချိန်က စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေများကို တွေးတောဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ချက်ချင်းပင် ဖြေလျှော့ပေးလေ့ရှိသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ မျှတမှုမရှိဘူးဟူသော အထင်အမြင်မျိုး မဖြစ်ပေါ်စေရန် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် အမြဲတမ်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ယင်းမှာ မိမိ၏ သခင်အပေါ် တာဝန်ကျေပွန်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လော့ဒါလင်တန် အား လူသားအကျိုးဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်နှင့် [[ငြိမ်းချမ်းရေး]]ကို ဖန်တီးပေးလိုသော [[နိုင်ငံရေးသမား]]တစ်ဦးအဖြစ် သူက လေးစားခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ထိုမြေယာစံအိမ်တွင် [[ဥရောပ]]ရှိ အရေးပါသော နိုင်ငံရေးသမားများ၏ ညီလာခံများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေးများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဒါလင်တန် သည် [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်|ဗာဆိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်]] (Treaty of Versailles) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] အပြီး [[ဂျာမနီ]]က ပေးလျော်ရမည့် စစ်လျော်ကြေးများကို ဖြေလျှော့ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် နဗီးလ်ချိန်ဘာလိန် (Neville Chamberlain) ၏ ဖျောင်းဖျရေး မူဝါဒ (appeasement policy) ကို ကိုယ်စားပြုသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရှပ်နက်အဖွဲ့အစည်း (Blackshirt organization) ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်သို့ ခေတ္တမျှ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး သူ၏ အမိန့်အရ စတီဗင် သည် [[ဂျူးလူမျိုး]] အိမ်ဖော်မိန်းကလေး 2 ဦးကို အလုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။ မစ်စ်ကန်တန် က ယင်းကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ပြီး အလုပ်ထွက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း သူကမူ အစားထိုးရန်ခက်ခဲမည့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဝန်ထမ်းများဖြစ်သောကြောင့် ဝမ်းနည်းမိသော်လည်း အမိန့်ကို နာခံခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် လူသားဆန်မှု ရှုထောင့်များကို ချန်လှပ်ထားတတ်သော သူ၏ အလုပ်အပေါ်ခံယူချက်ကို ထင်ရှားစေသည်။ ဒါလင်တန် သည် [[ဖက်ဆစ်ဝါဒ]] (fascism) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုမူဝါဒကိုလည်း စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ပြီး အနောက်နိုင်ငံများ၏ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်များသည် ခေတ်နှင့်မညီတော့ဘဲ 1920 နှင့် 1930 ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ စီးပွားရေးပြဿနာများကို မဖြေရှင်းနိုင်တော့ဟု ရှုမြင်ခဲ့သည်။ သာမန်ပြည်သူများတွင် ရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် လုံလောက်သော ကျွမ်းကျင်မှုပညာ မရှိဟုဆိုသည့် သူ၏အမြင်ကို စတီဗင် က လက်ခံခဲ့သည်။ ယင်းကို အထက်တန်းလွှာများထံသို့သာ လွှဲအပ်ထားရမည်ဖြစ်သည်။

လော့ဒ်ဒါလင်တန် ၏ မိတ်ဆွေငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာကာဒီနယ် (Mr. Cardinal) က လော့ဒ်ဟာလီဖက်စ် (Lord Halifax) နှင့် ဂျာမန် သံအမတ် ဖွန်ရစ်ဘင်ထရော့ပ် (von Ribbentrop) တို့ တက်ရောက်သည့် လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေးတစ်ခုအတွင်း ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ [[ဟစ်တလာ]] (Hitler) ၏ လုပ်ရပ်များအကြောင်းကို စတီဗင် အား အသိပေးပြီး ရိုးအလွန်းသော ဖျောင်းဖျရေး မူဝါဒနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးခဲ့သော်လည်း အိမ်တော်ထိန်းသည် သူ၏သခင်ဘက်မှသာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ '''စတီဗင် ခင်ဗျားရဲ့ သခင်ကြီး ချောက်ထဲကျသွားမှာကို ဒီအတိုင်း ကြည့်နေနိုင်သလား''' ဟူသော ကာဒီနယ် ၏ မေးခွန်းကို သူက '''ခွင့်လွှတ်ပါ ဆာ (Sir)၊ ဒါပေမဲ့ လော့ဒ် ရဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို ကျွန်တော် အပြည့်အဝ ယုံကြည်ပါတယ်လို့ပဲ ပြောရပါလိမ့်မယ်''' ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ သစ္စာရှိပြီး သခင်ကို ရိုသေသော အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးအနေဖြင့် သူသည် သခင်၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို မည်သည့်အခါမျှ မေးခွန်းထုတ်လေ့မရှိဘဲ [[နာဇီ|နာဇီဝါဒ]] (Nazism) တွင် သခင်ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုများကိုလည်း စဉ်းစားတွေးတောခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဒါလင်တန် သည် နာဇီ မိတ်ဆွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းကာ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ 

စတီဗင် က သူ၏စံပြပုဂ္ဂိုလ်၏ အမှားများကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း [[စစ်ပွဲ]]ကို တားဆီးရန်ဟူသော အကောင်းဆုံးသော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့်လည်းကောင်း ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ထိုစဉ်က ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်မှုများဖြင့်လည်းကောင်း သူ့ကို ဆက်လက်၍ ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ မယိမ်းယိုင်သော လေးစားမှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို ပုံသွင်းထားမှုကို ဇာတ်ဝင်ခန်းတစ်ခုတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဒက်ဗွန် (Devon) ရှိ မော့စ်ကွန်းမ် (Moscombe) ကျေးရွာအနီးတွင် ကားပျက်သွားပြီးနောက် သူ့ကို ရွာသူရွာသားများက ဖော်ရွေစွာ လက်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က သူ၏ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အသွင်အပြင်ကြောင့် သူ့ကို လူကုံထံတစ်ဦးဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြပြီး သူကလည်း အမှန်အတိုင်းပြောရန် သတ္တိမရှိခဲ့ပေ။ ထိုအစား သူသည် မူးမတ်တစ်ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒရေးရာ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးအဖြစ် ဟန်ဆောင်ကာ [[ဝင်စတန် ချာချီ|ချာချီ]] (Churchill) အပါအဝင် အထင်ကရ ဧည့်သည်များအကြောင်းကို ၎င်းတို့အား ပြောပြခဲ့သည်။

ဤနေရာတွင် သူသည် ကျေးလက်နေပြည်သူများနှင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ရပြီး ဒါလင်တန်ဟော ၏ ရွှေလှောင်အိမ်အတွင်းရှိ သူ၏ အထီးကျန်ဆန်သော အိမ်တော်ထိန်းဘဝနှင့် ကွာခြားချက်ကို ခံစားသိရှိလာသည်။ [[တက်ကြွထက်သန်သူများ|နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူ]] ဟယ်ရီစမစ် (Harry Smith) သည် စတီဗင် ၏ အထက်တန်းလွှာဆန်သော ဂုဏ်သိက္ခာဟူသည့် အယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ရပ်တည်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ '''လူတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးများတွင် သူသည် မည်သူပင်ဖြစ်စေ ဆင်းရဲသည်ဖြစ်စေ ချမ်းသာသည်ဖြစ်စေ လွတ်လပ်စွာ မွေးဖွားလာသူဖြစ်ခြင်းနှင့် မိမိ၏ ထင်မြင်ယူဆချက်များကို လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်ခြင်းအပြင် မိမိ၏ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ကို ရွေးချယ်ခွင့်နှင့် ဖြုတ်ချခွင့်ရှိခြင်းတို့ ပါဝင်သည်''' ဟု ဟယ်ရီစမစ် က ဆိုသည်။ ကိုယ်ပိုင်တာဝန်ယူမှုဟူသော ဤခံယူချက်နှင့် အိမ်တော်ထိန်း၏ သစ္စာရှိစွာ နောက်လိုက်လုပ်မှုတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်။ 

အထူးသဖြင့် ကွန်းဝေါလ် ရှိ လစ်တဲလ်ကွမ်တန် (Little Compton) တွင် မစ်စ်ကန်တန်ဖြစ်သူ မစ်စ်စ်ဘင် (Mrs. Benn) နှင့် တွေ့ဆုံရခြင်းသည် စတီဗင် ၏ ဘဝအမြင်ကို အချိုးအကွေ့တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိစေပြီး သူ၏ အလှမ်းကွာဝေးသော မျက်နှာနောက်ကွယ်ရှိ စိတ်ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့တဲ့မှုကို ဝန်ခံလာစေသည်။ သူမအနေဖြင့် သူနှင့်အတူ ဘဝကို ဖြတ်သန်းရန် စိတ်ကူးယဉ်ခဲ့ဖူးကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အကာအကွယ်နောက်ကွယ်မှ ခံစားချက်ကို တစ်ခဏ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ထိုတစ်ခဏတွင် သူ၏ နှလုံးသား ကြေကွဲခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ သို့သော် အချိန်ကို နောက်သို့ပြန်လှည့်ရန် နောက်ကျသွားပြီဖြစ်ကာ သူမ၏အိမ်ထောင်သက်တစ်လျှောက် 3 ကြိမ်တိုင်တိုင် စွန့်ခွာခဲ့ဖူးသော ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့် ပြန်လည်နေထိုင်ရန်နှင့် သမီးဖြစ်သူ ကက်သရင်း (Catherine) အပြင် မကြာမီ မွေးဖွားလာမည့် မြေးလေးတို့နှင့်အတူ ပျော်ရွှင်စွာနေထိုင်ရန် ချမှတ်ခဲ့သော မစ်စ်စ်ဘင် ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သူက အားပေးခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်တိုင်ကမူ သူ၏ခရီးစဉ် နောက်ဆုံးမှတ်တိုင်ဖြစ်သော ဝေးမောက် (Weymouth) သဲသောင်ပြင်အပန်းဖြေစခန်း၏ မီးရောင်များထွန်းလင်းနေသော ပင်လယ်ကမ်းစပ်တံတားပေါ်တွင် ပျော်ရွှင်မြူးထူးနေကြသော လူအုပ်ကြီးကြား၌ ဟောင်းနွမ်းနေသော အိမ်တော်ထိန်း အမူအကျင့်များကို စွန့်လွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ခေတ်သစ်ကာလနှင့်အညီ ဖျော်ဖြေရေးဟာသများဖြင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများပြုလုပ်ကာ နေ့ရက်မှ ကြွင်းကျန်ရစ်သော အချိန်များကို တတ်နိုင်သမျှ အကောင်းဆုံး ခံစားသွားရန် သူ ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
== References ==
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဝတ္ထုများ]]</text>
      <sha1>oqoe1t3m6f475ja8eodu4glbrys4wfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052616</id>
      <parentid>1052575</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>infobox++</comment>
      <origin>1052616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28647" sha1="p5c2bqd7c18azwvyp1jfnlw9c7mw7gf" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name           = The Remains of the Day
| title_orig     =
| translator     =
| image          = KazuoIshiguro TheRemainsOfTheDay.jpg
| caption        = First edition
| alt            = 
| author         = [[ကဇူးအို အစ်ရှိဂူရိုး]]
| cover_artist   =
| country        = United Kingdom
| language       = English
| series         =
| genre          = Historical novel
| publisher      = Faber and Faber
| release_date   = May 1989
| media_type     = Print (hardback)
| pages          = 258 
| isbn           = 978-0-571-15310-7
| oclc           = 59165609
| preceded_by    =
| followed_by    = 
}}
'''The Remains of the Day''' သည် နိုဘယ်ဆုရ ဗြိတိန်စာရေးဆရာ [[ကဇူးအို အစ်ရှိဂူရိုး]] (Kazuo Ishiguro) ၏ 1989 ခုနှစ်ထုတ် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ စတီဗင် (Stevens) သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] [[အောက်စဖို့မြို့| အောက်စ်ဖို့ဒ်]] (Oxford) အနီးရှိ အိမ်တော်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော ဒါလင်တန်ဟော (Darlington Hall) တွင် ကာလရှည်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ 1956 ခုနှစ်တွင် သူသည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဟောင်းတစ်ဦးအား သွားရောက်လည်ပတ်ရန် ကားဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ပြီး 1920 နှင့် 1930 ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဒါလင်တန်ဟော ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်အောက်မေ့သတိရခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Graver|first=Lawrence|date=1989-10-08|title=What the Butler Saw|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1989/10/08/books/what-the-butler-saw.html|access-date=2021-09-25|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
အစ်ရှိဂူရိုး ၏ ဝတ္ထုတွင် အိမ်တော်ထိန်း စတီဗင် သည် အောက်စ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယား (Oxfordshire) ခရိုင်ရှိ ဒါလင်တန်ဟော မြေယာစံအိမ်၌ ဖြတ်သန်းခဲ့သော သူ၏ဘဝအကြောင်းကို ပြောပြထားသည်။ လော့ဒ်ဒါလင်တန် (Lord Darlington) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် အဆိုပါပိုင်ဆိုင်မှုများကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု| အမေရိကန်]] သန်းကြွယ်သူဌေး ဖာရာဒေး (Farraday) ထံသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အိမ်တော်၏ လည်ပတ်မှုများကို ကြီးမားစွာ လျှော့ချခဲ့ပြီး အခန်းများစွာကို ပိတ်ထားခဲ့ကာ ဝန်ထမ်းအရေအတွက်ကိုလည်း အနည်းငယ်အထိ လျှော့ချပစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤပြောင်းလဲမှုများသည် ကြီးမားလွန်းသဖြင့် ကျန်ရှိနေသော လုပ်ငန်းတာဝန်များကိုပင် ပြီးမြောက်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်တော့ကြောင်း သိသာလာသောအခါ အစီအစဉ်များကို အသစ်ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။

ဤနေရာမှစ၍ ဝတ္ထု၏ ဇာတ်လမ်း စတင်သည်။ 1956 ခုနှစ် နွေရာသီနှောင်းပိုင်းတွင် ဖာရာဒေး သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သို့ 5 ပတ်ကြာ ခရီးထွက်ခွာမည့်အချိန်အတွင်း စတီဗင် အား အပန်းဖြေရန်အတွက် အိမ်တော်ပိုင် [[ဖို့ဒ်]] (Ford) ကားဟောင်းဖြင့် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်တစ်ခွင်]] ခရီးထွက်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ စတီဗင် သည် ထိုခရီးစဉ်အား ကွန်းဝေါလ် (Cornwall) တွင်နေထိုင်သော အိမ်တော်ထိန်းဟောင်း မစ်စ်ကန်တန် (Miss Kenton) ထံ သွားရောက်လည်ပတ်မည့် အစီအစဉ်နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ မစ်စ်ကန်တန် သည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့် လမ်းခွဲလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စာတစ်စောင်ဖြင့် အသိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် အလုပ်သမားများစွာကို အလုပ်မှထုတ်ပယ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝန်ထမ်းလစ်လပ်မှုကို ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးဖြင့် အစားထိုးရန်အတွက် စတီဗင် သည် သူမအား အိမ်တော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လိုခဲ့သည်။

1 ပတ်ကြာ ခရီးစဉ်အတွင်း စတီဗင် သည် အတိတ်က အချိန်ကောင်းများကို ပြန်လည်အောက်မေ့ကာ ပြည့်စုံကောင်းမွန်သော အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးဖြစ်ရေး သီအိုရီကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသီအိုရီ၏ အဓိကအချက်မှာ အစေခံတစ်ဦး၏ ဂုဏ်သိက္ခာပင်ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်လိုအပ်ချက်များအားလုံးကို တာဝန်နောက်သို့ ပို့ထားရမည်ဖြစ်သည်။ လော့ဒ်ဒါလင်တန် သည် သူယုံကြည်ကိုးစားရပြီး လူမှုရေးအရ အောင်မြင်မှုရရှိရန် သူကူညီပေးလိုသော စံပြအလုပ်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု စတီဗင် က ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏တာဝန်များကို အလွန်သိုသိပ်စွာဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဧည့်သည်များကို အပြစ်အနာအဆာကင်းစွာဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ သူသည် မည်သည့်အခါမျှ တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခြင်းမပြုဘဲ သဘောတူညီကြောင်းသာ ပြသခဲ့ပြီး ငြင်းခုံမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ အကြီးမားဆုံးသော ကျေနပ်မှုမှာ ၎င်း၏အဖွဲ့နှင့်အတူ ကြီးကျယ်သော ညစာစားပွဲကြီးတစ်ခုကို အမှားအယွင်းမရှိဘဲ အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး ညအိပ်ဧည့်သည်များ ကျေနပ်စွာ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားကာ လော့ဒ်ဒါလင်တန် က သူ့ကို ချီးကျူးသည့်အချိန်ပင်ဖြစ်သည်။

သူသည် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စများကို နောက်တန်းသို့ ပို့ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူ သေဆုံးခါနီးအချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံ တက်ရောက်လာသူများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် လိုအပ်နေသောကြောင့် ဖခင်အနားတွင် သူ မနေနိုင်ခဲ့ပေ။ မစ်စ်ကန်တန် က သူ၏နေရာတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ မျက်လုံးများကို သူ၏ကိုယ်စား ပိတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူမက သူ၏ ခြောက်ကပ်နေသော အလုပ်ခန်းကို ပန်းစည်းဖြင့် အလှဆင်ပေးလိုခြင်း သို့မဟုတ် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်စာဖတ်ခြင်းကို စိတ်ဝင်စားခြင်းစသည့် ဖော်ရွေမှုများနှင့် ရင်းနှီးရန်ကြိုးပမ်းမှုများကို သူက ရိုင်းစိုင်းစွာ ပယ်ချခဲ့ပြီး စကားပြောဆိုမှုများကို လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများဖြင့်သာ ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ သူသည် ဒါလင်တန် ၏ [[စာကြည့်တိုက်]]မှ အချစ်ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်နေကြောင်းကို သူမသိအောင် ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖတ်ရှုခြင်းမှာ ကြော့ရှင်းသော [[လူမှုရေး]] စကားပြောဆိုမှုများတွင် သူ၏စွမ်းရည်ကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်ဟု စာဖတ်သူကို ရှင်းပြသည်။ 

သူ၏ ကိုယ်ပိုင်လိုအပ်ချက်များကို ဖိနှိပ်ထားခြင်း၏ သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ဤဇာတ်လမ်းကို သူပြောပြသည့် ခြောက်ကပ်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဗျူရိုကရက်ဆန်ဆန် (bureaucratic) တိကျပြီး ထိန်းချုပ်မှုရှိကာ စည်းကမ်းကြီးလှသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သူကြုံတွေ့ရသော ရိုင်းစိုင်းသည့် ဆက်ဆံခံရမှုများ သို့မဟုတ် မတရားသော ဝေဖန်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ သူ၏ ပြောဆိုချက်များကို သက်သာစေသော အကြောင်းပြချက်များ သို့မဟုတ် ထိုပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ထိုအချိန်က စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေများကို တွေးတောဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ချက်ချင်းပင် ဖြေလျှော့ပေးလေ့ရှိသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ မျှတမှုမရှိဘူးဟူသော အထင်အမြင်မျိုး မဖြစ်ပေါ်စေရန် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် အမြဲတမ်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ယင်းမှာ မိမိ၏ သခင်အပေါ် တာဝန်ကျေပွန်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လော့ဒါလင်တန် အား လူသားအကျိုးဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်နှင့် [[ငြိမ်းချမ်းရေး]]ကို ဖန်တီးပေးလိုသော [[နိုင်ငံရေးသမား]]တစ်ဦးအဖြစ် သူက လေးစားခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ထိုမြေယာစံအိမ်တွင် [[ဥရောပ]]ရှိ အရေးပါသော နိုင်ငံရေးသမားများ၏ ညီလာခံများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေးများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဒါလင်တန် သည် [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်|ဗာဆိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်]] (Treaty of Versailles) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] အပြီး [[ဂျာမနီ]]က ပေးလျော်ရမည့် စစ်လျော်ကြေးများကို ဖြေလျှော့ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် နဗီးလ်ချိန်ဘာလိန် (Neville Chamberlain) ၏ ဖျောင်းဖျရေး မူဝါဒ (appeasement policy) ကို ကိုယ်စားပြုသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရှပ်နက်အဖွဲ့အစည်း (Blackshirt organization) ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်သို့ ခေတ္တမျှ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး သူ၏ အမိန့်အရ စတီဗင် သည် [[ဂျူးလူမျိုး]] အိမ်ဖော်မိန်းကလေး 2 ဦးကို အလုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။ မစ်စ်ကန်တန် က ယင်းကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ပြီး အလုပ်ထွက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း သူကမူ အစားထိုးရန်ခက်ခဲမည့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဝန်ထမ်းများဖြစ်သောကြောင့် ဝမ်းနည်းမိသော်လည်း အမိန့်ကို နာခံခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် လူသားဆန်မှု ရှုထောင့်များကို ချန်လှပ်ထားတတ်သော သူ၏ အလုပ်အပေါ်ခံယူချက်ကို ထင်ရှားစေသည်။ ဒါလင်တန် သည် [[ဖက်ဆစ်ဝါဒ]] (fascism) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုမူဝါဒကိုလည်း စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ပြီး အနောက်နိုင်ငံများ၏ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်များသည် ခေတ်နှင့်မညီတော့ဘဲ 1920 နှင့် 1930 ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ စီးပွားရေးပြဿနာများကို မဖြေရှင်းနိုင်တော့ဟု ရှုမြင်ခဲ့သည်။ သာမန်ပြည်သူများတွင် ရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် လုံလောက်သော ကျွမ်းကျင်မှုပညာ မရှိဟုဆိုသည့် သူ၏အမြင်ကို စတီဗင် က လက်ခံခဲ့သည်။ ယင်းကို အထက်တန်းလွှာများထံသို့သာ လွှဲအပ်ထားရမည်ဖြစ်သည်။

လော့ဒ်ဒါလင်တန် ၏ မိတ်ဆွေငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာကာဒီနယ် (Mr. Cardinal) က လော့ဒ်ဟာလီဖက်စ် (Lord Halifax) နှင့် ဂျာမန် သံအမတ် ဖွန်ရစ်ဘင်ထရော့ပ် (von Ribbentrop) တို့ တက်ရောက်သည့် လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေးတစ်ခုအတွင်း ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ [[ဟစ်တလာ]] (Hitler) ၏ လုပ်ရပ်များအကြောင်းကို စတီဗင် အား အသိပေးပြီး ရိုးအလွန်းသော ဖျောင်းဖျရေး မူဝါဒနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးခဲ့သော်လည်း အိမ်တော်ထိန်းသည် သူ၏သခင်ဘက်မှသာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ '''စတီဗင် ခင်ဗျားရဲ့ သခင်ကြီး ချောက်ထဲကျသွားမှာကို ဒီအတိုင်း ကြည့်နေနိုင်သလား''' ဟူသော ကာဒီနယ် ၏ မေးခွန်းကို သူက '''ခွင့်လွှတ်ပါ ဆာ (Sir)၊ ဒါပေမဲ့ လော့ဒ် ရဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို ကျွန်တော် အပြည့်အဝ ယုံကြည်ပါတယ်လို့ပဲ ပြောရပါလိမ့်မယ်''' ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ သစ္စာရှိပြီး သခင်ကို ရိုသေသော အိမ်တော်ထိန်းတစ်ဦးအနေဖြင့် သူသည် သခင်၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို မည်သည့်အခါမျှ မေးခွန်းထုတ်လေ့မရှိဘဲ [[နာဇီ|နာဇီဝါဒ]] (Nazism) တွင် သခင်ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုများကိုလည်း စဉ်းစားတွေးတောခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဒါလင်တန် သည် နာဇီ မိတ်ဆွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းကာ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ 

စတီဗင် က သူ၏စံပြပုဂ္ဂိုလ်၏ အမှားများကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း [[စစ်ပွဲ]]ကို တားဆီးရန်ဟူသော အကောင်းဆုံးသော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့်လည်းကောင်း ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ထိုစဉ်က ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်မှုများဖြင့်လည်းကောင်း သူ့ကို ဆက်လက်၍ ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ မယိမ်းယိုင်သော လေးစားမှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို ပုံသွင်းထားမှုကို ဇာတ်ဝင်ခန်းတစ်ခုတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဒက်ဗွန် (Devon) ရှိ မော့စ်ကွန်းမ် (Moscombe) ကျေးရွာအနီးတွင် ကားပျက်သွားပြီးနောက် သူ့ကို ရွာသူရွာသားများက ဖော်ရွေစွာ လက်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က သူ၏ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အသွင်အပြင်ကြောင့် သူ့ကို လူကုံထံတစ်ဦးဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြပြီး သူကလည်း အမှန်အတိုင်းပြောရန် သတ္တိမရှိခဲ့ပေ။ ထိုအစား သူသည် မူးမတ်တစ်ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒရေးရာ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးအဖြစ် ဟန်ဆောင်ကာ [[ဝင်စတန် ချာချီ|ချာချီ]] (Churchill) အပါအဝင် အထင်ကရ ဧည့်သည်များအကြောင်းကို ၎င်းတို့အား ပြောပြခဲ့သည်။

ဤနေရာတွင် သူသည် ကျေးလက်နေပြည်သူများနှင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ရပြီး ဒါလင်တန်ဟော ၏ ရွှေလှောင်အိမ်အတွင်းရှိ သူ၏ အထီးကျန်ဆန်သော အိမ်တော်ထိန်းဘဝနှင့် ကွာခြားချက်ကို ခံစားသိရှိလာသည်။ [[တက်ကြွထက်သန်သူများ|နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူ]] ဟယ်ရီစမစ် (Harry Smith) သည် စတီဗင် ၏ အထက်တန်းလွှာဆန်သော ဂုဏ်သိက္ခာဟူသည့် အယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ရပ်တည်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ '''လူတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးများတွင် သူသည် မည်သူပင်ဖြစ်စေ ဆင်းရဲသည်ဖြစ်စေ ချမ်းသာသည်ဖြစ်စေ လွတ်လပ်စွာ မွေးဖွားလာသူဖြစ်ခြင်းနှင့် မိမိ၏ ထင်မြင်ယူဆချက်များကို လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်ခြင်းအပြင် မိမိ၏ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ကို ရွေးချယ်ခွင့်နှင့် ဖြုတ်ချခွင့်ရှိခြင်းတို့ ပါဝင်သည်''' ဟု ဟယ်ရီစမစ် က ဆိုသည်။ ကိုယ်ပိုင်တာဝန်ယူမှုဟူသော ဤခံယူချက်နှင့် အိမ်တော်ထိန်း၏ သစ္စာရှိစွာ နောက်လိုက်လုပ်မှုတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်။ 

အထူးသဖြင့် ကွန်းဝေါလ် ရှိ လစ်တဲလ်ကွမ်တန် (Little Compton) တွင် မစ်စ်ကန်တန်ဖြစ်သူ မစ်စ်စ်ဘင် (Mrs. Benn) နှင့် တွေ့ဆုံရခြင်းသည် စတီဗင် ၏ ဘဝအမြင်ကို အချိုးအကွေ့တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိစေပြီး သူ၏ အလှမ်းကွာဝေးသော မျက်နှာနောက်ကွယ်ရှိ စိတ်ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့တဲ့မှုကို ဝန်ခံလာစေသည်။ သူမအနေဖြင့် သူနှင့်အတူ ဘဝကို ဖြတ်သန်းရန် စိတ်ကူးယဉ်ခဲ့ဖူးကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အကာအကွယ်နောက်ကွယ်မှ ခံစားချက်ကို တစ်ခဏ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ထိုတစ်ခဏတွင် သူ၏ နှလုံးသား ကြေကွဲခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ သို့သော် အချိန်ကို နောက်သို့ပြန်လှည့်ရန် နောက်ကျသွားပြီဖြစ်ကာ သူမ၏အိမ်ထောင်သက်တစ်လျှောက် 3 ကြိမ်တိုင်တိုင် စွန့်ခွာခဲ့ဖူးသော ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့် ပြန်လည်နေထိုင်ရန်နှင့် သမီးဖြစ်သူ ကက်သရင်း (Catherine) အပြင် မကြာမီ မွေးဖွားလာမည့် မြေးလေးတို့နှင့်အတူ ပျော်ရွှင်စွာနေထိုင်ရန် ချမှတ်ခဲ့သော မစ်စ်စ်ဘင် ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သူက အားပေးခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်တိုင်ကမူ သူ၏ခရီးစဉ် နောက်ဆုံးမှတ်တိုင်ဖြစ်သော ဝေးမောက် (Weymouth) သဲသောင်ပြင်အပန်းဖြေစခန်း၏ မီးရောင်များထွန်းလင်းနေသော ပင်လယ်ကမ်းစပ်တံတားပေါ်တွင် ပျော်ရွှင်မြူးထူးနေကြသော လူအုပ်ကြီးကြား၌ ဟောင်းနွမ်းနေသော အိမ်တော်ထိန်း အမူအကျင့်များကို စွန့်လွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ခေတ်သစ်ကာလနှင့်အညီ ဖျော်ဖြေရေးဟာသများဖြင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများပြုလုပ်ကာ နေ့ရက်မှ ကြွင်းကျန်ရစ်သော အချိန်များကို တတ်နိုင်သမျှ အကောင်းဆုံး ခံစားသွားရန် သူ ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဝတ္ထုများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ ဝတ္ထုစာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>p5c2bqd7c18azwvyp1jfnlw9c7mw7gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Chembox LambdaMax</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291484</id>
    <revision>
      <id>1052578</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;| [[Ultraviolet–visible spectroscopy|UV-vis]] (λ&lt;sub&gt;max&lt;/sub&gt;) | {{{value}}} |-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="px7yzb7lljh9qbj8pwc2bakvnvrx4hi" xml:space="preserve">| [[Ultraviolet–visible spectroscopy|UV-vis]] (λ&lt;sub&gt;max&lt;/sub&gt;)
| {{{value}}}
|-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px7yzb7lljh9qbj8pwc2bakvnvrx4hi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052579</id>
      <parentid>1052578</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="hh6wwujxj5kn5fl87c6kmchxrnjcsh4" xml:space="preserve">| [[:en:Ultraviolet–visible spectroscopy|UV-vis]] (λ&lt;sub&gt;max&lt;/sub&gt;)
| {{{value}}}
|-&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh6wwujxj5kn5fl87c6kmchxrnjcsh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကာဗွန်နစ်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291485</id>
    <revision>
      <id>1052582</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main|ကာဗွန်နစ်}} {{Commons cat|Carbonates}}    [[ကဏ္ဍ:ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="7a35sd841dbivnejqncffgxjvzp4v1n" xml:space="preserve">{{Cat main|ကာဗွန်နစ်}}
{{Commons cat|Carbonates}}


[[ကဏ္ဍ:ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ]]</text>
      <sha1>7a35sd841dbivnejqncffgxjvzp4v1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291486</id>
    <revision>
      <id>1052583</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons cat|ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ}} {{Category main article|Carbon compounds}}   [[ကဏ္ဍ:ကာဗွန်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="3o5xxqjaipd7xmhnvp51h0fotkwzsdo" xml:space="preserve">{{Commons cat|ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ}}
{{Category main article|Carbon compounds}}


[[ကဏ္ဍ:ကာဗွန်]]</text>
      <sha1>3o5xxqjaipd7xmhnvp51h0fotkwzsdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052585</id>
      <parentid>1052583</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="3serzzlou2gxajlpp2oob8o6ch3nt1p" xml:space="preserve">{{Commons cat|Carbon compounds}}
{{Category main article|ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ}}}


[[ကဏ္ဍ:ကာဗွန်]]</text>
      <sha1>3serzzlou2gxajlpp2oob8o6ch3nt1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052586</id>
      <parentid>1052585</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="5s2m1oqnyht1gqvmyqujloo8niahyjt" xml:space="preserve">{{Commons cat|Carbon compounds}}
{{Category main article|ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ}}


[[ကဏ္ဍ:ကာဗွန်]]</text>
      <sha1>5s2m1oqnyht1gqvmyqujloo8niahyjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ပိုလီမာများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291487</id>
    <revision>
      <id>1052594</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons cat|Organic polymers}}   [[ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="nxpha1z44lfzqi4w0ug43zr06j2slbp" xml:space="preserve">{{Commons cat|Organic polymers}}


[[ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများ]]</text>
      <sha1>nxpha1z44lfzqi4w0ug43zr06j2slbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291488</id>
    <revision>
      <id>1052595</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Commons cat|Organic compounds}}  [[ကဏ္ဍ:ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="pr79hta5fovptxriqhpuchlj4t66nf6" xml:space="preserve">
{{Commons cat|Organic compounds}}

[[ကဏ္ဍ:ကာဗွန် ဒြပ်ပေါင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အော်ဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>pr79hta5fovptxriqhpuchlj4t66nf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49457-72</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291489</id>
    <revision>
      <id>1052598</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="6nl38hbubhrgikqwn3gsgephiw8o06u" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49457-72 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၁၁၊ ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>6nl38hbubhrgikqwn3gsgephiw8o06u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49323-16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291490</id>
    <revision>
      <id>1052599</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="n6wmi248qg2a27wega12q1d02g0d0tc" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49323-16 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၁၁၊ ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>n6wmi248qg2a27wega12q1d02g0d0tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49320-80</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291491</id>
    <revision>
      <id>1052601</id>
      <timestamp>2026-09-12T18:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="intf51h2hgxpitz7ojldcmoqmaio13c" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49320-80 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၁၊ ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>intf51h2hgxpitz7ojldcmoqmaio13c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ဂျူး:Location map/data/Japan Ishikawa Prefecture</title>
    <ns>828</ns>
    <id>291493</id>
    <revision>
      <id>1052609</id>
      <timestamp>2026-09-13T04:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;return { 	name = 'Ishikawa Prefecture', 	top = 37.908, 	bottom = 36.011, 	left = 136.167, 	right = 137.438, 	image = 'Ishikawa géolocalisation.svg', 	image1 = 'Ishikawa géolocalisation relief.svg' }&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052609</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="200" sha1="l9fcdpcbgb4my7x1iiibc7fpjeyon1d" xml:space="preserve">return {
	name = 'Ishikawa Prefecture',
	top = 37.908,
	bottom = 36.011,
	left = 136.167,
	right = 137.438,
	image = 'Ishikawa géolocalisation.svg',
	image1 = 'Ishikawa géolocalisation relief.svg'
}</text>
      <sha1>l9fcdpcbgb4my7x1iiibc7fpjeyon1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ ဝတ္ထုစာအုပ်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291494</id>
    <revision>
      <id>1052619</id>
      <timestamp>2026-09-13T04:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;   [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ဝတ္ထုစာအုပ်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="iz8jf2glilt6f086qal6aswqbthetri" xml:space="preserve">


[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ စာအုပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ဝတ္ထုစာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>iz8jf2glilt6f086qal6aswqbthetri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖိုင်:KazuoIshiguro TheRemainsOfTheDay.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>291495</id>
    <revision>
      <id>1052622</id>
      <timestamp>2026-09-13T04:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1052624</id>
      <parentid>1052622</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1052624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="4waqkvno7e7sac4v769sax7z391rrib" xml:space="preserve">{{Non-free use rationale|Description=This image is an identification book cover illustration for a modern novel
|Source=http://pictures.abebooks.com/SAWTOOTH/3708865367.jpg
|Portion=
|Resolution=It is a lower resolution scan suitable for such illustration but little else.
|Purpose=identification book cover illustration
|Replaceability=Being a modern novel it is not replaceable by a free image? 
|other_information=
|Article=The Remains of the Day
}}

== လိုင်စင်သတ်မှတ်ခြင်း ==

{{Non-free book cover|image has rationale=yes}}</text>
      <sha1>4waqkvno7e7sac4v769sax7z391rrib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49526-29</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291496</id>
    <revision>
      <id>1052630</id>
      <timestamp>2026-09-13T05:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="9koticqvi65hgsya27x0yhjsz4708yd" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49526-29 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၁၂၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>9koticqvi65hgsya27x0yhjsz4708yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိုင်ဒီးလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291497</id>
    <revision>
      <id>1052640</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာရပ်တွင်]] ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) ၌ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခု၏ '''အိုင်ဒီးလ်''' (ideal) သည် ယင်း၏ [[အစုဝင်]] (element)...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52268" sha1="kb2j8j3zxfijhftorrjye8xm8pj90cy" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာရပ်တွင်]] ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) ၌ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခု၏ '''အိုင်ဒီးလ်''' (ideal) သည် ယင်း၏ [[အစုဝင်]] (element) များထဲမှ ထူးခြားသော [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အိုင်ဒီးလ်များသည် စုံကိန်း (even number) များကဲ့သို့သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) များ၏ သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်းများကို ယေဘုယျပြုသည် (generalize)။ စုံကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) ပြုလုပ်သောအခါ စုံသဘာဝ (evenness) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ စုံကိန်းတစ်ခုကို မည်သည့် ကိန်းပြည့်နှင့်မဆို မြှောက်သောအခါ ရလဒ်အဖြစ် စုံကိန်းတစ်ခုကိုသာ ရရှိသည်။ ဤကဲ့သို့သော အပိတ် (closure) နှင့် စုပ်ယူခြင်း ဂုဏ်သတ္တိ (absorption property) များသည် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု၏ သတ်မှတ်ချက် ဂုဏ်သတ္တိ (defining property) များဖြစ်ကြသည်။ [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တွင် [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) ကို တည်ဆောက်ရန် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (normal subgroup) ကို အသုံးပြုသကဲ့သို့ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုကို အသုံးပြု၍ [[စားလဒ်ကွင်း]] (quotient ring) ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။

ကိန်းပြည့်များထဲတွင် အိုင်ဒီးလ်များသည် အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့် (non-negative integer) များနှင့် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ရှိကြသည်။ အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းတစ်ခုတည်း၏ ဆတိုးကိန်း (multiple) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (principal ideal) ဖြစ်ကြသည်။ အခြား ကွင်းများတွင် ကိန်းပြည့်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများသည် ကွင်းအစုဝင်များထက် အိုင်ဒီးလ်များသို့ ပို၍ သဘာဝကျစွာ ယေဘုယျပြုနိုင်သည် (generalize)။ ဥပမာအားဖြင့် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (prime ideal) များသည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) များနှင့် ဆင်တူကြသည်။ ထို့ပြင် တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ် (Chinese remainder theorem) သည် အိုင်ဒီးလ်များအတွက် ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း (Dedekind domain) တစ်ခု၏ အိုင်ဒီးလ်များအတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique prime factorization) ပုံစံတစ်ခု တည်ရှိသည်။ အပိုင်းကိန်း အိုင်ဒီးလ် (fractional ideal) သည် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိုးရိုး အိုင်ဒီးလ်များကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန်အတွက် တစ်ခါတစ်ရံတွင် '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အိုင်ဒီးလ်များ''' (integral ideal) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်း (History) ==
တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) မအောင်မြင်သော ကိန်းကွင်း (number ring) များတွင် လိုအပ်နေသော ဆခွဲကိန်း (factor) များအဖြစ် အသုံးပြုရန် အန်းစ် ကုမား သည် အိုင်ဒီးလ် ကိန်း (ideal number) များ၏ သဘောတရားကို တီထွင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Stillwell (2010), p. 439.&lt;/ref&gt;
1876 ခုနှစ်တွင် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း သည် ကုမား၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသော သဘောတရားကို တိကျသေချာသည့် ကိန်း[[အစု]] (set) များဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယိုဟန်း ပီတာ ဂူစတပ်ဗ် လီဂျွန်း ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ၏ Vorlesungen über Zahlentheorie စာအုပ် တတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုတွင် အိုင်ဒီးလ်များဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Stillwell (2010), p. 439.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edwards (1977), p. 76.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Everest &amp; Ward (2005), p. 83.&lt;/ref&gt;
နောင်တွင် ထိုသဘောတရားကို ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် နှင့် အမ်မီ နိုသာ တို့က ကိန်းကွင်းများမှသည် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] ကွင်း (polynomial ring) များနှင့် အခြား [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ==
[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုပေးထားရာတွင် '''ဘယ် အိုင်ဒီးလ်''' (left ideal) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု (additive group) ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ဖြစ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအစုပိုင်းသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]]များဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်း (left multiplication) အောက်တွင် အပိတ် (closure) ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;0 \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး မည်သည့် &lt;math&gt;r \in R&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် &lt;math&gt;x, y \in I&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 242.&lt;/ref&gt;
*&lt;math&gt;x+y\in I&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;-x\in I&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;rx\in I&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုသည် ယင်းကိုယ်တိုင်အပေါ် ဘယ်[[မော်ဂျူး]] (left module) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆထားသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်မော်ဂျူးပိုင်း (left submodule) တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), at=§10.1, Examples (1).&lt;/ref&gt;

'''ညာ အိုင်ဒီးလ်''' (right ideal) ကိုလည်း အလားတူ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ရာတွင် &lt;math&gt;rx\in I&lt;/math&gt; အစား &lt;math&gt;xr\in I&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးရမည်။ '''နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်''' (two-sided ideal) ဆိုသည်မှာ ညာ အိုင်ဒီးလ်လည်းဖြစ်သော ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကွင်းသည် ဖလှယ်ရ (commutative) ဖြစ်ခဲ့ပါက ၎င်းအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည် ထပ်တူညီသွားကြသည်။ ထိုအခါ ရိုးရှင်းစွာဖြင့် '''အိုင်ဒီးလ်''' ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဖလှယ်၍မရသော (non-commutative) အခြေအနေများတွင် &quot;နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်&quot; ဟူသော စကားလုံးအစား &quot;အိုင်ဒီးလ်&quot; ဟု မကြာခဏ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန် အုပ်စုပိုင်း]] (abelian subgroup) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;x-y\in I&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) ၏ အစုသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;R/I&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပြီး &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြင့် စားထားသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ စားလဒ် (quotient) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), at=§10.1, Proposition 3.&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့လျှင် စားလဒ် &lt;math&gt;R/I&lt;/math&gt; သည် အသီးသီးအားဖြင့် ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မော်ဂျူး (module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် နှစ်ဖက်စလုံးဆိုင်ရာဖြစ်ခဲ့လျှင် စားလဒ် &lt;math&gt;R/I&lt;/math&gt; သည် ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), at=Ch. 7, Proposition 6.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် အစုဝင်တစ်ခုစီကို ၎င်း၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားထံသို့ ပုံဖော်ပေးသော &lt;math&gt;R\to R/I&lt;/math&gt; [[ဖန်ရှင်]] (function) သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (surjective ring homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်၏ [[ကာနယ်]] (kernel) သည် ထိုအိုင်ဒီးလ်ပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), at=Ch. 7, Theorem 7.&lt;/ref&gt; ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်၏ ကာနယ်မဆိုသည် နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== မှတ်စု (Note) ===
ကွင်းတစ်ခုတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) ပါဝင်ရန် မလိုအပ်ဟု ယူဆသော စာရေးသူများရှိသည်။ ဤကဲ့သို့သော ထပ်တူရမဲ့ကွင်းကို rng ဟုခေါ်သည်။ ထိုစာရေးသူများအတွက် ဘယ် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရမဲ့ကွင်းပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေ၌ မည်သည့် &lt;math&gt;r \in R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x \in I&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;rx \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည့် ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခုအတွက် အိုင်ဒီးလ်အစစ် (proper ideal) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; သည် ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ ပါဝင်ခြင်း မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

အိုင်ဒီးလ်၏ သဘောတရားတွင် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) မပါဝင်ပေ။ ဆိုလိုသည်မှာ ယင်းကို ဖက်စပ်၍မရသော ကွင်းများ (non-associative rings) အတွက်လည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) များအတွက်မူ အိုင်ဒီးလ်ကို မျဉ်းဖြောင့် ရပ်ဝန်းပိုင်း (linear subspace) တစ်ခုအဖြစ် ထပ်မံ ယူဆထားသည်။ ထပ်တူရပါသော &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; အက္ခရာသင်္ချာ (unital k-algebra) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် မည်သည့် ကွင်း၏အိုင်ဒီးလ်မဆိုသည် အလိုအလျောက် အက္ခရာသင်္ချာ၏အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သွားသည်။

အိုင်ဒီးလ်များကို &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}, \mathfrak{p}&lt;/math&gt; စသည်တို့ဖြင့် သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ ခေတ်သစ် စာသားများတွင် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအကြီးများ &lt;math&gt;I, J, M, P&lt;/math&gt; ကိုလည်း အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။

== ဥပမာများနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Examples and properties) ==
* ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များအတွက် ဖော်ပြထားသော ရလဒ်များသည် သင့်လျော်သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ညာ အိုင်ဒီးလ်များအတွက်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အကျုံးဝင်သည်။
* [[အစု]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သည် '''ယူနစ် အိုင်ဒီးလ်''' (unit ideal) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;(1)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အစု &lt;math&gt;\{ 0_R \}&lt;/math&gt; သည် '''သုည အိုင်ဒီးလ်''' (zero ideal) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;(0)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အချို့သော စာရေးသူများသည် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ သုည အိုင်ဒီးလ်နှင့် ယူနစ် အိုင်ဒီးလ်များကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အသေးအဖွဲ အိုင်ဒီးလ်များ (trivial ideals) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် သုည အိုင်ဒီးလ်ကို ငုံထားသည် (contain)။ ထို့ပြင် ယင်းတို့ကို ယူနစ် အိုင်ဒီးလ်က ငုံထားသည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 243.&lt;/ref&gt;
* ယူနစ် အိုင်ဒီးလ် မဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်ကို '''အိုင်ဒီးလ်အစစ်''' ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;Lang (2005), at=§III.2.&lt;/ref&gt; ဘယ် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အိုင်ဒီးလ်အစစ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ယင်းထဲတွင် ယူနစ် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင် (invertible element) မပါဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် [[အစားကွင်း|တိမ်းစောင်း ဖီးလ်ဒ်]] (skew-field) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;(0)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(1)&lt;/math&gt; တို့သည်သာ ယင်း၏ တစ်ခုတည်းသော ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ အိုင်ဒီးလ်များ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
* စုံ[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]သည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ထဲတွင် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုရလျှင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဖြင့် စား၍ရသော (divisible) ကိန်းပြည့်အားလုံး၏ အစုသည် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;n\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 243.&lt;/ref&gt;
* ကွင်းတစ်ခုသည် သုညမဟုတ်ဘဲ ယင်းတွင် &lt;math&gt;(0)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(1)&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ အခြား နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များ မရှိပါက ရိုးရှင်းသော ကွင်း (simple ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;f: R \to S&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် [[ကာနယ်]] &lt;math&gt;\ker(f) = f^{-1}(0_S)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 243.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (pre-image) &lt;math&gt;f^{-1}(I)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''အိုင်ဒီးလ် ကိုက်ညီမှု -''' (Ideal correspondence) ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: R \to S&lt;/math&gt; တစ်ခုပေးထားရာတွင် &lt;math&gt;\ker(f)&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များအကြား ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော (bijective) အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ကိုက်ညီမှု (order-preserving correspondence) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]]အတွက် ဤကိုက်ညီမှုသည် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]]၊ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များ (maximal ideals) နှင့် အရင်း အိုင်ဒီးလ်များ (radical ideals) ဆီသို့ ကန့်သတ်ထားသည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် ဘယ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;S \subset M&lt;/math&gt; ဖြစ်ခဲ့လျှင် ချေဖျက်ကိန်း (annihilator) &lt;math&gt;\operatorname{Ann}_R(S) = \{ r \in R \mid rs = 0, s \in S \}&lt;/math&gt; သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များ၏ အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း (ascending chain of left ideals) တစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်စု (union) သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) အရ အကယ်၍ &lt;math&gt;E \subset R&lt;/math&gt; သည် အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{a}_0 \subset R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; နှင့် ဘုံမပါသော (disjoint) ဘယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;\mathfrak{a}_0&lt;/math&gt; ကို ငုံထားပြီး &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; နှင့် ဘုံမပါသော အိုင်ဒီးလ်များထဲတွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု တည်ရှိသည်။
* အစုဝင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated) ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ သို့မဟုတ် နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အသီးသီးအားဖြင့် &lt;math&gt;Rx&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;xR&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;RxR&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;RxR&lt;/math&gt; ကို မကြာခဏဆိုသလို &lt;math&gt;(x)&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\langle x \rangle&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုကြသည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အစုပိုင်း &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော ဘယ် အိုင်ဒီးလ်ကို &lt;math&gt;RX&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ယင်းသည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ရှိ အစုဝင်များ၏ အဆုံးရှိ (finite) ဘယ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (linear combinations) အားလုံး၏ အစုနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ခြွင်းချက်အနေဖြင့် အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တွင် ယူနစ်မပါဝင်ပါက အထက်ပါ အတွင်းပိုင်း ဖော်ပြချက်များကို အနည်းငယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ အရာများနှင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ အရာများ၏ မြှောက်လဒ်များပါဝင်သော အဆုံးရှိ ပေါင်းလဒ်များအပြင်၊ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မဆိုနှင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] အတွင်းရှိ မည်သည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မဆိုအတွက် &lt;math&gt;x + x + \dots + x&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ် ပေါင်းလဒ်များနှင့် &lt;math&gt;(-x) + (-x) + \dots + (-x)&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ် ပေါင်းလဒ်များကိုပါ ထည့်ပေါင်းခွင့်ပြုရမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တွင် ယူနစ်ပါဝင်သောအခါ၊ ဤအပိုလိုအပ်ချက်သည် ပိုလျှံသွားမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;X=\{ x_i\}_{i\in I}&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်ကို &lt;math&gt;(X)&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\langle X\rangle&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။
* ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ (congruence relations) အကြား ဘိုင်ဂျက်တစ် ကိုက်ညီမှုတစ်ခု တည်ရှိသည်။

== အိုင်ဒီးလ် အမျိုးအစားများ (Types of ideals) ==
တခြားတစ်နည်း သတ်မှတ်မထားပါက ကွင်းအားလုံးကို [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]] နှင့် ထပ်တူရပါသော ကွင်းများအဖြစ် ယူဆပါ။
* '''အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်''' - အခြား မည်သည့် အိုင်ဒီးလ်အစစ်ထဲတွင်မှ အိုင်ဒီးလ်အစစ်အဖြစ် ငုံထားခြင်းမခံရသော အိုင်ဒီးလ်အစစ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စားလဒ်ကွင်း (factor ring) သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Because simple commutative rings are fields; see Lam (2001), p. 39.&lt;/ref&gt;
* '''အငယ်ဆုံး အိုင်ဒီးလ်''' (Minimal ideal) - အခြား မည်သည့် သုညမဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်ကိုမျှ ငုံမထားသော သုညမဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''သုည အိုင်ဒီးလ်''' - &lt;math&gt;\{0\}&lt;/math&gt; အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Weisstein (2024).&lt;/ref&gt;
* '''ယူနစ် အိုင်ဒီးလ်''' -  ကွင်းတစ်ခုလုံးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 243.&lt;/ref&gt;
* '''[[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]]''' - အကယ်၍ &lt;math&gt;ab \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;a \in I&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;b \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အိုင်ဒီးလ်အစစ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စားလဒ်ကွင်းသည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 255.&lt;/ref&gt;
* '''အရင်း အိုင်ဒီးလ်''' သို့မဟုတ် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ပိုင်း အိုင်ဒီးလ် (semiprime ideal) - အကယ်၍ အချို့သော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a^n \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;a \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အိုင်ဒီးလ်အစစ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စားလဒ်ကွင်းသည် လျှော့ချထားသော ကွင်း (reduced ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ပရိုင်မရီ အိုင်ဒီးလ်''' (Primary ideal) - အကယ်၍ &lt;math&gt;ab \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;a \in I&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် အချို့သော [[သဘာဝကိန်း]] &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;b^n \in I&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်''' - အစုဝင်တစ်ခုတည်းမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dummit &amp; Foote (2004), p. 251.&lt;/ref&gt;
* '''အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အိုင်ဒီးလ်''' (Finitely generated ideal) - မော်ဂျူးတစ်ခုအနေဖြင့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းများပါဝင်သော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''ပရစ်မစ်တစ် အိုင်ဒီးလ်''' (Primitive ideal) - ဘယ် ပရစ်မစ်တစ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုသည် ရိုးရှင်းသော ဘယ်မော်ဂျူးတစ်ခု၏ ချေဖျက်ကိန်းဖြစ်သည်။
* '''ဆမခွဲနိုင်သော အိုင်ဒီးလ်''' (Irreducible ideal) - ၎င်းကို အိုင်ဒီးလ်အစစ်အဖြစ် ငုံထားသော အခြားအိုင်ဒီးလ်များ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အနေဖြင့် ရေးသား၍မရသော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''အချင်းချင်း အကြီးဆုံးဖြစ်သော အိုင်ဒီးလ်များ''' (Comaximal ideals) - အချို့သော &lt;math&gt;x \in I&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y \in J&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;x + y = 1&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသော အိုင်ဒီးလ်နှစ်ခု &lt;math&gt;I, J&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ပုံမှန် အိုင်ဒီးလ်''' (Regular ideal) : အကြောင်းအရာအပေါ် မူတည်၍ အသုံးချမှု အများအပြား ရှိသည်။
* '''သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အိုင်ဒီးလ်''' (Nil ideal) - အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော (nilpotent) အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော အိုင်ဒီးလ်''' (Nilpotent ideal) - အိုင်ဒီးလ်၏ အချို့သော ထပ်ကိန်း (power) သည် သုညဖြစ်သွားသော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''ကိန်းရှင်ကြားခံ အိုင်ဒီးလ်''' (Parameter ideal) - ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) များစနစ်တစ်ခုမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
* '''ပြည့်စုံသော အိုင်ဒီးလ်''' (Perfect ideal) - နိုသာ ကွင်း (Noetherian ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုရှိ အိုင်ဒီးလ်အစစ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အဆင့် (grade) သည် &lt;math&gt;R/I&lt;/math&gt; ၏ ပရိုဂျက်တစ် အတိုင်းအတာ (projective dimension) နှင့် ညီမျှသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\textrm{grade}(I)=\textrm{proj}\dim(R/I)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Matsumura (1987), p. 132.&lt;/ref&gt;
* '''အရောမပါသော အိုင်ဒီးလ်''' (Unmixed ideal) - နိုသာ ကွင်းတစ်ခုရှိ အိုင်ဒီးလ်အစစ် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အမြင့်သည် &lt;math&gt;R/I&lt;/math&gt; ၏ တွဲဖက် သုဒ္ဓကိန်း (associated prime) တိုင်း၏ အမြင့်နှင့် ညီမျှသည်။
* '''[[အပိုင်းကိန်း]] အိုင်ဒီးလ်''' - အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ၎င်း၏ စားလဒ် ဖီးလ်ဒ် (quotient field) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ထဲရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;rI \subseteq R&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော &lt;math&gt;r \in R&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိရမည်။
* '''ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အိုင်ဒီးလ်''' (Invertible ideal) - &lt;math&gt;AB = BA = R&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အခြား အပိုင်းကိန်း အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိနေသော အပိုင်းကိန်း အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို ဆိုလိုသည်။

== အိုင်ဒီးလ် တွက်ချက်မှုများ (Ideal operations) ==
ဖလှယ်၍ရခြင်း သို့မဟုတ် ထပ်တူရပါဝင်ခြင်း မလိုအပ်သော ယေဘုယျ ကွင်းတစ်ခုအတွက် ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\mathfrak{a}+\mathfrak{b}:=\{a+b \mid a \in \mathfrak{a} \mbox{ and } b \in \mathfrak{b}\}.&lt;/math&gt;
အကယ်၍ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ရှိသော ကွင်းတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် နှစ်ဖက်စလုံးဆိုင်ရာ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် (product) သည် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; မြှောက်လဒ်များအားလုံးမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\mathfrak{a} \mathfrak{b}:=\{a_1b_1+ \dots + a_nb_n \mid a_i \in \mathfrak{a}, b_i \in \mathfrak{b}, n \in \mathbb{N}\}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\mathfrak{a} + \mathfrak{b}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးကို ငုံထားသော အငယ်ဆုံး အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်ပြီး မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\mathfrak{a}\mathfrak{b}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathfrak{a} \cap \mathfrak{b}&lt;/math&gt; ထဲတွင် ပါဝင်သည်။

နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}, \mathfrak{c}&lt;/math&gt; တို့အတွက် ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) သည် မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}(\mathfrak{b} + \mathfrak{c}) = \mathfrak{a} \mathfrak{b} + \mathfrak{a} \mathfrak{c}&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(\mathfrak{a} + \mathfrak{b}) \mathfrak{c} = \mathfrak{a}\mathfrak{c} + \mathfrak{b}\mathfrak{c}&lt;/math&gt;
ထပ်တူပိုင်းအစုများအတွက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမတစ်ခု မှန်ကန်သည်။
: &lt;math&gt;\mathfrak{a} \cap (\mathfrak{b} + \mathfrak{c}) \supset \mathfrak{a} \cap \mathfrak{b} + \mathfrak{a} \cap \mathfrak{c}&lt;/math&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\mathfrak{a} + \mathfrak{b} = (1)&lt;/math&gt; ဖြစ်သောအခါ သို့မဟုတ် မော်ဂျူလို &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; အပေါ် ပုံမှန် ကိန်းစဉ် ဖွဲ့စည်းသည့် အစုဝင်များဖြင့် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ကို ထုတ်လုပ်ထားသောအခါတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{a} \cap \mathfrak{b} = \mathfrak{a} \mathfrak{b}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မြှောက်လဒ်နှင့် ထပ်တူပိုင်းအစုတို့အကြား ခြားနားချက်ကို Tor [[ဖန်တာ]] (Tor functor) ဖြင့် တိုင်းတာသည်။ ယင်းမှာ &lt;math&gt;\operatorname{Tor}^R_1(R/\mathfrak{a}, R/\mathfrak{b}) = (\mathfrak{a} \cap \mathfrak{b})/ \mathfrak{a} \mathfrak{b}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Eisenbud (1995), at=Exercise A 3.17.&lt;/ref&gt;

ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်းတစ်ခုတွင် သုညမဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များ၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုအဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ခွဲခြမ်းမှု (decompose) ဖြစ်သွားသည်။&lt;ref&gt;Milnor (1971), p. 9.&lt;/ref&gt;

== အိုင်ဒီးလ် တွက်ချက်မှုများ၏ ဥပမာများ (Examples of ideal operations) ==
&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရှိသည်။
: &lt;math&gt;(n)\cap(m) = \operatorname{lcm}(n,m)\mathbb{Z}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;R = \mathbb{C}[x,y,z,w]&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\mathfrak{a} = (z, w)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\mathfrak{b} = (x+z,y+w)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{c} = (x+z, w)&lt;/math&gt; ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ အောက်ပါရလဒ်များ ရရှိသည်။
* &lt;math&gt; \mathfrak{a} + \mathfrak{b} = (x, y, z, w)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{a} + \mathfrak{c} = (z, w, x)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}\mathfrak{b} = (z^2 + xz, zy + wz, wx + wz, wy + w^2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}\mathfrak{c} = (xz + z^2, zw, xw + zw, w^2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\mathfrak{a} \cap \mathfrak{b} = \mathfrak{a}\mathfrak{b}&lt;/math&gt; ဖြစ်သော်လည်း &lt;math&gt;\mathfrak{a} \cap \mathfrak{c} = (w, xz + z^2) \neq \mathfrak{a}\mathfrak{c}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ကွင်းတစ်ခု၏ အရင်း (Radical of a ring) ==
[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း (Jacobson radical) &lt;math&gt;J = \operatorname{Jac}(R)&lt;/math&gt; သည် အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် ပရစ်မစ်တစ် အိုင်ဒီးလ်များ အားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;J = \bigcap_{\mathfrak{m} \text{ maximal ideals}} \mathfrak{m}.&lt;/math&gt;
အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;J = \{ x \in R \mid 1 - yx \, \text{ is a unit element for every } y \in R\}.&lt;/math&gt;

နာကာယာမာ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Nakayama's lemma) အရ အကယ်၍ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;JM = M&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;M = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အရင်း (nilradical) သည် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] အားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\operatorname{nil}(R) = \bigcap_{\mathfrak{p} \text { prime ideals }} \mathfrak{p} \subset \operatorname{Jac}(R).&lt;/math&gt;
သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အရင်းသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော အစုဝင်များ၏ အစု အတိအကျပင်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် အာတင် ကွင်း (Artinian ring) တစ်ခုဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;\operatorname{Jac}(R)&lt;/math&gt; သည် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး &lt;math&gt;\operatorname{nil}(R) = \operatorname{Jac}(R)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု၏ တိုးချဲ့ချက်နှင့် ကျုံ့ခြင်း (Extension and contraction of an ideal) ==
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ကို [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]]အဖြစ် ထားရှိပြီး &lt;math&gt;f: A\to B&lt;/math&gt; ကို [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခုဟု ဆိုပါစို့။

&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ '''တိုးချဲ့ချက်''' (extension) &lt;math&gt;\mathfrak{a}^e&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f(\mathfrak{a})&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အိုင်ဒီးလ်ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\mathfrak{a}^e = f(\mathfrak{a})B = \Big\{ \sum y_if(x_i) : x_i \in \mathfrak{a}, y_i \in B \Big\}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ '''ကျုံ့ခြင်း''' (contraction) &lt;math&gt;\mathfrak{b}^c&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;f^{-1}(\mathfrak{b})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
* &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တွင် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\Rightarrow \mathfrak{b}^c&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တွင် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}^{ec} \supseteq \mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}^{ce} \subseteq \mathfrak{b}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တွင် သုဒ္ဓကိန်း သို့မဟုတ် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;\mathfrak{a}^e&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တွင် သုဒ္ဓကိန်း သို့မဟုတ် အကြီးဆုံး အမြဲတမ်းဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ သို့သော်ငြားလည်း အကယ်၍ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{a} \supseteq \ker f&lt;/math&gt; ဖြစ်ခဲ့လျှင် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}^{ec}=\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}^{ce}=\mathfrak{b}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ သုဒ္ဓကိန်း သို့မဟုတ် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်ရန်လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;\mathfrak{a}^e&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ သုဒ္ဓကိန်း သို့မဟုတ် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။

သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{p}&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု၏ ကျုံ့ခြင်းတစ်ခုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;\mathfrak{p} = \mathfrak{p}^{ec}&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Atiyah &amp; Macdonald (1969), at=Proposition 3.16.&lt;/ref&gt;

== ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) ==
အိုင်ဒီးလ်များကို မည်သည့် [[မိုနွိုက်]] အရာဝတ္ထု (monoid object) &lt;math&gt;(R,\otimes)&lt;/math&gt; သို့မဆို ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ '''ဘယ် အိုင်ဒီးလ်''' ဆိုသည်မှာ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composed morphism) &lt;math&gt;R \otimes I \xrightarrow{id \otimes i} R \otimes R \xrightarrow{\mu} R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်သော (factors through) အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) &lt;math&gt;i: I \to R&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ မြှောက်ခြင်း မော်ဖစ်ဇင် (multiplication morphism) ဖြစ်သည်။

'''ညာ အိုင်ဒီးလ်''' သည် အထက်ပါ အခြေအနေကို ယင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ညာဘက်မှမြှောက်ခြင်း ပေါင်းစပ်မှုဖြစ်သော &lt;math&gt;I \otimes R \xrightarrow{i \otimes id} R \otimes R \xrightarrow{\mu} R&lt;/math&gt; က &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်ခြင်း အခြေအနေဖြင့် အစားထိုးထားသည်။ '''နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်''' သည် ၎င်းအခြေအနေ နှစ်ရပ်စလုံးကို ပြည့်စုံစေသည်။ ဖလှယ်ရ မိုနွိုက် အရာဝတ္ထုများတွင် ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည် ထပ်တူညီသွားကြသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Atiyah |first1=Michael F. |last2=Macdonald |first2=Ian G. |title=Introduction to Commutative Algebra |publication-place=Reading, MA |publisher=Perseus Books |year=1969 |isbn=0-201-00361-9}}
* {{Citation |last1=Dummit |first1=David Steven |last2=Foote |first2=Richard Martin |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publication-place=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2004 |isbn=978-0-471-43334-7}}
* {{Citation |last=Edwards |first=Harold M. |title=Fermat's Last Theorem: A Genetic Introduction to Algebraic Number Theory |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=50 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |year=1977 |isbn=978-0-387-90230-2 |mr=0616635 |zbl=0355.12001}}
* {{Citation |last=Eisenbud |first=David |title=Commutative Algebra with a View toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publication-place=Berlin, New York |publisher=Springer-Verlag |year=1995 |isbn=978-0-387-94268-1 |mr=1322960 |doi=10.1007/978-1-4612-5350-1}}
* {{Citation |last1=Everest |first1=Graham |last2=Ward |first2=Thomas |title=An Introduction to Number Theory |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=232 |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |year=2005 |isbn=978-1-85233-917-3}}
* {{Citation |last1=Hazewinkel |first1=Michiel |last2=Gubareni |first2=Nadiya |last3=Gubareni |first3=Nadezhda Mikhaĭlovna |last4=Kirichenko |first4=Vladimir V. |title=Algebras, Rings and Modules |volume=1 |publication-place=Dordrecht |publisher=Springer |year=2004 |isbn=1-4020-2690-0}}
* {{Citation |last=Lam |first=Tsit Yuen |title=A First Course in Noncommutative Rings |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=131 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |year=2001 |isbn=978-0-387-95183-6 |mr=1838439 |zbl=0980.16001 |doi=10.1007/978-1-4419-8616-0}}
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Undergraduate Algebra |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |year=2005 |isbn=978-0-387-22025-3}}
* {{Citation |last=Matsumura |first=Hideyuki |title=Commutative Ring Theory |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=8 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=978-1-139-17176-2}}
* {{Citation |last=Milnor |first=John Willard |title=Introduction to Algebraic K-Theory |series=Annals of Mathematics Studies |volume=72 |publication-place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |year=1971 |isbn=978-0-691-08101-4 |mr=0349811 |zbl=0237.18005}}
* {{Citation |last=Stillwell |first=John |title=Mathematics and Its History |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-1-4419-6052-8}}
* {{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Zero Ideal |work=MathWorld |url=https://mathworld.wolfram.com/ZeroIdeal.html |date=2024}}

[[Category:ကွင်းသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>kb2j8j3zxfijhftorrjye8xm8pj90cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49654-28</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291498</id>
    <revision>
      <id>1052641</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="crl7qvqkbum3q9bap5ucqfdcpkb46pf" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49654-28 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၁၃၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>crl7qvqkbum3q9bap5ucqfdcpkb46pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291499</id>
    <revision>
      <id>1052646</id>
      <timestamp>2026-09-13T09:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကိန်းသီအိုရီ]] တွင် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို တခါတရံ ဖဲမ၏ ယူဆချက် (Fermat's conjecture) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းသီအိုရမ်က &lt;math&gt;n &gt; 2&lt;/math&gt; ဖြစ်သေ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1052646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42686" sha1="3ocuq5rq05vepgjr8hmbgebprsdc397" xml:space="preserve">[[ကိန်းသီအိုရီ]] တွင် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို တခါတရံ ဖဲမ၏ ယူဆချက် (Fermat's conjecture) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းသီအိုရမ်က &lt;math&gt;n &gt; 2&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;a, b, c, n&lt;/math&gt; များအတွက် &lt;math&gt;a^n + b^n = c^n&lt;/math&gt; ဟု ပြေလည်စေမည့်တန်ဖိုး လုံးဝမရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ &lt;math&gt;n=1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n=2&lt;/math&gt; အခြေအနေများအတွက် [[အနန္တ]] (infinite) အဖြေများစွာ ရှိကြောင်းကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက သိရှိခဲ့ကြသည်။

ဤအဆိုကို ပီယား ဒေ ဖဲမ က 1637 ခုနှစ်ခန့်တွင် Arithmetica ကျမ်းစာအုပ်၏ ဘေးနေရာလွတ်တွင် သီအိုရမ် (theorem) တစ်ခုအဖြစ် ပထမဆုံး ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ ဖဲမ က သူ့ထံတွင် ဤအဆိုအတွက် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ရှိသော်လည်း ဘေးနေရာလွတ်ထဲတွင် ရေးရန် နေရာမလောက်ကြောင်း ထပ်မံရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအဆိုသည် သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး သီအိုရမ်တစ်ခုထက် ယူဆချက် (conjecture) တစ်ခုအဖြစ် ပို၍ လူသိများလာခဲ့သည်။ သင်္ချာပညာရှင်များ၏ 358 နှစ်ကြာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအပြီးတွင် ပထမဆုံး အောင်မြင်သော သက်သေပြချက်ကို အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် က 1994 ခုနှစ်တွင် ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး 1995 ခုနှစ်တွင် တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုသက်သေပြချက်သည် တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက် (Taniyama–Shimura conjecture) ၏ အများစုကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို နောက်ပိုင်းတွင် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ် (Modularity theorem) ဟု သိရှိလာကြသည်။ ၎င်းသည် အခြားသော ပြဿနာမြောက်မြားစွာအတွက် ချဉ်းကပ်မှုအသစ်များအပြင် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု မြှင့်တင်ရေးနည်းစနစ်များ (Modularity lifting techniques) ကိုပါ လမ်းပွင့်သွားစေခဲ့သည်။

ဤမဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သော ပြဿနာသည် 19 ရာစုနှင့် 20 ရာစုများအတွင်း [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှုကို များစွာ လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး [[သင်္ချာ|သင်္ချာသမိုင်းတွင်]] အထင်ရှားဆုံးသော သီအိုရမ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ယေဘုယျသုံးသပ်ချက် (Overview) ==
=== ပိုက်သာဂိုရပ်စ် မူလဇာစ်မြစ်များနှင့် နောက်ပိုင်း တိုးတက်မှုများ (Pythagorean origins and subsequent developments) ===
[[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ် ညီမျှခြင်း]] (Pythagorean equation) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;x^2+y^2=z^2&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; တို့အတွက် အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]] အဖြေပေါင်း [[အနန္တ]] ရှိပြီး ၎င်းအဖြေများကို ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သုံးခုတွဲများ (Pythagorean triples) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ 1637 ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဖဲမ သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တန်ဖိုးသည် 2 ထက်ကြီးသော ကိန်းပြည့်ဖြစ်ခဲ့လျှင် ပိုမို ယေဘုယျကျသော ညီမျှခြင်း &lt;math&gt;a^n+b^n=c^n&lt;/math&gt; တွင် အပေါင်းကိန်းပြည့် အဖြေများ လုံးဝမရှိနိုင်ဟု မှန်းဆခဲ့သည်။

ဖဲမ ကိုယ်တိုင် သက်သေပြခဲ့သော &lt;math&gt;n=4&lt;/math&gt; ဟူသည့် အထူးအခြေအနေတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် အကယ်၍ ဤသီအိုရမ်သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) မဟုတ်သော ထပ်ကိန်း (exponent) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တစ်ခုခုအတွက် မှားယွင်းနေခဲ့လျှင် ၎င်းထက်ငယ်သော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တစ်ခုခုအတွက်လည်း မှားယွင်းရမည်ဟု ဆိုရန် လုံလောက်စေသောကြောင့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ၏ သုဒ္ဓကိန်းတန်ဖိုးများကိုသာ ဆက်လက်လေ့လာရန် လိုအပ်တော့သည်။ နောက်ရာစုနှစ်နှစ်ခုအတွင်း ဆိုဖီ ဂျာမိန်း သည် သုဒ္ဓကိန်း အတန်းအစား တစ်ခုလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုကို တီထွင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤယူဆချက်ကို သုဒ္ဓကိန်း 3၊ 5 နှင့် 7 တို့အတွက်သာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ 19 ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အန်းစ် ကုမား သည် ၎င်းကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ပုံမှန် သုဒ္ဓကိန်းများ အားလုံးအတွက် ဤသီအိုရမ်ကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ကုမား ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် အခြေခံ၍ နောက်ဆုံးတွင် ကွန်ပျူတာလေ့လာမှုများက 4 သန်းအထိရှိသော သုဒ္ဓကိန်း ထပ်ကိန်းများအားလုံး လွှမ်းခြုံနိုင်ရန် သက်သေပြချက်ကို ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ထပ်ကိန်းများအားလုံးအတွက် ယေဘုယျ သက်သေပြချက်တစ်ခုကမူ ရှာမရနိုင်ဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

1984 ခုနှစ်တွင် ဂါဟတ် ဖရေး သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ် နှင့် အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ (elliptic curves) အပြင် မော်ဂျူလာ ပုံစံများ (modular forms) အား ချိတ်ဆက်ထားသော သက်သေမပြရသေးသည့် တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက်တို့အကြား ထင်ရှားသော ဆက်စပ်မှုတစ်ခုကို သတိပြုမိခဲ့သည်။ 1986 ခုနှစ်တွင် ကန် ရီဘတ် သည် ဖရေး ၏ ချိတ်ဆက်မှုဖြစ်သော အက်ပဆီလွန် ယူဆချက် (epsilon conjecture) ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး ဆီမီးတည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ အတွက် တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက်၏ သက်သေပြချက်သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်အတွက် သက်သေပြချက်ကို အလိုအလျောက် ရရှိစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ 1993 ခုနှစ်တွင် အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို သက်သေပြရန်အတွက် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု ယူဆချက်၏ လုံလောက်သော အပိုင်းကို အောင်မြင်စွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ရစ်ချတ် တေလာ ၏ အကူအညီဖြင့် အားနည်းချက်တစ်ခုကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် အပြီးသတ် သက်သေပြချက်ကို 1995 ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

=== သီအိုရမ်၏ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက်များ (Equivalent statements of the theorem) ===
ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို ဖော်ပြရန်အတွက် မူလဖော်ပြချက်နှင့် သင်္ချာနည်းကျ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော (equivalent) အခြားနည်းလမ်း အများအပြား ရှိသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ကို အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]]များ[[အစု]]၊ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို ကိန်းပြည့်များအစု နှင့် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ကို [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) အစုဟု သတ်မှတ်ပါ။ ကိန်းရှင် (variable) တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ သုညဖြစ်နေသော &lt;math&gt;x^n+y^n=z^n&lt;/math&gt; ၏ အဖြေကို အသေးအဖွဲ အဖြေ (trivial solution) ဟု ခေါ်သည်။

* '''မူလ ဖော်ပြချက် -''' &lt;math&gt;n,x,y,z \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n&gt;2&lt;/math&gt; ဖြစ်သောအခါ &lt;math&gt;x^n+y^n=z^n&lt;/math&gt; [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းတွင်]] အဖြေများ လုံးဝမရှိပါ။
* '''အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက် 1 -''' &lt;math&gt;n \geq 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;x^n + y^n = z^n&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x, y, z \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေများ (non-trivial solutions) မရှိပါ။
:အကယ်၍ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်ပြီး ကိန်းရှင်တစ်ခုခုသည် [[အနုတ်ကိန်း]] ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့ကို &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ထဲရှိ အဖြေတစ်ခု ရရှိရန် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ထဲရှိ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေတစ်ခုရှိခြင်းက &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ထဲတွင် အဖြေတစ်ခု တည်ရှိနေခြင်းကို သက်ရောက်စေသည်။
* '''အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက် 2 -''' ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n \geq 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;x^n + y^n = z^n&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x, y, z \in \mathbb{Q}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေများ မရှိပါ။
:ထပ်ကိန်းများ တူညီသောကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ထဲရှိ အဖြေတစ်ခုကို သင့်လျော်သော ဘုံပိုင်းခြေတစ်ခုဖြင့် မြှောက်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ထဲရှိ အဖြေတစ်ခုကို ရရှိနိုင်သည်။
* '''အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက် 3 -''' ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n \geq 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;x^n + y^n = 1&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x, y \in \mathbb{Q}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေများ မရှိပါ။
:&lt;math&gt;x^n + y^n = z^n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a, b, c \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေတစ်ခုသည် &lt;math&gt;x^n + y^n = 1&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a/c, b/c \in \mathbb{Q}&lt;/math&gt; ဟူသော အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေကို ရရှိစေသည်။ ဤဖော်ပြပုံက ပြဿနာကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော မျက်နှာပြင်များ မှ &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) ပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော မျဉ်းကွေးများအဖြစ်သို့ လျှော့ချပေးသည်။
* '''အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက် 4 ([[သုဒ္ဓကိန်း]] ထပ်ကိန်းများသို့ လျှော့ချခြင်း) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;n=4&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် မကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;x^n + y^n = z^n&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x, y, z \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေများ မရှိပါ။
:2 ထက်ကြီးသော အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို &lt;math&gt;p=4&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် မကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုခုအဖြစ် &lt;math&gt;pq&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် ရေးသားနိုင်သည်။ ၎င်း ထပ်တူညီမှု (identity) သည် &lt;math&gt;x^{pq}+y^{pq}=z^{pq}&lt;/math&gt; ဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;(x^q)^p + (y^q)^p = (z^q)^p&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ဟူသော ထပ်တူညီမှုမှ ရလဒ်ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
* '''အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသော ဖော်ပြချက် 5 (အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများနှင့် ဆက်စပ်မှု) -''' ဤတွင် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် မကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a^p + b^p = c^p&lt;/math&gt; အတွက် အစုံလိုက် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော]] (pairwise coprime) အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လျှင် ဖရေး မျဉ်းကွေး (Frey curve) ဟုခေါ်သော &lt;math&gt;y^2 = x(x - a^p)(x + b^p)&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူလာမဟုတ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။
:ဤအဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးကို ရီဘတ် ၏ သီအိုရမ်ဖြင့် စစ်ဆေးကြည့်သောအခါ ၎င်းသည် မော်ဂျူလာမဟုတ်ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း ဝိုင်းလ်စ် က ထိုသို့သော ညီမျှခြင်းတိုင်းသည် မော်ဂျူလာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော အဖြေတစ်ခုခုသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုဖြင့် သက်သေပြခြင်း (proof by contradiction) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

=== အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများနှင့် ဆက်စပ်မှု (Connection with elliptic curves) ===
1955 ခုနှစ်ခန့်တွင် ဂိုရို ရှီမူရာ နှင့် ယူတာကာ တာနီယာမာ တို့က အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးတိုင်းကို ၎င်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ မော်ဂျူလာ ပုံစံ တစ်ခုဖြင့် ဆက်စပ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် တာနီယာမာ-ရှီမူရာ-ဗေး ယူဆချက်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ ၎င်းကို မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ် ဟု ခေါ်သည်။

1984 ခုနှစ်တွင် ဂါဟတ် ဖရေး က အကယ်၍ ဖဲမ ၏ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းတွင်]] ထပ်ကိန်း &lt;math&gt;p &gt; 2&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(a, b, c)&lt;/math&gt; အဖြေတစ်ခုခုသာ ရှိခဲ့လျှင် ဆီမီးတည်ငြိမ်သော ဖရေး-ဟယ်လီဂေါ့ချ် အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးဖြစ်သည့် &lt;math&gt;y^2 = x(x - a^p)(x + b^p)&lt;/math&gt; သည် အလွန်ထူးခြားသော ဂုဏ်သတ္တိများ ပိုင်ဆိုင်မည်ဖြစ်ရာ ၎င်းသည် မော်ဂျူလာဖြစ်ရန် မဖြစ်နိုင်သလောက်ဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ်၏ သက်သေပြချက်တစ်ခုသည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကိုပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သက်သေပြပြီးသား ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်း ဖရေး က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 1986 ခုနှစ်တွင် ကန် ရီဘတ် သည် လစ်ဟာနေသော အက်ပဆီလွန် ယူဆချက် (epsilon conjecture) ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ရီဘတ် ၏ သီအိုရမ် ဖြစ်လာကာ သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုအတွက် ဖဲမ ၏ ညီမျှခြင်း၏ အဖြေတစ်ခုခုသည် မော်ဂျူလာမဖြစ်နိုင်သော ဆီမီးတည်ငြိမ်သည့် အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆီမီးတည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခြင်းက ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို အလိုအလျောက် သက်သေပြပြီးသား ဖြစ်သွားစေမည်ဖြစ်သည်။

=== ဝိုင်းလ်စ် ၏ ယေဘုယျ သက်သေပြချက် (Wiles's general proof) ===
အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် သည် ဆီမီးတည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ်ကို သက်သေပြရန် သူကိုယ်သူ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် အလျားလိုက် အီဝါဆာဝါ သီအိုရီ (Iwasawa theory) ကို ချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်ဘက်သို့ မကူးပြောင်းမီ သူ၏ ကနဦးလုပ်ဆောင်ချက်ကို ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ (Galois theory) အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဗစ်တာ ကိုလီဗာဂင် နှင့် မာသီးယပ်စ် ဖလက်ချ် တို့ ဖန်တီးခဲ့သော အွိုင်လာ စနစ် (Euler system) တစ်ခုကို တွေ့ရှိသွားပြီးနောက် ဝိုင်းလ်စ် သည် ဤချဉ်းကပ်မှုကို ချဲ့ထွင်၍ အီဝါဆာဝါ သီအိုရီရှိ ကန့်သတ်ချက်များကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။

ဝိုင်းလ်စ် သည် သူ၏ သက်သေပြချက်ကို 1993 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် Isaac Newton Institute for Mathematical Sciences ၌ တင်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်သုံးသပ်မှုအရ သီးခြား [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] တစ်ခု၏ အစဉ် (order) အပေါ် ကန့်သတ်ဘောင်တစ်ခုတွင် အမှားတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တာ ကာလအတွင်း ဝိုင်းလ်စ် သည် သက်သေပြချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် ရစ်ချတ် တေလာ နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 1994 ခုနှစ်တွင် ဝိုင်းလ်စ် သည် ကိုလီဗာဂင်-ဖလက်ချ် နည်းလမ်းကို သူ၏ မူလ အီဝါဆာဝါ သီအိုရီနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းက ထိုပြဿနာကို ပြေလည်သွားစေကြောင်း သိမြင်လာခဲ့သည်။

1994 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ 24 ရက်နေ့တွင် ဝိုင်းလ်စ် သည် ဆီမီးတည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ်ကို ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်သော စာမူနှစ်ခုကို တင်သွင်းခဲ့ပြီး ဒုတိယစာမူကိုမူ တေလာ နှင့် တွဲဖက်ရေးသားခဲ့သည်။ သက်သေပြချက်၌ မော်ဂျူလာဖြစ်မှု မြှင့်တင်ရေး သီအိုရမ်များကို သက်သေပြရန်အတွက် ပုံပျက်သွားခြင်း [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (deformation ring) တစ်ခုအား ဟက်က [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hecke algebra) တစ်ခုနှင့် ထပ်တူပြုဖော်ထုတ်ခြင်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;R=T&lt;/math&gt; သီအိုရမ် အဖြစ် လူသိများပြီး [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီတွင်]] ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားသော တိုးတက်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအားလုံးအတွက် အပြည့်အဝ မော်ဂျူလာဖြစ်မှု သီအိုရမ်ကို 2001 ခုနှစ်အရောက်တွင် ဖရက်ဒ် ဒိုင်းမွန်း၊ ဘရိုင်ယန် ကွန်ရက်ဒ်၊ တေလာ နှင့် ခရစ္စတော့ဖ် ဘရွိုင်း တို့က နောက်ပိုင်းတွင် ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။

== အခြား ပြဿနာများနှင့် ဆက်စပ်မှု နှင့် ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Relationship to other problems and generalizations) ==
=== ယေဘုယျပြုထားသော ဖဲမ ညီမျှခြင်း (Generalized Fermat equation) ===
ယေဘုယျပြုထားသော ဖဲမ [[ညီမျှခြင်း]] (generalized Fermat equation) သည် &lt;math&gt;a^m + b^n = c^k&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]] အဖြေများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;a, b, c, m, n, k&lt;/math&gt; တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းအားဖြင့် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်၏ ဖော်ပြချက်ကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဘီးလ် ယူဆချက် က &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; သည် အစုံလိုက် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပြီး]] ထပ်ကိန်းအားလုံး 2 ထက်ကြီးသည့် အပေါင်းကိန်းပြည့်များထဲတွင် ယေဘုယျပြုထားသော ဖဲမ ညီမျှခြင်းအတွက် အဖြေများ လုံးဝမရှိဟု ဖော်ပြထားသည်။

ဖဲမ-ကာတာလန် ယူဆချက် က &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; တို့သည် အပေါင်း နှိုင်းရသုဒ္ဓ ကိန်းပြည့်များဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;m, n, k&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;\frac{1}{m} + \frac{1}{n} + \frac{1}{k} &lt; 1&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော အပေါင်းကိန်းပြည့်များ ဖြစ်သောအခါ၊ ယေဘုယျပြုထားသော ဖဲမ ညီမျှခြင်းတွင် ကွဲပြားသော တန်ဖိုးသုံးခုတွဲများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;(a^m, b^n, c^k)&lt;/math&gt; နှင့်တကွ အဆုံးရှိ အရေအတွက်ရှိသော အဖြေများ &lt;math&gt;(a, b, c, m, n, k)&lt;/math&gt; သာလျှင် ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

=== ဖဲမ ၏ ပြောင်းပြန် ညီမျှခြင်း (Inverse Fermat equation) ===
ထပ်ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်တစ်ခု၏]] အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) &lt;math&gt;n = 1/m&lt;/math&gt; ဖြစ်သောအခါ ဖဲမ ၏ ပြောင်းပြန် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းကို]] &lt;math&gt;a^{1/m} + b^{1/m} = c^{1/m}&lt;/math&gt; ဟု ရရှိသည်။ ဤညီမျှခြင်းတွင် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ကိန်းရင်းများ (roots) သည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) နှင့် အပေါင်းဖြစ်သော အဖြေများအားလုံးကို &lt;math&gt;s&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သည့်]] အပေါင်းကိန်းပြည့်များ &lt;math&gt;r, s, t&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a = rs^m&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;b = rt^m&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;c = r(s+t)^m&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည်။

=== ရာရှင်နယ် ထပ်ကိန်းများ (Rational exponents) ===
&lt;math&gt;n &gt; 2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; တို့သည် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သည့်]] &lt;math&gt;a^{n/m} + b^{n/m} = c^{n/m}&lt;/math&gt; ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း [[ညီမျှခြင်း]] အတွက် 6 သည် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ကို အတိအကျစားပြတ်ပြီး &lt;math&gt;a^{1/m}, b^{1/m}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;c^{1/m}&lt;/math&gt; တို့သည် တူညီသော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တစ်ခုတည်း၏]] ကွဲပြားသော 6 ကြိမ်မြောက် [[ကိန်းထွေး]] ကိန်းရင်းများ ဖြစ်မှသာလျှင် [[ကိန်းပြည့်]]အဖြေများ တည်ရှိသည်။

=== အနုတ် ကိန်းပြည့် ထပ်ကိန်းများ (Negative integer exponents) ===
==== &lt;math&gt;n = -1&lt;/math&gt; ====
အော့ပတစ် [[ညီမျှခြင်း]] &lt;math&gt;a^{-1} + b^{-1} = c^{-1}&lt;/math&gt; အတွက် အပေါင်း ပရစ်မစ်တစ် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်အဖြေများ]] အားလုံးကို အပေါင်းဖြစ်ပြီး [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော]] ကိန်းပြည့်များ &lt;math&gt;m, k&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a = mk + m^2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;b = mk + k^2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;c = mk&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။

==== &lt;math&gt;n = -2&lt;/math&gt; ====
&lt;math&gt;a^{-2} + b^{-2} = d^{-2}&lt;/math&gt; အတွက် ပရစ်မစ်တစ် အဖြေများအားလုံးကို &lt;math&gt;v &gt; u&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံမသဘာဝ]] (parity) မတူညီသော နှိုင်းရသုဒ္ဓ ကိန်းပြည့်များ &lt;math&gt;u, v&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a = (v^2 - u^2)(v^2 + u^2)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;b = 2uv(v^2 + u^2)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;d = 2uv(v^2 - u^2)&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည်။ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီရှုထောင့်မှကြည့်လျှင်]] &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့သည် ထောင့်မှန်ခံအနား (hypotenuse) &lt;math&gt;c = (v^2 + u^2)^2&lt;/math&gt; ရှိသော ကိန်းပြည့် ထောင့်မှန်တြိဂံ (right triangle) တစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ကျအနားများ ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;d&lt;/math&gt; သည် ထောင့်မှန်ခံအနားသို့ဆွဲထားသော အမြင့်မျဉ်း ဖြစ်သည်။

==== &lt;math&gt;n &lt; -2&lt;/math&gt; ====
&lt;math&gt;n &lt; -2&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များအတွက်]] &lt;math&gt;a^n + b^n = c^n&lt;/math&gt; တွင် ကိန်းပြည့်အဖြေများ လုံးဝမရှိပါ။ ညီမျှခြင်းကို &lt;math&gt;a^{|n|}b^{|n|}c^{|n|}&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;(bc)^{|n|} + (ac)^{|n|} = (ab)^{|n|}&lt;/math&gt; ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်အရ မဖြစ်နိုင်သော အရာဖြစ်သည်။

=== abc ယူဆချက် (abc conjecture) ===
လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တန်ဖိုးများအတွက် abc ယူဆချက်က ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို သက်ရောက်စေသည်။ ပြုပြင်ထားသည့် စပီရို ယူဆချက်သည် abc ယူဆချက်နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီပြီး တူညီသော သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ၎င်းယူဆချက် နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုခု၏ တိကျသော မူကွဲတစ်ခုသည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်ကို ချက်ချင်း သက်ရောက်စေမည်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Aczel |first=Amir |date=1996 |title=Fermat's Last Theorem: Unlocking the Secret of an Ancient Mathematical Problem |publication-place=New York |publisher=Four Walls Eight Windows |isbn=978-1-56858-077-7 |url=https://archive.org/details/fermatslasttheor00acz_pep}}
* {{Citation |last=Bell |first=Eric T. |date=1998 |orig-year=1961 |title=The Last Problem |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-451-8}}
* {{Citation |last=Benson |first=Donald C. |date=2001 |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publication-place=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-513919-8}}
* {{Citation |last=Brudner |first=Harvey J. |date=1994 |title=Fermat and the Missing Numbers |publication-place=Whippany, NJ |publisher=WLC, Inc |isbn=978-0-9644785-0-3}}
* {{Citation |last=Daney |first=Charles |date=2003 |title=The Mathematics of Fermat's Last Theorem |url=http://cgd.best.vwh.net/home/flt/flt01.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040803221632/http://cgd.best.vwh.net/home/flt/flt01.htm |archive-date=3 August 2004}}
* {{Citation |last=Dickson |first=Leonard E. |date=1919 |title=History of the Theory of Numbers |volume=2 |series=Diophantine Analysis |publication-place=New York |publisher=Chelsea Publishing |pages=545–550, 615–621, 688–691, 731–776 |mr=0245499 |zbl=0023.21403}}
* {{Citation |last=Edwards |first=Harold M. |date=1996 |orig-year=1977 |title=Fermat's Last Theorem. A Genetic Introduction to Algebraic Number Theory |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=50 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-90230-2 |mr=0432534 |zbl=0356.10002}}
* {{Citation |last=Elkies |first=Noam D. |title=Tables of Fermat &quot;near-misses&quot; – approximate solutions of x^n + y^n = z^n |url=http://www.math.harvard.edu/~elkies/ferm.html}}
* {{Citation |last=Faltings |first=Gerd |date=1995 |title=The Proof of Fermat's Last Theorem by R. Taylor and A. Wiles |journal=Notices of the American Mathematical Society |volume=42 |issue=7 |pages=743–746 |issn=0002-9920 |mr=1334651 |zbl=0840.11020 |url=https://www.ams.org/notices/199507/faltings.pdf}}
* {{Citation |last=Kleiner |first=Israel |date=2000 |title=From Fermat to Wiles: Fermat's Last Theorem Becomes a Theorem |journal=Elemente der Mathematik |volume=55 |pages=19–37 |doi=10.1007/PL00000079 |mr=1740921 |zbl=0944.11002 |s2cid=53319514 |url=http://math.stanford.edu/~lekheng/flt/kleiner.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608052614/http://math.stanford.edu/~lekheng/flt/kleiner.pdf |archive-date=8 June 2011}}
* {{Citation |last1=Manin |first1=Yuri I. |last2=Panchishkin |first2=Alekseĭ A. |date=2007 |chapter=Fundamental problems, Ideas and Theories |title=Introduction to Modern Number Theory |series=Encyclopedia of Mathematical Sciences |volume=49 |edition=2nd |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-20364-3 |mr=2320340 |zbl=1120.11001}}
* {{Citation |last=Mordell |first=Louis J. |date=1921 |title=Three Lectures on Fermat's Last Theorem |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |mr=0245499 |jfm=48.0121.05}}
* {{Citation |last=Mozzochi |first=Charles |date=2000 |title=The Fermat Diary |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |isbn=978-0-8218-2670-6 |mr=1794269 |zbl=0969.11002}}
* {{Citation |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=1996 |title=Fermat's last theorem |work=MacTutor History of Mathematics Archive |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Fermat%27s_last_theorem/}}
* {{Citation |last=Ribenboim |first=Paulo |date=1979 |title=13 Lectures on Fermat's Last Theorem |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-90432-8 |mr=0556214 |zbl=0456.10006}}
* {{Citation |last=Ribenboim |first=Paulo |date=2000 |title=Fermat's Last Theorem for Amateurs |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-98508-4 |mr=1711732 |zbl=0941.11001}}
* {{Citation |last=Ribet |first=Kenneth A. |date=1995 |title=Galois representations and modular forms |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |series=New Series |volume=32 |issue=4 |pages=375–402 |doi=10.1090/S0273-0979-1995-00616-6 |mr=1322785 |zbl=0840.11021 |arxiv=math/9503219 |s2cid=16786407}}
* {{Citation |last=Saikia |first=Manjil P. |date=2011 |title=A Study of Kummer's Proof of Fermat's Last Theorem for Regular Primes |journal=IISER Mohali (India) Summer Project Report |arxiv=1307.3459 |bibcode=2013arXiv1307.3459S |url=http://www.manjilsaikia.in/publ/projects/kummerFLT.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150922030715/http://www.manjilsaikia.in/publ/projects/kummerFLT.pdf |archive-date=22 September 2015}}
* {{Citation |last=Singh |first=Simon |date=2022 |orig-year=1997 |title=Fermat's Last Theorem: The Story of a Riddle That Confounded the World's Greatest Minds for 358 Years |publication-place=London |publisher=Fourth Estate |isbn=978-0-00-855382-1}}
* {{Citation |last=Stark |first=Harold |date=1978 |title=An Introduction to Number Theory |publication-place=Cambridge, MA |publisher=MIT Press |isbn=0-262-69060-8 |mr=0506160 |zbl=0397.10001 |url=https://archive.org/details/introductiontonu00star_0}}
* {{Citation |last=Stevens |first=Glenn |date=1997 |chapter=An Overview of the Proof of Fermat's Last Theorem |title=Modular Forms and Fermat's Last Theorem |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-94609-8 |pages=1–16 |mr=1463174 |zbl=0878.11020 |url=https://books.google.com/books?id=Va-quzVwtMsC&amp;pg=PA1}}
* {{Citation |last1=Stewart |first1=Ian |last2=Tall |first2=David |date=2002 |title=Algebraic Number Theory and Fermat's Last Theorem |edition=3rd |publication-place=Natick, MA |publisher=A K Peters |isbn=1-56881-119-5 |mr=1883734 |zbl=1018.11046}}
* {{Citation |last=van der Poorten |first=Alf |date=1996 |title=Notes on Fermat's Last Theorem |publication-place=New York |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-06261-5 |mr=1396181 |zbl=0856.11015 |url=https://archive.org/details/notesonfermatsla0000vand}}
* {{Citation |last=Wiles |first=Andrew |date=1995 |title=Modular elliptic curves and Fermat's Last Theorem |journal=Annals of Mathematics |volume=141 |issue=3 |doi=10.2307/2118559 |jstor=2118559 |mr=1333035 |zbl=0823.11029 |url=http://math.stanford.edu/~lekheng/flt/wiles.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030628220453/http://math.stanford.edu/~lekheng/flt/wiles.pdf |archive-date=28 June 2003}}


[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ_သီအိုရမ်များ]]</text>
      <sha1>3ocuq5rq05vepgjr8hmbgebprsdc397</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-49354-43</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291500</id>
    <revision>
      <id>1052648</id>
      <timestamp>2026-09-13T09:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1052648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="3wynitkfndrbjthfxpda1i7jbvhx27i" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-49354-43 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၁၃၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>3wynitkfndrbjthfxpda1i7jbvhx27i</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>