ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 14 3745 1053046 825908 2026-09-14T17:09:34Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သိပ္ပံ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:သဘာဝသိပ္ပံ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053046 wikitext text/x-wiki {{cat diffuse}} {{Commons category|Biology}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:အသက်]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] 0ptyaim004irnb0w2xgzahep10tchev 0 4797 1053149 1043990 2026-09-15T07:19:38Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဇာတ်တော်ငါးရာ့ငါးဆယ်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ငါးရာ့ငါးဆယ် နိပါတ်တော်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053149 wikitext text/x-wiki {{Merge|ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော်}} ပါဠိ ကျမ်းဂန်များတွင် ဇာတကခေါ် ဘုရားလောင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အဖြစ်တော်များ ရှိသည်။ ထိုဖြစ်တော်များမှာ အရေအတွက်အားဖြင့် (၅၄၇) ဇာတ်ရှိသည်။ သို့သော် အခေါ်ရလွယ်စေရန်အတွက် ငါးရာ့ငါးဆယ် နိပါတ်တော်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော်ဟု ခေါ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မမူမီ ဘဝ ငါးရာ့ငါးဆယ်သာ ကျင်လည်ခဲ့ရသည်ဟု မမှတ်အပ်ပေ။ ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ကြောင်းတို့မှာ နုမှာငါးရာ ရင့်မှာတစ်ကျိပ် ဟူသောစကားရပ်အရ အခါအားလျော်စွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ပါရမီနုစဉ်ကာလမှ အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာအချို့သာ ဖြစ်ကြသည်။ == ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ဝတ္ထုများ၏ အခြေခံဖြစ်သော ပါဠိဂါထာတော်များကို [[သုတ္တန်]]၊ [[ခုဒ္ဒကနိကာယ်]] နှင့် [[ပါဌဇာတ်တော်]] ပါဠိတော်များတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုဇာတ်တော် (၅၄၇) ခုတွင် မြန်မာတို့ အတိုကောက်အားဖြင့် “တေ၊ ဇ၊ သု၊ နေ၊ မ၊ ဘူ၊ စန်၊ နာ၊ ဝိ၊ ဝေ” ဟု အမှတ်အသား ပြုထားသော ဇာတ်ကြီး ဆယ်ဘွဲ့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် လူအဖြစ် (၃၅၇) ဘဝ၊ နတ်အဖြစ် (၆၅) ဘဝ၊ ကုန်းသတ္တဝါအဖြစ် (၆၀) ဘဝ၊ ကောင်းကင် သတ္တဝါအဖြစ် (၅၇) ဘဝ၊ ရေသတ္တဝါအဖြစ် (၈) ဘဝ ကျင်လည်ခဲ့တော် မူလေသည်။ == ရေးသားစီရင်ခဲ့မှုများ == === ဇာတ်ပါဠိတော် === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဂါထာဖွဲ့၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ === ဇာတ်အဋ္ဌကထာများ === အေဒီ (၆) ရာစုခန့်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ အနုရာဓမြို့ တောင်ဘက် မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်၌ အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည် ထိုဂါထာများကို ပါဠိဘာသာဖြင့် အဌကထာ ဖွင့်ဆို ရေးသားတော်မူလေသည်။ အဌကထာဆိုသည်မှာ ပါဠိတော်ရင်း၌ ခက်ခဲကွယ်မြုပ်နေသော အနက် အဓိပ္ပာယ်တို့ကို ရှင်းလင်းဖော်ထုတ်၍ ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် တကွ အကျယ်ဖွင့်ပြသော ကျမ်းမျိုးကို ခေါ်သည်။ === ဇာတ်ဋီကာများ === သာသနာတော် ၉၃၀ လောက်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ အနောက်ဘက် ဗဒရတိတ္တကျောင်းနေ အရှင်ဓမ္မပါလ မထေရ်သည် အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ အဌကထာ တွင် တိမ်မြုပ်နေသော အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားသော ဇိနတ္ထ ပကာသနီ ခေါ် ဋီကာကျမ်းကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ === မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာခြင်း === ထိုဇာတ်အဋ္ဌကထာတို့သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အောက်မြန်မာပြည် သထုံမြို့သို့ သာသနာတော် ၉၃၀ ကျော်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သာသနာ ၁၆၀ဝ ကျော် (သက္ကရာဇ် ၄၀ဝ ကျော်)လောက်တွင် သထုံမှ ပုဂံသို့ အနော်ရထာမင်း ဆောင်ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ပျံ့နှံ့လေသည်။ === ဋီကာသစ် === ထို့နောက် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားကြီး လက်ထက်တွင် ပညာသာမိ သီရိကဝိ ဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဂုရု တံဆိပ်တော်ရ ဒုတိယ မောင်းထောင်ဆရာတော် သည် အသမ္မောဟ ဝိလာသိနီဟူသော ဋီကာသစ်ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် စီရင် ရေးသားတော်မူသည်။ ဋီကာ ဆိုသည်မှာ ပါဠိတော် အဌကထာတို့၌ တိမ်မြုပ်ကွယ်ဝှက်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို အကျယ်ရှင်းလင်းဖော်ပြသော ကျမ်းကို ဆိုသည်။ ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ် ပါဠိတော် နိသျဟောင်းကို သာယာဝတီမင်းလက်ထက် သာသနဝံသ သီရိဓမ္မမဟာ ဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ ဂုရု ကြံခင်းဆရာတော် စီရင်၍ နိဿယသစ်ကိုမူ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက် မေဓာဘိဝံသ သီရိသဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာ ဓိရာဇာဂုရု ပြည်ဆရာတော် ရေးသား စီရင်တော် မူခဲ့သည်။ ဇာတ်အဌကထာ နိသျများကိုကား ဘိုးတော် မင်းတရား လက်ထက် တောင်တွင်းဆရာတော်၊ ပလိုင်းဆရာတော်၊ မဲထီးဆရာတော်၊ ရွှေတောင်ဆရာတော်၊ တောင်လေးလုံး ဆရာတော်၊ ကတိုးဆရာတော်၊ ဗားကရာ ဆရာတော်၊ ဆုံတားဆရာတော်၊ ပထမ မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်၊ မုန်တော ဆရာတော်၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်၊ မင်းရွာ ဆရာတော်၊ ပထမ ဆင်တဲ ဆရာတော်တို့ ရေးသား စီရင်တော် မူခဲ့ကြသည်။ မြန်မာသက်သက် စကားပြေ ဇာတ်တော်များကို မုံတိုင်ပင် ဆရာတော်နှင့် ညောင်ကန်ဆရာတော်တို့ စီရင်သည်ဟု ပိဋကတ် သမိုင်းက ပြဆိုလေသည်။ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ စကားပြေများဝတ္ထုများအနက် ဝေဿန္တရာ၊ စန္ဒကုမာရ၊ ဝိဓုရ၊ မဟောသဓ၊ နာရဒ၊ ဇနက၊ နေမိ၊ တေမိဟူသော ဇာတ်တော်ကြီး ရှစ်ဘွဲ့ကို ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် [[မင်းဘူး ဦးဩဘာသ]] စီရင်ခဲ့သည်။ ဘူရိဒတ် ဇာတ်တော်ကြီးကို မင်းဘူးမြို့၊ အနောက်လေသာကျောင်းတိုက် ဆရာတော်၏ တပည့် နန္ဒမေဍာ စီရင်ခဲ့သည်။ သုဝဏ္ဏသာမ ဇာတ်ကို မင်းဘူးမြို့ ရန်ကုန်တိုက်၊ ရန်ကုန်ဆရာတော်၏တပည့် ဦးပညာတိက္ခ စီရင်ခဲ့သည်။ == အနှစ်ချုပ် == [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝေါဟာရ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဟုဆိုလျှင် [[ဗုဒ္ဓ|ဘုရား]]ဟော[[ဇာတ်နိပါတ်တော်]]ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာ အဝါးဝသူတိုင်း နားလည်ကြကုန်၏။ ဤ၌ [[နိပါတ်]] အမည်နှင့် ဇာတ်ဝတ္ထု [[သင်္ချာ]]မျှကိုသာ အကျဉ်းရုံး၍ ဖြေသွားမည်။ <ref>သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်၊ ၂၀ဝ၇။</ref> ၁။ '''ဧကကနိပါတ်''' - [[အပဏ္ဏကဇာတ်]]အစ [[သဉ္ဇီဝဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၅၀-ပါဝင်သည်။ ၂။ '''ဒုကနိပါတ်''' - [[ရာဇောဝါဒဇာတ်]]အစ [[ကပိဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၀ဝ-ပါဝင်သည်။ ၃။ '''တိကနိပါတ်''' -[[သင်္ကပ္ပရာဂဇာတ်]]အစ [[ဝကဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၅၀-ပါဝင်သည်။ ၄။ '''စတုကနိပါတ်-''' [[စူဠကလိင်္ဂဇာတ်]]အစ [[ဒေဝတာပဉှဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၅၀-ပါဝင်သည်။ ၅။ '''ပဉ္စကနိပါတ်-''' [[မဏိကုဏ္ဏလဇာတ်]]အစ [[ကပေါတဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၂၅-ပါဝင်သည်။ ၆။ '''ဆက္ကနိပါတ်-''' [[အဝါရိယဇာတ်]]အစ [[ပါရာဝတဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၂၀-ပါဝင်သည်။ ၇။ '''သတ္တကနိပါတ်-''' [[ကုက္ကုဇာတ်]]အစ [[ပရန္တပဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၂၀-ပါဝင်သည်။ ၈။ '''အဋ္ဌကနိပါတ်-''' [[ကစ္စာနိဇာတ်]]အစ [[ဒီပိဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၀-ပါဝင်သည်။ ၉။ '''နဝကနိပါတ်-''' [[ဂိဇ္ဈဇာတ်]]အစ [[တိတ္တိရဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၂-ပါဝင်သည်။ ၁၀။ '''ဒသကနိပါတ်-''' [[စတုဒွါရဇာတ်]]အစ [[ဃဋပဏ္ဍိတဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၆-ပါဝင်သည်။ ၁၁။ '''ဧကာဒသကနိပါတ်-''' [[မာတုပေါသကဇာတ်]]အစ [[သုပ္ပါရကဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၉-ပါဝင်သည်။ ၁၂။ '''ဒွါဒသကနိပါတ်-''' [[စူဠကုဏာလဇာတ်]]အစ [[မိတ္တာမိတ္တဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၀-ပါဝင်သည်။ ၁၃။ '''တေရသကနိပါတ်-''' [[အမ္ဗဇာတ်]]အစ [[သရဘမိဂဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၀-ပါဝင်သည်။ ၁၄။ '''ပကိဏ္ဏကနိပါတ်-''' [[သာလိကေဒါရဇာတ်]]အစ [[ဘိက္ခာပရမ္ပရဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၃-ပါဝင်သည်။ ၁၅။ '''ဝီသတိနိပါတ်-''' [[မာတင်္ဂဇာတ်]]အစ [[အယောဃရဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၄-ပါဝင်သည်။ ၁၆။ '''တိံသနိပါတ်-''' [[ကိံဆန္ဒဇာတ်]]အစ [[ဂန္ဓတိန္ဒုကဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၁၀-ပါဝင်သည်။ ၁၇။ '''စတ္တာလီသနိပါတ်-''' [[တေသကုဏဇာတ်]]အစ [[စူဠသုတသောမဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း၅-ပါဝင်သည်။ ၁၈။ '''ပဏ္ဏာသနိပါတ်-''' [[နိဠိနိကာဇာတ်]]အစ [[မဟာဗောဓိဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၃-ပါဝင်သည်။ ၁၉။ '''သဋ္ဌိနိပါတ်-''' [[သောဏကဇာတ်]]အစ [[သံကိစ္စဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထု ၂-ခုပါဝင်သည်။ ၂၀။ '''သတ္တတိနိပါတ်-''' [[ကုသဇာတ်]]အစ [[သောဏနန္ဒဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထု ၂-ခုပါဝင်သည်။ ၂၁။ '''အသီတိနိပါတ်-''' [[စူဠဟံသဇာတ်]]အစ [[မဟာသုတသောမဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်း ၅-ပါဝင်သည်။ ၂၂။ '''မဟာနိပါတ်''' -[[တေမိဇာတ်]]အစ [[ဝေဿန္တရာဇာတ်]]အဆုံး ဇာတ်ဝတ္ထု ၁၀-ပါဝင်သည်။ မှတ်ချက်။။ [[ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်တော်များစာရင်း]]တွင်၅၄၇-ဇာတ်သာရှိသည်ကို အဓိကသင်္ချာခေါ် သင်္ချာပိုအားဖြင့် ၅၅၀ (ငါးရာ့ငါးဆယ်) ဟုခေါ်သည်။ == ဇာတ်တော်တို့၏ ကာလအပိုင်းအခြား == ဤ(၅၄၇)ဇာတ်အနက် လေးဇာတ်ကို ကမ္ဘာပိုင်းခြား၍ ဆိုသည်။ ဧကနိပါတ် (ဇာတ်နံပါတ်-၃၊ သေရိဝ ဝါဏိဇဇာတ်) - ၅ ကမ္ဘာထက် ဧကနိပါတ် (ဇာတ်နံပါတ်-၉၄၊ လောမဟံသဇာတ်) -၉၁ ကမ္ဘာထက် ဒုကနိပါတ် (ဇာတ်နံပါတ်-၁၆၊ အရကဇာတ်) - ၇ ကမ္ဘာထက် သတ္တနိပါတ် (ဇာတ်နံပါတ်-၁၀၊ ဗက(ဗြဟ္မာ)ဇာတ်) - တစ်ခုသောကမ္ဘာ ကျန်သော (၅၄၃)ဇာတ်သည် ကမ္ဘာကို ခွဲခြား၍ မဆို၊ လွန်လေပြီးသောအခါ.....ဟုသာ ဆိုသည်။ ဤကမ္ဘာအတွင်း၌ ဖြစ်သည်ချည်း ယူရမည်ဟု အချို့ဆရာတို့ ဆိုကုန်သည်။ <ref>ဦးဖိုးကျား“ငါးရာ့ငါးဆယ် ကောက်နုတ်ချက်များ”</ref> = ရည်ညွှန်းကိုးကား = <References /> [[ကဏ္ဍ:ငါးရာ့ငါးဆယ် နိပါတ်တော်]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] cao9lf4t0qptka3xmkrdhwdu4d802a4 0 4864 1053105 1030633 2026-09-15T04:58:34Z Dr Lotus Black 31011 1053105 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | direction = vertical | image1 = 2006-02-13 Drop-impact.jpg | image2 = Water-3D-balls.png | class2 = bg-transparent | footer = ရေသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အကောင်းဆုံး နမူနာ ဒြပ်ပေါင်းတခု ဖြစ်သည်။ }} '''ဒြပ်ပေါင်း'''သည် [[ဒြပ်စင်]]နှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးအထက် စုတွဲသော [[မော်လီကျူး]]များ စုဝေး၍ ဖြစ်စေ ပေါ်ပေါက်လာသော ဒြပ်သားစု ဖြစ်သည်။ ရိုးစင်းသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရပေ။ ဒြပ်ပေါင်းများသည် သီးခြားသတ္တိနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံရှိကြသည်။ ဒြပ်ပေါင်းများတွင် [[အက်တမ်]]များ တိကျသည့် အချိုးအဆအလိုက်ပါဝင်ပြီး အချင်းချင်း ဓာတုစည်း (chemical bond) ဖြင့် ဆွဲငင်ထားပြီး စနစ်တကျ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဒြပ်ပေါင်းများသည် [[ဖက်စပ်စည်း]] (covalent bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပေါင်း[[မော်လီကျူး]]၊ [[အိုင်ယွန်းနစ်စည်း]] (ionic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဆား]]၊ [[သတ္တုစည်း]] (metallic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သတ္တုဒြပ်ပေါင်း သို့ [[ကိုဩဒနိတ် ဖက်စပ်စည်း]] (coordinate covalent bond) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကွန်ပလက်စ် (complex) များဖြစ်နိုင်သည်။ [[ဒြပ်စင်]] သို့ မဟုတ် အက်တမ်တစ်မျိုးတည်းသာပါဝင်သည့် ဒြပ်စင်မော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအား ဒြပ်ပေါင်းဟု မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ <ref>{{cite book | last = Halal | first = John | title = Milady's Hair Structure and Chemistry Simplified | publisher = Milady Publishing | year = 2008 | 6 = edition 5 | isbn = 1428335587 | chapter = Chapter 8: General Chemistry | chapterurl = http://www.wadsworthmedia.com/marketing/sample_chapters/156253629X_ch08.pdf | page = 96-98 | access-date = 8 April 2009 | archive-date = 8 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210108002443/http://www.wadsworthmedia.com/marketing/sample_chapters/156253629X_ch08.pdf | url-status = dead }}</ref> == အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက် == အထက်ဖော်ပြပါ ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ချွင်းချက်အချို့ရှိသည်။ ပုံဆောင်ခဲ ဒြပ်ပေါင်းတချို့သည် non-stoichiometric ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပုံဆောင်ခဲအတွင်း ပိတ်မိနေသည့် အက်တမ်အချိုးအဆကိုလိုက်၍ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အချို့ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ဓာတုသင်္ကေတအားဖြင့် ထပ်တူဖြစ်သော်လည်း အလေးချိန်မတူသည့် အိုင်ဆိုတုပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် အလေးချိန် မသိမသာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဒြပ်ပေါင်းများသည် လုံးဝတသားတည်းမဖြစ်နိုင်သော်လည်း စမ်းသပ်မှုများတွင် ပိုမိုရိုးစင်းစေရန် မော်လီကျူးတိုင်း တထပ်တည်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ == ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော == ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် ဒြပ်စင်များအလိုက် ရုပ်သတ္တိ၊ ဓာတ်သတ္တိ မတူညီကြပါ။ ဤအချက်သည် ဒြပ်ပေါင်းအား ဒြပ်နှောမှ ခွဲခြားသည့် အခရာကျသည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဒြပ်နှောများ၏ သတ္တိများသည် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် ဒြပ်ပစ္စည်များ၏ သတ္တိနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသည်၊ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ နောက်သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်မှာ ဒြပ်နှောတွင် ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများအား ရေကဲ့ယူခြင်းစသည့် ရိုးစင်းသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲယူနိုင်သည်။ ဒြပ်ပေါင်းများမှာမူ ဤသို့ ခွဲယူရန် လွန်စွာခဲယဉ်းသည်။ ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဓာတ်ပြုမှုမှ ဓာတ်သတ္တိ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဒြပ်ပေါင်းဟု ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စေသည့် ဒြပ်နှောတစ်မျိုးမှာ သတ္တုစပ်ဖြစ်သည်။ သတ္တုစပ်များအား များသောအားဖြင့် အပူပေးကာ အလျင်အမြန်ရစ်ခွေသည့် နည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဘယ်လိုပင်ဖြစ်စေ ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော တိတိကျကျ မခွဲခြားနိုင်သည်လည်း ရှိသည်။ ဥပမာ အမိုနီးယားဖြင့် ဖျော်ထားသော သတ္တုအယ်လ်ကာလီပျော်ရည်။ == ကျမ်းကိုး == {{reflist}} [[Category:ဓာတုဗေဒ]] [[Category:ဒြပ်ပေါင်း]] h7me9tqc87qd7hq96250pkuupt9keh4 0 6451 1053044 1026862 2026-09-14T17:06:20Z Dr Lotus Black 31011 1053044 wikitext text/x-wiki {{also|ရူပဗေဒ|သဘာဝသိပ္ပံ}} {{Multiple image|perrow = 2|total_width=310 | image1 = DNA-fragment-3D-vdW.png|thumb|upright|A fragment of [[DNA]], the chemical sequence that contains instructions for [[life]] | image2 = Carina Nebula.jpg |width2=3877|height2=2482 | image3 = Volcano q.jpg|width3=678|height3=449 | image4 = Topspun.jpg|width4=1686|height4=1654 | image5 = Herd of Elephants.jpg |width5=2048|height5=1200 | footer = ကျွန်ုပ်တို့ဝန်းကျင်ရှိ [[စကြဝဠာ]]၏ လည်ပတ်ပုံကို စနစ်တကျ လေ့လာခြင်းတိုင်းသည် [[သဘာဝသိပ္ပံ]] ဖြစ်၏။ အဓိကကိုင်းကဏ္ဍ ၅ခု ရှိသည်၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[ဇီဝဗေဒ]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ|ဘူမိသိပ္ပံ]]။ }} '''သိပ္ပံပညာ''' ({{lang-en|Science}}) သည် [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာ]]၏ အကြောင်းကို စနစ်တကျ ခန့်မှန်းမှုများ၊ ရှင်းလင်း တွက်ချက်မှုများ၊ စမ်းသပ် တီထွင်မှုများ စသည့် အသိပညာစုဆောင်းက အသုံးချသည့် လုပ်ငန်းရပ်များစွာကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite dictionary |encyclopedia=Merriam-Webster Online Dictionary |title=science |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/science |accessdate=2011-10-16 |publisher=[[Merriam-Webster]], Inc |quote='''3 a:''' knowledge or a system of knowledge covering general truths or the operation of general laws especially as obtained and tested through scientific method '''b:''' such knowledge or such a system of knowledge concerned with the physical world and its phenomena }}</ref><ref>{{Cite book| last = Wilson | first = Edward | title = Consilience: The Unity of Knowledge | url = https://archive.org/details/consilienceunity0000wils | publisher = Vintage | location = New York | year = 1999 | isbn = 0-679-76867-X }}</ref><ref>{{cite book|last=Fleck|first=Ludwik|authorlink=Ludwik Fleck|editor1-first=Thaddeus J. |editor1-last=Trenn|editor2-first=Robert K |editor2-last=Merton|title=Genesis and Development of a Scientific Fact|url=https://archive.org/details/genesisdevelopme0000flec|year=1979|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=0226253252}}</ref> အရာခပ်သိမ်းမှန်သမျှကို စနစ်တကျ လက်တွေ့ ဆန်းစစ်လေ့လာသည့် ပညာတရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လေ့လာမှုပြုလုပ်သည့် ပညာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားအားဖြင့် သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်သည်။ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် လက်တွေ့ သက်သေပြနိုင်မှသာ မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသည်။ ယခုလက်ရှိ အယူအဆထက် ပိုကောင်းသောအယူအဆ တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်လာလျင်လည်း မူလအား ပယ်ဖျက်ကာ အယူအဆသစ်အား ချက်ချင်း လက်ခံနိုင်ကြသည်။ == ဝေါဟာရ == '''''သိပ္ပံ''''' သည် ပါဠိဘာသာစကား ''သိပ္ပ''မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး "''လေ့ကျင့်သင်ယူရသော အတတ်ပညာ၊ စနစ်တကျလေ့လာစမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရရှိသော အတတ်ပညာ''" ဟူ၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။<ref>{{cite book|title=ခရီးဆောင်မြန်မာအဘိဓာန်|publisher=မြန်မာစာအဖွဲ့|date=စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%B6|title=သိပ္ပံ|author=Wiktionary}}</ref> အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရ '''Science''' (စိုင်းယန့်စ်) ဟူသည့် [[စကားလုံး]]၏ ဇာတ်မြစ်မှာ [[လက်တင်]]စကားသံ ''"scientia"'' ဖြစ်ပြီး ''"သိဖွယ်/သိခြင်း"'' ဟု အနက်ရ၏။ == ခြံငုံဖော်ပြချက်== '''သိပ္ပံပညာ''' ဟူသည် သဘာဝတရား၏ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအကျိုးမှန်တို့ကို နည်းစနစ်ကျနစွာ လေ့လာအသုံးချရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။ သိပ္ပံပညာသည် နည်းစံနစ်ကျန၍ခိုင်မြဲတိကျရ၏။ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော နိယာမများကို လေ့လာရှာဖွေရာမှ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သိပ္ပံပညာနယ်သည် ကျယ်ဝန်းသည်ထက် ကျယ်ဝန်းလာခြင်းသာဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ပညာရပ် ကိုင်းကဏ္ဍကွဲများ အဆင့်ဆင့်၊ အဖြာဖြာ ပါဝင်၍ ကိုင်းခွဲတစ်ခုစီသည်ပင် ကျယ်ဝန်းလှပြီ ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ စသည့် ပညာရပ်များ ပါဝင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် [[ရူပဗေဒ]] သည် [[ဒြပ်ထု|ဒြပ်သား]]၊ [[စွမ်းအင်]]၊ [[စက်ကွင်း]]၊ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး]]များ စသည်တို့ကို [[သင်္ချာ]]နှင့် လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[ဘူမိဗေဒ]]၊ [[မနုဿဗေဒ]]စသည့် သိပ္ပံပညာရပ်များလည်း ရှိသေး၏။ စက်မှုလက်မှုများ တိုးတက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာ၏နိယာမများကို စက်မှုလက်မှုတို့တွင် ယှဉ်တွဲအသုံးချခြင်းဖြင့် အသုံးချသိပ္ပံပညာဟူ၍ပညာသစ်တစ်ရပ် ပေါက်ဖွားလာပြန်လေသည်။ အသုံးချသိပ္ပံပညာတွင် [[အင်ဂျင်နီယာ]]ပညာ၊ [[ဆေးပညာ]]၊ စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ စသည်တို့ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံပညာတွင် အကြောင်းအရာ တခုခုကို လေ့လာရာ၌၊ ထိုအကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်သမျှသော အကျိုးအကြောင်း အချက်အလက်တို့ကို ရှေးဦးစွာ စုဆောင်း၍၊ ၎င်းတို့ကို အခြေတည် စဉ်းစားပြီးလျှင် ဆီလျော်သည်တို့ကို သိလျာချက်အဖြစ် ဆုံးဖြတ်မှတ်ယူရ၏။ ထိုသိလျာချက်ကိုမှ တစ်ဖန် အတည်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ထပ်တလဲလဲ ပြုလုပ်ပြီး ခိုင်လုံသောအကြောင်းအချက်တို့ ရရှိသောအခါတွင်မှ တိကျပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သုတအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားရသည်။ ဤသို့ နည်းစံနစ်ကျမှသာ သိပ္ပံပညာအစစ် ဖြစ်လာနိုင်ပေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> တင်းကျပ်သော ယခုခတ်အမြင်တွင် သိပ္ပံပညာသည် သိပ္ပံနည်းလမ်းတကျ ကို အခြေခံ၍ ရရှိလာသော အသိပညာနှင့် [[သုသေသန]] မှ ရလာသော အသိပညာများကို စုစည်းထားခြင်းဟု မြင်သည်။ ဤတွင် ဖော်ပြသော သိပ္ပံပညာမှာ [[စမ်းသပ်ချက် သိပ္ပံပညာ]] (experimental science) ဟုခေါ်ပြီး [[လူ|လူသား]]တို့ လိုလားချက်အတွက် အသုံးပြုသော [[အသုံးချ သိပ္ပံ]] (applied science) လဲ ရှိသေးသည်။ သိပ္ပံပညာသည် စနစ်ကျသော သုသေသနများမှ နားလည်လာသည့် အသိပညာများ ဆက်ဆက်တိုးနေသော မပြီးဆုံးနိုင်သည့် ကြိုးပမ်းမှု့ပင်ဖြစ်သည်။ တမင် ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များကို သုံး၍ [[သိပ္ပံပညာရှင်]]များသည် သဘာဝ သို့မဟုတ် လူမှု ဖြစ်စဉ်များကို တိုင်းတာပြီး ရလဒ်များကို သိမ်းစည်းကာ ထပ်မံ တွက်ချက်မှုများပြုပြီး မည်သို့ကြောင့်ဖြစ်ပျက်သည်ကို [[သီအိုရီ]]များ သုံး၍ ရှင်းလင်းသည်။ ၎င်းတွင် [[အဆိုပြုချက်]] (hypothesis) များပါရှိပြီး၊ ၎င်းအဆိုပြုချက်ကို ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များသုံး၍ စမ်းစစ်သည်။ == သိပ္ပံပညာ အခြေခံ ကိုင်းခွဲများ == [[File:DNA animation.gif|thumb|150px|[[:en:Nucleic acid double helix|နှစ်ပင်လိမ်]] ဒီအန်အေ တည်ဆောက်ပုံ ပုံကြမ်း]] [[သိပ္ပံ|သိပ္ပံပညာရပ် နယ်ပယ်]]များကို အဓိကအားဖြင့် ([[ဇီဝ]] ဖြစ်စဉ် စသည့်) သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာသော [[သဘာဝသိပ္ပံ]] (natural sciences) နှင့် [[အတုံ့အမူ|လူ့အတုံ့အမူ (behavior)]]များကို လေ့လာသော [[လူမှုရေးသိပ္ပံ]] (social sciences) ဟူ၍ နှစ်ခု ကွဲသည်။ ၎င်းနှစ်ခုစလုံးသည် [[လက်တွေ့]] သိပ္ပံပညာဖြစ်သောကြောင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော အသိပညာတွင် အခြေခံသည်။ သိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော အသုံးချ သိပ္ပံပညာများဖြစ်သည့် [[အင်ဂျင်နီယာ]] နှင့် [[ဆေးပညာ]] တို့လည်း ရှိကြသည်။ ၎င်းအတွင်းမှာပင် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားမှုများ ရှိသည်။ သိပ္ပံပညာ၏ တတိယ ကိုင်းခွဲဖြစ်သော မူရင်း သိပ္ပံပညာ ခေါ် [[သင်္ချာ]]သည် သဘာဝသိပ္ပံပညာ၊ လူမှုရေးသိပ္ပံပညာ နှစ်ခုလုံးနှင့်ပင် တူညီမှုရှိသလို ကွဲပြားမှုများလည်းရှိသည်။ လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာကဲ့သို့ ယျေဘုယကျမှုကို အခြေခံပြီး စနစ်ကြသော လေ့လာမှုများမှ ရရှိလာသော အသိပညာ ဖြစ်သည်မှာ တူညီကြသည်။ ကွာခြားချက်မှာ ဖြစ်ရပ်ကို သုံးသပ်ရာတွင် လက်တွေ့ ဖြစ်ရပ်ကို မသုံးပဲ [[မူလ အဆိုပြုချက်]] ကိုသာသုံးသည်။ == သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ် == {{main | သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း}} [[File:Bohr model.svg| thumb | [[နီးလ်စ် ဘိုးအာ|နေဘိုး]]၏ [[အက်တမ်]] ပုံစံ။ များစွာသော သိပ္ပံအတွေး များကဲ့သို့ပင် အစပိုင်းတွင်ကျယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်တွေ့ စမ်းသပ်မှုများဖြင့် အချို့အပိုင်းများကို ပယ်ခဲ့သည်။]] သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်များသည် [[သဘာဝ]] ဖြစ်ရပ်များကို [[ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်သော]] (reproducible) သက္ကာရများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားပြီး အသုံးဝင်သော [[မှန်းဆခြင်း]]များလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို သဘာဝ ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် သဘာဝ ဖြစ်စဉ် ထိန်းချုပ်၍ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်၍ ဆန်းစစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းနည်းစဉ်များသည်သည် သိပ္ပံပညာ နှင့် [[နည်းပညာ]] နယ်ပယ်တို့တွင် ယထာဘူတ ကျကျ အဖြေရရန် အသုံးပြုသည်။ == သင်္ချာ == {{Main|သင်္ချာ}} [[File:Michelsonmorley-boxplot.svg|thumb| right | နာမည်ကြီး [[Michelson–Morley experiment]] မှ အချက်အလက်များ]] [[သင်္ချာ]]သည် သိပ္ပံပညာတွင် အုတ်မြစ်၊ ဇာစ်မြစ် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာတွင် သင်္ချာ၏ အရေးပါသော အချက်မှာ 'ပုံစံ' ထုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်၊ တိုင်းတာချက်များကို လေ့လာရန်တွင်လည်း သင်္ချာနည်းစဉ်များကို အသုံးပြုရန် မကြာခဏ လိုအပ်တတ်သည်။ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ]]၊ [[ဂျီဩမေတြီ]] နှင့် [[ကဲကုလပ်]] တို့မှာ [[ရူပဗေဒ]] တွင် အမြဲသုံးသည်။ သင်္ချာ ကိုင်းကွဲ အားလုံးလိုလိုကို သိပ္ပံပညာတွင် သုံးသည်။ သင်္ချာစစ်စစ် (Pure Mathematics) များဖြစ်သော [[ကိန်းများ သီအိုရီ|ကိန်းများ သီအိုရီ (Number Theory)]] နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|သဏ္ဌာန်ရင်းဗေဒ (Topology)]] တို့ပင် အသုံးရှိသည်။ == ဒဿနပညာ == [[ဒဿနပညာ]] (philosophy of science) သည် သဘာဝကို အမှန်အတိုင်း နားလည်ရန်နှင့် နားလည်မှုများ မှန်မမှန် ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ [[သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း|သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်]]ကို သုံး၍ပင်လျှင် သိပ္ပံပညာနှင့် သိပ္ပံပညာ မဟုတ်သည်ကို ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသည်မှာ အသိပင်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာ နှင့် သိပ္ပံပညာမဟုတ်သည် နှစ်ခုအကြား တိတိကျကျ ခွဲခြားနိုင်ရန် မှန်ကန်သော တွေးခေါ်မှု့များ ရှိရပေမည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော အဆိုပြုချက်များ ရှိခဲ့ပြီး ယခုတွင် သိပ္ပံသမားများ အကြား အများအားဖြင့် သဘောတူညီမှုရှိပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အများလက်ခံထားသည်မှာ သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေးခေါ်မှု နှင့် သီအိုရီများသည် အခြားတစ်ယောက်မှ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ၎င်းတို့သည် အတည် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒဿနပညာရှင်များတွင် အတွေးများစွာရှိသည်။ လက်တွေ့သမား (Methodological naturalism) များက သိပ္ပံနည်းကျ ဆန်းစစ်ရာတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော (observable) ဖြစ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာပြီး အခြားသူကလဲ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့သမားများက [[သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်]]များ၊ အာဏာရ အဖွဲ့အစည်း၏ အဆိုပြုချက်များ၊ ဘက်လိုက်သော လေ့လာမှုများကို လက်မခံပေ။ အမှန်တရားသမားများ (critical rationalism) ကမူ လေ့လာမှုများတွင် ဘက်မလိုက်အောင် လုပ်၍မရ ထို့အပြင် သဘာဝလွန်ဟုပြောသည်မှာ မည်မျှလွန်လျှင် သဘာဝမှ လွန်သည်ခေါ်မည်မှာ တိကျမှုမရှိဟု ငြင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အမှန်တရားသမားများက မှားကြောင်း ထောက်မပြနိုင်လျှင် အမှန်ဖြစ်သည် ဆိုသည်။ အမှန်တရားသမားသည် လက်တွေ့သမားများ တွေးခေါ်သည်နိုင်ထပ် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သော နေရာများကိုပါ လေ့လာနိုင်ပြီး တချိုန်တည်းမှာပင် အာဏာပိုင်များကို ဖီဆန်သည်။ အမှန်တရားသမားများက သိပ္ပံပညာဆိုသည်မှာ လက်တွေ့ပြနိုင်မှုထက် အမှား မပါမှုက အရေးကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။ တိုင်းတာမှုသမားများ (instrumentalism) ကမူ တိုင်းတာမှုများသည် အမှားအမှန်ထက် ဖြစ်ရပ်များကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ == သိပ္ပံပညာ နှင့် မြန်မာ့ အမြင် == [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ]]မှုနယ်တွင် တပည့်တို့၏ဝတ္တရား၊ ဆရာတို့၏ဝတ္တရား၊ သားသမီးတို့၏ဝတ္တရား၊ မိဘတို့၏ဝတ္တရား၊ စသည်တို့ရှိရာ ဆရာဝတ် တွင် အတတ်လည်းသင် ပဲ့ပြင်ဆုံးမ သိပ္ပမချန် ဘေးရန်ဆီးကာ သင့်ရာအပ်ပို့ ဆရာတို့ ကျင့်ဖို့ဝတ်ငါးဖြာ ဟုပါရှိသည်။ ၃၈ဖြာသောမင်္ဂလာတရားတော်တွင်လည်း အပြစ်ကင်းသော သိပ္ပ အတတ်ပညာတို့ကိုတတ်မြောက်ခြင်းသည်လည်း မင်္ဂလာ တစ်ပါးဟု အဆိုရှိသည်။ ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းတို့နှင့် စွမ်းအင်တို့၏ အခြေခံသဘောသဘာဝများကို စနစ်တကျ လက်တွေ့လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး လူတို့အသုံးချရန် အသစ်အသစ်သော ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းများ ဖန်တီးခြင်း၊ စွမ်းအင်များပြောင်းလဲထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် ထိုသို့ဖန်တီးထုတ်လုပ် နိုင်ရန် တိုးချဲ့လေ့လာခြင်းတို့ကို သိပ္ပံပညာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြဟန်တူသည်။ ရုပ်ဝတ္တုအသစ်ဖန်တီးရန်တိုက်ရိုက်အထောက်အကူမပြုသောအတွေးအခေါ်၊ [[ယဉ်ကျေးမှု]] စသော ပညာတို့ကို ရှေးအခါက သိပ္ပ ဟုခေါ်ဆိုလိုဟန်မတွေ့ရပေ။ ယခုအခါတွင်မူ လူမှုရေးသိပ္ပံ စသောဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများပါ ပေါ်ပေါက်သုံးစွဲလျက်ရှိကြပြီး တိကျသေချာသောနည်းစနစ်များဖြင့် လူဘောင်ဘဝအား ကောင်းကျိုးတစ်စုံတရာပြုပေးနိုင်သည့်ပညာအားလုံးကို သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်လိုဟန်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ|*]] b3ieju9ps86jgva6duolaqiuwm3tq9i 1053045 1053044 2026-09-14T17:07:01Z Dr Lotus Black 31011 "[[သိပ္ပံပညာ]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ)) 1053044 wikitext text/x-wiki {{also|ရူပဗေဒ|သဘာဝသိပ္ပံ}} {{Multiple image|perrow = 2|total_width=310 | image1 = DNA-fragment-3D-vdW.png|thumb|upright|A fragment of [[DNA]], the chemical sequence that contains instructions for [[life]] | image2 = Carina Nebula.jpg |width2=3877|height2=2482 | image3 = Volcano q.jpg|width3=678|height3=449 | image4 = Topspun.jpg|width4=1686|height4=1654 | image5 = Herd of Elephants.jpg |width5=2048|height5=1200 | footer = ကျွန်ုပ်တို့ဝန်းကျင်ရှိ [[စကြဝဠာ]]၏ လည်ပတ်ပုံကို စနစ်တကျ လေ့လာခြင်းတိုင်းသည် [[သဘာဝသိပ္ပံ]] ဖြစ်၏။ အဓိကကိုင်းကဏ္ဍ ၅ခု ရှိသည်၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[ဇီဝဗေဒ]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ|ဘူမိသိပ္ပံ]]။ }} '''သိပ္ပံပညာ''' ({{lang-en|Science}}) သည် [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာ]]၏ အကြောင်းကို စနစ်တကျ ခန့်မှန်းမှုများ၊ ရှင်းလင်း တွက်ချက်မှုများ၊ စမ်းသပ် တီထွင်မှုများ စသည့် အသိပညာစုဆောင်းက အသုံးချသည့် လုပ်ငန်းရပ်များစွာကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite dictionary |encyclopedia=Merriam-Webster Online Dictionary |title=science |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/science |accessdate=2011-10-16 |publisher=[[Merriam-Webster]], Inc |quote='''3 a:''' knowledge or a system of knowledge covering general truths or the operation of general laws especially as obtained and tested through scientific method '''b:''' such knowledge or such a system of knowledge concerned with the physical world and its phenomena }}</ref><ref>{{Cite book| last = Wilson | first = Edward | title = Consilience: The Unity of Knowledge | url = https://archive.org/details/consilienceunity0000wils | publisher = Vintage | location = New York | year = 1999 | isbn = 0-679-76867-X }}</ref><ref>{{cite book|last=Fleck|first=Ludwik|authorlink=Ludwik Fleck|editor1-first=Thaddeus J. |editor1-last=Trenn|editor2-first=Robert K |editor2-last=Merton|title=Genesis and Development of a Scientific Fact|url=https://archive.org/details/genesisdevelopme0000flec|year=1979|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=0226253252}}</ref> အရာခပ်သိမ်းမှန်သမျှကို စနစ်တကျ လက်တွေ့ ဆန်းစစ်လေ့လာသည့် ပညာတရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လေ့လာမှုပြုလုပ်သည့် ပညာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားအားဖြင့် သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်သည်။ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် လက်တွေ့ သက်သေပြနိုင်မှသာ မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသည်။ ယခုလက်ရှိ အယူအဆထက် ပိုကောင်းသောအယူအဆ တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်လာလျင်လည်း မူလအား ပယ်ဖျက်ကာ အယူအဆသစ်အား ချက်ချင်း လက်ခံနိုင်ကြသည်။ == ဝေါဟာရ == '''''သိပ္ပံ''''' သည် ပါဠိဘာသာစကား ''သိပ္ပ''မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး "''လေ့ကျင့်သင်ယူရသော အတတ်ပညာ၊ စနစ်တကျလေ့လာစမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရရှိသော အတတ်ပညာ''" ဟူ၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။<ref>{{cite book|title=ခရီးဆောင်မြန်မာအဘိဓာန်|publisher=မြန်မာစာအဖွဲ့|date=စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%B6|title=သိပ္ပံ|author=Wiktionary}}</ref> အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရ '''Science''' (စိုင်းယန့်စ်) ဟူသည့် [[စကားလုံး]]၏ ဇာတ်မြစ်မှာ [[လက်တင်]]စကားသံ ''"scientia"'' ဖြစ်ပြီး ''"သိဖွယ်/သိခြင်း"'' ဟု အနက်ရ၏။ == ခြံငုံဖော်ပြချက်== '''သိပ္ပံပညာ''' ဟူသည် သဘာဝတရား၏ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအကျိုးမှန်တို့ကို နည်းစနစ်ကျနစွာ လေ့လာအသုံးချရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။ သိပ္ပံပညာသည် နည်းစံနစ်ကျန၍ခိုင်မြဲတိကျရ၏။ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော နိယာမများကို လေ့လာရှာဖွေရာမှ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သိပ္ပံပညာနယ်သည် ကျယ်ဝန်းသည်ထက် ကျယ်ဝန်းလာခြင်းသာဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ပညာရပ် ကိုင်းကဏ္ဍကွဲများ အဆင့်ဆင့်၊ အဖြာဖြာ ပါဝင်၍ ကိုင်းခွဲတစ်ခုစီသည်ပင် ကျယ်ဝန်းလှပြီ ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ စသည့် ပညာရပ်များ ပါဝင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် [[ရူပဗေဒ]] သည် [[ဒြပ်ထု|ဒြပ်သား]]၊ [[စွမ်းအင်]]၊ [[စက်ကွင်း]]၊ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး]]များ စသည်တို့ကို [[သင်္ချာ]]နှင့် လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[ဘူမိဗေဒ]]၊ [[မနုဿဗေဒ]]စသည့် သိပ္ပံပညာရပ်များလည်း ရှိသေး၏။ စက်မှုလက်မှုများ တိုးတက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာ၏နိယာမများကို စက်မှုလက်မှုတို့တွင် ယှဉ်တွဲအသုံးချခြင်းဖြင့် အသုံးချသိပ္ပံပညာဟူ၍ပညာသစ်တစ်ရပ် ပေါက်ဖွားလာပြန်လေသည်။ အသုံးချသိပ္ပံပညာတွင် [[အင်ဂျင်နီယာ]]ပညာ၊ [[ဆေးပညာ]]၊ စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ စသည်တို့ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံပညာတွင် အကြောင်းအရာ တခုခုကို လေ့လာရာ၌၊ ထိုအကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်သမျှသော အကျိုးအကြောင်း အချက်အလက်တို့ကို ရှေးဦးစွာ စုဆောင်း၍၊ ၎င်းတို့ကို အခြေတည် စဉ်းစားပြီးလျှင် ဆီလျော်သည်တို့ကို သိလျာချက်အဖြစ် ဆုံးဖြတ်မှတ်ယူရ၏။ ထိုသိလျာချက်ကိုမှ တစ်ဖန် အတည်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ထပ်တလဲလဲ ပြုလုပ်ပြီး ခိုင်လုံသောအကြောင်းအချက်တို့ ရရှိသောအခါတွင်မှ တိကျပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သုတအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားရသည်။ ဤသို့ နည်းစံနစ်ကျမှသာ သိပ္ပံပညာအစစ် ဖြစ်လာနိုင်ပေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> တင်းကျပ်သော ယခုခတ်အမြင်တွင် သိပ္ပံပညာသည် သိပ္ပံနည်းလမ်းတကျ ကို အခြေခံ၍ ရရှိလာသော အသိပညာနှင့် [[သုသေသန]] မှ ရလာသော အသိပညာများကို စုစည်းထားခြင်းဟု မြင်သည်။ ဤတွင် ဖော်ပြသော သိပ္ပံပညာမှာ [[စမ်းသပ်ချက် သိပ္ပံပညာ]] (experimental science) ဟုခေါ်ပြီး [[လူ|လူသား]]တို့ လိုလားချက်အတွက် အသုံးပြုသော [[အသုံးချ သိပ္ပံ]] (applied science) လဲ ရှိသေးသည်။ သိပ္ပံပညာသည် စနစ်ကျသော သုသေသနများမှ နားလည်လာသည့် အသိပညာများ ဆက်ဆက်တိုးနေသော မပြီးဆုံးနိုင်သည့် ကြိုးပမ်းမှု့ပင်ဖြစ်သည်။ တမင် ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များကို သုံး၍ [[သိပ္ပံပညာရှင်]]များသည် သဘာဝ သို့မဟုတ် လူမှု ဖြစ်စဉ်များကို တိုင်းတာပြီး ရလဒ်များကို သိမ်းစည်းကာ ထပ်မံ တွက်ချက်မှုများပြုပြီး မည်သို့ကြောင့်ဖြစ်ပျက်သည်ကို [[သီအိုရီ]]များ သုံး၍ ရှင်းလင်းသည်။ ၎င်းတွင် [[အဆိုပြုချက်]] (hypothesis) များပါရှိပြီး၊ ၎င်းအဆိုပြုချက်ကို ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များသုံး၍ စမ်းစစ်သည်။ == သိပ္ပံပညာ အခြေခံ ကိုင်းခွဲများ == [[File:DNA animation.gif|thumb|150px|[[:en:Nucleic acid double helix|နှစ်ပင်လိမ်]] ဒီအန်အေ တည်ဆောက်ပုံ ပုံကြမ်း]] [[သိပ္ပံ|သိပ္ပံပညာရပ် နယ်ပယ်]]များကို အဓိကအားဖြင့် ([[ဇီဝ]] ဖြစ်စဉ် စသည့်) သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာသော [[သဘာဝသိပ္ပံ]] (natural sciences) နှင့် [[အတုံ့အမူ|လူ့အတုံ့အမူ (behavior)]]များကို လေ့လာသော [[လူမှုရေးသိပ္ပံ]] (social sciences) ဟူ၍ နှစ်ခု ကွဲသည်။ ၎င်းနှစ်ခုစလုံးသည် [[လက်တွေ့]] သိပ္ပံပညာဖြစ်သောကြောင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော အသိပညာတွင် အခြေခံသည်။ သိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော အသုံးချ သိပ္ပံပညာများဖြစ်သည့် [[အင်ဂျင်နီယာ]] နှင့် [[ဆေးပညာ]] တို့လည်း ရှိကြသည်။ ၎င်းအတွင်းမှာပင် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားမှုများ ရှိသည်။ သိပ္ပံပညာ၏ တတိယ ကိုင်းခွဲဖြစ်သော မူရင်း သိပ္ပံပညာ ခေါ် [[သင်္ချာ]]သည် သဘာဝသိပ္ပံပညာ၊ လူမှုရေးသိပ္ပံပညာ နှစ်ခုလုံးနှင့်ပင် တူညီမှုရှိသလို ကွဲပြားမှုများလည်းရှိသည်။ လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာကဲ့သို့ ယျေဘုယကျမှုကို အခြေခံပြီး စနစ်ကြသော လေ့လာမှုများမှ ရရှိလာသော အသိပညာ ဖြစ်သည်မှာ တူညီကြသည်။ ကွာခြားချက်မှာ ဖြစ်ရပ်ကို သုံးသပ်ရာတွင် လက်တွေ့ ဖြစ်ရပ်ကို မသုံးပဲ [[မူလ အဆိုပြုချက်]] ကိုသာသုံးသည်။ == သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ် == {{main | သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း}} [[File:Bohr model.svg| thumb | [[နီးလ်စ် ဘိုးအာ|နေဘိုး]]၏ [[အက်တမ်]] ပုံစံ။ များစွာသော သိပ္ပံအတွေး များကဲ့သို့ပင် အစပိုင်းတွင်ကျယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်တွေ့ စမ်းသပ်မှုများဖြင့် အချို့အပိုင်းများကို ပယ်ခဲ့သည်။]] သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်များသည် [[သဘာဝ]] ဖြစ်ရပ်များကို [[ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်သော]] (reproducible) သက္ကာရများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားပြီး အသုံးဝင်သော [[မှန်းဆခြင်း]]များလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို သဘာဝ ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် သဘာဝ ဖြစ်စဉ် ထိန်းချုပ်၍ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်၍ ဆန်းစစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းနည်းစဉ်များသည်သည် သိပ္ပံပညာ နှင့် [[နည်းပညာ]] နယ်ပယ်တို့တွင် ယထာဘူတ ကျကျ အဖြေရရန် အသုံးပြုသည်။ == သင်္ချာ == {{Main|သင်္ချာ}} [[File:Michelsonmorley-boxplot.svg|thumb| right | နာမည်ကြီး [[Michelson–Morley experiment]] မှ အချက်အလက်များ]] [[သင်္ချာ]]သည် သိပ္ပံပညာတွင် အုတ်မြစ်၊ ဇာစ်မြစ် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာတွင် သင်္ချာ၏ အရေးပါသော အချက်မှာ 'ပုံစံ' ထုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်၊ တိုင်းတာချက်များကို လေ့လာရန်တွင်လည်း သင်္ချာနည်းစဉ်များကို အသုံးပြုရန် မကြာခဏ လိုအပ်တတ်သည်။ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ]]၊ [[ဂျီဩမေတြီ]] နှင့် [[ကဲကုလပ်]] တို့မှာ [[ရူပဗေဒ]] တွင် အမြဲသုံးသည်။ သင်္ချာ ကိုင်းကွဲ အားလုံးလိုလိုကို သိပ္ပံပညာတွင် သုံးသည်။ သင်္ချာစစ်စစ် (Pure Mathematics) များဖြစ်သော [[ကိန်းများ သီအိုရီ|ကိန်းများ သီအိုရီ (Number Theory)]] နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|သဏ္ဌာန်ရင်းဗေဒ (Topology)]] တို့ပင် အသုံးရှိသည်။ == ဒဿနပညာ == [[ဒဿနပညာ]] (philosophy of science) သည် သဘာဝကို အမှန်အတိုင်း နားလည်ရန်နှင့် နားလည်မှုများ မှန်မမှန် ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ [[သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း|သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်]]ကို သုံး၍ပင်လျှင် သိပ္ပံပညာနှင့် သိပ္ပံပညာ မဟုတ်သည်ကို ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသည်မှာ အသိပင်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာ နှင့် သိပ္ပံပညာမဟုတ်သည် နှစ်ခုအကြား တိတိကျကျ ခွဲခြားနိုင်ရန် မှန်ကန်သော တွေးခေါ်မှု့များ ရှိရပေမည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော အဆိုပြုချက်များ ရှိခဲ့ပြီး ယခုတွင် သိပ္ပံသမားများ အကြား အများအားဖြင့် သဘောတူညီမှုရှိပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အများလက်ခံထားသည်မှာ သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေးခေါ်မှု နှင့် သီအိုရီများသည် အခြားတစ်ယောက်မှ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ၎င်းတို့သည် အတည် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒဿနပညာရှင်များတွင် အတွေးများစွာရှိသည်။ လက်တွေ့သမား (Methodological naturalism) များက သိပ္ပံနည်းကျ ဆန်းစစ်ရာတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော (observable) ဖြစ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာပြီး အခြားသူကလဲ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့သမားများက [[သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်]]များ၊ အာဏာရ အဖွဲ့အစည်း၏ အဆိုပြုချက်များ၊ ဘက်လိုက်သော လေ့လာမှုများကို လက်မခံပေ။ အမှန်တရားသမားများ (critical rationalism) ကမူ လေ့လာမှုများတွင် ဘက်မလိုက်အောင် လုပ်၍မရ ထို့အပြင် သဘာဝလွန်ဟုပြောသည်မှာ မည်မျှလွန်လျှင် သဘာဝမှ လွန်သည်ခေါ်မည်မှာ တိကျမှုမရှိဟု ငြင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အမှန်တရားသမားများက မှားကြောင်း ထောက်မပြနိုင်လျှင် အမှန်ဖြစ်သည် ဆိုသည်။ အမှန်တရားသမားသည် လက်တွေ့သမားများ တွေးခေါ်သည်နိုင်ထပ် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သော နေရာများကိုပါ လေ့လာနိုင်ပြီး တချိုန်တည်းမှာပင် အာဏာပိုင်များကို ဖီဆန်သည်။ အမှန်တရားသမားများက သိပ္ပံပညာဆိုသည်မှာ လက်တွေ့ပြနိုင်မှုထက် အမှား မပါမှုက အရေးကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။ တိုင်းတာမှုသမားများ (instrumentalism) ကမူ တိုင်းတာမှုများသည် အမှားအမှန်ထက် ဖြစ်ရပ်များကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ == သိပ္ပံပညာ နှင့် မြန်မာ့ အမြင် == [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ]]မှုနယ်တွင် တပည့်တို့၏ဝတ္တရား၊ ဆရာတို့၏ဝတ္တရား၊ သားသမီးတို့၏ဝတ္တရား၊ မိဘတို့၏ဝတ္တရား၊ စသည်တို့ရှိရာ ဆရာဝတ် တွင် အတတ်လည်းသင် ပဲ့ပြင်ဆုံးမ သိပ္ပမချန် ဘေးရန်ဆီးကာ သင့်ရာအပ်ပို့ ဆရာတို့ ကျင့်ဖို့ဝတ်ငါးဖြာ ဟုပါရှိသည်။ ၃၈ဖြာသောမင်္ဂလာတရားတော်တွင်လည်း အပြစ်ကင်းသော သိပ္ပ အတတ်ပညာတို့ကိုတတ်မြောက်ခြင်းသည်လည်း မင်္ဂလာ တစ်ပါးဟု အဆိုရှိသည်။ ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းတို့နှင့် စွမ်းအင်တို့၏ အခြေခံသဘောသဘာဝများကို စနစ်တကျ လက်တွေ့လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး လူတို့အသုံးချရန် အသစ်အသစ်သော ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းများ ဖန်တီးခြင်း၊ စွမ်းအင်များပြောင်းလဲထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် ထိုသို့ဖန်တီးထုတ်လုပ် နိုင်ရန် တိုးချဲ့လေ့လာခြင်းတို့ကို သိပ္ပံပညာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြဟန်တူသည်။ ရုပ်ဝတ္တုအသစ်ဖန်တီးရန်တိုက်ရိုက်အထောက်အကူမပြုသောအတွေးအခေါ်၊ [[ယဉ်ကျေးမှု]] စသော ပညာတို့ကို ရှေးအခါက သိပ္ပ ဟုခေါ်ဆိုလိုဟန်မတွေ့ရပေ။ ယခုအခါတွင်မူ လူမှုရေးသိပ္ပံ စသောဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများပါ ပေါ်ပေါက်သုံးစွဲလျက်ရှိကြပြီး တိကျသေချာသောနည်းစနစ်များဖြင့် လူဘောင်ဘဝအား ကောင်းကျိုးတစ်စုံတရာပြုပေးနိုင်သည့်ပညာအားလုံးကို သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်လိုဟန်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ|*]] b3ieju9ps86jgva6duolaqiuwm3tq9i 0 6480 1053042 827281 2026-09-14T16:54:28Z Dr Lotus Black 31011 1053042 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=1 Sep 2021}} [[Image:Galunggung.jpg|thumb|250px|right|၁၉၈၂ ခုတွင် [[Galunggung]] [[မီးတောင်]]၌ မီးတောင် ပေါက်ကွဲစဉ် [[မိုးကြိုး]] ပစ်ချပုံ]] [[File:Hopetoun falls.jpg|thumb|250px|right|[[ဩစတြေးလျ]] တွင် [[ဟိုပတွင် ရေတံကွန်]] သည် လူအများ စိတ်ဝင်စားရာ သဘာဝ မြင်ကွင်း ဖြစ်သည်။]] '''သဘာဝ''' (nature) ဟူသည်မှာ အဓိပ္ပာယ် ကျယ်ပြောလှသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး ယင်းစကားလုံးအနက်တွင် သဘာဝ လောက၊ သဘာဝတ္တ စကြဝဠာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လောကနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာတို့ ပါဝင်နေသည်။ သဘာဝသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်စကြဝဠာ၏ လောကဓမ္မ (Phenomena) နှင့် သက်ရှိဘာဝတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ သဘာဝ ဆိုသည်မှာ ရုပ်လောက တွင်ဖြစ်ပျက်နေမှုကို ရည်ညွှန်းပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် [[သက်ရှိ|အသက်ရှိ]]ခြင်း နှင့်ဆိုင်သည်။ လူတို့ဖန်တီးသော အရာများ လူတို့ရှိ ပေါင်းဖွဲ့ခြင်းများကို သဘာဝ ဟု အသုံးအနှုန်းတွင် မပါဝင်ပေ။ လူ့သဘာဝ တွင်ကားပါဝင်နိုင်သည်။ သဘာဝ သည် သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များနှင့် ခြားနားသည်။ ပမာနအားဖြင့် အဏုမြုမှုန် (subatomic) မှ မဟာစကြဝဠာ (Cosmos)ထိ ပါဝင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံ]] lc2tbltfslqsx4cvww3ac0ji5k63mxp 0 6596 1053029 784693 2026-09-14T16:26:19Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1053029 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = Hymen | Latin = hymen | Greek = ὑμήν | Width = | Image = Hymen en.svg | Caption = Various hymen defects (the shaded areas represent the vaginal opening) | Image2 = Haultain_and_Ferguson_-_external_female_genital_organs.svg | Caption2 = External genitals of a human female | Precursor= | System = }} '''အပျိုမြှေး''' (Hymen) ခေါ် မလိင်အင်္ဂါ အမြှေးပါးသည် [[:en:mucous membrane|mucous]] အမြှေးပါး အခေါက် ဖြစ်ပြီး အပြင်ပိုင်း [[မိန်းမ မျိုးပွားအင်္ဂါ|မအင်္ဂါပေါက်]]ကို တစိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် ကာထားသည်။ အပျိုမြှေးသည် မအင်္ဂါဇာတ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။<ref>Emans, S. Jean. "Physical Examination of the Child and Adolescent" (2000) in ''Evaluation of the Sexually Abused Child: A Medical Textbook and Photographic Atlas'', Second edition, Oxford University Press. 62</ref><ref name="autogenerated1">{{cite book |last=Perlman |first=Sally E. |coauthors=Nakajima, Steven T. and Hertweck, S. Paige |title=Clinical protocols in pediatric and adolescent gynecology |year=2004|publisher=Parthenon |pages=131 }}</ref> မြန်မာတို့သည် အပျိုမြှေးပေါက်လျှင် အပျိုမစစ် ဟုယူဆကြသော်လည်း အပျိုဟုတ်မဟုတ်မှာ အပျိုမြှေး ဖြင့်ဆုံးဖြတ်၍ မရသလို ကြိုတင် စစ်ဆေးရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ သံသယ ရှိသော [[မုဒိန်းမှု]]များတွင် မှု အပျိုမြှေး ပျက်မပျက် သေချာစွာ စစ်ဆေးနိုင်သော်လည်း အပျိုမြှေး စစ်ချက်တစ်ခုတည်းနှင့်တော့ အထူးသဖြင့် အရွယ် မရောက်သေးလျှင် အတည်မပြုနိုင်ပေ။<ref>Emans, S. Jean. "Physical Examination of the Child and Adolescent" (2000) in ''Evaluation of the Sexually Abused Child: A Medical Textbook and Photographic Atlas'', Second edition, Oxford University Press. 63-4</ref> အပျိုမြှေး ၏ ပုံစံမှာ ထုံးစံအားဖြင့် [[လခြမ်း]]ပုံရှိပြီး အခြားပုံ များစွာလည်း ရှိကြသည်။ [[သားမွေးခြင်း|သားမွေးပြီး]]နောက် အပျိုမြှေးကို carunculae myrtiformes ခေါ်ပြီး လုံးဝ မရှိပဲလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ <ref>{{cite book |last=Knight |first=Bernard |title=Simpson's Forensic Medicine |url=https://archive.org/details/simpsonsforensic0000knig |edition=11th edition |year=1997 |publisher=Arnold |location=London |pages=[https://archive.org/details/simpsonsforensic0000knig/page/114 114] }}</ref> = ကိုးကား = {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မိန်းမ မျိုးပွားအင်္ဂါ]] 5yar721mlq9cqdsfex6ce124v49eo7k 0 7728 1053032 963554 2026-09-14T16:41:11Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နည်းပညာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1053032 wikitext text/x-wiki '''နန်နို''' ({{lang-en|Nano}}) သည် ၁၀ ၏ ထပ်ညွှန်းကိန်း အနုတ် ၉ တန်ဖိုးရှိသောပမာဏဖြစ်သည်။ 10^(-9) ဟုလည်းဖော်ပြနိုင်သည်။ Micro ထက်ပင် အဆထောင်ချီသေးငယ်သော ပမာဏများတိုင်းတာဖော်ပြရာတွင်သုံးသည်။ ဥပမာ နန်နို [[မီတာ]]။ နန်နို စက္ကန့် (nano seconds)။ == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နာနိုတက္ကနော်လော်ဂျီ]] [[Category:သိပ္ပံ]] {{stub}} oxa5jfz60l0mk9ql8og2ac8tb2faib7 1053033 1053032 2026-09-14T16:41:33Z Dr Lotus Black 31011 1053033 wikitext text/x-wiki '''နန်နို''' ({{lang-en|Nano}}) သည် ၁၀ ၏ ထပ်ညွှန်းကိန်း အနုတ် ၉ တန်ဖိုးရှိသောပမာဏဖြစ်သည်။ 10^(-9) ဟုလည်းဖော်ပြနိုင်သည်။ Micro ထက်ပင် အဆထောင်ချီသေးငယ်သော ပမာဏများတိုင်းတာဖော်ပြရာတွင်သုံးသည်။ ဥပမာ နန်နို [[မီတာ]]။ နန်နို စက္ကန့် (nano seconds)။ == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နာနိုတက္ကနော်လော်ဂျီ]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ်]] {{stub}} byk9qge9i5m6imk33ad9of7ywy3lvlo 0 7994 1053166 1050848 2026-09-15T08:19:08Z Salai Rungtoi 22844 /* ပါတီဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု */ 1053166 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = Karenni National Progressive Party |abbreviation = KNPP |colorcode = #1A3B85 |chairman = Abel Tweed<ref name="MMPeace" /> |secretary_general = |leader1_title = ဒုဥက္ကဋ္ဌ |leader1_name = Khu Oo Reh |leader2_title = အတွင်းရေးမှူး |leader2_name = ပလူးရယ် |founded = {{Start date|df=yes|1957}}<ref name="MMPeace">{{cite web|title=KNPP|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups/160-knpp|website=www.mmpeacemonitor.org|accessdate=27 January 2017|language=en-gb|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223213641/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups/160-knpp}}</ref> |headquarters = ညမိုး၊ [[ရှားတောမြို့နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] |ideology = [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ အခွင့်အရေး]] |position = |international = |membership = |wing1_title = လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ |wing1 = [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] |seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|0|224|hex=#1A3B85}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|0|440|hex=#1A3B85}} |symbol = |colours = |website = |country = မြန်မာနိုင်ငံ |flag = [[File:Flag of the Karenni National Progressive Party.svg|200px]] }} '''ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ''' ({{lang-en| Karenni National Progressive Party}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်နီပြည်နယ် အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီနှင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မှာ [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] ဖြစ်သည်။ [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] တွင် [[ကရင်နီလူမျိုး]]များအပြင် အခြား [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] လည်း စစ်မှုထမ်း လျက်ရှိသည်။နောက်ခံသမိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီအမျိုးသား ခုခံတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းတော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များက ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်၊ လိုပွာခိုခရိုင်၊ ပိုဝေါ်မြို့နယ်၊ ဟီလူ (ကသိုးခီး) ရွာ၌ ကရင်နီအမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီ (KNPP/KA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရုံးချုပ်မှာ ညာမူ၊ ရှားတောမြို့နယ်၊ ကရင်နီပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ == ပါတီဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု == KNPP ၏ ၁၅ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်တွင် ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းအတည်ပြုခဲ့သည်- (၁) ခူးဦးရယ် - ပါတီဥက္ကဋ္ဌ (၂) ခူးထဲဘူး - ပါတီဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ခူးပလူးရယ် - အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၄) နဲနယ်ပလိုး - အတွင်းရေးမှူး (၁) (၅) သဲမာ - အတွင်းရေးမှူး (၂) (၆) စောခဲလေ - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၇) ခူတော်ရယ် (အက်စ်) – ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၈) ခူညေးရယ် - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၉) စောလုသာသန်း - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် == လှုပ်ရှားနယ်မြေနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == KNPP ၏ လှုပ်ရှားနယ်မြေများမှာ လွိုင်ကော်၊ ဒီးမော့ဆို၊ ဖရူဆို၊ ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မော်ချီးနှင့် ဘော်လခဲမြို့နယ်များဖြစ်သည်။ KNPP ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဖြစ်သည်။ === လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ် === KNPP တွင် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် [[ကရင်နီ တပ်မတော်|ကရင်နီတပ်မတော်]] (Karenni Army - KA) ဟူ၍ ရှိသည်။ KNPP သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်မှစ၍ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်အဆင့်၊ ပြည်ထောင်စုအဆင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်း မရှိသေးပေ။ === စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှုများ === KNPP သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အစဉ်တစိုက် ဆန့်ကျင်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း အသစ်ပေါ်ထွက်လာသည့် ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်များကို စစ်သင်တန်းပေးခြင်း၊ ဦးဆောင်မှု ပြုလုပ်ပေးခြင်းနှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ KA အခြေခံစစ်သင်တန်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အပတ်စဉ် (၇၄) အထိ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကရင်နီအမျိုးသားများ ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) တွင် KA ၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ် ဘီထူးသည် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။ စစ်တပ်မှ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် ကမ်းလှမ်းသည့်အခါတွင်လည်း ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအောက်တွင် မည်သည့်ဆွေးနွေးမှုကိုမှ လက်မခံကြောင်း ပြတ်ပြတ်သားသားပြောကြားခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်သည့် အခြားသော အစုအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH)၊ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF)၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (ABSDF) တို့နှင့်လည်း လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်အာဏာရှင် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုလုပ်ရပ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းတွင် ကရင်နီဒေသများ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှု သိသိသာသာ များလာပြီး စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သားထိခိုက်မှုနှုန်း မြင့်မားလာသလို စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေလည်း များပြားလာခဲ့သည်။ KNPP ဘက်မှလည်း စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲများကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ KNPP သည် [[ကရင်နီပြည်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KSCC) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပါဝင်နေသလို၊ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (NUCC) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/knpp|title=ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ|accessdate=2025-7-14|publisher=Spring Sprouts|archive-date=20 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250620130525/https://www.springsprouts.info/stakeholders/knpp|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ (KSCC) ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်ဆန်းမြင့် ကွယ်လွန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-30 |title=သြဂုတ် ၃၀ ရက်သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ဂျပန်မှာ မြန်မာအမျိုးသမီးတစ်ဦး မွေးကင်းစကလေးအလောင်း စွန့်ပစ်မှု သံသယနဲ့အဖမ်းခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1e5l4d1gpxo |access-date=2026-08-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] {{Myanmar-party-stub}} qqnm74oyofivifz4lpdc5jk3hvfbwmw 0 8072 1053135 699611 2026-09-15T05:52:00Z Dr Lotus Black 31011 1053135 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ကူးစက်ရောဂါ|ဆေးပညာအထူးပြုဘာသာရပ်|ကူးစက်ရောဂါ (ဆေးပညာအထူးပြု)}} [[File:Malaria.jpg|thumb|250px|ငှက်ဖျားရောဂါပိုး အူနံရံကို ဖြတ်သန်းသွားခြင်းအား အီလက်ထရွန် အနုကြည့်မှန်ပြောင်းအောက်တွင် တွေ့ရပုံ။]] '''ကူးစက်ရောဂါ'''ဆိုသည်မှာ ရောဂါဝေဒနာရှင် တစ်ဦးထံမှ ရောဂါပိုးများသည် အခြားသူ တစ်ဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ လေ၊ ရေ၊ အစားအစာ၊ ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန် တို့မှတဆင့် ဝင်ရောက်သွားပြီး ပြန့်ပွားသွားသော ရောဂါမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါများသည် [[ဗက်တီးရီးယား]]၊ [[ဗိုင်းရပ်စ်]]၊ ပရိုတိုဇွန်းကောင်၊ ဖန်းဂပ် (မှိုမျိုး)နှင့် တဆေးကဲ့သို့သော အနုဇီဝရုပ်များကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများဟူ၍ အများအပြားရှိရာ ထင်ရှားသည့် ရောဂါများမှာ [[ကာလဝမ်းရောဂါ]]၊ [[ပလိပ်ရောဂါ]]၊ [[တီဘီရောဂါ]]၊ [[ကာလသားရောဂါ]]၊ [[အနာကြီးရောဂါ|ကုဋ္ဌနူနာရောဂါ]]၊ [[ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါ]]၊ [[ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါ]]၊ ကျောက်ကြီး([[ကျောက်ရောဂါ]])နှင့် [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]များဖြစ်သည်။ ပရိုတိုဇွန်းကောင်များက ငှက်ဖျားရောဂါကို ဖြစ်စေသည်။ ဖန်းဂပ်က [[ပွေး (ရောဂါ)|ပွေး]]ကို ဖြစ်စေသည်။ တဆေးမှာ မက်ခရုကို ဖြစ်စေသည်။ ဗက်တီးရီးယားက ဝမ်းကိုက်၊ အဆုတ်ရောင်နာ၊ တီဘီ၊ ပလိပ်၊ ကာလဝမ်းနှင့် ဆစ်ဖလစ်ရောဂါတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်များက ကျောက်ကြီး၊ ဝက်သက်၊ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်|HIV/AIDS]] စသည့်ရောဂါများ ဖြစ်စေသည်။ == ကူးစက်ရောဂါအမျိုးအစားများ == ကူးစက်ရောဂါများကို အုပ်စုခွဲလျှင် အုပ်စု (၄) မျိုး ကွဲပြားလာသည်။ *ကူးစက်မြန်ရောဂါများ *ကလေးများတွင် ဖြစ်တတ်သော ရောဂါများ *နာတာရှည်ရောဂါများ *အခြားကူးစက်ရောဂါများ === ကူးစက်မြန်ရောဂါများ === ဥပမာ- *[[ပလိပ်ရောဂါ]] *[[ကာလဝမ်းရောဂါ]] *[[အီဗိုလာ ဗိုင်းရပ်စ်|အီဘိုလာရောဂါ]] *[[ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါ]] * [[ဝူဟန် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်]] === ကလေးများတွင် ဖြစ်တတ်သော ရောဂါများ === *[[အဆုတ်ရောင်ရောဂါ|အဆုတ်ရောင် အအေးမိရောဂါ]] *ဝမ်းပျက် ဝမ်းလျှောရောဂါ *[[သွေးလွန်တုပ်ကွေး|သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ]] *[[မေးခိုင်ရောဂါ]] *[[ကြက်ညှာချောင်းဆိုးရောဂါ]] *[[ဝက်သက်ရောဂါ]] *[[ဇီကာအဖျားရောဂါ]] === နာတာရှည်ရောဂါများ === ဥပမာ- *[[ငှက်ဖျားရောဂါ]] *[[ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ]] *[[အဆုတ်နာရောဂါသို့မဟုတ်တီဘီ|အဆုတ်တီဘီရောဂါ]] *[[အနာကြီးရောဂါ]] === အခြားကူးစက်ရောဂါများ === *[[ဝမ်းကိုက်ရောဂါ]] *[[အူရောင်ငန်းဖျား ရောဂါ|အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ]] *[[ပါးချိတ်ရောင်ရောဂါ]] *[[တုပ်ကွေးရောဂါ]] *[[အအေးမိခြင်း|အအေးမိနှာစေးရောဂါ]] *[[ဝဲယားနာရောဂါ]] *[[အသည်းရောင် အသားဝါရောဂါ]] == ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း == ကူးစက်ရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သိရှိထားရန်လိုအပ်သည်။ အောက်ပါ ကွင်းဆက် (၆) မျိုးကို သိရှိထားသင့်ပါသည်- *ရောဂါဖြစ်စေတတ်သောပိုး *ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သည့် သက်ရှိ (သို့) သက်မဲ့ပစ္စည်း *ရောဂါပိုးထွက်ရာ လမ်းကြောင်း *ရောဂါပိုး ပျံ့နှံ့ခြင်း *ရောဂါပိုးဝင်ရာ လမ်းကြောင်း *ရောဂါလက်ခံမည့်သူ ===ရောဂါဖြစ်စေတတ်သောပိုး=== *ဘက်တီးရီးယားပိုး- ဥပမာ- ဝမ်းရောဂါ၊ ပလိပ်ရောဂါ၊ အဆုတ် တီဘီရောဂါ၊ ဆုံဆို့နာပိုး တို့သည် အလွန်သေးငယ်ပြီး မှောင် ၍အေးသော နေရာတွင် ကြာရှည်စွာ အသက်ရှင်နေနိုင်သည်။ *ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ- ဥပမာ- ရေကျောက်၊ ဝက်သက်၊ သူငယ်နာအကြောသေ၊ အသည်းရောင်အသားဝါ၊ ဂျပန်ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါ၊ သွေးလွန်တုတ်ကွေးရောဂါ တို့ ဖြစ်သည်။ ဘက်တီးရီးယားပိုးများမှာ သက်ရှိသက်မဲ့၊ လေထု၊ မြေပြင်တို့ တွင် တည်ရှိနေနိုင်သော်လည်း ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတို့မှာ သက်မဲ့အရာများပေါ်တွင် အလွန်တိုတောင်းသော အချိန်ပိုင်းသာနေနိုင်သည်။ *ပရိုတိုဇွန်းပိုးများ- ဥပမာ- အမီးဘား ဝမ်းကိုက်ပိုး၊ ငှက်ဖျားပိုး *ဖန်းဂတ်စ်ပိုးများ- ဥပမာ- ပွေး၊ နှင်းခူ။ ===ရောဂါပိုးများ သိုလှောင်ထားနိုင်သည့် သက်ရှိသက်မဲ့ပစ္စည်းများ=== ရောဂါပိုးများကို ကြာရှည်စွာသိုလှောင်ထားနိုင်သည့်နေရာ (၃) မျိုးရှိသည်- *လူ *တိရစ္ဆာန်များ *မြေကြီး ==== လူ ==== *လူနာ - လူနာထံမှ တံတွေး၊ သလိပ်၊ ချွဲ၊ မစင် များထဲတွင် ရောဂါပိုးများ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာ၏ တံတွေး၊ သလိပ်၊ ချွဲ၊ ချေး၊ မစင်များမှ ရောဂါပိုးများထွက်လာပြီး အခြားလူများသို့ ကူးစက်ခြင်းဖြင့် ပြန့်ပွားစေသည်။ *နာလန်ထပိုးသယ်သူ - ရောဂါဖြစ်၍ ပျောက်ကင်းသွားသော်လည်း ၎င်း၏ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရောဂါပိုးများ ကျန်ရှိနေတတ်သည်။ မစင်ထဲတွင် ရောဂါပိုးများ ဆက်လက်ပါရှိပြီး ရောဂါပြန့်ပွားစေသည်။ ဥပမာ- ကာလဝမ်းရောဂါ၊ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ။ *လူကောင်းပိုးသယ်သူ - အချို့သူများတွင် ရောဂါပိုးရှိသော်လည်း ၎င်းကိုရောဂါမဖြစ်စေဘဲ (သို့) ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ ဖြစ်နေတတ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသူမှ ရောဂါပိုးသည် အခြားသူသို့ ကူးစက်ပြီး ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဥပမာ- အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး၊ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ။ ====တိရစ္ဆာန်များ==== *ကြွက်- တွင်ရှိသော လှေးများမှ ပလိပ်ရောဂါပိုး ကူးစက်စေတတ်သည်။ *ခွေး-သည် ခွေးရူးပြန်ရောဂါပိုး ကို သယ်ဆောင်ထားပြီး ရောဂါပျံ့နှံ့စေသည်။ ====မြေကြီး==== မေးခိုင်ရောဂါပိုးတို့သည် စွတ်စိုသော မြေကြီး၊ အထူးသဖြင့် မြင်းချေး၊ နွားချေး တို့တွင် နှစ်ရှည်လများ ခိုအောင်းနေပြီး စူးဝင်သောဒဏ်ရာ၊ နက်သောဒဏ်ရာ၊ တို့မှတဆင့် ရောဂါပိုး ဝင်ရောက်ပြီး ကူးစက်စေသည်။ === ရောဂါထွက်ရာလမ်းကြောင်း === *ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း တို့မှ ထွက်ခြင်း *မစင် အညစ်အကြေးမှ ထွက်ခြင်း *အရေပြားမှ ထွက်ခြင်း ====ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း တို့မှ ထွက်ခြင်း==== ရောဂါပိုးများသည် ရောဂါသည်များထံမှ ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်းမှ တဆင့် (တံတွေး၊ သလိပ်၊ နှာရည်များနှင့်အတူ) ချောင်းဆိုးရာမှသော်လည်းကောင်း၊ စကားပြောခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ တို့မှသော်လည်းကောင်း၊ အပြင်လေထု နှင့် အခြားအသုံးအဆောင်များ(ဥပမာ- လက်ကိုင်ပုဝါ) သို့ ရောက်ရှိပြီး အခြားသူများထံသို့ ရောဂါပျံ့နှံ့ ရောက်ရှိစေသည်။ ====မစင် အညစ်အကြေးမှ ထွက်ခြင်း==== မစင် အညစ်အကြေးမှ အပြင်သို့ထွက်၍ ရောဂါပျံ့နှံ့ ရောက်ရှိကာ အခြားသူများထံ ကူးစက်စေသည်။ ====အရေပြားမှ ထွက်ခြင်း==== အရေပြားမှရောဂါပိုးများ (ဥပမာ- အနာကြီး၊ ဝဲ၊ ယားနာ နှင့် ပွေး) သည် အပြင်သို့ထွက်၍ ရောဂါကူးစက်စေသည်။ === ရောဂါပိုး သယ်ယူပျံ့နှံ့ခြင်း === အဆုတ်ရောင်နာနှင့် တီဘီကဲ့သို့သော ရောဂါများ ကူးစက်ရာတွင် ရောဂါရှိသူ ချောင်းဆိုးလိုက်သောအခါ တံတွေးမှုန်ကလေးများနှင့်အတူ ရောဂါပိုးများသည် လူကောင်းများ အသက်ရှူရာတွင် ပါသွားသည်။ ဝမ်းကိုက်နှင့် ကာလဝမ်းကဲ့သို့သော ရောဂါများသည် ထိုရောဂါ စွဲကပ်သူများ စွန့်သည့် မစင်မှတဆင့် ပါလာသော ရောဂါပိုးများကြောင့် မသန့်သော အစာများကို စားမိရာမှ ပြန့်ပွားသည်။ ဆစ်ဖလစ်ကဲ့သို့သော ရောဂါများမျာ ထိုရောဂါစွဲသူ၏ အရေပြားနှင့် ထိတွေ့ရာမှ ကူးစက်သည်။ ငှက်ဖျားရောဂါနှင့် ဘင်ထွက်ပလိပ်ရောဂါကဲ့သို့ ရောဂါများသည် သွေးကိုစုပ်သည့် [[အင်းဆက်ပိုး]]များ မှတဆင့် ကူးစက်ကြသည်။ ထိုပိုးကောင်များသည် ရောဂါဖြစ်နေသူများထံမှ ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည့် ပစ္စည်းများအား ယူသွားကာ လူကောင်းများကို ကိုက်ခြင်းဖြင့် ရောဂါကူးစက်စေသည်။ ရောဂါပိုးသည် ရောဂါသည်များထံမှ ထွက်လာပြီးနောက် အခြားလူများထံရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးသော အရာများမှာ လေ၊ ရေနှင့် အစားအစာ၊ မွှား၊ ခြင်၊ သန်း၊ လှေး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ====လေမှကူးစက်ခြင်း==== လူတစ်ဦး ချေဆတ်ရာတွင် မြောက်မြားစွာသော တံတွေး သို့မဟုတ် နှာရည်မှုန်များသည် လွင့်ထွက်သွားကြသည်။ အမှုန်ကြီးကြီး တချို့သည် မြေကြီးပေါ်သို့ ရောက်သွားရာမှ ခြောက်သွားသောအခါ ထိုအထဲတွင် ပါဝင်သည့် ပိုးများသည် လေထဲသို့ ဖုန်အဖြစ် လွင့်ပါသွားကြသည်။ သေးငယ်သည့် အမှုန်များသည် လေထဲ၍ ဆေးလိပ်မီးခိုးများ လွင့်သကဲ့သို့ လွင့်နေနိုင်သည်။ မြေကြီးပေါ်သို့ ကျသွားသော အမှုန်များမှ ရောဂါပိုးများသည် အနီးအနားရှိ လူများသို့ ကူးစက်သွားနိုင်ပေသည်။ လေထဲ လွင့်လျက်ရှိသော အမှုန်များသည် အခြားလူများ အသက်ရှူရာတွင် ပါသွားနိုင်သည်။ လူအများ ဝင်ထွက်သွားလာသည့် မီးရထားဘူတာရုံ၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ ဘတ်စ်ကားစသည်တို့တွင် ထိုရောဂါပိုးမှုန်မျိုး အများအပြားရှိတတ်သည်။ ရောဂါရှိသူတစ်ဦး ချေဆတ်ရာမှ ပါသွားသော ရောဂါပိုးကလေးများသည် လေထဲ၌ ဖုံမှုန့်များနှင့်အတူ အတော်ဝေးဝေးပင် ပါသွားနိုင်သည်။ ရောဂါပိုးများသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်လောက်အောင် များပြားသည်အထိ လူကောင်းတစ်ဦး၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားလျှင် သက်ဆိုင်ရာရောဂါသည် ကူးစက်သွားနိုင်ပေသည်။ အိပ်ရာခင်းကို ခါရာ၌လည်းကောင်း ကြမ်းပြင်ကို တံမြက်စည်းလှဲရာ၌လည်းကောင်း၊ အိတ်အတွင်းမှ လက်ကိုင်ပုဝါကို ထုတ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဗက်တီးရီးယား အမြောက်အမြား လွင့်ထွက်သွားနိုင်သည်။ ထိုပိုးများ ပါဝင်သော ဖုံမှုန့်များသည် လေနှင့်အတူ ခရီးဝေးသို့ ပါသွားနိုင်သည်။ ထိုနောက်မှ လူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ ရောက်ကာ ရောဂါကို ကူးစက်နိုင်သည်။ အချို့ရောဂါပိုးများသည် ဖုံမှုန့်များအတွင်း၌ တာရှည် အသက်ရှင်နိုင်ကြသည်။ အချို့မှာမူ ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထွက်သည်နှင့် တပြိုင်နက်လောက်တွင် ပျက်စီးတတ်ကြသည်။ အလင်းရောင်၊ အထူးသဖြင့် နေရောင်ခြည်သည် အသက်ပြင်းသည့် ရောဂါပိုးများကိုပင် သတ်ပစ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်အပရှိ ဖုံများကို ရှူမိခြင်းသည် အိမ်အတွင်းရှိ ဖုံများကို ရှူမိခြင်းထက် ဘေးကင်းသည်။ ====ရေနှင့် အစားအစာ==== ရေနှင့် အစားအစာများမှ ကူးခြင်းသည် အများဆုံးနှင့် ကူးစက်အလွယ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဤရောဂါများကို ဂရုစိုက်ကာကွယ်သင့်ပါသည်။ ဥပမာ- ကာလဝမ်းရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်၊ သန်ကောင်၊ အူရောင်ငန်းဖျား၊ အသည်းရောင်အသားဝါ စသောရောဂါများသည် ရောဂါသည်များမှ စွန့်ပစ်သော အညစ်အကြေး၊ ဝမ်း၊သလိပ်၊ ချွဲ၊ အန်ဖတ်များမှ တဆင့် ယင်များမှသယ်ဆောင်၍သော်လည်းကောင်း၊ မသန့်ရှင်းသော လက်မှတဆင့်သော်လည်းကောင်း၊ လူတို့စားသုံးမည့် အစားအစာများထံသို့ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ကပ်ညိကာ ထိုအစားအစာများကို စားသုံးမိပါက ရောဂါဖြစ်ပွားတတ်သည်။ လူနာများ၏ အဝတ်အစား၊ အသုံးအဆောင်များကို အများပြည်သူသုံး ရေတွင်း၊ ရေကန်တွင် လျှော်ဖွတ်ပါက ရောဂါပိုးများသည် ရေထဲသို့ကျရောက်ပြီး ၎င်းရေကို သုံးမိပါက ရောဂါရပါမည်။ အူအတွင်း၌ တိုးပွားနေသော အနုဇီဝရုပ်များသည် မစင်နှင့်ရော၍ ထွက်လာနိုင်သည်။ ထိုမှတဆင့် အခြားလူများသို့ သွယ်ဝိုက်သောနည်များဖြင့် ကူးစက်သွားနိုင်သည်။ အဖြစ်နိုင်ဆုံးနည်းမှာ ညစ်ညမ်းသည့် လက်ချောင်းများမှတဆင့် ကူးသွားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ မစင်စွန့်အပြီးတွင် အသုံးပြုသော စက္ကူအတွင်းသို့ ဗက်တီးရီးယားများဝင်နိုင်သည်ကို သတိမမူတတ်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် မစင်စွန့်အပြီးတွင် စက္ကူသုံးသူများ၏ လက်ချောင်းများတွင် ဗက်တီးရီးယားများနှင့် ညစ်ညမ်းနေနိုင်သည်။ လက်များကို ချက်ခင်းစင်ကြယ်စွာ မဆေးကြောလျှင် လက်နှင့်ထိသမျှ ပစ္စည်းများသည် ရောဂါပိုးများနှင့် ညစ်ညမ်းနေနိုင်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် အူအတွင်းမှ ပါလာသော ဗက်တီးရီးယားများသည် လူ၏အဝတ်များ၊ အိတ်အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများနှင့် အခြား စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များထည့်သည့် ပစ္စည်းများပေါ်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ ထိုဗက်တီးရီးယားများသည် ထိုပစ္စည်းများအား ကိုင်တွယ်သည့်လူများသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။ ရောဂါပြန့်ပွားနိုင်လောက်အောင် ရောဂါပိုးများ ရောက်သွားလျှင် ထိုလူတွင် ရောဂါစွဲကပ်တော့သည်။ အူမနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါများသည် ယင်ကောင်များမှတဆင့် ပျံ့နှံ့တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် မစင်ကို ရေနှင့်သယ်သည့်စနစ် မရှိသော နေရာများနှင့် ပူနွေးသော တိုင်းပြည်များတွင် အဖြစ်များသည်။ ရောဂါဖြစ်သူ၏ ဝမ်းမှဆင်းသော မစင်သည် မြေကြီးပေါ်တွင်ဖြစ်စေ၊ အဖုံးမရှိသော နေရာများတွင်ဖြစ်စေ၊ ရှိနေသောအခါ ယင်ကောင်များသည် ထိုမစင်ပေါ်တွင် လာနားကြသည်။ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးများသည် ယင်ကောင်၏ ခြေထောက်ရှိ အမွေးအမှင်များတွင်ကပ်ပါသွားကာ ထိုယင်ကောင်က အနီးအနားရှိ အစာပေါ်တွင် နားချိန်၌ ကျကျန်ခဲ့နိုင်သည်။ ==== အရေပြားချင်း ထိရာမှ ကူးစက်ခြင်း ==== ကာလသားရောဂါကဲ့သို့ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါသည် အရေပြားချင်းထိရာမှ ကူးစက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ရောဂါပိုးများဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသော မျက်နှာသုတ်ပုဝါ၊ ဖိနပ်၊ ကတ်ကျေး၊ ဓား၊ အဝတ်စသော ပစ္စည်းများမှတဆင့် အရေပြားနှင့်ထိပြီး ရောဂါကူးနိုင်သည်။ အနာရောဂါကင်းသော အရေပြားဖြစ်လျှင် ရောဂါပိုးများဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း ခြစ်ရာ၊ ရှရာ သို့မဟုတ် အရေပြားတွင် အနာတစ်ခုခုရှိလျှင် ရောဂါပိုးများသည် ထိုနေရာမျိုးသို့ ရောက်သွားကာ ရောဂါကို ပြန့်ပွားစေသည်။ ခြေထောက်၌ ဖြစ်သောပွေးသည် ရောဂါပိုးများနှင့် ညစ်ညမ်းလျက်ရှိသော ကြမ်းပြင်မှ ကူးစက်နိုင်သည်။ ====ပိုးကောင်များမှ ကူးစက်ခြင်း==== ခြင်၊ သန်း၊ ကြမ်းပိုးနှင့် အလှေးကဲ့သို့သော ပိုးကောင်များသည် ရောဂါပိုးများကို လူ၏ [[တစ်ရှူး]] (အသားမျှင်) များအတွင်းသို့ ကိုက်၍ ထိုးသွင်းနိုင်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် လူကောင်းများထံသို့ ရောဂါပိုးများ ရောက်စေကာ ရောဂါများကို ပြန့်ပွားစေသည်။ ပိုးကောင်များတွင် ပါလာသော ရောဂါများသည် ထိုပိုးကောင်များ မကိုက်မိအောင် ဂရုစိုက်သူများသို့ မပြန့်ပွားနိုင်ပေ။ ကျန်းမာသန်စွမ်းနေသူသည် ရောဂါရှိသူနှင့် ထိမိသော်လည်း ရောဂါကူးစက်ခြင်း မရှိချေ။ ထိုသို့ မကူးစက်နိုင်ခြင်းသည် အတွင်းဘက်ရှိ တစ်ရှူးများတွင်သာ ရောဂါများ ရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဝက်သက်နှင့် ကြက်ညှာကဲ့သို့သော ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါများသည် ယခုအထိ သိရသမျှ လူတွင်သာ ဖြစ်တတ်သည်။ ရောဂါပိုးများ ကူးစက်ရာတွင် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ကူးစက်သည်။ အချို့ရောဂါများမှာမူ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်တတ်သဖြင့် ပြန့်ပွားခြင်းသည် တစ်ပြန်စီဖြစ်နိုင်သည်။ ရောဂါ အနည်းငယ်မျှတွင်သာ လူသည် အရေးကြီးသည့် အိမ်ရှင်အဖြစ် တည်ရှိပေသည်။ အများအားဖြင့် တဆင့်ခံမျှသာ ဖြစ်သည်။ တျူဗာကယ်ဗက်ဆီလပ်ရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်သည့် တီဘီရောဂါသည် လူ၌သာဖြစ်တတ်သော ရောဂါဖြစ်သည်။ ဝက်၊ ကြက်တူရွေးများနှင့် မျောက်များသို့ လူမှ မတော်တဆ ကူးစက်သွားနိုင်ပေသည်။ သူတို့တွင် ထိုရောဂါသည် မတည်မြဲပေ။ [[ခွေးရူးရောဂါ]]၊ [[ဒေါင့်သန်းနာ]]တို့သည် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်တတ်သော ရောဂါများဖြစ်သည်။ ထိုရောဂါများသည် တိရစ္ဆာန်တို့နှင့် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သည့် နည်းများဖြင့် ထိခိုက်ခြင်းဖြင့် လူများသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်မှရသော နို့များ၊ အမွေးများ၊ သားရေများမှ တဆင့် ကူးစက်မှု အဖြစ်များသည်။ [[တိုက်ဖွိုက်]]ဖျားကဲ့သို့ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါသည် လူတွင် ကျရောက်ပြီးလျှင် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ သန်းများဖြင့် ပြန့်ပွားသည်။ ဘင်ထွက်ပလိပ်ရောဂါသည် ပထမတွင် [[ကြွက်]]ကဲ့သို့ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများ၌ ကျရောက်ပြီး အလှေးများမှတဆင့် လူများသို့ ပြန့်ပွားသွားသည်။ ခြင်ကိုက်၍ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ၊ သွေးလွန်တုတ်ကွေးရောဂါများ ကူးစက်ပါသည်။ ပလိပ်ရောဂါသည်များကို လှေးများက ကိုက်၍ လူကောင်းများ ကိုထပ်မံကိုက်ခြင်းဖြင့် ရောဂါများ ကူးစက်ပြန့်ပွားစေသည်။ === ရောဂါပိုးဝင်ရာလမ်းကြောင်း === *အသက်ရှူလမ်းကြောင်း *အစားအစာနှင့်အတူ အစာလမ်းကြောင်းမှ ဝင်ခြင်း *အရေပြားမှတဆင့် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း ===ရောဂါလက်ခံမည့်သူ === ရောဂါပိုးလက်ခံမည့်သူ ရှိနေခြင်းကြောင့်သာ ရောဂါများသည် ဆက်လက်ဖြစ်နေခြင်းဖြင့် ပြန့်ပွားလျက်ရှိသည်။ == ရောဂါကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း == ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်ရာတွင် အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းမှာ ရောဂါပြန့်ပွားစေသော အကြောင်းရင်းတို့ကို နှိမ်နင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ရာတွင် ရောဂါတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး တူမည်မဟုတ်ပေး။ ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါစွဲကပ်သူများကို အများအားဖြင့် ခွဲခြား၍ ထားတတ်ကြသော်လည်း ထိုနည်းကို လူကြိုက်မများလှပေ။ လေမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်းကို လူများအား ချေဆတ်ရာနှင့် ချောင်းဆိုးရာတွင် လက်ကိုင်ပုဝါကို အသုံးပြု၍ ကာကွယ်နိုင်သည်။ လူများသည့် နေရာများ၌ ဝင်ထွက်သွားလာရာတွင် မျက်နှာဖုံးတပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ရောဂါပြန့်ပွားခြင်းကို အတော်အတန် ကာကွယ်နိုင်သည်။ လေကောင်းလေသန့် ဝင်ထွက်စေခြင်းသည် ရောဂါပိုးနည်းပါးသွားအောင် ပြုလုပ်ရာ၌ အတော်ပင် ထိရောက်သည်။ လေမှတဆင့် ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို တားဆီးရန်မှာ ယခုခေတ် ကျန်းမာရေးတွင် အခက်ခဲဆုံး ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အစာမှတဆင့် ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို အခြားနည်းတို့ဖြင့် ကူးစက်ခြင်းထက် ပို၍ ထိရောက်စွာ တားဆီးနိုင်သည်။ သန့်စင်သည့်ရေကို ပေးနိုင်ခြင်းနှင့် မိလ္လာပြွန်သွယ်ခြင်းစနစ်များသည် ကာလဝမ်းရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ မြင်း၊ နွားဆွဲသော ယာဉ်များကို မော်တော်ယာဉ်များဖြင့် အစားထိုးနိုင်ခြင်းသည်လည်း ယင်ကောင်များကို လျော့ပါးစေသဖြင့် အူမနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ရောဂါများကို ကာကွယ်ရာရောက်သည်။ နို့ကို ကျိုချက်ပြီးမှ သောက်ခြင်းသည်လည်း ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ မဖြစ်ပွားအောင် တားဆီးနိုင်သည်။ လူတို့နေထိုင်မှု သန့်ပြန့်စေရန်မှာလည်း အရေးကြီးသည်။ စားသောက်ကုန် ရောင်းသူများသည် စင်ကြယ် သန့်ပြန့်မှုကို အထူးဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်သည်။ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့်ဖြစ်စေ အရေပြားချင်းထိ၍ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်ရာတွင် အရေပြားများကို ဖုံးကွယ်ပေးခြင်း၊ အထိအခိုက်နည်းပါးအောင် စီမံပေးခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သည်။ ပိုးကောင်များဖြင့် ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရာတွင် ပိုးကောင်များကို ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း သို့မဟုတ် မတိုးပွားနိုင်အောင် တားဆီးခြင်း၊ ရောဂါစွဲကပ်နေသူများကို ပိုးကောင်များ မကိုက်နိုင်အောင် စီမံထားခြင်းတို့ဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သည်။ ===ဆေးကုသမှု ခံယူရန်=== ကူးစက်ရာဂါဖြစ်သောသူကို စနစ်တကျ ကုသရပါမည်။ ဆရာဝန် (သို့) ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းမှ ညွှန်ကြားချက် အတိုင်း စနစ်တကျ ကုသမှုခံယူခြင်းဖြင့် ရောဂါသည် မှန်မှန်ကန်ကန် လျင်လျင်မြန်မြန် ပျောက်ကင်းမည် ဖြစ်သည်။ (ဆေးမြီးတိုနှင့် စမ်းတဝါးဝါး ကုသခြင်းမှာ ရောဂါမပျောက်ကင်းသည့်အပြင် ပိုမို ဆိုးရွားလာနိုင်သဖြင့် ရှောင်ရှားသင့်ပါသည်) စနစ်တကျ ကုသခြင်းဖြင့် တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ရောဂါမကူးစက်နိုင်အောင် ထိရောက်စွာ ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ===တစ်ကိုယ်ရည် သန့်ရှင်းရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေး=== ရောဂါပိုးများ သယ်ဆောင်လာနိုင်သည့် ကြွက်၊ ခြင်၊ ယင် တို့ကို ရှင်းလင်းပစ်ရမည်။ လူနာမှ ထွက်သည့် အညစ်အကြေး၊ နှပ်၊ သလိပ်၊ မစင် တို့ကို ပိုးသတ်ဆေးရည် ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မီးရှို့၍ သော်လည်းကောင်း၊ ရောဂါသည်၏ အဝတ်အစားများကို ရေနွေးဖြင့် ပြုတ်လျှော်၍သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်၍ ရောဂါပိုးပြန့်ပွားခြင်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ရေကို ကြိုချက်သောက်ခြင်း၊ လက်ကို အိမ်သာမှအဆင်းနှင့် အစာမစားမီ ဆပ်ပြာဖြင့် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောခြင်းဖြင့် မိမိ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရောဂါပိုးများ မကူးစက်နိုင်အောင် ထိရောက်စွာ ကာကွယ်နိုင်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> }} [[Category:ကူးစက်ရောဂါများ| ]] 2pwcsfbtslgupelnwj7rwmwr5x0kr1w 0 9914 1053129 223783 2026-09-15T05:47:49Z Dr Lotus Black 31011 1053129 wikitext text/x-wiki မြန်မာဘာသာ၌ ပွေးအမည်ဖြင့် အကြောင်းအရာများစွာ ရှိလေသည်။ အောက်ပါတို့မှ မိမိအလိုရှိရာကို ရွေးချယ်လေ့လာနိုင်ပါသည်။ * [[ပွေး( ရောဂါ)]] * [[ပွေး (တိရိစ္ဆာန်)]] * [[ပွေး (အပင်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} salfdi7f5jjhnbet9qgeez3z52tytzx 1053130 1053129 2026-09-15T05:48:05Z Dr Lotus Black 31011 1053130 wikitext text/x-wiki မြန်မာဘာသာ၌ ပွေးအမည်ဖြင့် အကြောင်းအရာများစွာ ရှိလေသည်။ အောက်ပါတို့မှ မိမိအလိုရှိရာကို ရွေးချယ်လေ့လာနိုင်ပါသည်။ * [[ပွေး (ရောဂါ)]] * [[ပွေး (တိရိစ္ဆာန်)]] * [[ပွေး (အပင်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} 7qd8bjfnvfu057uo68hw72d2391bvrk 0 9916 1053116 793410 2026-09-15T05:15:32Z Dr Lotus Black 31011 1053116 wikitext text/x-wiki [[File:Ringworm on the arm, or tinea corporis due to Trichophyton mentagrophytes PHIL 2938 lores.jpg|thumb|250px|လူ့ အရေအပြားပေါ်ရှိ ပွေးကွက်]] ပွေး (dermatophytosis or ringworm) သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အရေအပြားပေါ်တွင် မှိုကြောင့်ဖြစ်သည့် ယားနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူ၊ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော သိုး၊ ကြောင်နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ထိုရောဂါကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး အထူးသဖြင့် ချွေးထွက်များသော လူများနှင့် အားကစားသမားများတွင် တွေ့ရလေသည်။ == သမိုင်း == ပွေးရောဂါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မတိုင်မီကပင် ပျံ့နှံ့နေပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ကန့်မှုန့်များ သို့မဟုတ် အိုင်အိုဒင်း၊ ပြဒါးဒြပ်ပေါင်းများဖြင့် ကုသမှုများ ပြုပေးခဲ့သည်။ ==ရောဂါလက္ခဏာနှင့် အပြင်ပိုင်းအသွင်အပြင်== ပွေးသည် လူတွင် ဖြစ်တတ်သော အင်မတန်မှယားယံသော အရေပြားရောဂါ ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာမှာအရေပြားပေါ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းလေးဖြစ်‌ပေါ်လာသည်။ အလယ်တွင် အရောင်ဖျော့‌နေတတ်ပြီး ဘေးသားတွေက နီနီရဲရဲလေးဖြစ်နေတတ်သည်။ အလယ်မှာတော့ အဖြူရောင်လိုလို အဖတ်ကလေးတွေ(တခါတရံ) ရှိတတ်သည်။ အနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဘေးက ပုံမှန်အရေပြားထက် အပေါ်ကိုမြင့်တက်နေတတ်သည်။ ကုတ်လိုက်မှသာ နေသာထိုင်သာရှိသွားတတ်သည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိုအနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဧရိယာကျယ်ကျယ်လာပြီး တခြားနေရာတွေမှာလဲ ပွားလာတတ်သည်။ ဒါကိုတော့ Ring Worm ဟုခေါ်သည်။ အရေပြားမှိုစွဲတက်ရောဂါကို ကလေးတွေမှာ အတွေ့ရများပေမယ့် အသက်အရွယ် မရွေး၊ ကျား၊မ မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထိုမှိုသည် ကာရတင်းဟုခေါ်သော အရေပြားပေါ်တွင် ရှိသည့်ပရိုတိန်းအနွယ်ဝင်ဓာတ်တစ်မျိုးအား စားသုံးသည့် ကပ်ပါးကောင်များ၏ တုံ့ပြန်မှုများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို ကာရတင်းဓာတ်ကို အရေးပြားပေါ်တွင်(သို့မဟုတ်) ဆံပင်၊ အမွေးနှင့် ခြေသည်းလက်သည်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမှိုများသည် အရေပြားများ ခြောက်သွေ့နေလျှင်(သို့မဟုတ်) နွေးနေလျှင် အဖြစ်များသည်။ သို့သော် ထိုမှိုများသည် ဆံခြည်ချောင်းလေးများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် (သို့မဟုတ်) ထိုဆံခြည်မျှင်များ၏ အပြင်ပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နေကြသည်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များတွင်မူ အမွေးများ၏ မျက်နှာစာ နှင့် အရေပြားများပေါ်တွင် အသက်ရှင်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ရှက်၍ မပြရဲလို့စနစ်တကျမကုသဘဲ နီးစပ်ရာ ကြားဖူးနားဝ ဆေးဝါးတွေနဲ့လည်း ကြိတ်ပြီး ကုသနေတတ်ကြသည်။ ပွေးသည် အရေပြား၊ ဦးရေပြား၊ ပေါင်ကြား၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းနှင့် ကိုယ်လုံးနေရာအနှံ့ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ==အခေါ်အဝေါ်နှင့် ကူးစက်ပုံ== ပွေးပေါက်သည့် နေရာ ပေါ်ကို မူတည်ပြီး အခေါ် အဝေါ် ကွဲပြား သွားသည်။ ဦးရေပြား မှာ ဖြစ်ရင် tinea capitis ပေါင်ကြား မှာဖြစ်ရင် tinea cruris ခြေထောက် မှာဖြစ်ရင် tinea pedis အစ ရှိသဖြင့် ခေါ်ဆို ပါတယ် ။ အရေးကြီးသည်မှာ အခေါ်အဝေါ်မဟုတ်ချေ။ မည်သို့ကူးစက်နိုင်လဲ ဆိုတာ သိထား ရပါမည်။ ပွေးက တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကူးစက် လွယ်ပါတယ် ။ အသားချင်း ထိတွေ့ရုံနဲ့ ကူးစက် နိုင်သည်။ အသုံး အဆောင် အဝတ်အစား တွေကို ဝေမျှ စုပေါင်း သုံးစွဲခြင်း ( ဥပမာ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အဝတ်အစား ၊ အိပ်ယာ ) တွေက နေ ကူးစက် နိုင်သလို အများသုံး ရေကူးကန် ၊ ရေချိုးခန်း တွေက နေလည်း ကူးစက် နိုင်တာကို သတိပြုဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေး ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဤဆောင်းပါ၏အစပိုင်းမှာ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ပွေးဟာ မြင်လိုက်တာနဲ့ သိသာသည်။ သေချာ အောင် စစ်ဆေး မယ်ဆိုရင်တော့ အမှောင်ခန်း ထဲမှာ အပြာရောင် လင်းတန်း ( Wood’s Lamp ) နဲ့ ထိုးကြည့်ပြီး စစ်ဆေးတာ ၊ အရေပြားကို ခြစ်ယူပြီး အဏုကြည့် မှန်ဘီလူး အောက်မှာ စစ်ဆေးတာ ၊ မှိုကို မွေးပြီး ( culture and identify in Dermatophytes Test Medium ) စစ်ဆေး တာတွေကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ကုသခြင်း == ပွေးပေါက် တာဟာ ရှက်စရာမလိုချေ။ ဆေးသာ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဆရာဝန်ကို ပြစရာ မလိုပဲ မိမိ ဘာသာ မိမိ ကုသလို့ ရသည်။ အရေပြားကို သန့်ရှင်း ခြောက်သွေ့ နေအောင် ထားဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ မှိုကြောင့် ဖြစ်တာအတွက်မို့ မှိုသတ်ဆေး တွေ လိမ်းဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ ဈေးကွက်ထဲမှာ နာမည်မျိုးစုံနဲ့ အရေပြားရောဂါအတွက် လိမ်းဆေးများကို တွေ့ရသည်။ miconazole, clotrimazole အစ ရှိတဲ့ anti-fungal မှိုသတ်ဆေး တွေပါတဲ့ လိမ်းဆေး တွေလိမ်းဖို့ လိုအပ်သည်။ အချို့ လိမ်းဆေးတွေက Hydrocortisone နဲ့ ရောစပ် ထားတာရှိပါတယ် ။ ဦးရေပြားမှာ ပွေးပေါက် တဲ့ သူတွေ အတွက်တော့ Pyrithione Zinc ပါတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည် မျိုး သုံးစွဲ သင့်ပါတယ် ။ ( ဥပမာ Head & Shoulders ခေါင်းလျှော်ရည် ) ဆေးတွေကို ပုံမှန်လိမ်းဖို့ လိုအပ်သလို တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုဖို့လည်းလိုအပ်ပါတယ် ။ ကုတ်မိလို့ ပွန်းပဲ့ပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်ပြီး ပြည်တည်မယ် ၊ အရည်တွေ ထွက် နေမယ်ဆိုရင် ပဋိဇီဝဆေးတွေနဲ့ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေးပေါက်တာ အရမ်းဆိုးနေရင် ၊ တခြားနေရာတွေပါ ပွားလာတယ်ဆိုရင် ၊ လက်သည်းတွေမှာဖြစ်နေရင် ၊ လိမ်းဆေးတွေနဲ့ ( ၄ ပတ်ကြာလို့မှ )မသက်သာဘူးဆိုရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသတိုင်ပင်ဖို့ လိုအပ်သည်။ လိုအပ်လျှင် Ketoconazole ကဲ့သို့သော မှိုသတ်သည့် သောက်ဆေးများဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ == ကာကွယ်နည်း == * အရေပြားကို အမြဲ သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့အောင်ထားပါ။ * ရှန်ပူနဲ့ ပုံမှန်ခေါင်းလျှော်ပါ ။ အထူးသဖြင့် ဆံသဆိုင်မှာ ဆံပင်ညှပ်ပြီးရင် ၊ ခေါင်းလျှော်ဖို့ မမေ့ပါနဲ့။ * အသားချင်းထိရတဲ့ အားကစားနည်းတွေလုပ်ပြီးရင်လဲ ခေါင်းလျှော်ရေချိုးပါ ။ * ခြေအိတ် ၊ အတွင်းခံဘောင်းဘီတွေကို နေ့စဉ်လျှော်ဖွတ်ပါ။ * အဝတ်အစား ၊ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ တွေကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းကို ရှောင်ကြည်ရပါမယ် ။ ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထားပြီး သုံးစွဲတဲ့ အကျင့်ပြုလုပ်ပါ ။ * အနာအား တတ်နိုင်သ၍ မကုတ်ပါနှင့်။ မိမိကိုယ်တိုင် ပွေးပေါက်နေရင်လည်း ရှက်စရာ အားငယ်စရာမဟုတ်ပါ။ သေချာ ကုသလိုက်ပါ။ ယားယံပြီး ကုတ်ဖဲ့ နေရတဲ့ ဝေဒနာတွေ ၊ ရှက်လို့ လူတောထဲ မသွား ရဲတာတွေ မကြာခင် ပျောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[Category:အရေပြားရောဂါ]] [[Category:ဆေးပညာ]] oi8y5wfud5lzy27n74ym2iiihu9uzxt 1053128 1053116 2026-09-15T05:45:52Z Dr Lotus Black 31011 [[ပွေး(ရောဂါ)]] မှ [[ပွေး (ရောဂါ)]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1053116 wikitext text/x-wiki [[File:Ringworm on the arm, or tinea corporis due to Trichophyton mentagrophytes PHIL 2938 lores.jpg|thumb|250px|လူ့ အရေအပြားပေါ်ရှိ ပွေးကွက်]] ပွေး (dermatophytosis or ringworm) သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အရေအပြားပေါ်တွင် မှိုကြောင့်ဖြစ်သည့် ယားနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူ၊ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော သိုး၊ ကြောင်နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ထိုရောဂါကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး အထူးသဖြင့် ချွေးထွက်များသော လူများနှင့် အားကစားသမားများတွင် တွေ့ရလေသည်။ == သမိုင်း == ပွေးရောဂါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မတိုင်မီကပင် ပျံ့နှံ့နေပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ကန့်မှုန့်များ သို့မဟုတ် အိုင်အိုဒင်း၊ ပြဒါးဒြပ်ပေါင်းများဖြင့် ကုသမှုများ ပြုပေးခဲ့သည်။ ==ရောဂါလက္ခဏာနှင့် အပြင်ပိုင်းအသွင်အပြင်== ပွေးသည် လူတွင် ဖြစ်တတ်သော အင်မတန်မှယားယံသော အရေပြားရောဂါ ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာမှာအရေပြားပေါ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းလေးဖြစ်‌ပေါ်လာသည်။ အလယ်တွင် အရောင်ဖျော့‌နေတတ်ပြီး ဘေးသားတွေက နီနီရဲရဲလေးဖြစ်နေတတ်သည်။ အလယ်မှာတော့ အဖြူရောင်လိုလို အဖတ်ကလေးတွေ(တခါတရံ) ရှိတတ်သည်။ အနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဘေးက ပုံမှန်အရေပြားထက် အပေါ်ကိုမြင့်တက်နေတတ်သည်။ ကုတ်လိုက်မှသာ နေသာထိုင်သာရှိသွားတတ်သည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိုအနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဧရိယာကျယ်ကျယ်လာပြီး တခြားနေရာတွေမှာလဲ ပွားလာတတ်သည်။ ဒါကိုတော့ Ring Worm ဟုခေါ်သည်။ အရေပြားမှိုစွဲတက်ရောဂါကို ကလေးတွေမှာ အတွေ့ရများပေမယ့် အသက်အရွယ် မရွေး၊ ကျား၊မ မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထိုမှိုသည် ကာရတင်းဟုခေါ်သော အရေပြားပေါ်တွင် ရှိသည့်ပရိုတိန်းအနွယ်ဝင်ဓာတ်တစ်မျိုးအား စားသုံးသည့် ကပ်ပါးကောင်များ၏ တုံ့ပြန်မှုများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို ကာရတင်းဓာတ်ကို အရေးပြားပေါ်တွင်(သို့မဟုတ်) ဆံပင်၊ အမွေးနှင့် ခြေသည်းလက်သည်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမှိုများသည် အရေပြားများ ခြောက်သွေ့နေလျှင်(သို့မဟုတ်) နွေးနေလျှင် အဖြစ်များသည်။ သို့သော် ထိုမှိုများသည် ဆံခြည်ချောင်းလေးများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် (သို့မဟုတ်) ထိုဆံခြည်မျှင်များ၏ အပြင်ပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နေကြသည်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များတွင်မူ အမွေးများ၏ မျက်နှာစာ နှင့် အရေပြားများပေါ်တွင် အသက်ရှင်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ရှက်၍ မပြရဲလို့စနစ်တကျမကုသဘဲ နီးစပ်ရာ ကြားဖူးနားဝ ဆေးဝါးတွေနဲ့လည်း ကြိတ်ပြီး ကုသနေတတ်ကြသည်။ ပွေးသည် အရေပြား၊ ဦးရေပြား၊ ပေါင်ကြား၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းနှင့် ကိုယ်လုံးနေရာအနှံ့ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ==အခေါ်အဝေါ်နှင့် ကူးစက်ပုံ== ပွေးပေါက်သည့် နေရာ ပေါ်ကို မူတည်ပြီး အခေါ် အဝေါ် ကွဲပြား သွားသည်။ ဦးရေပြား မှာ ဖြစ်ရင် tinea capitis ပေါင်ကြား မှာဖြစ်ရင် tinea cruris ခြေထောက် မှာဖြစ်ရင် tinea pedis အစ ရှိသဖြင့် ခေါ်ဆို ပါတယ် ။ အရေးကြီးသည်မှာ အခေါ်အဝေါ်မဟုတ်ချေ။ မည်သို့ကူးစက်နိုင်လဲ ဆိုတာ သိထား ရပါမည်။ ပွေးက တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကူးစက် လွယ်ပါတယ် ။ အသားချင်း ထိတွေ့ရုံနဲ့ ကူးစက် နိုင်သည်။ အသုံး အဆောင် အဝတ်အစား တွေကို ဝေမျှ စုပေါင်း သုံးစွဲခြင်း ( ဥပမာ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အဝတ်အစား ၊ အိပ်ယာ ) တွေက နေ ကူးစက် နိုင်သလို အများသုံး ရေကူးကန် ၊ ရေချိုးခန်း တွေက နေလည်း ကူးစက် နိုင်တာကို သတိပြုဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေး ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဤဆောင်းပါ၏အစပိုင်းမှာ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ပွေးဟာ မြင်လိုက်တာနဲ့ သိသာသည်။ သေချာ အောင် စစ်ဆေး မယ်ဆိုရင်တော့ အမှောင်ခန်း ထဲမှာ အပြာရောင် လင်းတန်း ( Wood’s Lamp ) နဲ့ ထိုးကြည့်ပြီး စစ်ဆေးတာ ၊ အရေပြားကို ခြစ်ယူပြီး အဏုကြည့် မှန်ဘီလူး အောက်မှာ စစ်ဆေးတာ ၊ မှိုကို မွေးပြီး ( culture and identify in Dermatophytes Test Medium ) စစ်ဆေး တာတွေကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ကုသခြင်း == ပွေးပေါက် တာဟာ ရှက်စရာမလိုချေ။ ဆေးသာ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဆရာဝန်ကို ပြစရာ မလိုပဲ မိမိ ဘာသာ မိမိ ကုသလို့ ရသည်။ အရေပြားကို သန့်ရှင်း ခြောက်သွေ့ နေအောင် ထားဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ မှိုကြောင့် ဖြစ်တာအတွက်မို့ မှိုသတ်ဆေး တွေ လိမ်းဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ ဈေးကွက်ထဲမှာ နာမည်မျိုးစုံနဲ့ အရေပြားရောဂါအတွက် လိမ်းဆေးများကို တွေ့ရသည်။ miconazole, clotrimazole အစ ရှိတဲ့ anti-fungal မှိုသတ်ဆေး တွေပါတဲ့ လိမ်းဆေး တွေလိမ်းဖို့ လိုအပ်သည်။ အချို့ လိမ်းဆေးတွေက Hydrocortisone နဲ့ ရောစပ် ထားတာရှိပါတယ် ။ ဦးရေပြားမှာ ပွေးပေါက် တဲ့ သူတွေ အတွက်တော့ Pyrithione Zinc ပါတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည် မျိုး သုံးစွဲ သင့်ပါတယ် ။ ( ဥပမာ Head & Shoulders ခေါင်းလျှော်ရည် ) ဆေးတွေကို ပုံမှန်လိမ်းဖို့ လိုအပ်သလို တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုဖို့လည်းလိုအပ်ပါတယ် ။ ကုတ်မိလို့ ပွန်းပဲ့ပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်ပြီး ပြည်တည်မယ် ၊ အရည်တွေ ထွက် နေမယ်ဆိုရင် ပဋိဇီဝဆေးတွေနဲ့ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေးပေါက်တာ အရမ်းဆိုးနေရင် ၊ တခြားနေရာတွေပါ ပွားလာတယ်ဆိုရင် ၊ လက်သည်းတွေမှာဖြစ်နေရင် ၊ လိမ်းဆေးတွေနဲ့ ( ၄ ပတ်ကြာလို့မှ )မသက်သာဘူးဆိုရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသတိုင်ပင်ဖို့ လိုအပ်သည်။ လိုအပ်လျှင် Ketoconazole ကဲ့သို့သော မှိုသတ်သည့် သောက်ဆေးများဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ == ကာကွယ်နည်း == * အရေပြားကို အမြဲ သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့အောင်ထားပါ။ * ရှန်ပူနဲ့ ပုံမှန်ခေါင်းလျှော်ပါ ။ အထူးသဖြင့် ဆံသဆိုင်မှာ ဆံပင်ညှပ်ပြီးရင် ၊ ခေါင်းလျှော်ဖို့ မမေ့ပါနဲ့။ * အသားချင်းထိရတဲ့ အားကစားနည်းတွေလုပ်ပြီးရင်လဲ ခေါင်းလျှော်ရေချိုးပါ ။ * ခြေအိတ် ၊ အတွင်းခံဘောင်းဘီတွေကို နေ့စဉ်လျှော်ဖွတ်ပါ။ * အဝတ်အစား ၊ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ တွေကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းကို ရှောင်ကြည်ရပါမယ် ။ ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထားပြီး သုံးစွဲတဲ့ အကျင့်ပြုလုပ်ပါ ။ * အနာအား တတ်နိုင်သ၍ မကုတ်ပါနှင့်။ မိမိကိုယ်တိုင် ပွေးပေါက်နေရင်လည်း ရှက်စရာ အားငယ်စရာမဟုတ်ပါ။ သေချာ ကုသလိုက်ပါ။ ယားယံပြီး ကုတ်ဖဲ့ နေရတဲ့ ဝေဒနာတွေ ၊ ရှက်လို့ လူတောထဲ မသွား ရဲတာတွေ မကြာခင် ပျောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[Category:အရေပြားရောဂါ]] [[Category:ဆေးပညာ]] oi8y5wfud5lzy27n74ym2iiihu9uzxt 1053133 1053128 2026-09-15T05:50:43Z Dr Lotus Black 31011 1053133 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Dermatophytosis | image = Yeartinfection.JPG | caption = လူ့ခြေထောက်ပေါ်ရှိ ပွေးကွက် | synonyms = Ringworm, tinea | field = [[Dermatology|အရေပြားရောဂါဗေဒ]]၊ | symptoms = စက်ဝိုင်းပုံစံ အနီရောင်အကွက်ပေါ်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း | complications = | onset = | duration = | causes = [[:en:mycosis|မှိုရောဂါ ကူးစက်ခြင်း]] | risks = တိရစ္ဆာန်များနှင့်ထိတွေ့ခြင်း၊ အများသုံးရေချိုးကန်အားအသုံးပြုခြင်း၊ ကိုယ်ခံအား အားနည်းခြင်း | diagnosis = ရောဂါလက္ခဏာပေါ်မူတည်၍ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း | differential = [[:en:Dermatitis]], [[:en:psoriasis]], [[:en:pityriasis rosea]], [[:en:tinea versicolor]]<ref>{{cite book|last1=Teitelbaum|first1=Jonathan E.|title=In a Page: Pediatrics|date=2007|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781770453|page=274|url=https://books.google.com/books?id=KIZ3d8JFXBwC&pg=PA274|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426152506/https://books.google.com/books?id=KIZ3d8JFXBwC&pg=PA274|archive-date=2017-04-26}}</ref> | prevention = ခြောက်သွေ့အောင်ထားရန်၊ အများပြည်သူရှိရာသို့ ခြေဗလာဖြင့်လမ်းလျှောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြည်ခြင်း၊ တကိုယ်ရေးသုံးပစ္စည်းများအား မျှဝေခြင်းမပြုရန် | treatment = မှိုရောဂါကာကွယ်ရေးလိမ်းဆေး | medication = | prognosis = | frequency = လူဦးရေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း | deaths = }} ပွေး (dermatophytosis or ringworm) သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အရေအပြားပေါ်တွင် မှိုကြောင့်ဖြစ်သည့် ယားနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူ၊ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော သိုး၊ ကြောင်နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ထိုရောဂါကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး အထူးသဖြင့် ချွေးထွက်များသော လူများနှင့် အားကစားသမားများတွင် တွေ့ရလေသည်။ == သမိုင်း == ပွေးရောဂါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မတိုင်မီကပင် ပျံ့နှံ့နေပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ကန့်မှုန့်များ သို့မဟုတ် အိုင်အိုဒင်း၊ ပြဒါးဒြပ်ပေါင်းများဖြင့် ကုသမှုများ ပြုပေးခဲ့သည်။ ==ရောဂါလက္ခဏာနှင့် အပြင်ပိုင်းအသွင်အပြင်== ပွေးသည် လူတွင် ဖြစ်တတ်သော အင်မတန်မှယားယံသော အရေပြားရောဂါ ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာမှာအရေပြားပေါ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းလေးဖြစ်‌ပေါ်လာသည်။ အလယ်တွင် အရောင်ဖျော့‌နေတတ်ပြီး ဘေးသားတွေက နီနီရဲရဲလေးဖြစ်နေတတ်သည်။ အလယ်မှာတော့ အဖြူရောင်လိုလို အဖတ်ကလေးတွေ(တခါတရံ) ရှိတတ်သည်။ အနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဘေးက ပုံမှန်အရေပြားထက် အပေါ်ကိုမြင့်တက်နေတတ်သည်။ ကုတ်လိုက်မှသာ နေသာထိုင်သာရှိသွားတတ်သည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိုအနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဧရိယာကျယ်ကျယ်လာပြီး တခြားနေရာတွေမှာလဲ ပွားလာတတ်သည်။ ဒါကိုတော့ Ring Worm ဟုခေါ်သည်။ အရေပြားမှိုစွဲတက်ရောဂါကို ကလေးတွေမှာ အတွေ့ရများပေမယ့် အသက်အရွယ် မရွေး၊ ကျား၊မ မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထိုမှိုသည် ကာရတင်းဟုခေါ်သော အရေပြားပေါ်တွင် ရှိသည့်ပရိုတိန်းအနွယ်ဝင်ဓာတ်တစ်မျိုးအား စားသုံးသည့် ကပ်ပါးကောင်များ၏ တုံ့ပြန်မှုများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို ကာရတင်းဓာတ်ကို အရေးပြားပေါ်တွင်(သို့မဟုတ်) ဆံပင်၊ အမွေးနှင့် ခြေသည်းလက်သည်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမှိုများသည် အရေပြားများ ခြောက်သွေ့နေလျှင်(သို့မဟုတ်) နွေးနေလျှင် အဖြစ်များသည်။ သို့သော် ထိုမှိုများသည် ဆံခြည်ချောင်းလေးများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် (သို့မဟုတ်) ထိုဆံခြည်မျှင်များ၏ အပြင်ပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နေကြသည်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များတွင်မူ အမွေးများ၏ မျက်နှာစာ နှင့် အရေပြားများပေါ်တွင် အသက်ရှင်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ရှက်၍ မပြရဲလို့စနစ်တကျမကုသဘဲ နီးစပ်ရာ ကြားဖူးနားဝ ဆေးဝါးတွေနဲ့လည်း ကြိတ်ပြီး ကုသနေတတ်ကြသည်။ ပွေးသည် အရေပြား၊ ဦးရေပြား၊ ပေါင်ကြား၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းနှင့် ကိုယ်လုံးနေရာအနှံ့ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ==အခေါ်အဝေါ်နှင့် ကူးစက်ပုံ== ပွေးပေါက်သည့် နေရာ ပေါ်ကို မူတည်ပြီး အခေါ် အဝေါ် ကွဲပြား သွားသည်။ ဦးရေပြား မှာ ဖြစ်ရင် tinea capitis ပေါင်ကြား မှာဖြစ်ရင် tinea cruris ခြေထောက် မှာဖြစ်ရင် tinea pedis အစ ရှိသဖြင့် ခေါ်ဆို ပါတယ် ။ အရေးကြီးသည်မှာ အခေါ်အဝေါ်မဟုတ်ချေ။ မည်သို့ကူးစက်နိုင်လဲ ဆိုတာ သိထား ရပါမည်။ ပွေးက တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကူးစက် လွယ်ပါတယ် ။ အသားချင်း ထိတွေ့ရုံနဲ့ ကူးစက် နိုင်သည်။ အသုံး အဆောင် အဝတ်အစား တွေကို ဝေမျှ စုပေါင်း သုံးစွဲခြင်း ( ဥပမာ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အဝတ်အစား ၊ အိပ်ယာ ) တွေက နေ ကူးစက် နိုင်သလို အများသုံး ရေကူးကန် ၊ ရေချိုးခန်း တွေက နေလည်း ကူးစက် နိုင်တာကို သတိပြုဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေး ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဤဆောင်းပါ၏အစပိုင်းမှာ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ပွေးဟာ မြင်လိုက်တာနဲ့ သိသာသည်။ သေချာ အောင် စစ်ဆေး မယ်ဆိုရင်တော့ အမှောင်ခန်း ထဲမှာ အပြာရောင် လင်းတန်း ( Wood’s Lamp ) နဲ့ ထိုးကြည့်ပြီး စစ်ဆေးတာ ၊ အရေပြားကို ခြစ်ယူပြီး အဏုကြည့် မှန်ဘီလူး အောက်မှာ စစ်ဆေးတာ ၊ မှိုကို မွေးပြီး ( culture and identify in Dermatophytes Test Medium ) စစ်ဆေး တာတွေကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ကုသခြင်း == ပွေးပေါက် တာဟာ ရှက်စရာမလိုချေ။ ဆေးသာ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဆရာဝန်ကို ပြစရာ မလိုပဲ မိမိ ဘာသာ မိမိ ကုသလို့ ရသည်။ အရေပြားကို သန့်ရှင်း ခြောက်သွေ့ နေအောင် ထားဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ မှိုကြောင့် ဖြစ်တာအတွက်မို့ မှိုသတ်ဆေး တွေ လိမ်းဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ ဈေးကွက်ထဲမှာ နာမည်မျိုးစုံနဲ့ အရေပြားရောဂါအတွက် လိမ်းဆေးများကို တွေ့ရသည်။ miconazole, clotrimazole အစ ရှိတဲ့ anti-fungal မှိုသတ်ဆေး တွေပါတဲ့ လိမ်းဆေး တွေလိမ်းဖို့ လိုအပ်သည်။ အချို့ လိမ်းဆေးတွေက Hydrocortisone နဲ့ ရောစပ် ထားတာရှိပါတယ် ။ ဦးရေပြားမှာ ပွေးပေါက် တဲ့ သူတွေ အတွက်တော့ Pyrithione Zinc ပါတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည် မျိုး သုံးစွဲ သင့်ပါတယ် ။ ( ဥပမာ Head & Shoulders ခေါင်းလျှော်ရည် ) ဆေးတွေကို ပုံမှန်လိမ်းဖို့ လိုအပ်သလို တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုဖို့လည်းလိုအပ်ပါတယ် ။ ကုတ်မိလို့ ပွန်းပဲ့ပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်ပြီး ပြည်တည်မယ် ၊ အရည်တွေ ထွက် နေမယ်ဆိုရင် ပဋိဇီဝဆေးတွေနဲ့ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေးပေါက်တာ အရမ်းဆိုးနေရင် ၊ တခြားနေရာတွေပါ ပွားလာတယ်ဆိုရင် ၊ လက်သည်းတွေမှာဖြစ်နေရင် ၊ လိမ်းဆေးတွေနဲ့ ( ၄ ပတ်ကြာလို့မှ )မသက်သာဘူးဆိုရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသတိုင်ပင်ဖို့ လိုအပ်သည်။ လိုအပ်လျှင် Ketoconazole ကဲ့သို့သော မှိုသတ်သည့် သောက်ဆေးများဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ == ကာကွယ်နည်း == * အရေပြားကို အမြဲ သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့အောင်ထားပါ။ * ရှန်ပူနဲ့ ပုံမှန်ခေါင်းလျှော်ပါ ။ အထူးသဖြင့် ဆံသဆိုင်မှာ ဆံပင်ညှပ်ပြီးရင် ၊ ခေါင်းလျှော်ဖို့ မမေ့ပါနဲ့။ * အသားချင်းထိရတဲ့ အားကစားနည်းတွေလုပ်ပြီးရင်လဲ ခေါင်းလျှော်ရေချိုးပါ ။ * ခြေအိတ် ၊ အတွင်းခံဘောင်းဘီတွေကို နေ့စဉ်လျှော်ဖွတ်ပါ။ * အဝတ်အစား ၊ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ တွေကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းကို ရှောင်ကြည်ရပါမယ် ။ ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထားပြီး သုံးစွဲတဲ့ အကျင့်ပြုလုပ်ပါ ။ * အနာအား တတ်နိုင်သ၍ မကုတ်ပါနှင့်။ မိမိကိုယ်တိုင် ပွေးပေါက်နေရင်လည်း ရှက်စရာ အားငယ်စရာမဟုတ်ပါ။ သေချာ ကုသလိုက်ပါ။ ယားယံပြီး ကုတ်ဖဲ့ နေရတဲ့ ဝေဒနာတွေ ၊ ရှက်လို့ လူတောထဲ မသွား ရဲတာတွေ မကြာခင် ပျောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] 42yf53ic64hrchi43gjww93x3obx5un 1053134 1053133 2026-09-15T05:50:58Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053134 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Dermatophytosis | image = Yeartinfection.JPG | caption = လူ့ခြေထောက်ပေါ်ရှိ ပွေးကွက် | synonyms = Ringworm, tinea | field = [[Dermatology|အရေပြားရောဂါဗေဒ]]၊ | symptoms = စက်ဝိုင်းပုံစံ အနီရောင်အကွက်ပေါ်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း | complications = | onset = | duration = | causes = [[:en:mycosis|မှိုရောဂါ ကူးစက်ခြင်း]] | risks = တိရစ္ဆာန်များနှင့်ထိတွေ့ခြင်း၊ အများသုံးရေချိုးကန်အားအသုံးပြုခြင်း၊ ကိုယ်ခံအား အားနည်းခြင်း | diagnosis = ရောဂါလက္ခဏာပေါ်မူတည်၍ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း | differential = [[:en:Dermatitis]], [[:en:psoriasis]], [[:en:pityriasis rosea]], [[:en:tinea versicolor]]<ref>{{cite book|last1=Teitelbaum|first1=Jonathan E.|title=In a Page: Pediatrics|date=2007|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781770453|page=274|url=https://books.google.com/books?id=KIZ3d8JFXBwC&pg=PA274|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426152506/https://books.google.com/books?id=KIZ3d8JFXBwC&pg=PA274|archive-date=2017-04-26}}</ref> | prevention = ခြောက်သွေ့အောင်ထားရန်၊ အများပြည်သူရှိရာသို့ ခြေဗလာဖြင့်လမ်းလျှောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြည်ခြင်း၊ တကိုယ်ရေးသုံးပစ္စည်းများအား မျှဝေခြင်းမပြုရန် | treatment = မှိုရောဂါကာကွယ်ရေးလိမ်းဆေး | medication = | prognosis = | frequency = လူဦးရေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း | deaths = }} ပွေး (dermatophytosis or ringworm) သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အရေအပြားပေါ်တွင် မှိုကြောင့်ဖြစ်သည့် ယားနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူ၊ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော သိုး၊ ကြောင်နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ထိုရောဂါကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး အထူးသဖြင့် ချွေးထွက်များသော လူများနှင့် အားကစားသမားများတွင် တွေ့ရလေသည်။ == သမိုင်း == ပွေးရောဂါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မတိုင်မီကပင် ပျံ့နှံ့နေပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ကန့်မှုန့်များ သို့မဟုတ် အိုင်အိုဒင်း၊ ပြဒါးဒြပ်ပေါင်းများဖြင့် ကုသမှုများ ပြုပေးခဲ့သည်။ ==ရောဂါလက္ခဏာနှင့် အပြင်ပိုင်းအသွင်အပြင်== ပွေးသည် လူတွင် ဖြစ်တတ်သော အင်မတန်မှယားယံသော အရေပြားရောဂါ ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာမှာအရေပြားပေါ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းလေးဖြစ်‌ပေါ်လာသည်။ အလယ်တွင် အရောင်ဖျော့‌နေတတ်ပြီး ဘေးသားတွေက နီနီရဲရဲလေးဖြစ်နေတတ်သည်။ အလယ်မှာတော့ အဖြူရောင်လိုလို အဖတ်ကလေးတွေ(တခါတရံ) ရှိတတ်သည်။ အနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဘေးက ပုံမှန်အရေပြားထက် အပေါ်ကိုမြင့်တက်နေတတ်သည်။ ကုတ်လိုက်မှသာ နေသာထိုင်သာရှိသွားတတ်သည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိုအနီရောင်အဝိုင်းလေးသည် ဧရိယာကျယ်ကျယ်လာပြီး တခြားနေရာတွေမှာလဲ ပွားလာတတ်သည်။ ဒါကိုတော့ Ring Worm ဟုခေါ်သည်။ အရေပြားမှိုစွဲတက်ရောဂါကို ကလေးတွေမှာ အတွေ့ရများပေမယ့် အသက်အရွယ် မရွေး၊ ကျား၊မ မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထိုမှိုသည် ကာရတင်းဟုခေါ်သော အရေပြားပေါ်တွင် ရှိသည့်ပရိုတိန်းအနွယ်ဝင်ဓာတ်တစ်မျိုးအား စားသုံးသည့် ကပ်ပါးကောင်များ၏ တုံ့ပြန်မှုများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို ကာရတင်းဓာတ်ကို အရေးပြားပေါ်တွင်(သို့မဟုတ်) ဆံပင်၊ အမွေးနှင့် ခြေသည်းလက်သည်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမှိုများသည် အရေပြားများ ခြောက်သွေ့နေလျှင်(သို့မဟုတ်) နွေးနေလျှင် အဖြစ်များသည်။ သို့သော် ထိုမှိုများသည် ဆံခြည်ချောင်းလေးများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် (သို့မဟုတ်) ထိုဆံခြည်မျှင်များ၏ အပြင်ပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နေကြသည်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များတွင်မူ အမွေးများ၏ မျက်နှာစာ နှင့် အရေပြားများပေါ်တွင် အသက်ရှင်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ရှက်၍ မပြရဲလို့စနစ်တကျမကုသဘဲ နီးစပ်ရာ ကြားဖူးနားဝ ဆေးဝါးတွေနဲ့လည်း ကြိတ်ပြီး ကုသနေတတ်ကြသည်။ ပွေးသည် အရေပြား၊ ဦးရေပြား၊ ပေါင်ကြား၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းနှင့် ကိုယ်လုံးနေရာအနှံ့ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ==အခေါ်အဝေါ်နှင့် ကူးစက်ပုံ== ပွေးပေါက်သည့် နေရာ ပေါ်ကို မူတည်ပြီး အခေါ် အဝေါ် ကွဲပြား သွားသည်။ ဦးရေပြား မှာ ဖြစ်ရင် tinea capitis ပေါင်ကြား မှာဖြစ်ရင် tinea cruris ခြေထောက် မှာဖြစ်ရင် tinea pedis အစ ရှိသဖြင့် ခေါ်ဆို ပါတယ် ။ အရေးကြီးသည်မှာ အခေါ်အဝေါ်မဟုတ်ချေ။ မည်သို့ကူးစက်နိုင်လဲ ဆိုတာ သိထား ရပါမည်။ ပွေးက တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကူးစက် လွယ်ပါတယ် ။ အသားချင်း ထိတွေ့ရုံနဲ့ ကူးစက် နိုင်သည်။ အသုံး အဆောင် အဝတ်အစား တွေကို ဝေမျှ စုပေါင်း သုံးစွဲခြင်း ( ဥပမာ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အဝတ်အစား ၊ အိပ်ယာ ) တွေက နေ ကူးစက် နိုင်သလို အများသုံး ရေကူးကန် ၊ ရေချိုးခန်း တွေက နေလည်း ကူးစက် နိုင်တာကို သတိပြုဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေး ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဤဆောင်းပါ၏အစပိုင်းမှာ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ပွေးဟာ မြင်လိုက်တာနဲ့ သိသာသည်။ သေချာ အောင် စစ်ဆေး မယ်ဆိုရင်တော့ အမှောင်ခန်း ထဲမှာ အပြာရောင် လင်းတန်း ( Wood’s Lamp ) နဲ့ ထိုးကြည့်ပြီး စစ်ဆေးတာ ၊ အရေပြားကို ခြစ်ယူပြီး အဏုကြည့် မှန်ဘီလူး အောက်မှာ စစ်ဆေးတာ ၊ မှိုကို မွေးပြီး ( culture and identify in Dermatophytes Test Medium ) စစ်ဆေး တာတွေကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ကုသခြင်း == ပွေးပေါက် တာဟာ ရှက်စရာမလိုချေ။ ဆေးသာ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဆရာဝန်ကို ပြစရာ မလိုပဲ မိမိ ဘာသာ မိမိ ကုသလို့ ရသည်။ အရေပြားကို သန့်ရှင်း ခြောက်သွေ့ နေအောင် ထားဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ မှိုကြောင့် ဖြစ်တာအတွက်မို့ မှိုသတ်ဆေး တွေ လိမ်းဖို့ လိုအပ် ပါတယ် ။ ဈေးကွက်ထဲမှာ နာမည်မျိုးစုံနဲ့ အရေပြားရောဂါအတွက် လိမ်းဆေးများကို တွေ့ရသည်။ miconazole, clotrimazole အစ ရှိတဲ့ anti-fungal မှိုသတ်ဆေး တွေပါတဲ့ လိမ်းဆေး တွေလိမ်းဖို့ လိုအပ်သည်။ အချို့ လိမ်းဆေးတွေက Hydrocortisone နဲ့ ရောစပ် ထားတာရှိပါတယ် ။ ဦးရေပြားမှာ ပွေးပေါက် တဲ့ သူတွေ အတွက်တော့ Pyrithione Zinc ပါတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည် မျိုး သုံးစွဲ သင့်ပါတယ် ။ ( ဥပမာ Head & Shoulders ခေါင်းလျှော်ရည် ) ဆေးတွေကို ပုံမှန်လိမ်းဖို့ လိုအပ်သလို တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုဖို့လည်းလိုအပ်ပါတယ် ။ ကုတ်မိလို့ ပွန်းပဲ့ပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်ပြီး ပြည်တည်မယ် ၊ အရည်တွေ ထွက် နေမယ်ဆိုရင် ပဋိဇီဝဆေးတွေနဲ့ ကုသဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ပွေးပေါက်တာ အရမ်းဆိုးနေရင် ၊ တခြားနေရာတွေပါ ပွားလာတယ်ဆိုရင် ၊ လက်သည်းတွေမှာဖြစ်နေရင် ၊ လိမ်းဆေးတွေနဲ့ ( ၄ ပတ်ကြာလို့မှ )မသက်သာဘူးဆိုရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသတိုင်ပင်ဖို့ လိုအပ်သည်။ လိုအပ်လျှင် Ketoconazole ကဲ့သို့သော မှိုသတ်သည့် သောက်ဆေးများဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ == ကာကွယ်နည်း == * အရေပြားကို အမြဲ သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့အောင်ထားပါ။ * ရှန်ပူနဲ့ ပုံမှန်ခေါင်းလျှော်ပါ ။ အထူးသဖြင့် ဆံသဆိုင်မှာ ဆံပင်ညှပ်ပြီးရင် ၊ ခေါင်းလျှော်ဖို့ မမေ့ပါနဲ့။ * အသားချင်းထိရတဲ့ အားကစားနည်းတွေလုပ်ပြီးရင်လဲ ခေါင်းလျှော်ရေချိုးပါ ။ * ခြေအိတ် ၊ အတွင်းခံဘောင်းဘီတွေကို နေ့စဉ်လျှော်ဖွတ်ပါ။ * အဝတ်အစား ၊ ခေါင်းဘီး ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ တွေကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းကို ရှောင်ကြည်ရပါမယ် ။ ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထားပြီး သုံးစွဲတဲ့ အကျင့်ပြုလုပ်ပါ ။ * အနာအား တတ်နိုင်သ၍ မကုတ်ပါနှင့်။ မိမိကိုယ်တိုင် ပွေးပေါက်နေရင်လည်း ရှက်စရာ အားငယ်စရာမဟုတ်ပါ။ သေချာ ကုသလိုက်ပါ။ ယားယံပြီး ကုတ်ဖဲ့ နေရတဲ့ ဝေဒနာတွေ ၊ ရှက်လို့ လူတောထဲ မသွား ရဲတာတွေ မကြာခင် ပျောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] 6yi00pcs5q9wkg2wgfsvwqf2k8nu598 4 9992 1052994 1051796 2026-09-14T15:30:17Z MediaWiki message delivery 21591 /* Tech News: 2026-38 */ အပိုင်းသစ် 1052994 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။ <!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --> မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။ |center=<div id="villagepumpfaq" style="padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;">{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}</div> |3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}<!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} {{clear}}<!-- ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။ -->[[<!-- OK -->Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude><!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> 4t70a2zw2oze7shj0s6r94vddjbybje 0 10371 1053018 955523 2026-09-14T16:09:04Z Dr Lotus Black 31011 /* Reference */ 1053018 wikitext text/x-wiki '''အဓိကဆောင်းပါး''' : [[တီထွင်ခြင်း]] =တီထွင်မှု(Inventions)ဗဟုသုတများ= == [[ကင်မရာ]] == * တီထွင်သူ ....ဝီလျံတောလ်ဘော့စ် ၊ လူးဝစ်စ် ဒက်ဂူရီ ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၈၃၅ ၊ ၁၈၃၉ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....အမြဲစွဲထင်မယ့် ပုံရိပ်များဖန်တီးရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ယနေ့ခေတ် ကင်မရာများ ။ == [[ကာတွန်း]] == * ထင်ရှားသော ကာတွန်းပညာရှင်များ ....ဟော့ဂ်သ်၊ ဂိုရာ၊ ဒေါင်မီယာ၊ ရိုလဲန်ဆင်၊ ဒစ်စနေ။ * ခုနှစ်............၁၉၀၀-ခုနှစ် အစောပိုင်း ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ဖျော်ဖြေရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ကာတွန်းရုပ်ရှင် ။ == [[ကော်ဖီ]] == * တီထွင်သူ ....အဆီးနီးယား နိုင်ငံသားများ ။ * လူမျိုး .......... အာဖရိကန် ။ * ခုနှစ်............၁ဝ ရာစု။ * ရည်ရွယ်ချက်..... ဖျော်ရည်လုပ်နိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ချောကလက် ၊ အဖျော်ရည်စုံ ။ == [[ကွန်ပျူတာ]] == * တီထွင်သူ ....ချားလ်စ် ဘက်ဘေ့ချ် ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၈၂၃ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ရှည်လျားစွာတွက်ချက်စစ်ဆင်နိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......အသိပညာ နှင့် အီလက်ထရောနစ်ကွန်ပျုတာများ ။ == [[ကျိုးကြောင်းဆက်စပ်မှု သီအိုရီ]] == * ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ....အဲလဗတ် အိုင်းစတိုင်း ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ဒြပ်ထုနဲ့ စွမ်းအင်တို့ အညမညဖြစ်မှကို လေ့လာရေး ။ == [[ကြည့်မှန်]] == * တီထွင်သူ ....လူများ ။ * လူမျိုး .......... ဗီနီးရှင်း ။ * ခုနှစ်............၁၃၀ဝ ပတ်ဝန်းကျင် ။ * ရည်ရွယ်ချက်..... ထင်ရှားစွာ မှန်ကြည့်နိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ယခုခေတ် ကြည့်မှန်အမျိုးမျိုး ။ == [[ခဲတံ]] == * တီထွင်သူ ....ဖက်ဘာမိသားစု ၊ အဲန်ဂျေကွန်တီ ။ * လူမျိုး ..........ဂျာမန် ။ * ခုနှစ်............၁၇၆ဝ ၊ ၁၇၉၅ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....စာရေးရန် ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ဖန် ၊ အဝတ် ၊ ပလတ်စတစ်မှာရေးတဲ့ ခဲတံများ ။ == [[ခြေတုလက်တုများ]] == * တီထွင်သူ ...အမ်ဘရော်စီ ပါရီ ။ * လူမျိုး........ပြင်သစ် ။ * ခုနှစ် ........၁၆ ရာစုအတွင်း ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ခြေတု လက်တုများတပ်ဆင်ပေးရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....အခြားကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်ပိုင်းအတုများ ။ == [[ဂဏန်းတွက်စက်]] == * တီထွင်သူ ...ဘလိုင်းဆီး ပက်စကယ် ။ * လူမျိုး........ပြင်သစ် ။ * ခုနှစ် ........၁၆၄၂ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ပေါင်း နှုတ် မြောက် စား ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....လျှပ်စစ် ဂဏန်းတွက်စက်များ ။ == [[ဂျီဩမေတြီ]] == * တီထွင်သူ .......သေးလ်စ် ။ * လူမျိုး ............ဂရိ ။ * ခုနှစ် .............ဘီစီ ၆၀ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက် .. အရာဝတ္ထု ပုံသဏ္ဍန်ကိုလေ့လာခြင်း ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....ဆက်စ်တဲ့န် ၊ သီအိုဒိုလိုက် ၊ တြီဂိုမေတြီ ၊ 3 D လေ့လာခြင်း ။ == [[စန္ဒရား]] == :မှတ်ချက်။ ။ စန္ဒယားမဟုတ်ချေ။ စန္ဒရား ဖြစ်သည်။<ref>[http://my.wiktionary.org/wiki/%E1%80%85%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8#.E1.80.9B.E1.80.84.E1.80.BA.E1.80.B8.E1.80.99.E1.80.BC.E1.80.85.E1.80.BA စန္ဒရား - ဝစ်ရှင်နရီ<!-- Bot generated title -->]</ref> * တီထွင်သူ ....ဘာတိုလွန်း ခရစ်စတို ဖောလီ ။ * လူမျိုး ..........အီတာလီယန်။ * ခုနှစ်............၁၇၀၉ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ဂီတဖန်ဆင်းရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......လျှပ်စစ်စန္ဒရား ။ == [[စက္ကူ]] == * တီထွင်သူ .......[[ဆိုင်လန်]] ။ * လူမျိုး .......တရုတ်လူမျိုး၊ * ခုနှစ် .............အေဒီ ၁၀၅ ။ * ရည်ရွယ်ချက် .. ဈေးပေါပြီး ကောင်းမွန်စွာရေးလို့ရသော စာရေးကိရိယာ ထုတ်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....မဂ္ဂဇင်းများ၊ သတင်းစာများ၊ စာအုပ်များ၊ အခြားစာရေးကိရိယာများ ။ == [[စာအုပ်]] == * တီထွင်သူ .......တရုတ်လူမျိုး၊ ကိုးရီးယားလူမျိုး ။ * ခုနှစ် .............၈ ရာစုအတွင်း ။ * ရည်ရွယ်ချက် .. လူများ ဗဟုသုတရရှိစေရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....ခေတ်မီစာအုပ်ထုတ်ဝေရေး စက်များ ။ == [[စက်ဘီး]] == * တီထွင်သူ .......မက်ဝီလီယန်၊ လော့လဲမဲန် ။ * လူမျိုး ............စကော့၊ ပြင်သစ်။ * ခုနှစ် .............၁၈၄၀၊ ၁၈၆၈ ။ * ရည်ရွယ်ချက် .. ခြေနင်းစကြာနှင့် ခရီးလှည့်လည်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....မော်တော်ဆိုင်ကယ်များ ။ == [[စက်ရုပ်]] == * တီထွင်သူ ....ပိုင်ရာဂျီ ဂျက်ကွက် ဒရော့စ် ။ * လူမျိုး ..........ဆွီဒစ်ရှ် ။ * ခုနှစ်............၁၇၇ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....လူသားတို့ အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......စက်ရုံသုံးစက်ရုပ်များ ။ == [[စွယ်စုံကျမ်း]] == * ရေးသူ ....ပလိုင်းနီ ။ * လူမျိုး ..........ရိုမန်။ * ခုနှစ်............အေဒီ ၁ရာစု ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....သတင်းအချက်အလက်ပေးရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......၅၀၂ဝ အတွဲရှိ စွယ်စုံကျမ်း ။ == [[ဆပ်ကပ်]] == * တီထွင်သူ ....ရိုမန်စ် * ခုနှစ်...........၁၇၀ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..ရင်ဖိုအောင်ဖျော်ဖြေခြင်း ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....ခေတ်မီဆပ်ကပ် ၊ ကပွဲရုံကြီးများ ။ == [[ဆပ်ပြာ]] == * တီထွင်သူ ..ဂေါလများ ။ * လူမျိုး ..ရိုမန် ။ * ခုနှစ် ..အေဒီ ၁ ရာစု ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ...ရှန်ပို အစရှိတဲ့ ခေတ်မှီဆပ်ပြာများ ။ == [[တယ်လီဖုန်း]] == * တီထွင်သူ ....[[အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ်]] * လူမျိုး .........ကနေဒါ။ * ခုနှစ် ............ ၁၈၆ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..စကားပြောဆက်သွယ်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....ယနေ့ခေတ် ဆက်သွယ်ရေး၊ မိုဘိုင်းဖုန်း။ == [[တင်းနစ်]] == * တီထွင်သူ .......ရှေးလူများ ။ * လူမျိုး ...........ဂရိ ၊ ရိုမန် ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..ကျန်းမာပျော်ရွင်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....တင်းနစ်အမျိုးမျိုး ။ == [[ထောပတ်]] == * တီထွင်သူ ...ရှေးလူများ ။ * လူမျိုး........ဂရိ ၊ ရိုမန် ၊ အင်ဒီးယန်း ။ * ခုနှစ် ........ဟိုးရှေးရှေးက ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ကိုးကွယ်မှု ၊ ဆေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....စွမ်းအင်အတွက် အဓိက အစားစာများ ။ == [[ပနယ်စလင်]] == * ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ...ဆာ အလဇန္ဒားဖလင်းမင်း ။ * လူမျိုး........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ် ........၁၉၂၈ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ရောဂါပေးတဲ့ ဗက်တီးရီးယား နှိမ်နင်းရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....အခြားခုခံဆေးများ ။ == [[ပလပ်စတစ်]] == * တီထွင်သူ ...အလက်ဇန္ဒား ပတ်ခေဒစ် ။ * လူမျိုး........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ် ........၁၈၆ဝ ခန့် ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....တိရိစာ္ဆန်ချို အတုလုပ်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....ဓာတု ပလတ်စတစ်များ ။ == [[ပြက္ခဒိန်]] == * တီထွင်သူ ...ရှေးလူများ ။ * လူမျိုး........အီဂျစ်ရှင်း ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ရက်၊လ၊ နှစ်များအား သိရှိရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....ဂရေဂရီယမ် ပြက္ခဒိန် ။ == [[ဖဲချပ်]] == * တီထွင်သူ ....ရှေးလူများ ။ * လူမျိုး ..........တရုတ် ၊ အင်ဒီယန် ။ * ခုနှစ်............ရှေးလွန်သောအခါက ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ဖျော်ဖြေ ၊ လှည့်စားတွက်ဆရတဲ့ ကစားနည်း ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ကစားနည်းအမျိုးမျိုး ။ == [[ဖောင်တိန်]] == * တီထွင်သူ ....အမေရိကန် ။ * ခုနှစ်............၁၈၈ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....မင်ထည့်ပြီး စာရေးဖို့ ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ဖောင်တိန် ၊ ဘောပင် နဲ့ အခြား ။ == [[မီးခြစ်ဆံ]] == * တီထွင်သူ ....ရောဘတ်ဘွိုင်လီ ၊ ဂျွန်ဂေါ့တာ ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၆၈၁ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....မီးထုတ်လုပ်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......မီးခြစ်အမျိုးမျိုး ။ == [[မီးရထား]] == * တီထွင်သူ ....ဂျော့စတီဗင်ဆင် ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၈၂၅ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ခရီးသည်နဲ့ ကျောက်မီးသွေး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ဒီဇယ်ရထား ၊ လျှပ်စစ်ရထား ။ == [[မျက်မှန်]] == * တီထွင်သူ ....အာလ်ဟာဇန် ။ * လူမျိုး ..........အရေးဘီးယန်း ။ * ခုနှစ်............၁ဝ ရာစု ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....မြင်ကွင်းရှင်းရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......တောင်တက်မျက်မှန် ၊ ဝင်ရိုးစွန်းသုံးမျက်မှန်များ ။ == [[မျက်မမြင်စာ]] == * တီထွင်သူ ....လူးဝစ်စ် အရိုင်းလေး ။ * ခုနှစ်............၁၈၂၉ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....မျက်မမြင် ပညာရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......မျက်မမြင်များ ဖတ်နိုင်သည့် မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ စာအုပ်များ ပေါ်ပေါက်လာ။ == [[မော်တော်ကား]] == * တီထွင်သူ ....ဂေါ့ထ်လီယက် ဒိုင်မလာ ။ * လူမျိုး............ဂျာမန် ။ * ခုနှစ်............၁၈၈၇ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....သက်တောင့်သက်သာ ခရီးသွားနိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ဒီဇယ်ကား၊ ပြိုင်ကား ။ == [[မိုးပျံတိုက်]] == * တီထွင်သူ ...ဝီလျံ လေး ဘာရွန် ဂျင်နီ ။ * လူမျိုး........အမေရိကန် ။ * ခုနှစ် ........၁၈၅၃ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....မြေနေရာ ပိုမိုရရှိရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....ခောတ်မီ မိုးပျံတိုက်ကြီးများ ။ == [[ရဟတ်ယာဉ်]] == * တီထွင်သူ ....ပေါလ်ကောနု ။ * လူမျိုး ..........ပြင်သစ် ။ * ခုနှစ်............၁၉၀၇ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....လေထဲတိုက်ရိုက်တက်နိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်......ခက်ခဲတဲ့နေရာများတွင် လူသားတွေဆင်းသက်နိုင် ။ == [[ရေဒီယမ်]] == * ရှာဖွေတွေရှိသူ ....မာရီကျုရီနဲ့ ပါရီကျုရီ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ရေဒီယိုဒြပ်စင်များကို လေ့လာရေး ။ == [[ရေဒါ]] == * တီထွင်သူ ....ရောဘတ် ဝပ်ဆင် ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၉၃၅ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ရန်သူ့လေယာဉ်ဝင်လာမှု သတိပေးစေခြင်း ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ရေကြောင်းသုံးကိရိယာ ။ == [[ရေမွှေး]] == * တီထွင်သူ ....ရှေးလူမျိုး ။ * လူမျိုး ..........အီဂျစ်ရှင်း ။ * ခုနှစ်............လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၅၀၀ဝ ကျော်က ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ရနံ့မွှေးကြိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ဓာတုနည်းနဲ့ ဖော်စပ်ထားတဲ့ ရေမွှေး ။ == [[အိပ်စရေးရောင်ခြည်]] == * တီထွင်သူ ....ဝိုင်ဟဲမ် ရွန်ဂျင် ။ * လူမျိုး ..........ဂျာမန် ။ * ခုနှစ်............၁၈၉၅ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ဓတ်မှန်ရိုက်ကူးရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......နည်းပညာ ၊ စက်မှု ၊ဆေးဝါးအတွက် အရေးပါတဲ့ ရောင်ခြည် ။ == [[လေယာဉ်ပျံ]] == * တီထွင်သူ = [[ရိုက်ညီနောင်]] ( Wilbur Wright & Orville Wright) * ခုနှစ် = ၁၉၀၃ * ရည်ရွယ်ချက်= လူသားများ အတွက် လေကြောင်းခရီး( ပျံသန်းမှု) သည် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြချက် ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်= အသံထက်မြန်သောလေယာဉ်ပျံများ ၊ ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ပျံများ ။ == [[လက်ရေးတို]] == * တီထွင်သူ ..အိုက်ဆစ်ပစ်တ်မန်း ။ * လူမျိုး ..အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ် ..၁၈၃၇ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..လျင်မြန်စွာရေးသားနိုင်ရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ...ခေတ်မီလက်ရေးတိုရေးနည်းများ ။ == [[သင်္ဘော]] == * တီထွင်သူ ....ရှေးလူကြီများ ။ * လူမျိုး ..........အီဂျစ်ရှင်း ။ * ခုနှစ်............ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာက ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ပင်လယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားလာရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......ယနေ့ခေတ်သင်္ဘော ။ == [[သတင်းစာ]] == * တီထွင်သူ ..တရုတ်လူမျိုးအုပ်ချုပ်သူများ ။ * ခုနှစ် ..( ရ ) ရာစု ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..ပြည်သူ သတင်းအချက်အလက် သိရှိစေရန် ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ...နေ့စဉ်သတင်းစာကြီးများ ။ == [[သာမိုမီတာ]] == * တီထွင်သူ ....ဂယ်လီလီယို ။ * လူမျိုး ..........အီတာလျံ ။ * ခုနှစ်............၁၅၉၂ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....အပူချိန်တိုင်းရန် ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်......ခေတ်မီလျှပ်စစ်သုံး အပူတိုင်းကိရိယာ ။ == [[သံလိုက်အိမ်မြှောင်]] == * တီထွင်သူ ..တရုတ်လူမျိုးများ ။ * လူမျိုး .....တရုတ် ။ * ခုနှစ် ....အေဒီ ၁၀၀ဝ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..အရပ်ဒေသသိရှိရန် ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ...ရေကြောင်းပြကိရိယာ ။ == [[နျူကလီးယားစွမ်းအား|နျူးကလီယား]]စွမ်းအင် == * တီထွင်သူ ....အီမီတိုဖာနီ ။ * လူမျိုး ..........အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အီတာလီယံ ။ * ခုနှစ်............ ၁၉၄၂ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....နယူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......နျူကလီးယားလက်နက်များ ၊ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများ ။ == [[အမေရိကတိုက်]] == * တီထွင်သူ ....ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ်စ် ။ * လူမျိုး ........စပန်းနစ်ရှ် ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..နယ်မြေသစ်ရှာခြင်း ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ။ == [[အဘိဓာန်]] == * တီထွင်သူ ....ရစ်ချ်တ် ဟူးလိုရက် ။ * လူမျိုး .........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ် ............ ၁၅၅၂ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..ခက်ခဲတဲ့ စကားလုံးများကို ပြောပြစေခြင်း ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ....စာလုံးပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ အဘိဓာန်များ ။ == [[အလံ]] == * တီထွင်သူ ..ရှေးလူများ ..။ * လူမျိုး ..ဂရိ ၊ ရိုမန် ။ * ခုနှစ် ..ရှေးတုန်းက ။ * ရည်ရွယ်ချက် ..စစ်ပွဲကာလအတွင်း အထိမ်းအမှတ် ။ * တိုးတက်မှုရလဒ် ...နိုင်ငံတောင်္အလံများ ။ == [[အင်ဆူလင်]] == * ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ...အက်ဖ် ဂျီ ဘန်းတင်းဂ်၊ စီ အေ့ချ်ဘက်စထ် ။ * ခုနှစ် ........၁၉၂၂ ။ * ရည်ရွယ်ချက် ....ဆီးချိုကုသရေး ။ * တိုးတက်မှုရလဒ်....ဒီဂျစ်တယ် ဂလူးကိုစ့် မီတာ ။ == [[အက်တမ်]] == * တီထွင်သူ ....[[ဂျွန် ဒယ်လ်တန်]] ။ * လူမျိုး ..........အင်္ဂလိပ် ။ * ခုနှစ်............၁၈၀၃ ။ * ရည်ရွယ်ချက်.....ရုပ်ကို အသေးစိတ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာရေး ။ * တိုးတက်မှူရလဒ်......အက်တမ်သီအိုရီ ၊ အက်တမ်စွမ်းအင် ၊ အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖို။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:တီထွင်မှုများ]] [[Category:ဗဟုသုတ]] badmn7pbtuq1qkq53c3ovxg1t847r8e 0 12084 1053014 953196 2026-09-14T16:02:53Z Dr Lotus Black 31011 1053014 wikitext text/x-wiki '''ကလိုင်ဒိုစကုပ်''' ဆိုသည်မှာ လူကြိုက်များသော ရုပ်စုံမှန်ပြောင်းကလေးပင်ဖြစ်၏။ ကြည့်နေစဉ် မှန်ပြောင်းကို လှည့်ပေးသောအခါ၊ တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပြောင်းသွားသော တောက်ပြောင်လှပသည့် ရောင်စုံ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="brewster1858">{{cite book|last=Brewster|first=David|title=The Kaleidoscope: Its History, Theory, and Construction with its Application to the Fine and Useful Arts|url=https://archive.org/details/kaleidoscopeits00unkngoog|edition=2|year=1858|publisher=J. Murray}}</ref> ထိုကရိယာကို ဆာဒေးဗစ်ဗရူးစတား ဆိုသူက ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့လေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=kaleidoscope&searchmode=none|title=Online Etymology Dictionary|publisher=Etymonline.com|access-date=2010-05-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626025607/http://www.etymonline.com/index.php?search=kaleidoscope&searchmode=none|archive-date=2010-06-26}}</ref> ကလိုင်ဒိုစကုပ်သည် ကစားစရာဖြစ်သော်လည်း သိပ္ပံပညာ နှင့်ယှဉ်သော ကစားစရာဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ အလျား ၁၂ လက်မ၊ အချင်း ၃လက်မခန့်ရှိသော ပြောင်းတစ်ခုရလျှင် ကလိုင်ဒိုစကုပ်ကို ပြုလုပ်နိုင်၏။ ထိုပြောင်းတွင် ရှည်လျားလျား ဖြတ်ထားသော ကြေးမုံ(ကြည့်မှန်)သုံးချပ်ကို အနားချင်းထိ၍ ထည့်ထားပါ။ ထိုအခါ အဆိုပါ ကြေးမုံ သုံးချပ်သည် ပြောင်းအတွင်း၌ တြိဂံပုံ (သုံးမြှောက်ပုံ) ပြောင်းသဖွယ် ရှိနေလိမ့်မည်။ [[File:Kaleidoscopes.jpg|thumb|right|ကလိုင်ဒိုစကုပ်မှ မြင်ရသော ပုံစံများ]] ပြောင်းဝတစ်ဖက်တွင် အတွင်းဘက်၌ ကြည်လင်သော မှန်တစ်ချပ်၊ အပြင်ဘက်၌ အရောင်မှိန်မှိန်တစ်ချပ်ဖြင့် အကန့် ကလေးတစ်ခု လုပ်ထား၍၊ ထိုအကန့်ကလေးထဲ၌ အရွယ်အမျိုးမျိုး ပုံအမျိုးမျိုးရှိသည့် ရောင်စုံဖန်ကွဲ ဖန်စကလေးများကို ထည့်ထားသည်။ မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရမည့်ပြောင်းဝတွင်လည်း ကြည်လင်သောမှန်တစ်ချပ် ကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုမှန်ချပ် ကို အလယ်တွင် မတ်လုံးခန့် အပေါက်ငယ်ပါသောစက္ကူဖြင့် အုပ်ထား၍ စက္ကူပေါက်မှ ကြည့်လျှင် မြင်ရပုံမှာ ပို၍ကောင်း သည်။ ကလိုင်ဒိုစကုပ်ကို လှည့်ပေးစဉ် ရောင်စုံပုံစံအမျိုးမျိုးကို မြင်ရခြင်းမှာ လှည့်လိုက်တိုင်း နေရာရွှေ့နေသော အဆိုပါ ရောင်စုံဖန်စကလေးများကို ကြေးမုံများက ထပ်တလဲလဲ ရောင်ပြန်ဟပ်ပေးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ကလေးလောက တွင် ကစားစရာအနေဖြင့် အသိများသော ဤကရိယာကို ကော်ဇော၊ ခန်းဆီး စသည်တို့အတွက် ရောင်စုံပန်းပုံစံ ရသူများက ပန်းကွက်ပုံစံ အမျိုးမျိုးဖော်ယူရန် အသုံးချလေ့ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၁၉ ရာစု တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ တီထွင်မှုများ]] 39dnzbjw0zfhs2jbgt7yzllrc23g4ak 0 12692 1053061 834414 2026-09-14T18:14:46Z Dr Lotus Black 31011 1053061 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{Fossil range|Middle Jurassic|0|[[Middle Jurassic]] – recent}} | image = Octopus2.jpg | image_caption = [[Common octopus]]<br/>(''Octopus vulgaris'') | image_alt = Common octopus on seabed | display_parents = 3 | taxon = Octopoda | authority = [[:en:William Elford Leach|Leach]], 1818<ref>{{cite web |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=82589 |title=ITIS Report: Octopoda Leach, 1818 |publisher=Itis.gov |date=10 April 2013 |access-date=4 February 2014}}</ref> | subdivision_ranks = Suborders | subdivision = (traditional) * [[Cirrina]] * [[Incirrina]] See {{section link||Evolution}} for families | synonyms = * Octopoida<br/><small>Leach, 1817</small><ref name="Mikko">{{cite web |url=http://www.helsinki.fi/~mhaaramo/metazoa/protostoma/mollusca/cephalopoda/coleoidea.html |website=Mikko's Phylogeny Archive |title=Coleoidea&nbsp;– Recent cephalopods}}</ref> }} [[File:Octopus greece.jpg|thumb|right|220px|ပုံဖျောက်နေသော ရေဘဝဲ]] [[သွေးအေးသတ္တဝါ|သွေးအပူချိန်ပြောင်း သတ္တဝါ]]မျိုး ဖြစ်သော '''ရေဘဝဲ''' ({{lang-en|'''octopus'''}}) ဆိုသည်မှာ [[ကိုယ်ပျော့ မျိုးပေါင်းစု|ကိုယ်ပျော့သတ္တဝါများ]] အထဲမှ (ကိုယ်ခန္ဓာအဖြစ်) ခေါင်းအပျော့ ၁ခုနှင့် ခြေတံ(လက်တံ)အပျော့ ၈ချောင်း ပါရှိသည့် [[မျိုးစဉ်|မျိုးစဉ်(မျိုးအုံ)]] တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါင်းပိုင်းတွင် [[မျက်လုံး]] ၂လုံးနှင့် စုပ်ခွက်များ ပါဝင်သော လက်တံ ၄စုံ (၈ချောင်း) ပါရှိသည်။ [[ပါးစပ်]]ပေါက်ကို ၎င်း (လက်တံတို့ ခေါင်းပိုင်းနှင့် ဆက်နေရာ) လက်တံရင်းများက ဝန်းရံလျက်သား ရှိနေ၏။ ရေဘဝဲအများစု၏ ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းအပြင်တို့တွင် နံရိုးများ မရှိကြပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာများသို့ ကိုယ်ကိုရှုံ့၍ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ရေဘဝဲများသည် အသိဉာဏ် မြင့်မားကြပြီး ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများတွင် ဉာဏ်ရည် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။ ရေဘဝဲများသည် သမုဒ္ဒရာ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများတွင် နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် သန္တာကျောက်တန်းများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ သူတို့အား လိုက်လံဖမ်းဆီးသည့် သတ္တဝါများ ရန်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ပုန်းအောင်းခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးခြင်း၊ မှင်ကဲ့သို့ အရည်များ ထုတ်လွှတ်ခြင်းနှင့် အရောင်ပြောင်း၍ ပုန်းအောင်းခြင်းများကို လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ ရေဘဝဲများသည် ရေကူးသည့် အချိန်တွင် သူတို့၏ လက်တံများကို အနောက်တွင် အမြီးသဏ္ဌန် ပါလာလေ့ ရှိသည်။ ရေဘဝဲများ အားလုံးတွင် အဆိပ်ရှိကြသော်လည်း သေးငယ်ပြီး အပြာရောင် အကွင်းများ ပါရှိသည့် ရေဘဝဲတစ်မျိုးသာ လူကို သေစေနိုင်လောက်သည့် အဆိပ် ရှိသည်။ လေ့လာတွေ့ရှိထားသမျှ ရေဘဝဲမျိုးကွဲပေါင်း ၃၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၎င်းမှာ စီဖာလိုပေါ့ဒ် (cephalopods) များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ရေဘဝဲ၏ အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် အော်တိုပတ်စ်မှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ခြေရှစ်ချောင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ == အကိုးအကား == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q40152}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ရေဘဝဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် မျိုးစဉ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကိရိယာအသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များ]] 6na5pvnqs45ekgznzb4uesuxqrlkixx 0 13367 1053053 699360 2026-09-14T17:28:07Z Dr Lotus Black 31011 1053053 wikitext text/x-wiki [[File:GLO1 Homo sapiens small fast.gif|thumb|300px|right|လူသား ဂလိုင်အောက်စလေ့စ် ၁ (glyoxalase I)]] '''အင်ဇိုင်း''' (Enzyme) များသည် သက်ရှိများအတွင်း ဇီဝဓာတ်ပြုမှုများ၌ ဓာတ်ပြုနှုန်းကို မြန်စေ နှေးစေသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသော [[ပရိုတိန်း]]များ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>{{cite book |author=Smith AL (Ed) ''et al.'' |title=Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=1997 |isbn=0-19-854768-4}}</ref><ref>{{cite book |author=Grisham, Charles M.; Reginald H. Garrett |title=Biochemistry |url=https://archive.org/details/fundamentalsbioc00garr |publisher=Saunders College Pub |location=Philadelphia |year=1999 |pages=[https://archive.org/details/fundamentalsbioc00garr/page/n435 426]–7 |isbn=0-03-022318-0}}</ref> အင်ဇိုင်းများ ဓာတ်ကူပြုပေးသည့် ဓာတ်ပြုမှုဖြစ်စဉ် မူလအစတွင် ပါဝင်သည့် [[မော်လီကျူး]]များကို စပ်စထြိတ် (substrate) ဟုခေါ်ပြီး ဓာတ်ပြုပြီးနောက် ၎င်းစပ်စထြိတ်တို့သည် အခြား မော်လီကျူးများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ သက်ရှိ [[ကလာပ်စည်း]] (ဆဲလ်) များအတွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များအားလုံးနီးပါး ထိုက်လျောက်သည့် နှုန်းထားအတိုင်း ဖြစ်ပွားစေရန် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးသည် စပ်စထြိတ်အချို့အတွက်သာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဓာတ်ကူပေးသောကြောင့် ဆဲလ်များအတွင်း ရှိသည့် အင်ဇိုင်းများကိုမူတည်၍ ယင်းဆဲလ်တွင် မည်သည့် ဇီဝတွင်း ဖြစ်ပျက်မှုများ ဖြစ်ပွားမည်ကို အဆုံးအဖြတ် ပေးမည်ဖြစ်သည်။ အင်ဇိုင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်များတွင် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပါဝင်သော အသားဓာတ်ဖြစ်သည်။ အများစုသော ဇီဝဓာတု ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်စဉ်များတွင် အင်ဇိုင်းများပါဝင်သည်။ အင်ဇိုင်းများသည် ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် လိုအပ်သော အသားဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်သည်။ ==အင်ဇိုင်းများ၏ ဖြစ်တည်မှု== ၁၉၆၈ ခုနှစ်ခန့် ကတည်းက အမျိုးအစားပေါင်း ၁၃၀၀ ခန့်ရှိသောအင်ဇိုင်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဆေးပညာအရမူ အမျိုးအစား ၅၀၀၀ ကျော်ခန့်ရှိသော အင်ဇိုင်းများသည် အသက်ရှင်သန်မှုအတွက် လိုအပ်ကြောင်းသိရှိလာရသည်။ သွေးကြောများအတွင်းတွင်ပင် အင်ဇိုင်းအမျိုးပေါင်း ၉၈ မျိုးခန့်တွေ့ရှိရသည်။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးခြင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများရှိပြီးဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်သည် မွေးဖွားစဉ်ကတည်းက အင်ဇိုင်းများအား သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသည်နှင့်အမျှ အင်ဇိုင်းများသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာသည်။ အင်ဇိုင်းများ ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းသည် အိုမင်းရင့်ရော်မှုဆီသို့ဦးတည်ပါသည်။ အင်ဇိုင်းများသည် လိုအပ်သော ကုန်ချောများကို ထုတ်လုပ်ပေးသောခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ စက်ရုံလေးများဖြစ်သည်။ စားသောက်လိုက်သော အစားအစာတို့မှ တစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက်လိုအပ်သော ဆဲလ်များ ၊ သွေး ၊ အရိုး ၊ ဟော်မုန်း နှင့် အခြားအရေးကြီးသော ကိုယ်ခန္ဓာ ဒြပ်စင် နှင့် ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် အင်ဇိုင်းများသည် အဓိကနေရာမှ ဓာတ်ကူပစ္စည်းများအဖြစ်ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သို့ဖြစ်ပေရာ အင်ဇိုင်းများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတာဝန် နှင့် အင်ဇိုင်းတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့၏ ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းများ သတ်မှတ်ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ အင်ဇိုင်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသောအခြေအနေတစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အင်ဇိုင်းများ လုံလောက်ပြည့်ဝစွာရှိခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ခန္ဓာကိုယ်အား အကောင်းဆုံးသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွင် ထားရှိပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟုလည်း ယုံကြည်ပါသည်။ အင်ဟစ်ဘစ်တာ (inhibitor) ခေါ် မော်လီကျူးများသည် အင်ဇိုင်းများ၏ စွမ်းဆောင်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။ အက်တစ်ဗေတာ (activator) ခေါ် မော်လီကျူးများမှာမူ ပိုမိုလျင်မြန်စေသည်။ ဆေးဝါး အတော်များများနှင့် အဆိပ်များမှာ အင်ဟစ်ဘစ်တာများ ဖြစ်ကြသည်။ အပူချိန်၊ ဓာတုဝန်းကျင် (ဥပမာ - pH တန်ဖိုး) နှင့် စပ်စထြိတ်ပမာဏများသည်လည်း အင်ဇိုင်း စွမ်းဆောင်မှုကို သက်ရောက်စေသည်။ အင်ဇိုင်းများကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပဋိဇီဝပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}}3. http://mrenzyme.com/enzyme/{{Dead link|date=January 2021 }} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်]] {{Biology-stub}} d1wlg0oj1i53hz7x35h2offn7dur4zm 0 13370 1053070 673763 2026-09-14T18:37:50Z Dr Lotus Black 31011 [[ဗီဇဗေဒ မိတ်ဆက်]] မှ [[မျိုးရိုးဗီဇပညာ မိတ်ဆက်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: not biology but genetics 673763 wikitext text/x-wiki '''ဗီဇဗေဒ''' (Genetics) သည် [[ဂျီး]] (gene) ခေါ် ဗီဇများ မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြပုံကို လေ့လာသော [[ဇီဝဗေဒ]] ပညာရပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သက်ရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် လက္ခဏာများကို နောက်မျိုးဆက်ထံ ဗီဇများမှတဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းပေးလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သားသမီးများသည် မိဘများထံမှ ဗီဇများကို မျိုးရိုးဆက်ခံခဲ့သောကြောင့် ဆင်တူမှုများရှိသည်။ ဗီဇဗေဒသည် မည်သို့သော လက္ခဏာများကို မျိုးရိုးဆက်ခံ ကြသလဲ၊ မျိုးဆက်တစ်ခုမှ နောက်မျိုးဆက်သို့ မည်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းပေးသလဲ ဆိုသည်ကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဗီဇဗေဒတွင် သက်ရှိများ၏ အသွင်သဏ္ဌာန်ကို လက္ခဏာ (trait) ဟု ခေါ်သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ မျက်လုံး၊ အသားအရေနှင့် ဆံပင်အရောင်၊ အရပ်အမောင်း စသည့် ပြင်ပလက္ခဏာများမှာ မြင်သာထင်ရှားသော်လည်း သွေးအမျိုးအစား စသည့် လက္ခဏာများမှာမူ သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။ ဗီဇမှတဆင့် အချို့သော လက္ခဏာများကို မိဘများထံမှ ဆက်ခံကြသည်။ အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော မိဘများသည် အလားတူ အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော သားသမီးများကို မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။ အခြား လက္ခာများမှာ ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ကလေးတစ်ဦးသည် အရပ်မြင့်သည့် ဗီဇကို လက်ခံခဲ့သည် ဆိုဦးတော့ လူပျို/အပျိုပေါက် အရွယ်တွင် အဟာရဓာတ် ပြည့်ပြည့်ဝဝ မရရှိလျင်လည်း ၎င်းသည် အရပ်ပုသူ တစ်ဦးဖြစ်နိုင်သည်။ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တုံ့ပြန်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပွေလှီလှသည်။ [[ကင်ဆာ]] သို့မဟုတ် [[နှလုံးရောဂါ]]ဖြင့် သေဆုံးနိုင်သည့် အလားအလာမှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဗီဇနှင့် နေထိုင်စားသောက်မှုပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ဗီဇကို [[ဒီအန်အေ]] (DNA) ခေါ် ရှည်လျားသည့် [[မော်လီကျူး]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဒီအန်အေတွင် စီစဉ်တကျ စီတန်းတွယ်ဆက်ထားသည့် [[နျူကလီယိုတိုဒ်]] (nucleotide) များပါဝင်သည်။ ယင်းအစီအစဉ်များသည် ဗီဇအချက်အလက်များကို သယ်ဆောင်ထားသည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ပါဝင်သည့် စာလုံး အစီအစဉ်များ ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ဒီအန်အေတွင် အချက်အလက်များကို ဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) များဖြင့် သိမ်းဆည်းထားပြီး ထိုသင်္ကေတများကို ဖတ်ယူ ဘာသာပြန်နိုင်သည်။ ယင်းအချက်အလက်များတွင် သက်ရှိများ မည်သို့ဖွဲ့စည်းလုပ်ဆောင်ရမည်ဆိုသည့် ညွှန်ကြားချက်များ ပါဝင်သည်။ သတ်မှတ်ထားသည့် ဗီဇတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သည့် အချက်အလက်များသည့် သက်ရှိတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အမြဲတစေ တထပ်တည်း မဟုတ်ပေ။ ဥပမာ လူနှစ်ဦးတွင် တူညီသည့် ဗီဇများ ပါရှိသည် ဆိုဦးတော့ ယင်းဗီဇများ၏ လုပ်ဆောင်မှု တထပ်တည်း ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။ ဗီဇတစ်ခု၏ သူမတူသည့် ယူနစ်တစ်ခုကို အယ်လီ (allele) ဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမွေးအမှင်များ၏ အရောင်ကို သတ်မှတ်ပေးသည့် ဗီဇ၏ အယ်လီတစ်ခုသည် ခန္ဓာကိုယ်အား pigment ခေါ် ဆိုးဆေးများ အမြောက်အမြား စစ်ထုတ်ရန် ညွှန်ကြားပေး၍ အနက်ရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ တခြားတဖက်တွင် ထိုဗီဇမှပဲ အခြားအယ်လီမှ တိကျသည့် ညွှန်ကြားချက် မပေးနိုင်၍ အဖြူရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ [[မြူတေးရှင်း]] (Mutation) ဆိုသည်မှာ ဗီဇသင်္ကေတများ ကျပန်း ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်ပြီး အယ်လီ အသစ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ မြူတေးရှင်းမှလည်း လက္ခဏာအသစ်များ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်သည်။ ဤသို့ လက္ခဏာအသစ် ပေါ်ထွန်းခြင်းသည်လည်း သက်ရှိများ [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း]] (evolution) ဖြစ်စဉ်တွင် အရေးပါသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ == ဗီဇများ အလုပ်လုပ်ပုံ == === ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းခြင်း === ဗီဇများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ရပ်မှာ ဆဲလ်အတွင်း [[ပရိုတိန်း]]ဖွဲ့စည်းရာ၌ လိုအပ်သည့် အချက်အလက်များ ပံ့ပိုးပေးရန်ဖြစ်သည်။<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| format =web resource| accessdate =2008-01-24| archive-date =10 February 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| url-status =dead}}</ref> ဆဲလ်များသည် သက်ရှိများ၏ အသေးငယ်ဆုံး အခြေခံ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ လူသားတစ်ဦးတွင် ဆဲလ်အရေအတွက်ပေါင်း ၁၀၀ ထြီလျံခန့် ရှိသည်။ အသေးငယ်ဆုံး သက်ရှိဖြစ်သည့် [[ဗက်တီးရီးယား]]များတွင် ဆဲလ် တစ်ခုသာရှိသည်။ ဆဲလ်များသည် အသေးစား စက်ရုံတစ်ရုံနှင့် ဆင်တူပြီး ဆဲလ်များ ကွဲထွက်ရာတွင် ထပ်တူညီမျှသည့် ဆဲလ်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဆဲလ်များတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ရိုးစင်းစွာ ခွဲဝေထားသည်။ ဗီဇများက ညွှန်ကြားချက် ပေးပြီး ပရိုတိန်းများက ယင်းညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း ဆဲလ်ကွဲထွက်ခြင်း၊ အပျက်အစီးများအား ပြင်ဆင်မွန်းမံခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20th May 2008</ref> ပရိုတိန်းတစ်မျိုးစီသည် အလုပ်တစ်မျိုးကိုသာ သီးသန့်လုပ်ဆောင်သည်။ ထိုကြောင့် ဆဲလ်များတွင် လုပ်ငန်းအသစ် လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ပါက ပရိုတိန်းအသစ်များကို ထုတ်လုပ်သည်။ အလားတူပဲ ဆဲလ်များက လုပ်ငန်းများအား အလျင်အမြန် သို့မဟုတ် နွေးကွေးစွာ လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်မှုကို မူတည်ကာ ပရိုတိန်း ပမာဏအား ပိုထုတ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် လျှော့ထုတ်နိုင်သည်။ ဗီဇများက ဆဲလ်များကို မည်သည့် ပရိုတိန်းကို မည်သည့် ပမာဏဖြင့် ထုတ်လုပ်ရန် ညွှန်ကြားပေးသည်။ [[File:Genetic code.svg|thumb|image|right|280px|ဗီဇများမှ ဒီအန်အေများကို အာရ်အန်အေ (RNA) အဖြစ် ကူးယူပြီး ထိုအာရ်အန်အေမှ ဗီဇသင်္ကေတများကို ဖတ်ယူဘာသာပြန်ကာ ပရိုတိန်းများကို ဖွဲ့စည်းသည်။]] ပရိုတိန်းများကို [[အမီနိုအက်ဆစ်]] (amino acid) အမျိုး ၂၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ ထိုအမိုင်နိုအက်ဆစ် တန်းရှည်ကြီးသည် ချည်လုံးတစ်ခုအသွင်သို့ လုံးထွေးသွားသည်။ ပရိုတိန်း၏ လုံးထွေးပုံကို အမိုင်နိုအက်ဆစ် စီတန်းပုံပေါ် မူတည်ပြီး ယင်းပရိုတိန်း၏ လုပ်ငန်းတာဝန်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <ref name=NIGMS/> ဥပမာအားဖြင့် ပရိုတိန်းအချို့၏ မျက်နှာပြင်မှာ အခြား မော်လီကျူးများနှင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တွယ်ကပ်နိုင်သည့် အသွင်သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အချို့ ပရိုတိန်းများမှာ အခြားမော်လီကျူးများကို ပြောင်းလဲ (ဖြိုခွဲခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်ခြင်း) နိုင်သည့် [[အင်ဇိုင်း]]များ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20th May 2008</ref> <!-- The information in DNA is held in the sequence of the repeating units along the DNA chain.<ref name=nih>[http://ghr.nlm.nih.gov/handbook/basics/dna What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> These units are four types of [[nucleotide]]s (A,T,G and C) and the sequence of nucleotides stores information in an alphabet called the [[genetic code]]. When a gene is read by a cell the DNA sequence is copied into a very similar molecule called [[RNA]] (this process is called [[Transcription (genetics)|transcription]]). Transcription is controlled by other DNA sequences (such as [[Promoter (biology)|promoter]]s), which show a cell where genes are, and control how often they are copied. The RNA copy made from a gene is then fed through a structure called a [[ribosome]], which translates the sequence of nucleotides in the RNA into the correct sequence of amino acids and joins these amino acids together to make a complete protein chain. The new protein then folds up into its active form. The process of moving information from the language of DNA into the language of amino acids is called [[protein biosynthesis|translation]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20th May 2008</ref> [[Image:DNA replication split.svg|thumb|left|[[DNA replication]]. DNA is unwound and [[nucleotide]]s are matched to make two new strands.]] If the sequence of the nucleotides in a gene changes, the sequence of the amino acids in the protein it produces may also change - if part of a gene is deleted, the protein produced will be shorter and may not work any more.<ref name=NIGMS/> This is the reason why different alleles of a gene can have different effects in an organism. As an example, hair color depends on how much of a dark substance called [[melanin]] is put into the hair as it grows. If a person has a normal set of the genes involved in making melanin, they make all the proteins needed and they grow dark hair. However, if the alleles for a particular protein have different sequences and produce proteins that can't do their jobs, no melanin will be produced and the hair will be white. This condition is called [[albinism]] and the person with this condition is called an albino.<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Genes are copied=== Genes are copied each time a cell divides into two new cells. The process that copies DNA is called [[DNA replication]].<ref name=nih/> It is through a similar process that a child inherits genes from its parents, when a copy from the mother is mixed with a copy from the father. DNA can be copied very easily and accurately because each piece of DNA can direct the creation of a new copy of its information. This is because DNA is made of two strands that pair together like the two sides of a zipper. The nucleotides are in the center, like the teeth in the zipper, and pair up to hold the two strands together. Importantly, the four different sorts of nucleotides are different shapes, so in order for the strands to close up properly, an '''A''' nucleotide must go opposite a '''T''' nucleotide, and a '''G''' opposite a '''C'''. This exact pairing is called [[base pairing]].<ref name=nih/> When DNA is copied, the two strands of the old DNA are pulled apart by enzymes which move along each of the two single strands pairing up new nucleotide units and then zipping the strands closed. This produces two new pieces of DNA, each containing one strand from the old DNA and one newly made strand. This process isn't perfect and sometimes the proteins will make mistakes and put the wrong nucleotide into the strand they are building. This causes a change in the sequence of that gene. These changes in DNA sequence are called [[mutation]]s.<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20th May 2008</ref> Mutations produce new alleles of genes. Sometimes these changes stop the gene from working properly, like the melanin genes discussed above. In other cases these mutations can change what the gene does or even let it do its job a little better than before. These mutations and their effects on the traits of organisms are one of the causes of [[evolution]].<ref name=Marshall/> --> == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:ဇီဝဗေဒ]] [[Category:ဗီဇဗေဒ]] 7ykp2kye1ted053d1xkqylyhocaf17d 1053071 1053070 2026-09-14T18:38:27Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053071 wikitext text/x-wiki '''ဗီဇဗေဒ''' (Genetics) သည် [[ဂျီး]] (gene) ခေါ် ဗီဇများ မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြပုံကို လေ့လာသော [[ဇီဝဗေဒ]] ပညာရပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သက်ရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် လက္ခဏာများကို နောက်မျိုးဆက်ထံ ဗီဇများမှတဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းပေးလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သားသမီးများသည် မိဘများထံမှ ဗီဇများကို မျိုးရိုးဆက်ခံခဲ့သောကြောင့် ဆင်တူမှုများရှိသည်။ ဗီဇဗေဒသည် မည်သို့သော လက္ခဏာများကို မျိုးရိုးဆက်ခံ ကြသလဲ၊ မျိုးဆက်တစ်ခုမှ နောက်မျိုးဆက်သို့ မည်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းပေးသလဲ ဆိုသည်ကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဗီဇဗေဒတွင် သက်ရှိများ၏ အသွင်သဏ္ဌာန်ကို လက္ခဏာ (trait) ဟု ခေါ်သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ မျက်လုံး၊ အသားအရေနှင့် ဆံပင်အရောင်၊ အရပ်အမောင်း စသည့် ပြင်ပလက္ခဏာများမှာ မြင်သာထင်ရှားသော်လည်း သွေးအမျိုးအစား စသည့် လက္ခဏာများမှာမူ သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။ ဗီဇမှတဆင့် အချို့သော လက္ခဏာများကို မိဘများထံမှ ဆက်ခံကြသည်။ အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော မိဘများသည် အလားတူ အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော သားသမီးများကို မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။ အခြား လက္ခာများမှာ ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ကလေးတစ်ဦးသည် အရပ်မြင့်သည့် ဗီဇကို လက်ခံခဲ့သည် ဆိုဦးတော့ လူပျို/အပျိုပေါက် အရွယ်တွင် အဟာရဓာတ် ပြည့်ပြည့်ဝဝ မရရှိလျင်လည်း ၎င်းသည် အရပ်ပုသူ တစ်ဦးဖြစ်နိုင်သည်။ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တုံ့ပြန်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပွေလှီလှသည်။ [[ကင်ဆာ]] သို့မဟုတ် [[နှလုံးရောဂါ]]ဖြင့် သေဆုံးနိုင်သည့် အလားအလာမှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဗီဇနှင့် နေထိုင်စားသောက်မှုပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ဗီဇကို [[ဒီအန်အေ]] (DNA) ခေါ် ရှည်လျားသည့် [[မော်လီကျူး]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဒီအန်အေတွင် စီစဉ်တကျ စီတန်းတွယ်ဆက်ထားသည့် [[နျူကလီယိုတိုဒ်]] (nucleotide) များပါဝင်သည်။ ယင်းအစီအစဉ်များသည် ဗီဇအချက်အလက်များကို သယ်ဆောင်ထားသည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ပါဝင်သည့် စာလုံး အစီအစဉ်များ ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ဒီအန်အေတွင် အချက်အလက်များကို ဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) များဖြင့် သိမ်းဆည်းထားပြီး ထိုသင်္ကေတများကို ဖတ်ယူ ဘာသာပြန်နိုင်သည်။ ယင်းအချက်အလက်များတွင် သက်ရှိများ မည်သို့ဖွဲ့စည်းလုပ်ဆောင်ရမည်ဆိုသည့် ညွှန်ကြားချက်များ ပါဝင်သည်။ သတ်မှတ်ထားသည့် ဗီဇတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သည့် အချက်အလက်များသည့် သက်ရှိတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အမြဲတစေ တထပ်တည်း မဟုတ်ပေ။ ဥပမာ လူနှစ်ဦးတွင် တူညီသည့် ဗီဇများ ပါရှိသည် ဆိုဦးတော့ ယင်းဗီဇများ၏ လုပ်ဆောင်မှု တထပ်တည်း ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။ ဗီဇတစ်ခု၏ သူမတူသည့် ယူနစ်တစ်ခုကို အယ်လီ (allele) ဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမွေးအမှင်များ၏ အရောင်ကို သတ်မှတ်ပေးသည့် ဗီဇ၏ အယ်လီတစ်ခုသည် ခန္ဓာကိုယ်အား pigment ခေါ် ဆိုးဆေးများ အမြောက်အမြား စစ်ထုတ်ရန် ညွှန်ကြားပေး၍ အနက်ရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ တခြားတဖက်တွင် ထိုဗီဇမှပဲ အခြားအယ်လီမှ တိကျသည့် ညွှန်ကြားချက် မပေးနိုင်၍ အဖြူရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ [[မြူတေးရှင်း]] (Mutation) ဆိုသည်မှာ ဗီဇသင်္ကေတများ ကျပန်း ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်ပြီး အယ်လီ အသစ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ မြူတေးရှင်းမှလည်း လက္ခဏာအသစ်များ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်သည်။ ဤသို့ လက္ခဏာအသစ် ပေါ်ထွန်းခြင်းသည်လည်း သက်ရှိများ [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း]] (evolution) ဖြစ်စဉ်တွင် အရေးပါသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ == ဗီဇများ အလုပ်လုပ်ပုံ == === ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းခြင်း === ဗီဇများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ရပ်မှာ ဆဲလ်အတွင်း [[ပရိုတိန်း]]ဖွဲ့စည်းရာ၌ လိုအပ်သည့် အချက်အလက်များ ပံ့ပိုးပေးရန်ဖြစ်သည်။<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| format =web resource| accessdate =2008-01-24| archive-date =10 February 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| url-status =dead}}</ref> ဆဲလ်များသည် သက်ရှိများ၏ အသေးငယ်ဆုံး အခြေခံ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ လူသားတစ်ဦးတွင် ဆဲလ်အရေအတွက်ပေါင်း ၁၀၀ ထြီလျံခန့် ရှိသည်။ အသေးငယ်ဆုံး သက်ရှိဖြစ်သည့် [[ဗက်တီးရီးယား]]များတွင် ဆဲလ် တစ်ခုသာရှိသည်။ ဆဲလ်များသည် အသေးစား စက်ရုံတစ်ရုံနှင့် ဆင်တူပြီး ဆဲလ်များ ကွဲထွက်ရာတွင် ထပ်တူညီမျှသည့် ဆဲလ်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဆဲလ်များတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ရိုးစင်းစွာ ခွဲဝေထားသည်။ ဗီဇများက ညွှန်ကြားချက် ပေးပြီး ပရိုတိန်းများက ယင်းညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း ဆဲလ်ကွဲထွက်ခြင်း၊ အပျက်အစီးများအား ပြင်ဆင်မွန်းမံခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20th May 2008</ref> ပရိုတိန်းတစ်မျိုးစီသည် အလုပ်တစ်မျိုးကိုသာ သီးသန့်လုပ်ဆောင်သည်။ ထိုကြောင့် ဆဲလ်များတွင် လုပ်ငန်းအသစ် လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ပါက ပရိုတိန်းအသစ်များကို ထုတ်လုပ်သည်။ အလားတူပဲ ဆဲလ်များက လုပ်ငန်းများအား အလျင်အမြန် သို့မဟုတ် နွေးကွေးစွာ လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်မှုကို မူတည်ကာ ပရိုတိန်း ပမာဏအား ပိုထုတ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် လျှော့ထုတ်နိုင်သည်။ ဗီဇများက ဆဲလ်များကို မည်သည့် ပရိုတိန်းကို မည်သည့် ပမာဏဖြင့် ထုတ်လုပ်ရန် ညွှန်ကြားပေးသည်။ [[File:Genetic code.svg|thumb|image|right|280px|ဗီဇများမှ ဒီအန်အေများကို အာရ်အန်အေ (RNA) အဖြစ် ကူးယူပြီး ထိုအာရ်အန်အေမှ ဗီဇသင်္ကေတများကို ဖတ်ယူဘာသာပြန်ကာ ပရိုတိန်းများကို ဖွဲ့စည်းသည်။]] ပရိုတိန်းများကို [[အမီနိုအက်ဆစ်]] (amino acid) အမျိုး ၂၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ ထိုအမိုင်နိုအက်ဆစ် တန်းရှည်ကြီးသည် ချည်လုံးတစ်ခုအသွင်သို့ လုံးထွေးသွားသည်။ ပရိုတိန်း၏ လုံးထွေးပုံကို အမိုင်နိုအက်ဆစ် စီတန်းပုံပေါ် မူတည်ပြီး ယင်းပရိုတိန်း၏ လုပ်ငန်းတာဝန်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <ref name=NIGMS/> ဥပမာအားဖြင့် ပရိုတိန်းအချို့၏ မျက်နှာပြင်မှာ အခြား မော်လီကျူးများနှင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တွယ်ကပ်နိုင်သည့် အသွင်သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အချို့ ပရိုတိန်းများမှာ အခြားမော်လီကျူးများကို ပြောင်းလဲ (ဖြိုခွဲခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်ခြင်း) နိုင်သည့် [[အင်ဇိုင်း]]များ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20th May 2008</ref> <!-- The information in DNA is held in the sequence of the repeating units along the DNA chain.<ref name=nih>[http://ghr.nlm.nih.gov/handbook/basics/dna What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> These units are four types of [[nucleotide]]s (A,T,G and C) and the sequence of nucleotides stores information in an alphabet called the [[genetic code]]. When a gene is read by a cell the DNA sequence is copied into a very similar molecule called [[RNA]] (this process is called [[Transcription (genetics)|transcription]]). Transcription is controlled by other DNA sequences (such as [[Promoter (biology)|promoter]]s), which show a cell where genes are, and control how often they are copied. The RNA copy made from a gene is then fed through a structure called a [[ribosome]], which translates the sequence of nucleotides in the RNA into the correct sequence of amino acids and joins these amino acids together to make a complete protein chain. The new protein then folds up into its active form. The process of moving information from the language of DNA into the language of amino acids is called [[protein biosynthesis|translation]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20th May 2008</ref> [[Image:DNA replication split.svg|thumb|left|[[DNA replication]]. DNA is unwound and [[nucleotide]]s are matched to make two new strands.]] If the sequence of the nucleotides in a gene changes, the sequence of the amino acids in the protein it produces may also change - if part of a gene is deleted, the protein produced will be shorter and may not work any more.<ref name=NIGMS/> This is the reason why different alleles of a gene can have different effects in an organism. As an example, hair color depends on how much of a dark substance called [[melanin]] is put into the hair as it grows. If a person has a normal set of the genes involved in making melanin, they make all the proteins needed and they grow dark hair. However, if the alleles for a particular protein have different sequences and produce proteins that can't do their jobs, no melanin will be produced and the hair will be white. This condition is called [[albinism]] and the person with this condition is called an albino.<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Genes are copied=== Genes are copied each time a cell divides into two new cells. The process that copies DNA is called [[DNA replication]].<ref name=nih/> It is through a similar process that a child inherits genes from its parents, when a copy from the mother is mixed with a copy from the father. DNA can be copied very easily and accurately because each piece of DNA can direct the creation of a new copy of its information. This is because DNA is made of two strands that pair together like the two sides of a zipper. The nucleotides are in the center, like the teeth in the zipper, and pair up to hold the two strands together. Importantly, the four different sorts of nucleotides are different shapes, so in order for the strands to close up properly, an '''A''' nucleotide must go opposite a '''T''' nucleotide, and a '''G''' opposite a '''C'''. This exact pairing is called [[base pairing]].<ref name=nih/> When DNA is copied, the two strands of the old DNA are pulled apart by enzymes which move along each of the two single strands pairing up new nucleotide units and then zipping the strands closed. This produces two new pieces of DNA, each containing one strand from the old DNA and one newly made strand. This process isn't perfect and sometimes the proteins will make mistakes and put the wrong nucleotide into the strand they are building. This causes a change in the sequence of that gene. These changes in DNA sequence are called [[mutation]]s.<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20th May 2008</ref> Mutations produce new alleles of genes. Sometimes these changes stop the gene from working properly, like the melanin genes discussed above. In other cases these mutations can change what the gene does or even let it do its job a little better than before. These mutations and their effects on the traits of organisms are one of the causes of [[evolution]].<ref name=Marshall/> --> == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:မျိုးရိုးဗီဇပညာ]] tr3schq45pjocftz9k3emcedqwl1l6b 0 13510 1053013 772406 2026-09-14T15:59:04Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053013 wikitext text/x-wiki {{Infobox machine | name = အဏ္ဏဝါ ခရိုနိုမီတာ | image = Frodsham chronometer mechanism.jpg | caption = A marine chronometer by [[:en:Charles Frodsham|Charles Frodsham]] of London, shown turned upside down to reveal the movement. Chronometer circa 1844-1860. | classification = [[နာရီ]] | industry = [[သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]] | application = အချိန်ထိန်းသိမ်းရေး | dimensions = | weight = | fuel_source = | powered = မပါ | self-propelled = | wheels = | tracks = | legs = | aerofoils = | axles = | components = | invented = 1761 | inventor = John Harrison | examples = }} [[File:MIH-film12 color cerrected denoise.jpg|thumb|Breguet twin barrel box chronometer]] '''ခရိုနိုမီတာ'''ဆိုသည်မှာ ရေကြောင်းခရီး သွားလာသော ယာဉ်များတွင် တပ်ဆင်လေ့ရှိသော အလွန်တိကျ မှန်ကန်သည့် [[နာရီ]]မျိုး ဖြစ်သည်။ ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျွန်ဟာရီဆင် ဆိုသူက စတင်တီထွင်ခဲ့သည်။ သင်္ဘောသားများသည် မိမိတို့ ရောက်ရှိရာဒေသ၏ [[လောင်ဂျီကျူ|လောင်ဂျီတွဒ်]]မျဉ်းကို တိကျစွာ ရှာဖွေတွက်ချက် ယူနိုင်စွမ်းရှိစေသည်။<ref>{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein}}</ref> ခရိုမီတာဟူသော ဝေါဟာရမှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ [[အချိန်]]ကို တိုင်းတာသည့် ကိရိယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဥရောပတိုက်၌ အချိန်တိကျ မှန်ကန်စွာပြသည့် [[နာရီ]] အကောင်းစားမျိုးကို ခရိုမီတာ ဟု ယနေ့တိုင် ခေါ်ဝေါ်နေကြပေသည်။ ယေဘူယျအားဖြင့်ကား တိုင်ကပ်နာရီ၊ စားပွဲတင်နာရီ၊ လက်ပတ်နာရီဟူသမျှသည် ခရိုမီတာပင် ဖြစ်သည်။ အချိန်ကို တိုင်းတာသော ရှေးခေတ် ပေါ် နေနာရီ၊ ရေနာရီ၊ သဲနာရီဟူသမျှကိုလည်း ခရိုမီတာ ဟူ၍ပင် ခေါ်နိုင်သည်။ နေမှကျသောအရိပ်ဖြင့် အချိန်ကို တိုင်း တာလျှင် နေနာရီဟု ခေါ်သည်။ ရေနာရီမှာ ရှေးမြန်မာတို့၏ ခေတ်သုံးနာရီ ဖြစ်သည်။ ကြေးဖလားမြုပ်၍ နစ်သောအချိန်ကို နာရီအမှတ်အသားနှင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်သည်။ သဲနာရီမှာ အလွန်ခါးသိမ်သော ဖန် ပုလင်းထဲ၌ သဲထည့်၍၊ ဖန်ပုလင်း အထက်ပိုင်းမှ အောက်ပိုင်းသို့ သဲများ တစ်မှုန့်မကျန် ကျဆင်း သွားသောအချိန်ကို အမှတ်အသားပြုသောနာရီ ဖြစ်သည်။ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ သမုဒ္ဒရာ၌ခရီးသွားစဉ်၊ မိမိတို့ ရောက်ရှိဆဲနေရာ လောင်ဂျီတွဒ်ကိုရှာရန် အသုံးပြုသော ရေကြောင်းသုံးနာရီမျိုးကိုလည်း ခရိုမီတာဟု ခေါ်သည်။ ရေကြောင်းသွားလာရေးတွင် ရောက်ရှိနေသော လောင်ဂျီ တွဒ်ကို သိရန်မှာ လွန်စွာအရေးကြီးသည်။ အဆိုပါ လောင်ဂျီ တွဒ်ကို သိရှိနိုင်ရန် ရောက်နေသောအရပ်ရှိ အချိန်နာရီနှင့် ဂရင်းနစ်စံချိန်တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် တွက်ချက်ရနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း ရေနယေးဂျင်မာဖရီးယပ်ဆိုသူ ဒပ်ချ်လူမျိုး နက္ခတ်ဆရာကြီးတစ်ဦးက ၁၅၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရှေးဦးစွာအကြံ ပေးခဲ့သည်။ သို့သော်သင်္ဘော၏ လှုပ်ရှားမှုဒဏ်နှင့် ဒေသ အပြောင်းအလဲကြောင့် တွေ့ကြုံရသော အပူအအေး ပြောင်းလဲမှုဒဏ်တို့ကို တကယ်တမ်း ခံနိုင်ရည်ရှိသည့် နာရီမျိုးကို ကြံစည်ရသည်မှာ မလွယ်ချေ။ ယင်းနာရီမျိုးဖြစ်အောင် ကြိုးစားသူများ ရှိခဲ့ဘူးသော်လည်း ၁၈ ရာစုတိုင်အောင် မည်သူမျှ အောင်မြင်စွာ မတီထွင်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ သို့ဖြစ်၍ ထိုစဉ်က သင်္ဘော မာလိန်မှူးတို့သည် ကြယ်နှင့်လတို့၏ အနေအထားများမှ လောင်ဂျီတွဒ်ကို အကြမ်းတွက်ချက်ရသည့် သမားရိုးကျနည်းဖြင့်သာ ကျေနပ်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သော ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ကြေညာချက်တစ်ရပ်မှာ ရက်သတ္တပတ် ၆ ပတ်မျှ ပင်လယ်အတွင်း ခရီးလွင့် စမ်းသပ်ပြီးသောအခါတွင် တွက်ချက်ရရှိသော လောင်ဂျီတွဒ်သည် ၂ ဒီဂရီ(မိုင် ၃ဝ)ထက် ပို၍ မလွဲစေရမည့် ရေကြောင်းသုံး နာရီကို ကြံစည်ပြုလုပ်နိုင်သူအား ဆုငွေပေါင် ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ပေးမည်ဟူ၍ ဆိုသည်။ ယင်းသို့ကြေညာပြီးနောက်တွင် ခရစ်နှစ် ၁၇၂၉ မှ ၁၇၆ဝ ခုနှစ်များ အတွင်းတွင် ယော့ရှိုင်ယာခရိုင်မှ ဂျွန်ဟယ်ရီဆန် ဆိုသူ လက်သမားသည် ထိုဆုကို ရည်မှန်း၍ အမျိုးမျိုး ကြိုးစားစမ်းသပ်၏။ ဟယ်ရီဆန်သည် ယော့ရှိုင်ယာခရိုင် ဖောင်လဗီမြို့တွင် ၁၆၉၄ ခုနှစ်၌ ဖွားမြင်၍ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ လက်သမားဆရာတစ်ဦး၏ သားဖြစ်သည့်အလျောက် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် လက်သမားအလုပ်နှင့် အသက်မွေးခဲ့၏။ စက်မှုပညာကို ဝါသနာအလျောက် မိမိဖာသာ လေ့လာတတ်ကျွမ်းခဲ့၏။ ဟယ်ရီဆန်သည် ၇ နှစ်မျှ အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်ကြိုးစားပြီး နောက် သူ၏ပထမခရိုမီတာကို ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် တင်ပြ ခဲ့သည်။ သူသည် ၄၅ နှစ်အတွင်း အဆိုပါ ပထမခရိုမီတာ အပါအဝင် ခရိုမီတာပေါင်း ၅ လုံးကို တစ်ခုထက် တစ်ခုသာ အောင် ကြံစည်ပြုလုပ်ရာ စတုတ္ထအကြိမ်မှာပင် အစိုးရကြေညာထားသော အင်္ဂါရပ်များနှင့် ညီညွတ်သည့် ခရိုမီတာကို ပြုလုပ် နိုင်သည့်အတွက် ဆုငွေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကို ဆွတ်ခူး သွားလေ သည်။ သူ၏ စတုတ္ထမြောက် ခရိုမီတာကို အစိုးရက ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့် သည်။ ပင်လယ်ထဲ၌ ၆၁ ရက်မျှ ခရီးလွှင့်ပြီးသောအခါ ထိုခရိုမီတာသည် လောင်ဂျီတွဒ် ရှာရာ၌ ၅ မိုင်အတွင်း မှန်အောင်ပင် အချိန် တိကျမှန်ကန်ကြောင်း တွေ့ခဲ့ရသည်။ ခရိုမီတာသည် သာမန်နာရီများနည်းတူ သံပတ်ဖြင့် သွား သောနာရီမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မည်သည့်ဒေသမျိုးသို့ သွားရသည်ဖြစ်စေ အပူအအေးကြောင့် နာရီအသွား နှေးသွား ခြင်း မြန်လာခြင်း မရှိဘဲ တစ်သမတ်တည်းရှိစေရန် အထိန်း များ တပ်ဆင်ပေးထားသည်။ အထိန်းများမှာ ကြေးဝါနှင့် သံမဏိပြား ကလေးနှစ်ခု ထပ်ထားသော သတ္ထုပြားကလေးများ ဖြစ်ကြ၏။ အထိန်းသတ္ထုပြား၏သဘောမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ကြေးဝါသည် အပူချိန်တက်လာလျှင် သံမဏိပြားထက် ပို၍ စန့်ထွက်စမြဲတည်း။ အပူချိန်တက်၍ ကြေးဝါစန့် ထွက်လာ သောအခါ၊ အထိန်းသတ္တုပြားရှိ ကြေးဝါဖက်မျက်နှာစာသည် ခုံးလာပြီးလျှင်၊ သံမဏိဖက်သို့ ကွေးသွားသည်။ အပူချိန် လျော့လာသောအခါ ကြေးဝါသည် သံမဏိထက်ပို၍ ကျုံ့ဝင် သည့်အတွက် သံမဏိဖက်မှ ခုံးလာပြီးနောက် ကြေးဝါဖက်သို့ ကွေးသွားသည်။ နာရီသည် သာမန်အားဖြင့်၊ ပူသောရာသီ၌ အသွားမြန်၍ အေးသောရာသီ၌ အသွားနှေးတတ်ရာ အဆိုပါ အထိန်းများ တပ်ဆင်ပေးထားသည့်အတွက် အပူအအေး ပြောင်းလဲသော်လည်း၊ အသွားမြန်ခြင်း၊ နှေးခြင်း ဖြစ်မလာပေ။ ထို့ပြင် နာရီတွင် ထည့်ထားသောဆီသည် အေးသောရာသီ၌ ခဲ၍သွားတတ်သည့်အတွက်၊ ခရိုမီတာတွင် ဆီထည့်မပေးရ ဘဲနှင့် သွားနိုင်အောင်လည်း စီမံထားလေသည်။ ယခုသော် တစ်ခေတ်ထက်တစ်ခေတ် တိုးတက်လာသော စက်မှုသိပ္ပံ၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဟယ်ရီဆန် တီထွင်ခဲ့သော ခရိုမီတာမျိုးထက် ခေတ်မှီကောင်းမွန်သည့် ခရိုမီတာများပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေပြီ။ ဝိုင်ယာလက်နှင့် ရေဒီယိုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ ပေပြီ။ ဝိုင်ယာလက်နှင့် ရေဒီယိုများ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အတွက်လည်း မိမိတို့ ခရိုမီတာများ အချိန်မှန်မမှန်ကို အချိန် မရွေး သက်ဆိုင်ရာဗဟိုဌာနနှင့် တိုက်ဆိုင်၍ ကြည့်နိုင်ကြပေပြီ။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၂|title=ခရိုမီတာနာရီ}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:နာရီများ]] [[ကဏ္ဍ:လမ်းပြ ကိရိယာ]] 84izsknxbo29yvaw6dp40ycu5vrmjnz 0 13539 1053069 839501 2026-09-14T18:34:47Z Dr Lotus Black 31011 /* အကိုးအကား */ 1053069 wikitext text/x-wiki [[File:Hormone Transport.png|thumb|283x283px|Left: A hormone feedback loop in a female adult. (1) [[follicle-stimulating hormone]], (2) [[luteinizing hormone]], (3) [[progesterone]], (4) [[estradiol]]. Right: [[auxin]] transport from leaves to roots in ''[[Arabidopsis thaliana]]'']] [[ဆဲလ်အများဖွဲ့ သက်ရှိ|ဗဟုကလာပ်စည်း သက်ရှိ]]များ၌ ပါရှိသော '''ဟော်မုန်း''' သို့မဟုတ် '''ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး''' ({{lang|grc|'''ὁρμῶν'''}}; ''"ရွေ့လျားစေသော"'' ဟု အနက်ရ) ({{lang-en|'''hormone'''}}) ဟူသည်မှာ - ၎င်းသက်ရှိ၏ [[အတုံ့အမူ|အတုံ့အမူများ (behaviors)]] နှင့် ([[သတ္တဝါ]]များတွင်လျှင်) [[စိတ်ပညာ|စိတ်ခင်းသရုပ်များ (psychology)]] အလိုက် ပါဝင်နှုန်ထား၊ အချိုးအစား အမျိုးမျိုးနှင့် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည့်၊ မိမိတို့ကို ထုတ်လုပ်လိုက်ရာ နေရာမှ အင်္ဂါတွင်း၌လည်းကောင်း၊ အင်္ဂါခြားသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိ၍ [[ဆဲလ်နှိုးဆွမှု|ဆဲလ်နှိုးဆွမှု (Cell Signaling)]] ပြုလုပ်နိုင်သည့်၊ [[သက်ရှိနွယ် ဒြပ်ပေါင်း|သက်ရှိနွယ် မော်လီကျူး]] အမျိုးအစားများ ဖြစ်၏။<ref>{{Cite book|title=Biology for a Changing World, with Physiology|url=https://archive.org/details/biologyforchangi0000shus| vauthors = Shuster M |isbn= 978-1-4641-5113-2 |edition=Second|location=New York, NY | publisher = W. H. Freeman |oclc=884499940|date = 2014-03-14}}</ref> [[သတ္တဝါ|သတ္တဝါ (လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ)]]၊ [[အပင်လောက|အပင်]]၊ [[မှို မျိုးဘုံ|မှို]] တို့အားလုံး၏ သဘာဝပြည့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်စဉ်များတွင် ဤ '''ဟော်မုန်း (ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး)'''များ လိုအပ်သည်။ "မိမိကို ထုတ်လုပ်လိုက်ရာ ကိုယ်တွင်းနေရာမှ ကွာလှမ်းသည့် အခြားနေရာများ၌ '''ကိုယ်တွင်းဓာတ်ပြုမှုများကို သွားရောက်နှိုးဆွ'''နိုင်သည့် ကိုယ်တွင်းထုတ် [[မော်လီကျူး]]များ" ကို "ဟော်မုန်း (ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး)" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုထားသဖြင့် များစွာသော အမျိုးအစားများကို စာရင်းဝင်အဖြစ် တွေ့ရသည်။<br> == ဥပမာသာဓက == သတ္တဝါတို့တွင် ခန္ဓာကိုယ် မည်သို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ကြီးထွားရမည်ကို ဟော်မုန်းတို့က ညွန်ကြားထိန်းချုပ်သည်။ အမျိုးသမီးများ မည်သည့်အချိန်တွင် အပျိုဖော်ဝင်မည် စသည်တို့ကိုလည်း ဟော်မုန်းက ထိန်းချုပ်သည်။ မည်သည့်အချိန်တွင် သင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်မည်ကိုလည်း သတ်မှတ်ပေးပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သန္ဓေတားဆေးများကို ကိုယ်ဝန်မရအောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေချိန်တွင် ရာသီမလာအောင် ပြုလုပ်ပေးပြီး ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် နိ့ထွက်စေရန် ပြုလုပ်ပေးသည်။ အမျိုးသမီး၏ မျိုးပွားမှု ကာလအပိုင်းအခြား ကုန်ဆုံးသွားသည့်နောက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အက်စ်ထြိုဂျင်၊ ပရိုဂျတ်စ်ထြုန်း ဟော်မုန်းများ နည်းပါသွားပြီး ဥကြွေခြင်း၊ ရာသီလားခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရပ်တန့်သွားသည်။ ဤသည်ကို သွေးဆုံးခြင်ဟုခေါ်သည်။ == လူ၊ သတ္တဝါတို့အတွင်းရှိ ဟော်မုန်းအချို့ == ဟော်မုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အချို့အင်္ဂါများမှဖြစ်လာကြသောဓာတ်ပစ္စည်းများဖြစ်၍ ခန္ဓာကိုယ်၏အခြားအစိတ်အပိုင်းများကို ပြုပြင်ပေးကြသည်။ အချို့အင်္ဂါများမှစစ်ထွက်လာကြသောဟော်မုန်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လှည့်လည်ပြီးလျှင် ကိုယ်တွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များကို ဝင်ရောက် တိုးမြှင့်ပေး၊ ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်။ အချို့ဟော်မုန်းများသည် အထူးအင်္ဂါများကိုအရေးကြီးသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကိုဖြစ်စေ၍ ကျန်ဟော်မုန်းများကမူ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု လုံးကိုအကျိုးသက်ရောက်စေသည်။ ဟော်မုန်းသည်အင်္ဂါတစ်ခုကိုပို၍လှုပ်ရှား တက်ကြွစေသော ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်လေသည်။ ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များကို နှေးကွေးစေသော အတွင်းစစ်ထွက်ရည်ကိုမူ ကယ်လုန်ဟုခေါ်သည်။ အင်ဒိုကရင်းခေါ်ပြွန်မဲ့ဂလင်းများမှစစ်ထွက်လာကြသော ဟော်မုန်းများကို လူသိများသည်။ ထိုပြွန်မဲ့ဂလင်းများမှာ ဦးနောက် အောက်အတတ်၊ ရှေ့ဦးနောက်အထက်တတ်၊ သိုင်းရွိုက်(ဒိုင်း ပုံ)၊ ပါရာသိုင်းရွိုက်(ဒိုင်းမှီ)၊ သိုင်းမတ်၊ ကျောက်ကပ်စီး၊ လင်ဂါဟန်ကျွန်းကွက်များနှင့် လိင် အင်္ဂါ(ဥအိမ်နှင့်ဝှေး) ဂလင်းများဖြစ်သည်။ ထိုဂလင်းများမှ ဟော်မုန်းများက ရုပ်ဖြစ်ပျက်မှုများ၊ ကြီးထွားမှုများ၊ ယောက်ျားနှင့်မိန်းမတို့၏ ကွဲပြားမှုများနှင့် မျိုးပွားစေမှုများကို ထိန်းသိမ်း ပေးကြလေသည်။အင်ဒိုဂရင်းများသည်တံတွေးသို့မဟုတ်ချွေးဂလင်းများ နှင့်မတူဘဲယင်းတို့၌ပြွန်များမရှိကြ ချေ။ ယင်းတို့ကယင်းတို့၏ စစ်ထွက်ရည်များကိုသွေး၊ သို့မဟုတ်သွေးဖြူများအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားစေကြသည်။ ထိုသွေးသို့မဟုတ် သွေးဖြူများမှတစ်ဖန် ဟော်မုန်းများ(စစ်ထွက်ရည်) ကို ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ပြန့်နှံ့သွားစေလေသည်။<br> ဦးနှောက်အောက်အတတ်ကဟော်မုန်း အမျိုးပေါင်းခြောက်ခု၊သို့မဟုတ်ထိုထက်မကကိုထုတ်ပေးသည်ဟု ယူဆကြ၍ ကျောက်ကပ်စီးနှင့် လိင်အင်္ဂါ (ဥအိမ်နှင့်ဝှေး) များကမူအနည်းဆုံးနှစ်မျိုး စိစစ်ထွက်ပေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သိုင်းရွိုက်နှင့် ပါရာသိုင်းရွိုက်သာမက လင်ဂါဟန်ကျွန်းကွက်များကမူဟော်မုန်းတစ်မျိုးတည်းစီကို စစ်ထွက်ပေးသည်ဟုယူဆကြလေသည်။ အင်္ဂါတစ်ခုခုက ဟော်မုန်းနည်းလွန်းစွာ၊ သို့မဟုတ် များလွန်းစွာ စစ်ထွက်ပေးလျှင်ခန္ဓာကိုယ်၏လှုပ်ရှား တတ်ကြွမှုသည်မှန်မှန်ကန်ကန်အမှုကိုမဆောင်ရွက်နိုင်တော့ချေ။ ထိုအခါတွင်လူသည်နေ မကောင်း ဖြစ်လာပြီးလျှင်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြီးထွားမှုသည်လည်းမူမမှန်ဖြစ်လာလေတော့သည်။ စစ်ထွက်လာသောဟော်မုန်းနည်းလွန်းလျှင်ဟိုင်ပိုဖန်းရှင်း ဖြစ်သည်ဟုဆို၍ များလွန်းသောအခါတွင်မူ ဟိုင်ပါဖန်းရှင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ဟိုက်ပိုဖန်းရှင်းဖြစ်သောအခါကုသသည့်နည်းအမျိုးမျိုး ရှိရာ တစ်နည်းမှာအခြားလူ၏ခန္ဓာကိုယ်မှဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးမျိုးမှဖြစ်စေတစ်ရှုးကိုယူပြီးလျှင်ကူးဆက် ပေးသည့်နည်းဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းမှာတစ်နေရာရာမှ ရရှိသောဟော်မုန်းကိုထည့်ပေးခြင်းဖြစ်၍ထိုနည်းကိုအစားထည့် ပေး၍ကုခြင်းသို့မဟုတ်အင်္ဂါရသကုထုံးနည်းဟုခေါ်သည်။ ဟော်မုန်းကိုတိရစ္ဆာန်၏ဂလင်းများမှပြုပြင်၍သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဂလင်းများမှပြုလုပ်ယူသည့် ဩဇာများမှ သော်လည်းကောင်းလုပ်ယူနိုင်လေသည်။ ဓာတုဗေဒပညာရှင်များကမူ ဓာတ်စမ်းခန်းအတွင်း၌ သိုင်းရော့ဆင်၊ အက်ပီနက်ဖရင်နှင့်အချို့လိင်နှင့်ဆိုင်သောဟော်မုန်းများကို ဖန်တီးယူကြသည်။ သို့ဖြင့်ဟော်မုန်းနည်းသောလူနာများသည် ဟော်မုန်းသန့်သန့်များကိုရယူနိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် အခြားလိင်နှင့်ဆိုင်သော ဟော်မုန်းများနှင့်အင်ဆူလင်သန့်သန့်များကိုလည်း ရရှိနိုင်ကြလေသည်။သိုင်းရွိုက်နှင့်အချို့လိင်နှင့်ဆိုင်သောဟော်မုန်းများကို ပါးစပ်မှစားသုံးနိုင်၍ယင်းတို့ကို အစာ အိမ်နှင့်အူများမှတစ်ဆင့် စုပ်ယူသွားနိုင်သည်။ အခြားဟော်မုန်း အမြောက်အမြားကိုမူ ဟိုက်ပိုဒါမစ်ပြွန်ဖြင့်ထိုးသွင်းပေးရလေသည်။ ဦးနှောက်အောက် အတတ်၏ နောက်ပိုင်းအဖုမှ ဟော်မုန်းကိုမူ နှာခေါင်း ၏ကျိချွဲမြှေးများမှတစ်ဆင့်စုပ်ယူခြင်းဖြင့်ရရှိနိုင်လေသည်။ဟိုင်ပါဖန်းရှင်းခေါ် ဟော်မုန်းအထွက်များလွန်းလျှင် ခွဲစိတ်ကုသနည်းဖြင့်ဂလင်းတစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုထုတ်ပယ် ပစ်ရန်လိုကောင်းလိုပေလိမ့်မည်။ သော်မုန်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော အခြားကိစ္စများအတွက်အိပ်စရေးဖြင့်ကုသပေးခြင်းသည် ကောင်းမွန်ကြောင်းကိုလည်းတွေ့ရှိရသည်။သိုင်းရွိုက်ဂလင်းမှဟော်မုန်းကိုသိုင်းရော့ဆင်ဟုခေါ်၏။ လည်ပင်းကြီးနာသည်သိုင်းရွိုက်ဂလင်းတတ်ကြွလှုပ်ရှားလွန်ခြင်း ကြောင့်နှင့်ကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ မစ်ဆီဒီးမား၊ သို့မဟုတ်ဆွံ့နာသည် သိုင်းရော့ဆင် စစ်ထွက်လာခြင်း နည်းပါးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သိုင်းရော့ဆင်နည်းပါးခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရသည့်ရောဂါများအတွက် သိုင်းရွိုက်ပစ္စည်းကို ဆေးသောက်သကဲ့ သို့သောက်ပေးခြင်းဖြင့် ရောဂါများပျောက်ကင်းနိုင်ကြောင်းကို ၁၈၅၁ ခုနှစ် ကတည်းကပင်သိခဲ့ကြလေသည်။ ယခုအခါတွင်သိုင်းရော့ဆင်ကို ဓာတုဗေဒသဘောဖြင့် ဖော်စပ်နိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုပစ္စည်း ကိုရိုးရိုးဆေးများ စားသကဲ့သို့ စားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုဆေးကိုထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်းအသုံးပြုနိုင်လေသည်။ကျောက်ကပ်စီးဂလင်းများ၏ အတွင်းသားမှ အက်ပီနက်ဖရင်ခေါ် ဟော်မုန်းတစ်မျိုးကို စစ်ထုတ်ပေးသည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက် ဒေါသထွက်သောအခါတွင်ဖြစ်စေ၊ ကြောက်ရွံ့လာသောအခါ တွင်ဖြစ်စေ အက်ပီနက်ဖရင်က သွေးဖိအားကိုတိုးစေပြီးလျှင် နှလုံးကိုတတ်ကြွစေသည်။<br> တစ်နည်း အားဖြင့် ထိုလူကိုအမှုကိစ္စတစ်ခုခုကို ပြုလုပ်စေရန်ဖန်တီးပေးလေသည်။ အက်ဒြီနယ်လင်ခေါ် အက်ပီနက်ဖရင်အရည်ဖြင့် အချို့လန့်သော ကိစ္စများနှင့်နှလုံးရောဂါကို ကုသပေးလေ့ရှိကြသည်။ ကျောက်ကပ်စီးဂလင်း၏အပြင်လွွှာမှကော်တင်ခေါ်ဟော်မုန်း တစ်မျိုးကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အက်ဒီဆင်ရောဂါသည် ကျောက်ကပ်စီးအပြင်လွှာမှဟော်မုန်းအထွက်နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုရောဂါဖြစ်လျှင် ကွယ်လွန်သည်ကများသည်။ ကော်တင်ကိုထိုးသွင်းပေးခြင်းဖြင့်ထိုရောဂါကိုသက်သာ စေနိုင်သည်။ လင်ဂါဟန်ကျွန်းကွက်များခေါ်ပန်ကရိများရှိ အချို့ဆဲများ၏ဟော်မုန်းကို အင်ဆူလင်ဟုခေါ်သည်။ ထိုဆဲများကအင်ဆူလင်ကို လုံလောက်စွာစစ်ထုတ်မပေးလျှင် ခန္ဓာကိုယ်သည်ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိသကြားကို အသုံးမပြုနိုင်တော့ချေ။ ထိုကဲ့သို့သောချို့တဲ့မှုကပြင်းထန်သည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်မျိုးဖြစ်သောဆီးချိုရောဂါကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်များရှိပန်ကရိများမှအင်ဆူလင်ကိုထိုးသွင်း ပေးခြင်းဖြင့် ရောဂါ၏မကောင်းကျိုးများကိုသက်သာစေနိုင်ပေသည်။ သို့သော်ထိုသို့ထိုးသွင်းပေးခြင်းကိုတစ်သက်ပတ်လုံး ပြုလုပ်သွားရလေသည်။ဦးနှောက်အောက်အတက်ဂလင်းကိုမာစတာဂလင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ ယင်း၏အတွင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ရှေ့ပိုင်းအဖုမှ ဟော်မုန်းသည်လိင်အင်္ဂါ၊ ပန်ကရိ၊ကျောက်ကပ်စီး၊ သိုင်းရွိုက်တို့၏ လှုပ်ရှားတက်ကြွမှုများကို ဖန်တီးပေးကြရုံမက ပါရာသိုင်းရွိုက်(ဒိုင်းပုံ) ဂလင်း၏လှုပ်ရှားတက် ကြွမှုကိုပါ ဖန်တီးပေးကောင်းပေးပေလိမ့်မည်။ ထိုဟော်မုန်းများအနက် ဟော်မုန်းတစ်မျိုးကခန္ဓာကိုယ်၏ကြီးထွားမှုကိုအားပေးလေသည်။ အဆမတန်ကြီးထွားမှုများနှင့်အဆမတန်သေးငယ်သူများ၏ ကြီးထွားမှုနှုန်းနှင့်သေးငယ်မှုနှုန်းတို့၏ထူးခြားမှုများသည် ဦးနှောက်အောက်အတက်ဖုမှဖြစ်ပေါ်သည့်ဟော်မုန်းများလွန်းခြင်း နှင့်နည်းလွန်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်ဟုယူဆကြသည်။ ကြီးထွားမှု နည်းပါးသောအခါတွင် ကြီးထွားစေသည့် ဟော်မုန်းများကို ထိုးသွင်းပေးလေ့ရှိကြလေသည်။ အခြားအရေးကြီးသော ဦးနှောက်အောက် အတက်ဂလင်းမှ ဟော်မုန်းတစ်မျိုးက လိင်အင်္ဂါများ (ဥအိမ်နှင့်ဝှေးများ) ကိုကြီးထွားစေရုံမက အမများအားဥများ ဖြစ်စေမှုကိုအားပေးသေးသည်။ ပရိုလက်တင်ခေါ်အခြားဟော်မုန်းတစ်မျိုးကရင်သားများကိုကြီးထွားစေပြီးလျှင် နို့များကိုစစ်ထွက်စေသည်။ လိင်အင်္ဂါများက မျိုးပွားစေရာတွင် အသုံးဝင်သည့် ဆဲများကိုဖြစ်ပေါ်စေရုံမကသွေးအတွင်းသို့လည်းဟော်မုန်းများကိုစစ်ထွက်စေသေးသည်။ ယေကျာ်းအင်္ဂါများ၊သို့မဟုတ်ဝှေးများက တက်စတော့စထရုန်းများကိုဖြစ်ပေါ်စေ၍ဥအိမ်များဖြစ်သော အမအင်္ဂါများကအက်စထရုန်းနှင့်ပရော့ဂက်စတာရုန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုဟော်မုန်းများသည်ယောက်ျားနှင့်မိန်းမတို့ အားကိုယ်အနေအထားကွဲပြားမှုကိုဖြစ်စေသည်။ ထိုဟော်မုန်းများသည် ယောက်ျားနှင့်မိန်းမတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ဆောက်တည်ပုံ၊ ကြွက်သား၊အဆီ၊ဆံပင်ကြီးထွားမှု၊အသံ ဩဇာနှင့်ကိုယ်ဟန်သွင် ပြင်ခြားနားမှုကိုဖြစ်စေသည်။ လိင်အင်္ဂါများဖရိုဖရဲဖြစ်သောအခါတွင် လိင်နှင့်ဆိုင်သောဟော်မုန်းများကို ထိုးသွင်းပေးရလေသည်။ ဦးနှောက်အောက်အတက်၏ နောက်ပိုင်းရှိအဖုမှ ပစ်တြူအစ်တြင်ခေါ် ဟော်မုန်းတစ်မျိုးကိုစစ် ထွက်ပေးသည်။ ထိုဟော်မုန်းကကျောက်ကပ်အားရေကိုစုပ်ယူနိုင်အောင် ပြုပေးသည်။ အဆိုပါ အဖုမှစ၍ ထွက်လာသော ဟော်မုန်းနည်းလျှင်ရေငတ်ဆီးလွန်ရောဂါကိုဖြစ်စေ၍ ထိုရောဂါစွဲကပ်လျှင်ကျောုက်ကပ်မှဆီးအမြောက်အမြား စီးထွက် လာလေသည်။ အင်ဒိုကရင်းဂလင်းများအပြင် အခြားအင်္ဂါများမှလည်း အရေးကြီးသောဟော်မုန်းများကိုစစ် ထွက်ပေးကြသေးသည်။ အူ၏ကျိချွဲမြှေးမှ ဆီကရီတင် ဖြစ်ပေါ်စေရာ ထိုပစ္စည်းက ပန်ကရိအရည် စီးခြင်းကိုတိုးပွားစေသည်။ အခြားအူများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဟော်မုန်းမှာ ကောလီဆစ္စတိုကင်ဖြစ်၍ ယင်းက သည်းခြေအိတ်ကို ကျုံ့စေသည်။ အင်တာရိုဂက်စထရုန်းကမူ အစာကြေခြင်းကို နှေးကွေး စေသည်။ အစာအိမ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဟော်မုန်းတစ်မျိုးမှာ ဂတ်စတြင်ဖြစ်၍ ထိုဟော်မုန်းကအက်စစ် ကိုစစ်ထွက်စေသည်။ ဆင်ပသင်ကဲ့သို့သော ဓာတ်ပစ္စည်းများလည်းဖြစ်ပေါ်သေးရာ ယင်းတို့က သွေးတိုးခြင်းကိုပြုပြင်ပေးလေသည်။ ထိုပစ္စည်းများသည်လည်း ဟော်မုန်းများဖြစ်သည်ဟုအဆိုပြု ထားချက်များရှိလေသည်။ တိရစ္ဆာန်များကသာယခုကဲ့သို့ဟော်မုန်းများကို ထုတ်ပေးကြသည်မဟုတ်၊ အပင်များကလည်း ဟော်မုန်းများကို ထုတ်ပေးကြသေးသည်။ အော့ဆင်ခေါ် ကြီးထွားမှု ဟော်မုန်းများသည်အပင်၏ထိပ်ဘက်တွင်ဖြစ်ပေါ်ကြလေသည်။ ထိုဟော်မုန်းကြောင့်အပင်သည်မြေကြီးနှင့်ဝေးရာ အလင်းဘက်ဆီသို့ ကြီးထွား၍ သွားကြလေသည်။ ထိုဟော်မုန်းများက အမြစ်သစ်များကိုပါ ဖြစ်စေရုံမက အချို့အဖူး မျိုးဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုလည်း တားဆီးပေးသေးသည်။ နွေကူးရာသီများ သစ်ပင်များတွင် အသားတိုးဖြစ် လေ့ရှိခြင်းကိုအုပ်ထိမ်ပေးသောအခြားအော့ဆင်များလည်းရှိ သေးသည်။ ဝတ်မှုန်အတွင်းရှိအော့ဆင် တစ်မျိုးကအသီးကိုစ၍ ဖြစ်ပေါ်စေပုံရသည်။ ဝတ်မှုန်အစားအော့ဆင်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့်ဝတ်မှုန်မရှိဘဲ အသီးသီးနိုင်လေသည်။ အနာတရဖြစ်နေသောနေရာပေါ်တွင် တစ်ရှူးအသစ် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အနာတရဟော်မုန်းခေါ်အပင်ဟော်မုန်းတစ်မျိုးက အားပေးသည်ကိုတွေ့ရလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == အကိုးအကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟော်မုန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဇီဝကမ္မဗေဒ]] 5pj941xc2wa81to333x7oakjy4g6v5a 0 15520 1053140 770220 2026-09-15T06:54:07Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053140 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # အဖျောက်မြို့ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော ပိဋကတ် ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] s675rpg0zjqlqj71okzh3xk2ij8yezs 1053141 1053140 2026-09-15T06:56:44Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053141 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးခရိုင်၊ အဖျောက်မြို့၊ ဝေနေယျသုခ ပြည်လုံးကျက်သရေ လောကမာန်အောင် ဘုရားကြီး၊ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော ပိဋကတ်ကျောက်စာရုံ ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] prpsgjiebiz4baefiqtahiuxvd99l3z 1053142 1053141 2026-09-15T07:00:04Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053142 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးခရိုင်၊ အဖျောက်မြို့၊ ဝေနေယျသုခ ပြည်လုံးကျက်သရေ လောကမာန်အောင် ဘုရားကြီး၊ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော (မင်းတုန်းမင်း အောက် ၉ ချပ် လျှော့ ထားသော) ပိဋကတ်ကျောက်စာရုံ (ဦးပွကြီး ဒေါ်မမ ကောင်းမှု) ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] m00d195uh3rsjg59w60i3fc1nf15bzn 1053143 1053142 2026-09-15T07:00:57Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053143 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးခရိုင်၊ အဖျောက်မြို့၊ ဝေနေယျသုခ ပြည်လုံးကျက်သရေ လောကမာန်အောင် ဘုရားကြီး၊ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော (မင်းတုန်းမင်း အောက် ၉ ချပ် လျှော့ ထားသော) ပိဋကတ်ကျောက်စာရုံ ၅ ရုံ (ဦးပွကြီး ဒေါ်မမ ကောင်းမှု) ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] fwaqg6cswssia9isu2tsqrz970tjs8g 1053147 1053143 2026-09-15T07:15:42Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053147 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ ရွှေမြင်မိဘုရား ကျောက်စာတိုက် (ဦး ဒေါ် ကောင်းမှု) # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးခရိုင်၊ အဖျောက်မြို့၊ ဝေနေယျသုခ ပြည်လုံးကျက်သရေ လောကမာန်အောင် ဘုရားကြီး၊ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော (မင်းတုန်းမင်း အောက် ၉ ချပ် လျှော့ ထားသော) ပိဋကတ်ကျောက်စာရုံ ၅ ရုံ (ဦးပွကြီး ဒေါ်မမ ကောင်းမှု) ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] 4hi8tcuolypdyy3hrmc4ka4645ay4qj 1053148 1053147 2026-09-15T07:16:31Z ~2026-39963-61 145736 /* နောက်တိုးများ */ 1053148 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:UNESCO plaque, Kuthodaw Inscription Shrines, Kuthodaw Pagoda, Mandalay, Myanmar - 20141206.JPG|thumb|250px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ]] [[File:Mandalay kuthodaw.jpg|thumb|250px|ကျောက်စာများ ထားရှိရာ ကျောက်စာဂူများ]] ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး လူ့ယဉ်ကျေးမှု အရှည်ကြာဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ် ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ အာရှနိုင်ငံထဲက မြန်မာပြည်မှာပဲ တည်ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်..…" စာအုပ်တစ်အုပ် ကြီးလိုက်တာဆိုရင် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးတာကို မြင်ဖူးပါသလဲလို့မေးရင် ဒီက ကျွန်မတို့ မိတ်ဆွေတွေဖြင့် ဘယ်လိုဖြေကြမယ် မသိဘူး။ ကျွန်မတွေ့ဖူးတဲ့ စာအုပ်ကြီးကဖြင့် ကြီးလိုက်သမှ သူ့စာတစ်ရွက်တစ်ရွက်ဟာ အနံ ၃ ပေခွဲ အလျှား ၅ ပေရှိပြီး စာတစ်ရွက်ရဲ့ထုက ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ ရှိတာမို့ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက် ၇၃၀ ကို ထပ်မထားနိုင်ဘူး။ ထပ်ထားလိုက်ရင် အထပ် ၂၀ ရှိတဲ့ မိုးထိတိုက်တစ်လုံးလောက် မြင့်နေမှာမို့ မြေဧက ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်း တဲ့ လေးထောင့်စပ်စပ် မြေကွက်ကြီးထဲမှာ တစ်ရွက်စီ စိုက်ထူထားရပါတယ်..။ စာရွက်ကြီး ကြီးတာကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ ဒီလောက်ကြီးတဲ့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဧရာမစာလုံးကြီးတွေနဲ့ စာတွေကျဲကျဲ ရေးထားတာမျိုးလားမေးရင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစာရွက် ၇၃၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၀ ပေါ်မှာ ရှိတဲ့စာတွေကို စာအုပ်ရိုက်လိုက်တော့ ဂရိတ်ပရိုင်မာစာလုံးနဲ့ ရွိုင်ရယ်ရှစ်ချိုးဆိုဒ် စက္ကူပေါ်မှာ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်ရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီးပေါင်း ၃၈ အုပ် ထွက်ရှိပြီး ဒီစာတွေကို တစ်ချိန်က သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နေ့မနား၊ ညမနား၊ အသံမစဲ အလဲနဲ့ ရွတ်ဖတ်တဲ့အခါ ၅ လနဲ့ ၃ ရက်ကြာမှ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ဖူးပါတယ်..။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက် တစ်နေ့ ၈ နာရီ မနားတမ်း နေ့တိုင်းမှန်မှန် ဖတ်သွားနိုင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် ၁ နှစ်နဲ့ ၃ လလောက် ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အမာ ပြောတာ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ဘယ်မလဲ ဒီစာအုပ်ကြီးဆိုတာက၊ တကယ်ပဲဆိုရင်ဖြင့် ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး ဖြစ်နေမှာပေါ့လို့ မေးချင်ကောင်း မေးချင်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးလာရင် ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံး စာအုပ်ကြီးပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီး ရှိတဲ့နေရာကတော့ လူဦးရေအများဆုံး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းအရှည်ဆုံးဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဧရာမကျောက်ရုပ်ကြီးတွေ ပိရမစ်ခေါ်တဲ့ကျောက်သင်္ချိုင်းဂူကြီးတွေရှိတဲ့ အီဂျစ်ပြည်မှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်မဏ္ဍပ်ကျောက်အားကစားဗိမာန်ကြီးတွေရှိတဲ့ ရောမတိုင်းမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးဟာ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာပဲ ရှိတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်က ဒီမန္တလေးမြို့မှာပဲ ရှိပါတယ်လို့ ဖြေပါရစေ။ မန္တလေးတောင်ခြေက "မဟာလောကမာရဇိန်" လို့ ဘွဲ့တပ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးထဲမှာ ဒီကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီးရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ငယ်ငယ်က ဒီစာအုပ်ကြီးရဲ့ စာရွက်တွေကြားထဲ တူတူပုန်းတမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ စာရွက်ကြီးတွေ စိုက်ထားတဲ့ ကျောက်စာဂူကြီးတွေကို လှည့်ပတ်ပြေးရင်း ပြေးတမ်းလိုက်တမ်းလည်း ကစားဖူးတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးလာတော့ ဓမ္မရတနာ ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ စာရွက်ကြီးတွေရဲ့ထိပ်မှာ ဖယောင်းတိုင်တစ်တိုင်စီထွန်းပြီးတော့လည်း မီးပူဇော်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီထက်ကြီးပြန်တော့ ဒီ ဒီစာအုပ်ကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲသထက် ခိုင်မြဲပါစေတော့ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ စာရွက်ကျောက်ဖျာတွေ စိုက်ထူထားတဲ့ ဂူရဲ့ အခြေပတ်လည်ကို ကျောက်သေးရိုက်အင်္ဂတေကိုင်တဲ့ အလှူကိုလည်း တတ်အားသမျှ လှူခဲ့ဖူးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီးလောင်မြိုက်တော့ မန္တလေးမြို့က တချို့ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေဟာ အဝေးကျေးရွာတွေထိအောင် မပြေးနိုင်ရှာကြဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန် ဘုရားတွေကိုတော့ဖြင့် စစ်ရူးတွေက သက်သက်မဲ့ ဗုန်းကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုတန်ရာဘူးဆိုပြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲက ဒီကျောက်စာဂူကြီးတွေထဲလာပြီး စစ်ဘေး စစ်ရန်က ခိုကိုးနေလိုက်ကြတာ စစ်တစ်ခေတ်လုံး သုံးနှစ်ကျော်ကျော်ကြီး ကြာတယ်။ စစ်ကြီးပြီးတောင်မှ နေစရာ အိုးအိမ်မထူထောင်နိုင်သေးသူတွေက ဆက်လက်ခိုကိုးနေလို့ ဘုရားလူကြီးတွေက ဘုရားအတွင်း သန့်ရှင်းရေးအတွက် မနည်းကြီးမေတ္တာရပ်ခံပြီး ဖယ်ရှားခိုင်းခဲ့ရတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ ကမ္ဘာ့အလေးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးဟာ အခုအနှစ် ၁၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် အဆွေးအမြည့် အပျက်အစီး မရှိသေးဘူး။ အကောင်းပကတိအတိုင်း ရှိပါတယ်။ ဒီကမ္ဘာ ဘယ်အရပ် ဘယ်ဒေသ ဘယ်သူ့ကမဆို ဗုဒ္ဓရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ချင်တယ်၊ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင်ဖြင့် လာခဲ့ပါ၊ ဘယ်သူ့ကိုမဆို အချိန်မရွေး တိုက်ခွင့်၊ ဖတ်ခွင့်၊ ကြည့်ခွင့်၊ ကူးခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သူ့အလိုဆိုရင်ဖြင့် ပိဋကတ်တိုက်ရဲ့ တံခါးတောက် ပတ်ထားဖို့မလိုတဲ့ ဒီစာအုပ်ကြီးပါ။ သူက စာအုပ်သာဆိုရတယ် သူများငှားသွားပြီး ပြန်မပေးမှာလည်း မစိုးရဘူး။ ဆွဲဆုတ်ယူထားလိုက်မလားလို့လည်း မပူရဘူး။ ဘယ်သူယူသွားမှန်းမသိလို့ စာအုပ်ပျောက်သွားတာမျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အထားမှားလို့ ရှာမတွေ့မယ့် စာအုပ်မျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲဟာကိုး။ ပြီးတော့ ခိုင်လိုက်မယ့် အမျိုးကလည်း ဆိုးရွားယုတ်မာတဲ့ နယ်ချဲ့စစ်မျိုးရဲ့ ဘေးဒဏ်သာ မခံရဘူးဆိုရင် နောင်ကို နှစ်တွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး အကောင်းပကတိအတိုင်း တည်တံ့ခိုင်မြဲနေဦးမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ကြီးကို လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကြီးက သူ့စာအုပ်ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့လိမ့်မယ်လို့တောင် မျှော်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမျှော်မှန်းချက်က များလွန်းတယ်လို့လည်း မပြောသာပေဘူး။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ စာတွေ ရေးသားခဲ့တာက စက္ကူပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ပေရွက်ပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ သားရေတို့ ဝါးတို့ အရိုးတို့ စတဲ့ပစ္စည်း တွေပေါ်မှာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အလွန်မာကျောတဲ့ ကျောက်ဖျာကျောက်ပြားကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပေသကိုး..။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၀၀၀) ကျော်က ကျောက်စာတွေ ကနေ့ထက်ထိ ဖတ်လို့ရနေသေးတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီကျောက်စာတွေဟာ နေထဲလေထဲ မြေထဲရေထဲမှာ အဖုံးအကာမရှိ ထားပစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတွေပါ။ ကျောက်စာရဲ့သဘောက ထိမိခိုက်မိရင် ကွာမယ်ကွဲမယ် ပဲ့မယ်။ ဒီလိုမဟုတ်လို့တော့ ဆွေးတတ်တာမှ မဟုတ်ဘဲ။ အဲဒီတော့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို အုတ်ဂူတစ်ခုနဲ့ မိုးလုံလေလုံထားတဲ့ ကျောက်ဖျာကြီး အလျှားအနံ ၅ ပေ ၄ ပေခွဲကို မြေဝင်တစ်ပေကျော်နဲ့ စိုက်ထားပြီး အထူ ၆ လက်မရှိတဲ့ဟာကြီးတွေ ဘယ်မှာ တော်တော်နဲ့ ပျက်စီးလိမ့်မတုံး။ ဒီစာအုပ်ကြီးမှာ ဘာတွေရေးထားသလဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးအပြင် နေတ္တိကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာနဲ့ ပေဋကောပဒေသကို ပါဠိဘာသာ မြန်မာအက္ခရာ စာလုံးဝိုင်းနဲ့ ရေးထွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်ရှင်== ဒီစာအုပ်ကြီးဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်ကတော့ မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဖြစ်တဲ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးပါ။ မင်းတုန်းမင်းဟာ (၁၂၁၄) ခု (၁၈၅၂ခု) မှာ နန်းတက်တယ်။ ဘုရင်ဖြစ်လို့ ၈ နှစ်အကြာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြာကြီး တည်တံ့ထွန်းလင်းစေချင်တဲ့အတွက် "ရှေးက ဘယ်မင်းမှ မလှူဖူးတဲ့ အလှူမျိုး" ကို လှူမယ်ဆိုပြီး ဒီအလှူကို ဦးစီးလှူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးမြို့ကို တည်တော့မယ်ဆိုတော့ မြို့သစ်မှာ တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချပြီး တည်ဆောက်ရမယ့် အဆောက်အအုံ ၇ ခု သတ်မှတ်ပါတယ်။ "မြို့၊ ကျုံး၊ စေတီ၊ သိင်္ဂိလျှံမောင်း၊ သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ၊ ရွှေစာအမြတ်၊ ပိဋကတ်တိုက်၊ သမိုက်မြဲမြံ၊ ခုနစ်တန်ကို၊ ဆော်ဖန်အောင်မြည် တပြိုင်တည်က" ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားအတိုင်း ၁။ နန်းမြို့ကြီး.. ၂။ ကျုံး၊ ၃။ မဟာလောက မာရဇိန်စေတီတော်၊ ၄။ ပဌာန်းဟော ရွှေသိမ်၊ ၅။ [[အတုမရှိကျောင်း]]၊ ၆။ သုဓမ္မာဇရပ်၊ ၇။ ပိဋကတ်တိုက်တော်တို့ကို ၁၂၂၁ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့မှာ ပထမဆုံး တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ရိုက်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက မဟာလောကမာရဇိန်ဘွဲ့ချီတဲ့ ကုသိုလ်တော် စေတီကြီးရဲ့ မဟာရံတံတိုင်း သုံးထပ် အတွင်းမှာ ဒီပိဋကတ်တော် ကျောက်စာတွေကို စိုက်ထူထားခဲ့ပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရှင်ဘုရင်တွေ တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကြီးတွေ အများအပြား ရှိခဲ့တဲ့ အထဲမှာ မင်းကွန်းဘက်က မြသိန်းတန်စေတီတော်ဟာ ရှုမငြီးအောင် အခင်းအကျင်းနဲ့တကွ အတည် အလုပ်မှာ လှပကောင်းမွန်သလို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားနဲ့ ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အနေအထား အခင်းအကျင်းကလည်း မြင်ရသူတိုင်း ကြည်နူးချမ်းမြေ့မှုနဲ့ ကြည်ကြည်ညိုညို သဒ္ဓါစိတ်ပေါက်ရတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ပိုင်းတည်းကိုသာ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရတော့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပေမယ့် တိုင်းတစ်ပါးမင်း အင်္ဂလိပ် ပြင်သစ်စတဲ့ အစိုးရတွေ ခန့်ညားလေးစားရတဲ့ မင်းလည်းဖြစ်တယ်။ တိုင်းသူပြည်သား လူအများက ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းကို အများဆုံး ခံရတဲ့ မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘုရင်ကြီးဟာ ဒီအလှူကို ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်အပြင် နိုင်ငံရေး အမြော်အမြင်လည်းပါရှိလို့လှူတာလည်း ယုံကြည်မိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး အုပ်စိုးနေချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းထားပြီးဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့သမား ဗြိတိသျှက "မြန်မာရှင်ဘုရင်ဆိုတာ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်တယ်၊ မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံဟာ ညံ့ဖျင်းလွန်းတယ်" စတဲ့ ဝါဒမှိုင်းတွေ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် လှိုင်လှိုင်ကြီး တိုက်နေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီလို အချိန်အခါမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက အမျိုးဘာသာ သာသနာကို ပြန့်ပွားစည်ပင်အောင် တို့ အချင်းချင်းကသာ လုပ်တော့မပေါ့။ မိစ္ဆာအယူရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ လက်အောက်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်နိုင်မှာတုံး ဆိုတာကို မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားတွေ သိစေချင်မှာ အမှန်ပါ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ် မြန်မာတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိနေအောင်သာသနာပြုမင်းတစ်ပါးအနေနဲ့ ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာ၊ အဲဒါပြီးတော့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ တင်တာ၊ တခြားရေတွက် ကုန်နိုင်ခမန်းမရှိတဲ့အလှူအမျိုးမျိုးတွေ ပေးလှူတာနဲ့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးဟာ ပဒေသရာဇ်ရှင်ဘုရင်ဆိုပေမယ့် တိုင်းသူပြည်သားအားကို ယုံကြည်ချစ်ခင်တဲ့ ဘုရင်၊ တနည်းပြောရရင် ပြည်သူ့အားကိုယုံတဲ့ဘုရင်၊ သူ့ကို ပြည်သူက ကောင်းကောင်းထောက်ခံတယ်လို့သိတဲ့ ဘုရင်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နန်းသက် ၁၄ နှစ်အရမှာ ပေါ်ပေါက်တဲ့ သူပုန်မှုကြီးဟာ အလွန်ကြီး အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှုကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလိုက်ပုံဟာ သူ့ခေတ်နဲ့သူ အင်မတန်အမြော်အမြင် ကြီးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ မှာ သူ့သားတော် မြင်းကွန်းမင်းသားနဲ့ တူတော် ပတိမ်းမင်းသားတို့က အလစ်မှာ လူသူအပြည့်အစုံနဲ့ ဘုရင်ကြီးနဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးကိုသတ်ပြီး ထီးနန်းလုယူဖို့ စံနန်းတော်ကို တစ်ခါတည်းဝင်စီးပြီး လုပ်ကြံဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီမှာ ဗြိတိသျှကို ခံချမယ့်မင်းသားလို့ ပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားတဲ့၊ မင်းတရားကြီး အားကိုးအားထားပြုတဲ့ ညီတော်ကနောင်မင်းသား အိမ်ရှေ့မင်း အသတ်ခံရတယ်။ အခြားမူးမတ်များနဲ့ မင်းညီမင်းသားတွေလည်း အတော်များများ အသတ်ခံလိုက်ရတယ်။ ဘုရင်ကြီးတောင်မှ စည်းရုံးရေးကောင်းလွန်းလို့ ရန်သူ့ဓားဖျားမှာ အသက်ပါမသွားတာဖြစ်တယ်။ မြင်းကွန်းမင်းသားတို့လူစုက ဘုရင်ဒီအပေါက်က ထွက်ပြေးလာရင် ဒီဓားနဲ့ လုပ်ကြံဟဲ့လို့ ပိုက်ကြီးဆိုတဲ့ ဘက်တော်သားတစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ထွက်ပြေးလာတန်ရာတဲ့အပေါက်က အစောင့် ခိုင်းထားပြီးသား။ မင်းတရားကြီးကလည်း သူပုန်များတွက်တဲ့အတိုင်းပဲ ပိုက်ကြီး ဓားကိုင်စောင့်တဲ့ အပေါက်က ထွက်လာခဲ့တယ်။ မင်းတရားကြီး ဒီလိုထွက်လာလို့ ပိုက်ကြီးက ဓားနဲ့ ခုတ်လိုက်မယ့်အလုပ်မှာ မင်းတရားကြီးက "ဟဲ့.. နင် ငပိုက်မဟုတ်လား"လို့ နှုတ်ဆက်လိုက်တော့ ငပိုက်လည်း အံ့အားကြီးသင့်သွားပြီး မခုတ်ဝံ့ မခုတ်ရက် ဖြစ်ရုံမက ဓားပစ်ချပြီး "ကျွန်တော်မျိုး အချီတော်ဆက်ပြီး လွတ်ရာပို့ပါရစေဘုရား".လို့ လျှောက်ပြီး ဘေးကင်းရာသို့ သူ့ကျောနဲ့ပိုး ပြေးပို့ရတော့သတဲ့။ ဒါကြောင့် အသက်ဘေးက လွတ်သွားတာဖြစ်တယ်။ ဒီသူပုန်မှုကြီးကို မင်းတုန်းမင်းကြီး ၂ လကြာ နှိမ်နှင်းယူရပါတယ်။ အဲဒီပုန်ကန်မှုကြီး ပြီးပြေတဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘယ်မင်းမှ မပြုဖူးသေးတဲ့ 'အဘယဒါန'.ဆိုတာကိုပြုပြီး သူပုန်ဘက်ပါသူတွေအားလုံးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအမှုကြီးအပြီးမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကြေညာချက်က…."၁၂၂၈ ခုနှစ် သားတော် မြင်းကွန်းသား၊ တူတော် ပတိမ်းသားတို့ ခြားနားရိုင်းပြစဉ်အခါ နှစ်ကြောင်းနှစ်ပ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ပါဝင်သူအပေါင်းတို့ကို အရေးတော် ပြီးပြေကာလ ကျွန်တော်မျိုး ပြည်သူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် ငါ၏ ကျေးဇူးတော်ကို ချေပလိုခြင်းအားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်မဟုတ်၊ ရုတ်ခြည်း ရှောင်တခင် အထင်မှားယွင်းသဖြင့် ပါမိပါရာ ပါဝင်ကြခြင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် သူပုန်ဘက်ပါသူ ကြံစည်ပေါင်းသင်း ခြားနားခုခံရာပါသူဟူ၍ စွဲမှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း မရှိစေရ။ ကျွန်တော်မျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ပါဝင်မိသူတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ နှောင့်နှေးကြောင့်ကြမဲ့ ဧမြချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြစေ…." လို့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် သူယုံကြည်မှု၊ တိုင်းသူပြည်သားအပေါ် သူယုံကြည်သက်ညှာမှု သိပ်ကြီးမားတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားစေတဲ့ အမိန့်ပါ။ နယ်ချဲ့သမား တအားတက်စေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို သတိကြီးကြီးနဲ့ ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုရမှာပေါ့။ အဲဒီ မင်းတုန်းမင်းကြီးက သူ့နန်းသက် ၈ နှစ်အရမှာ အထက်ထက်ကမင်းတွေ ဘယ်မင်းမှ မလှူခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ် တစ်ခုကို ပြုမယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်တော် သုံးပုံစလုံးကို ကျောက်ပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်ပြားပေါ်ကစာအဖြစ်နဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားခဲ့လို့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အခိုင်ဆုံးစာအုပ်ကြီး ကျွန်မတို့ မြန်မာပြည်မှာ ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပုံ== မင်းတုန်းမင်းကြီးက ဘုရားနှုတ်ကပါဌ်တော်တွေကို ကမ္ဘာတည်တာနဲ့အမျှ မပျောက်မပျက် တည်ရှိနေအောင်၊ သာသနာ ပတဲ့အချိန်ထိ တည်စေဖို့ ကျောက်ပေါ်မှာရေးထိုးထားခဲ့ချင်တာဆိုတော့ ပိဋကတ်တော် ကျောက်စာဟာ အမှား အယွင်းကင်းတဲ့မူ ဖြစ်ရမယ်။ ကင်းအောင်လည်း လူ့လုံ့လ လူ့အစွမ်းနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာကို အားလုံး လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်တွေနဲ့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါက ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတွေကို ကြီးမားလှတဲ့စေတနာ ပြည့်ဝတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စင်စင်ကြယ်ကြယ် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကာလများစွာ တည်ထွန်းရစ်စေချင်တယ်ဆိုတာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပကတူးကဆန္ဒပဲ။ ဒါကြောင့် သူမင်းအဖြစ်ကိုရောက်လို့ ၄ နှစ်ပဲ ရှိသေးတယ်၊ မန္တလေးမြို့ကို မတည်ရသေးဘူး၊ ဘုရားဟောကြားတော်မူတဲ့ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဆိုတဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံဟာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် ထပ်ကာထပ်ကာ လက်နဲ့ရေးကူးလာခဲ့ကြတာမို့ ကူးပါများတော့ မှားတာတွေ ပါရှိနေလိမ့်မယ်၊ သူတတ်နိုင်သလောက် မတိမ်းမယိမ်း မှန်ကန်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်လိုတယ်ဆိုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ၁၂၁၈ ခုနှစ်မှာ အသစ်တဖန် ရွှေရေး၊မင်ရေး၊ကညစ်ရေး သုံးမျိုးသုံးစားနဲ့ 'ပေထက်အက္ခရာတင်တယ်' လို့ခေါ်တဲ့ ပေပေါ်မှာ ရေးကူးတာတွေ လုပ်စေပါတယ်။ ဒီလိုမတင်ခင် အမှန်ကန်ဆုံးဖြစ်အောင် 'သာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး' လို့ခေါ်တဲ့ သာသနာပိုင် အမှူးပြုတဲ့ တံဆိပ်ရ ပိဋကတ်မ ဆရာတော် (၄) ပါး၊ စာကြည့်ဆရာတော် (၃၀)၊ စာတည်းဆရာတော် (၅၀)၊ ပရိယတ်တတ်တဲ့ သံဃာ (၅၀) တို့က ရေးကူးမယ့်စာတွေ မှန်မမှန် စေ့စပ်သေချာစွာစစ်ဆေးကြည့်ကြတယ်။ မှန်ကန်ပြီဆိုမှ ပိဋကတ်တိုက်စိုး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ တိုက်စောင့်၊ အကြပ်၊ အစုရေး၊ ပိဋကတ်ရေး စတဲ့ အမှုထမ်း (၁၀၀) ကျော်က ကညစ်နဲ့ စုတ်နဲ့ ရေးကြတယ်။ ဒီလိုရေးနေခိုက်မှာ အမြဲမပြတ် ကြပ်မတ်ပြင်ဆင်ကြည့်ရှု့ဖို့ ၁။ ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်.. ၂၊ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်..၃။ ဆီးဘန်းနီ ဆရာတော်တို့က တာဝန်ယူကြပြန်တယ်။ ရေးပြီးတဲ့အခါ သူတို့ခေတ်က စာအရေးကောင်းတဲ့ လူတွေဖြစ်တဲ့ လွတ်စာရေး ရုံးစာရေးတို့က ဒီဃ၊ ရဿ၊ ဣဝဏ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ အကျအန၊ မူပျက်မူပို၊ အကျအပေါက် အမှားအယွင်း မရှိစေရအောင် တည်းဖြတ်စေပါသတဲ့.။ ကညစ်တို့ စုတ်တို့ကိုကိုင်ပြီး စာကို လက်နဲ့ကူရေးတဲ့အခါ ရေးချထည့်ရမှာ မထည့်မိ၊ မထည့်ရမှာ ထည့်မိတတ်တယ်။ လုံးကြီးတင်နဲ့ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်လည်းမှားရေးတတ်တယ်။ သိရီလို့ရေးရမှာကို သီရိလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ တစ်ချောင်းငင်နဲ့ နှစ်ချောင်းငင် မှားရေးတတ်တယ်။ ပုရိသ ရေးရမှာကို ပူရိသလို့ ရေးတာမျိုးပေါ့။ သေးသေးတင်ထည့်ဖို့ မေ့တတ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်တာကိုး။ ဒါကြောင့် လွှတ်စာရေးတွေကိုထပ်ပြီး အစစ်ခိုင်းရတာဖြစ်တယ်။ အဲဒါပြီးမှ တံဆိပ်တော်ရ စာတည်းဆရာတော်၊ စာကြည့်ဆရာတော်တွေက တည်းကြ ကြည့်ကြပြန်တယ်။ ပေစာရေးတယ်ဆိုတာ အဲဒီခေတ်က ရေးခ ပေ ၁ အင်္ဂါကို ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ၁ ပြားရသတဲ့။ ၁ အင်္ဂါဆိုတာ ၁၂ ချပ်၊ က ကာ ကိ ကီ ကံ ကား အထိပေါ့။ စာမျက်နှာ ၂၄ မျက်နှာ၊ တစ်မျက်နှာမှာ ပျမ်းမျှ စာ ၈ ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ၁ အင်္ဂါမှာ စာ ၁၉၂ ကြောင်းလောက် ရှိပါတယ်။ စာရေးကောင်းသူတိုင်း တစ်နေ့ကို ၁ အင်္ဂါ မပြီးဘူး။ စာကို ငုံမိတဲ့သူမှ ပြီးတယ်။ ဥပမာ ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆိုတာကို ရှေးသရောအခါမှာ တစ်ခါလှမ်းကြည့်.. ဗာရာဏသီ တစ်ခါကြည့် ပြည်၌ တစ်ခါကြည့်နေရင် အရေးနှေးတာပဲ။ ပြီးတော့ ပေရေးမှာ စာမှားရေးမိရင် ရေးမိတဲ့ အမှားစာလုံးရဲ့ အလယ်မှာ ဗိန္ဒုဆိုတဲ့ အပြောက်ကလေး ကညစ်နဲ့ ထိုးဖောက်ပစ်ထားခဲ့ရတယ်။ အပြောက်ပါတဲ့စာလုံးကို ဖတ်တဲ့သူက စာမှားမို့ ထည့်မဖတ်တော့ဘူး။ စာတစ်မျက်နှာမှာ ၃ ကြိမ်တော့ အမှားခံတယ်။ ၄ ကြိမ်အထိ မှားနေရင် ရေးလက်စကိုရပ်၊ ပေသစ်ယူပြီး အစကနေ အသစ်ပြန်ရေးပေးရတယ်။ ရှေးက ဓမ္မဒါနပြုချင်ရင် ဘုန်းကြီးကို ဒကာက ဝတ္ထုလှူတယ်၊ ဘုန်းကြီးက "စာရေးဟတ္ထကံ" ခေါ်တဲ့ ပေစာရေးသမားကို ကျောင်းခေါ်ပြီး ၁ အင်္ဂါ တစ်ကျပ်နှုန်းနဲ့ အရေးငှားပေးပြီး ပူဇော်စေပါတယ်။ လွှတ်စာရေးတွေ စစ်ပြီးတဲ့စာကို တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်တွေက တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီးတည်းသေးတယ်၊ ကြည့်သေးတယ်၊ ပြီးမှ အဆုံးသတ်လက်ခံတယ်။ အဲဒီ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေး ပိဋကတ်သုံးပုံ စာထုပ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၊ စာအင်္ဂါ နှစ်သောင်းကျော်ကို ရေးထိုးပြီး ၆ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အမရပူရ ပိဋကတ်တိုက်တော်ကနေပြီး မန္တလေးတောင်ခြေက ပိဋကတ်တိုက်တော်မှာ ဒီစာထုပ်တွေကို ပြောင်းရွှေ့ထားရှိပါတယ်။ (ပိဋကတ်တိုက်တော်ဟာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမြောက်ဘက် မန္တလေးတောင်ခြေမှာ ရှိခဲ့တယ်။ အခုနေရာသာ ကျန်တော့တယ်။) ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးသုံးမျိုးနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်းရေးတင်ပြီးတဲ့နောက် ၄ နှစ်အကြာမှာ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ဖို့၊ ကျောက်ဖျာကြီးတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းဖို့ ဆန္ဒဖြစ်ပြန်တယ်။ ဒါကြောင့် စကျင်တောင်က ကျောက်ပြားတွေကို နန်းတော်ထဲ သယ်ခဲ့ပြီး အရင်က သန့်စင်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ဖျာထက်မှာ ရေးထိုးစေပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဆရာတော် သံဃာတော်တွေဘက်က ကြပ်မတ်ရတာက- ၁။ တောင်ဆောင်တော်မိဘုရားဆရာ ၂။ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးဆရာ ၃။ စီးတော် မြင်းဝန်တိုက် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်ဘက်ကတော့- ၁။ အတွင်းဝန် ခန်းပတ်မြို့စားကြီး မဟာသီရိဥဇနာ ၂။ အတွင်းဝန် ယောမြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ၃။ သံတော်ဆင့် ခင်မမင်းဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူခေါ် ပိဋကတ်တော်အုပ်ဦးယံ ၄။ သံတော်ဆင့် နေမျိုးရာဇစည်သူ ၅။ အမိန့်တော်ရေး မင်းထင်ဇေယျသူ ၆။ အသုံးစာရေး နေမျိုးသိရိကျော်သူတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းစေတဲ့အခါ- *ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၁၁၁ ချပ် *အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၂၀၈ ချပ် *နိကာယ် ၅ ကျမ်း၊ သုတ် ၃ ကျမ်း ပါဠိတော်က ချပ်ရေ ၄၁၀ ချပ် စုစုပေါင်း ၇၂၉ ချပ် ထွက်လာပါတယ်။ ဒီကျောက်စာတွေကို ကူသိုလ်တော် ဘုရားကြီးရဲ့ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၄၂ ချပ်၊ ဒုတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၁၆၈ ချပ်၊ တတိယ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းမှာ ၅၁၉ ချပ်၊ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို သီဟိုဠ် စွယ်တော်ကြုတ်ပုံ အုတ်ပြာသာဒ် တစ်ခုစီအတွင်းမှာ မြေဝင်တစ်တောင်ထားပြီး အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားစေပါတယ်။ ပထမ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းက အင်္ဂါထောင့်မှာတော့ ပိဋကတ်တော်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တဲ့အကြောင်း သံပိုင်းမော်ကွန်းနိဂုံး ကျောက်စာကြီးတစ်ချပ်ရေးထိုးစိုက်ထူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာပေါင်း ၇၃၀ ပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါတဲ့ နောက်တိုးကျောက်စာ ၃ ချပ်လည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ပထမတံတိုင်းအတွင်း တနင်္ဂနွေထောင့်မှာပါ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူသွားခဲ့တဲ့ အလှူတော်တွေက ကုန်ငွေတွေကို စာရင်းတင်ပြီး ငွေသင့်ပေါင်း ၂၂ ကုဋေနဲ့ ၆ သန်းဖိုးမျှ ရှိတယ်လို့ တင်ပြတဲ့ အလှူတော်စာရင်းကျောက်စာ ၃ ချပ် ဂူကြီး ၂ ဂူအတွင်းမှာ စိုက်ထူထားတာပါ။ ဒီကျောက်စာတွေကတော့ ကြေးမြင်မိဘုရားကြီးက တိုက်တွန်းလို့ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ကရေးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်ကမှ စိုက်ထူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြပုံများ== မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူဒါန်းထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေဟာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း (၁၀၄) နှစ်.. (စာတမ်းဖတ်ချိန် ၁၉၇၂) ကြာမြင့်ခဲ့ပါပြီ။ ဒီလိုကြာမြင့်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ နောက်သားနောက်လူတွေက မင်းတုန်းမင်းကြီး လှူထားခဲ့တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေက အင်မတန် အခိုင်အမာ ပုံစံမျိုးပဲ၊ ပျက်စီးယိုယွင်းမှာ စိုးရိမ်စရာ မရှိဘူးလို့ အောက်မေ့ပြီး အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ မထားကြပါဘူး။ မိမိတို့ တတ်အားသမျှ ဂေါပကအဖွဲ့များဖွဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မပြတ်တမ်း ဆက်ပြီး စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်စဉ်က ထွင်းပြီးသား စာလုံးအချိုင့်ထဲမှာ ရွှေမင်များထပ်ပြီး ရေးစေတာမို့ သလင်းကျောက်ဖြူပြားတွေပေါ်က ရွှေစာလုံးတွေအဖြစ်နဲ့ ဖတ်ကြရပါတယ်။ ဒီရွှေစာလုံးများဟာ နှစ်အတန်ကြာတော့ ပွန်းတယ်၊ ပါးတယ်ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလို့ သားတော်သီပေါမင်း ထီးနန်းဆက်ခံတဲ့အခါ သီပေါမင်းက ပထမဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ထပ်စေပါတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်နဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွှေမင်ရေးထပ်ခြင်းပါပဲ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး လှူခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တစ်ရပ်ကို သားရှင်ဘုရင်က ဆက်လက်လှူဒါန်းတာမျိုးမို့ မထူးဆန်းလှဘူးလို့ ပြောချင်လည်းပြောပါ။ နို့ပေမယ့် သီပေါဘုရင်လက်ထက်မှာ မြန်မာတွေ သူ့ကျွန်ဖြစ်ရလို့ မြန်မာမင်းဆက် လုံးဝကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ တိုင်းသူပြည်သားတွေကလည်း ဖြစ်တဲ့နည်းနဲ့ ကျောက်စာတော်တွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကြ ပုံကတော့ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအဖြစ်မျိုး ရှိမယ် မထင်ဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံမို့ ဒီလို လုပ်ကြတယ် ထင်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅ ခု (၁၂၄၇)ခုနှစ်မှာ မြန်မာဘုရင်ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့သမားက "ကြက်ကလေး ငှက်ကလေးကို ဖမ်းသလို" ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ကျွန်လုပ် အုပ်ချုပ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မန္တလေးနန်းမြို့ရိုးထဲမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ မြန်မာမင်းမှုထမ်းတွေ အားလုံးကို မြို့ပြင်အထွက်ခိုင်းပါတယ်။ တစ်အိမ်ထောင်ကို ငွေ ၁၅ိ ပြောင်းရွှေ့စရိတ် ပေးသတဲ့လေ..။ ဒီအထဲ ဘယ်သူမှ မနေရအောင် နှင်ပြီးတဲ့နောက် သူတို့တပ်တွေ တစ်ခါတည်း တပ်စွဲချရပ် နေကြတယ်။ ပြီးတော့ မန္တလေးမြို့အတွက် အချက်အချာကျတဲ့ မန္တလေးတောင်ခြေတစ်ဝိုက်မှာလည်း နယ်ချဲ့ စစ်တပ်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ချထားလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်တွေဖြစ်တဲ့ မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီး၊ သုဓမ္မာဇရပ်တန်း စတဲ့နေရာတွေမှာစစ်တပ်တွေနဲ့ တင်းကျမ်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပြည်သိမ်းတပ်တွေ နေရာယူတပ်စွဲ ချရပ်ထားတဲ့ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေအတွင်း ဗူဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကို လုံးဝ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်မပြုဘူး။ တပ်တွေစွဲထားတာက တစ်နှစ်လည်းမဟုတ် နှစ်နှစ်လည်း မဟုတ်တဲ့အပြင် နယ်ချဲ့စစ်တပ်များကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကြရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို ပြည်သူတွေက သိကြတဲ့ အခါ စိတ်လက်မချမ်းမသာ ဖြစ်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၅ နှစ်အကြာ ရန်ကုန်မြို့က ပါလာတဲ့ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်းက ဦးဆောင်ပြီး ဝိတိုရိယ ဘုရင်မရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေမှာ တိုင်းသူပြည်သားများ ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေရဲ့အတွင်းမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ပျက်စီးကုန်တာတွေကို ပြုပြင်ခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုကြစို့.. လို့ နန်းမြို့တွင်းက ထွက်ခွာလာကြရတဲ့ မင်းမှုထမ်းဟောင်းတွေနဲ့ တိုင်ပင်စည်းရုံးပါတယ်။ နယ်ချဲ့အစိုးရဆီက အခွင့်အမိန့်ရတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူတဲ့ပွဲ ကိုယ့်ဘုရင် ပါတော်မူပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် (၁၈၉၀) ခုမှာ ကျင်းပရတယ်။ ဒီပွဲကို ဘုရား ပရဝဏ်ပတ်လည်မှာ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ဘူး။ အတုမရှိကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ မှန်ကျောင်းရဲ့ ကြားက ကွက်လပ်ကြီးမှာ ကျင်းပရတယ်။ စစ်တပ်တွေက ရှိနေသေးတော့ လူတွေက ကြောက်နေသေးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီပွဲပြီးတဲ့အခါ ဘုရားထဲကို ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့်ရကြလို့ ဘုရားကို သေသေချာချာ စစ်ဆေးကြည့်ရှု့တော့ မြင်မကောင်းအောင် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီး အဖိုးတန် ပစ္စည်းမှန်သမျှ စစ်တွေက ခိုးဝှက်ယူငင်သွားတာကို ကြေကွဲဖွယ် တွေ့ကြရတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးလှူတဲ့ ကုသိုလ်ထဲမှာ အမွန်မြတ်ဆုံးတစ်ခုလို့ ယူဆပုံရတာကြောင့် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြားတွေလည်း အများကြီး တပ်ဆင်လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရားပါ။ ဒါပေမယ့် ရွှေငွေကျောက်သံပတ္တမြား မဆိုထားနဲ့ ကျောက်စာဂူတွေပေါ်က ထီးအထွဋ်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတောင် ချမ်းသာမပေးဘူး။ စစ်တွေက ယူတယ်။ ဖျက်ဆီးလိုက်ပုံကလည်း နတ်စောင်းတန်းစောင့်တဲ့ ကျောက်ဘီလူးတောင် ခေါင်း ဖြုတ်ပစ်ခဲ့ကြသတဲ့။ ခြင်္သေ့ရုပ်က ကျောက်လက်သည်းမကျန် ခွာယူသတဲ့။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို တို့ တတ်အားသလောက် ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြင်ဆင်မယ်ဆိုပြီး လူတွေ စုဝေးကြ စိုင်းပြင်းကြတယ်။ ဒီလို စိုင်းပြင်းတဲ့အခါ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ဆွေမျိုးအဆက်အနွယ် တစ်စုံတစ်ယောက် ကျန်ရှိရစ်ခဲ့ရင် ဒီဆွေမျိုး များက ပြုပြင်မယ်ဆိုရင် သူတို့မှာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရှိပေတယ်။ သူတို့ မပြုပြင်နိုင်ဘူး သူတစ်ထူးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုမှ တစ်ခြားလူတွေက ကုသိုလ်ဟောင်းကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုပြီး ဆရာတော် သံဃာတော်များအပါအဝင် မင်းတရားကြီးရဲ့ အနွယ်တော်များနဲ့ မူးကြီးမတ်ရာများကိုပါ ဖိတ်ကြားတိုင်ပင်ကြပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အတုမရှိ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါများဖြစ်ကြတဲ့ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်း၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား (ဆာစောမောင်)၊ မြေလတ်ဝန်၊ တောင် ၁၅၀ ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီး စတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကပါ သဘောကြိုက်ညီပြီး ကုသိုလ်တော်က အပျက်အစီးတွေကို ပြည်သူ့အားနဲ့ ပြင်ဆင်ကြ ဖို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ စင်စစ်တော့ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေနဲ့ မတတ်နိုင်တာမို့ အားလုံး ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်းပြီး ကိုယ်နိုင်သလောက် တာဝန်ယူကြတဲ့နည်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ၆ နှစ်အကြာမှာ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းတဲ့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ကတော့- မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအောင်ပန်း၊ အရပ်လူကြီး ဦးဘ၊ ဦးချမ်းငြိမ်း၊ ဦးအိုင်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဝ၊ အကွက်လူကြီး ဦးခက်၊ ဦးနု၊ ဦးထွန်းပေါ်၊ ဦးမွှန်း၊ ဦးပို၊ ဘုရားဒကာ ဦးဆိုင်း၊ ဘုရားဒကာ ဦးရာကျော်၊ ဘုရားဒကာ၊ ဘုရားဒကာ ဦးပြောင်း၊ ဘုရားဒကာဦးထုံး တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာတွေ ဝင်ခွင့်ရလို့ ဘာတွေများ ပျက်စီးကုန်သလဲလို့ ကြည့်တဲ့အခါ စေတီကြီးလည်း တစ်ဆူလုံး ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးနေတယ်။ စေတီတော် ခြေရင်းမှာခင်းထားတဲ့ အီတာလျှံကျောက်ပြား၊ ဖန်မြေ မှန်မြေတွေဟာလည်း အားလုံး ခွာယူထားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တယ်။ အလွန်အဖိုးထိုက်တန်တဲ့ ထီးတော်လည်း မြေကိုချထားပြီး တန်ဖိုးရှိတာဟူသမျှ ဖြုတ်ယူထားလို့ သံထီးရိုးချည်း ပျက်စီးကျန်ရစ်တယ်။ သီပေါမင်းလှူထားတဲ့ စန္ဒီထီးတို့ ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်တို့စတဲ့ ပစ္စည်းအဖိုးတန် မှန်သမျှလည်း တစ်ခုမှ မကျန်ရစ်တော့တာကို တွေ့ကြရတယ်။ အပျက်အစီး စာရင်းကောက်တဲ့အခါ ကုသိုလ်တော်စေတီမှာ တင်လှူထားတဲ့ ထီးတော်ကချည်း ထီးတော်မှာ တပ်ဆင်တဲ့ပတ္တမြားကျောက်နီကြီး အဖိုးမဖြတ်နိုင်တာတစ်လုံး၊ ရွှေ ၁ဝိ သားနဲ့ စိန် အလုံး (၅၀) စီထားတဲ့ ငှက်မြတ်နား တစ်ခု၊ ချရားသီးတစ်လုံးမှာ ရွှေ ၁၀ ကျပ် သား၊ ပတ္တမြားကျောက်နီတစ်လုံး၊ နဝရတ် (၄၅) လုံးစီ စီထားတဲ့ ချရားသီး (၂၇) လုံး၊ ငွေတပိဿာနဲ့လုပ်တဲ့ ဆည်းလည်း (၁၅) လုံး၊ သံထီးပေါ်မှာ ကွပ်တဲ့ ဘော်က ပိဿာ ၂၅၀၊ ချတဲ့ ရွှေအချိန်က ၂၅ ပိဿာ၊ ဘုရားလုံးပတ်မှာ ချထားတဲ့ ရွှေ ၃၅ ပိဿာ၊ အီတာလျှံမှန်အုတ် (၁၅၀၀၀)၊ အဖိုး ၂ သိန်းကျော်တန် စိန်ထီးဖြူ၊ အဖိုး တစ်သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာဥက္ကဋ္ဌ်၊ အဖိုး ၃ သိန်းကျော်တန် ဗြဟ္မာ့တန်ဆာနဲ့ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါး၊ ဖန်မီးပဒေသာကြီးတွေ၊ စေတီရံသံထီး၊ ကြာသွတ်ပန်းအိုးက သံပန်းခိုင်တွေ၊ မုခ်တံခါးကြီး ၁၂ ခုက နတ်ရုပ် ပန်းဖူးပန်းနွယ် ပန်းပုထည်တွေ ပျောက်ပျက်နေတာ တွေ့ကြရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ရဲ့ မဟာတံတိုင်းအပြင်ဘက်မှာ အနောက်ဘက်က အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၁ ခု၊ တောင်ဘက်က ၁၁ ခု၊ မြောက်ဘက်က ၁၂ ခု၊ စုစုပေါင်း ၃၄ ခု ဆောက်လုပ်ထားကြရမှာလည်း အုတ်ဇရပ်ကြီး ၁၃ ဆောင်က လုံးလုံး ပျက်စီးနေပြီး ၁၉ ဆောင်က တစ်ဝက်တစ်ပျက် ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဒီဇရပ်တွေကို ဖြို၊ အုတ်တွေကိုယူပြီး လမ်းခင်းထားတာ။ စန္ဒာမုနိဘုရား တောင်ဘက်က လားတပ်ထဲမှာ အခုထက်ထိ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ကျောက်ဖျာကြီးတွေရဲ့ ထိပ်နဲ့ဘေးမှာချထားတဲ့ရွှေနဲ့ စာလုံးတွေမှာ ရေးထားတဲ့ ရွှေတွေအားလုံး ပွန်းကုန် ပျောက်ကုန်တဲ့အပြင် ဂူရဲ့ အထွဋ်မှာထားတဲ့ သံထီးတွေမှာ ဆွဲထားတဲ့ ကြေးဆည်းလည်းတွေလည်း တစ်လုံးမှ မရှိတော့ဘူး။ ထီးတစ်ခုမှာ ဆည်းလည်း ၉ လုံးစီမို့ ဆည်းလည်းပေါင်း (၆၅၇၀) ပျောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံး မြင်မကောင်းဖြစ်နေတဲ့ စေတီတော်ရဲ့ ချရားသီးကအစ မြေအထိလုံးပတ်ကို အင်္ဂတေ များ စကိုင်ကြရတယ်။ ဒီအလှူဟာ ဘုရင်က မဟုတ်ဘဲ တိုင်းသူပြည်သားအနေနဲ့ စလှူတဲ့ အလှူလို့ ခေါ်ရမှာပေါ့။ ဘုရား လုံးပတ်တော် အင်္ဂတေထပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ညောင်ရွှေစော်ဘွားနဲ့ တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးတို့က ငွေ ၃၀၀ ကျပ် လှူပါတယ်။ အဲဒါပြီးတော့ ကျောက်စာဂူတွေမှာ အထွဋ်ပြန်တင်ဖို့ စဉ်းစားတယ်။ ဒီတစ်ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားကို ဗမာဘုရင်စေလွတ်လို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်က ရောက်သွားခဲ့ဖူးတဲ့ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက မဇ္ဈိမဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတွေမှာ သံထီးမတင်ဘဲ အဓွန့်ရှည်တဲ့ ကျောက်ထီးကို အထွဋ်တင်ကြတာများ တွေ့ဖူးခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဂူတွေမှာလည်း ပျက်လွယ်တဲ့ သံထီးမတင်ဘဲ ကျောက်ထီးတင်ဖို့ ကောင်းတယ်လို့ အကြံပေးသတဲ့။ အများက နှစ်ခြိုက် ကြိုက်ညီကြလို့ ၁၂၅၄ ခုနှစ် (၁၈၉၂) ခုမှာ- *မင်းမိဘုရား သမီးတော်များက ကျောက်ထီး ၁၅၅ ခု *မှူးမတ်များက ၅၈ ခု *ရှမ်းစော်ဘွားများနဲ့ မြို့စား ရွာစားတွေက ၁၀၂ ခု *အထက်အောက် အရပ်သားကုသိုလ်ရှင်တွေက ၄၁၄ ခု စုစုပေါင်း ၇၂၉ခု တင်လှူကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျောက်ထီးတစ်ခုကို ငွေ ၁၀ ကျပ် လှူရတယ်။ ကုသိုလ်ရှင်ရဲ့ ကမ္ဗည်းရေးခက ၂ ပဲ ကျသင့်ပါသတဲ့။ ကျောက်ထီး အထွဋ်တင်ရင်းနဲ့ မှေးမှိန်ပျက်ပြားနေတဲ့ ရွှေမင်များနေရာမှာ မင်နက်နဲ့ စာတွေကိုလိုက်ထပ်တဲ့ ကုသိုလ်များလည်း ပြုကြပါတယ်။ မင်နက်ထပ်လိုက်တော့ သလင်း ကျောက်ဖြူပေါ်မှာ ရွှေတဝင်းဝင်းနဲ့ တင့်တယ်တာမျိုး မတင့်တယ်တော့ပေမယ့် ဖတ်တဲ့သူအဖို့ အလွန်ကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ၁၂၅၄ ခုတုန်းက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင်တယ်၊ မင်ထပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ရှင်တွေရဲ့ ကမ္ဗည်းတွေ အခုထက်ထိ ကျောက်စာဂူတချို့ထဲမှာ တွေ့နေရပါတယ်။ ဒီကမ္ဗည်း တွေကို ထုံးသုတ်ပြီး ဖုံးမပစ်လိုက်ဖို့ လိုပါမယ်။ ဆင်ဖြူမရှင် အရှင်မိဘုရားခေါင်ကြီး သမီးတော် ထိပ်စုကြီးဘုရားက ကျောက်ထီးအထွဋ်တင် မင်ထပ်တယ်။ တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးက၊ သိန္ဒီမြို့စားက စတဲ့ ကမ္ဗည်းတွေရှိပါတယ်။ မင်ထပ်ခကကျောက်စာကြီးတစ်ချပ် ကျောရော ဝမ်းပါ ၅ိ ပါတဲ့။ ကျောက်ထီးတင်သလိုပဲ သဘောကျစရာ ကုသိုလ်တစ်ခုကိုလည်း တောင် (၁၅၀) ဗိုလ်၊ မိုးဗြဲစစ်ကဲတော်ကြီးက ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့ ကျောက်စာဂူတန်းတွေရဲ့ကြားမှာ အေးမြတဲ့အရိပ်အာဝါသများ ရှိစေဖို့အတွက် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးလှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ အရိပ်အာဝါသရမယ့် သစ်ပင်များ စိုက်ပါရစေလို့ တောင်တော်ဆရာတော် ဦးမာလာရဲ့ ဝန်ဆောင် ပုခန်းသမုတိဆရာတော် ဦးနန္ဒကို လျှောက်တော့ ဆရာတော်က ဘာပင်များ စိုက်မလဲလို့ မေးပါသတဲ့.။ ခရေပင်ပါဘုရားလို့ လျှောက်တော့ "အရိပ်လည်းရ ဘုရားကိုလည်း ပန်းလှူပြီး ဖြစ်တယ်" လို့ အမိန့်ရှိတာနဲ့ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာဂူတွေကြားမှာ သစ်ပင် များ စိုက်ပါတယ်။ ဂူတွေက အလွန်လှလှပပ စံနစ်ကောင်းကောင်း အထားအသိုကောင်းကောင်းနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လေတော့ သစ်ပင်များကိုလည်း စံနစ်နဲ့ စိုက်မယ်ဆိုပြီး မယ်ဇယ်ပင်နဲ့ ခရေပင်ချည်း အုတ်ဂူကြားက ကွက်လပ်မှာ အကွာအဝေးညီညီ တန်းစီပြီး စိုက်ပျိုးပါတယ်။ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ပိုက်ဆံ ၅ မူးပေးပြီး စိုက်ခိုင်းတယ်။ ဒီအပင်တွေ ရှင်သန်အောင် ဦးပေါ်ဆိုတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တစ်လ လခငွေ ၁ဝိ နဲ့ စပါး ၁၀ တင်းပေးပြီး ၄-၅ နှစ်ရေများထမ်းပြီး အလောင်းခိုင်းခဲ့တယ်။ ကနေ့ အနှစ် ၈၀ ကြာမြင့်တဲ့အချိန်မှာ ဒီခရေပင်တွေက အလွန်အေးမြတဲ့ အရိပ်အာဝါသကိုလည်း ပေးတယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ပျော်ပျော်ပါးပါး ခရေပန်း ကောက်စရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ထီးအထွဋ်ဟာ မူလ သံထီးအထွဋ်လို ကုက္ကားလေးတွေနဲ့ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနဲ့ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ မရှိပေမယ့် ကနေ့ထက်ထိ ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ဖြူဖြူစင်စင်နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာကြီး မြင်တွေ့ရပါတယ်။ မင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ စက္ကူနဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံတွေ မပေါ်မချင်း ဒီကိုပဲ အခိုင်မာဆုံး စာမူအဖြစ်နဲ့ လာရောက်ကူးယူတိုက်ဆိုင် နေကြရတာဖြစ်လေတော့ အလွယ်တကူ ဖတ်လို့ရဖို့က သိပ်အရေးကြီးတယ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေက အောက်မေ့ကြတယ်။ ဒါကြောင့်- *၁။ သီပေါမင်းက ရွှေရေးတစ်ကြိမ် *၂။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်မှာ အနွယ်တော်တွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၃။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှာ သူဌေးဆာဦးဘိုးသာနဲ့ ပြည်သူတွေက မင်ရေးတစ်ကြိမ် *၄။ ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ့ငွေနဲ့ တစ်ကြိမ် *၅။ ၁၂၈၂ ခုနှစ်မှာ ဘုံအလှူ တစ်ကြိမ် *၆။ ၁၃၁၁ ခုက ၁၃၁၅ ခုအတွင်းမှာ ဘုံအလှူတစ်ကြိမ် *၇။ ၁၃၃၀ ခုနှစ်ကစပြီး အခုထိ မင်ထပ်ဆဲတစ်ကြိမ် အကြိမ်ပေါင်း ၇ ကြိမ် ထပ်ပြီးပါပြီ။ ===စာလုံးပေါ်ရေးထပ်တဲ့မင်က ဘာမင်တဲ့တုံး။ === တရုပ်မင်တောင့် ရေဖျော်သလားလို့ စုံစမ်းတဲ့အခါ မြန်မာ့နည်းနဲ့ ဖျော်စပ်တဲ့ မြန်မာ့မင်လို့ပဲ သိရပါတယ်။ ဖျော်နည်းက မန္တလေး ကွမ်းခြံရပ်က ကျောက်စလင်းမျက်မှန်တိုက် ဆရာထီဆီက ချိပ်ကို တစ်ပိဿာ ၁ဝိ ဈေးနဲ့ ဝယ်ပါသတဲ့၊ ချိပ်အစိတ်သားကို ရေသုံးပိဿာနဲ့ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျို၊ ရေနံမှိုင်းခံ၊ ကောက်ရိုးပြာရည်နဲ့ရော၊ ပြီးရင် ချိပ်ရည်နဲ့ မေပြီးသုံးတဲ့ မင်နက်ပါတဲ့။ ဒါဟာ စိန်တုံးဆရာတော်ရဲ့ မင်စပ်နည်းပဲလို့ ပြောပါတယ်။ ၁၂၅၄ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၅ ကျပ်၊ ၁၃၅၁ ခုနှစ်က ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၁၂ ကျပ်၊ အခု ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို မင်ထပ်ခ ၂၅ ကျပ် ပေးရပါတယ်။ မင်ထပ်သမားဟာ မတ်တပ်လည်း လုပ်ရတယ်။ ဒူးထောက်လည်း ရေးရတယ်။ ထိုင်လို့လည်း ရေးရတယ်။ အောက်ဆုံးစာကြောင်းတွေကျတော့ ဂူထဲဝမ်းလျားမှောက်ပြီး ရေးထပ်ပေးရတာပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ် (၁၉၁၂-၁၃) ခုမှာ အုတ်အင်္ဂတေ စေတီတော်တွေကို ရန်ကုန်မြို့က စပါးပွဲစား သူဌေး ဆာဘိုးသာက လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းဒါယကာခံပြီး ငွေ (၄၀၀၀၀ ကျပ်) ကုန် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပါတယ်။ ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ တောင်ဘက်မုခ်က ၂၂ ခန်းရှိတဲ့ သံစောင်းတန်းကို ဦးခန္တီက ကြီးမှူးဆောက်လုပ်တယ်။ ကုန်ငွေ (၂၀၀၀၀)။ တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ အနောက်ဘက်စောင်းတန်း ၁၁ ခန်းကို ငွေ (၈၈၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဦးခန္တီက ဆောက်ပြန်တယ်။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်မှာ ဆာဦးသာက သွပ်မိုး ကျွန်းစောင်းတန်း ငွေ (၂၀၀၀ ကျပ်) ကုန် လှူပြန်တယ်။ ၁၂၈၉ ခုနှစ်မှာဆာဘိုးသာက စေတီ ကြီး အရှေ့ဘက်မှာ ကျွန်းတန်ဆောင်းကြီး ပျက်စီးလို့ အုတ်အာရုံခံကြီး ငွေ (၈၅၀၀ ကျပ်) အကုန်ခံပြီး ဆောက်တယ်။ ဒိနောက် နယ်ချဲ့တပ်တွေ ဖျက်ဆီးသွားလို့ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေရစ်တဲ့ မဟာရံတံတိုင်းက သစ်သားပန်းပု တံခါး တွေ မရှိတော့လို့ အပြင်ဘက်ဆုံး တံတိုင်းမှာ မန္တလေး ပိဋကတ်တော်ကျောက်စာအသင်းက ၁၂၇၅ ခုနှစ်မှာ တောင်မုခ် သံတံခါး၊ မင်းသားကြီး ဖိုးစိန်က ပွဲကရင်း ထည့်တဲ့ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်၊ ပိဋကတ် ကျောက်စာအသင်းက ငွေ ၃၀၀ ကျပ်နဲ့ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ အနောက်မုခ်က သံတံခါးကို လှူဒါန်းကြတယ်။ မြောက်မုခ်နဲ့ အရှေ့မုခ်က သံတံခါးကိုတော့ ၁၂၉၄ ခုနှစ်ကျမှ မင်းတုန်းမင်း ကြီးရဲ့ သားတော်၊ သမီးတော်၊ မြေးတော်တွေက လှူဒါန်းကြတယ်။ ၁၂၇၆ ခုနှစ်မှာ စေတီတော်ကြီး ဝန်းကျင်ကို သံဝရံတာ (၁၀၈) ခန်းတိတိ ဦးခန္တီက ကြီးမှူး ကာရံတယ်။ ဟိုတုန်းက ကုန်ငွေ (၁၀၈၀၀ ကျပ်) ဖြစ်သတဲ့။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကုသိုလ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကျောက်စာဂူတွေရဲ့ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေ ပေါက်နေတာကို ရှင်းပေးမှ ဖြစ်မယ်။ ဒါတွေက တစ်နေ့ကျရင် ဂူတွေကို ဖျက်ဆီးလာလိမ့်မယ်။ ဂူခြေရင်းကို ကျောက်သေးရိုက်ပြီး အင်္ဂတေ ကိုင်ပေးမှ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး ပြည်သူတွေက တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းပေးဖို့ လူထု သတင်းစာကနေ နှိုးဆော်ခိုင်းတာနဲ့ နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရဖူးတယ်။ ကျောက်သေးရိုက် အင်္ဂတေ ခင်းကြတဲ့ ပြည်သူ့အလှူဟာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ဂူအားလုံးအတွက် ပြည့်စုံသွားခဲ့တယ်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို ရွှေပြား၊ ငွေပြား၊ ကျောက်ပြားနဲ့ ပေရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးထိုးတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ဓလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် [[ပိဋကတ်သုံးပုံ]]စလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ရေးတင်တာကတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး ပထမဆုံးပါပဲ။ တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ရေးတင်တဲ့ ဒီဓလေ့ ဘယ်လောက်အထိစောစောတွေ့ရဖူးသလဲဆိုရင် "အေဒီ ၆ရာစု မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုဒ္ဓဘာသာ စရောက်ကတည်းကပဲ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ ရွှေရေး ပိဋကတ်တွေ သရေခေတ္တရာပြည်မြို့နားမှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်က ပထမဆုံး တွေ့ရဖူးတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ကျောက်စာဝန် (Emil Forchammer) တွေ့တာဖြစ်တယ်။ တွေ့တဲ့နေရာက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနားက လယ်ပေါ်ရွာ မောင်ကန်ကုန်းမှာပါ။ ရေးထားတဲ့ စာက ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး တေလဂူကနေရီ ကဒမ္မ အက္ခရာနဲ့ပါ။ ၃ ကြောင်းရေး ရွှေပေ ၂ ချပ်မှာ ရေးတဲ့စာက ရှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်မယ့် ဥပတိဿပရိဗိုဇ်ကို အရှင် အဿဇိမထေရ်က ဟောတော်မူတဲ့ ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်လာ- "ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ" အစချီတဲ့ ဂါထာနဲ့ ဒိဃနိကာယ် ပါဠိတော်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်တွေထဲက ဗုဒ္ဓစကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပထမဆုံးနဲ့ အစောဆုံးတွေ့ရတဲ့ ရှေးအထောက်အထားပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် (၁၃၀၀-၁၄၀၀) ကပေါ့။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ပြားထက်မှာ ရေးထိုးသေးတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုကိုလည်း ၁၉၁၀-၁၁ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်က ဘောဘောကြီးဘုရားခြေရင်းမှာ သုံးပိုင်းကျိုးနေတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်အဖြစ်နဲ့ တွေ့ရပြန်တယ်။ ဒီကျောက်ပြားပေါ်မှာ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ထဲက ကောက်နှုတ်ချက်တွေ ရေးထားတယ်။ နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကျတော့ ပြည်မြို့ဟောင်းက ကုလားကန်ကုန်းရွာနားက တောင်သူ ဦးခင်ဘရဲ့ ကုန်းကမူကလေး တစ်ခုကိုတူးလိုက်တော့ ရွှေပေလွှာ အချပ် ၂၀ တောင် တွေ့ရပြန်တယ်။ ၁၈ ချပ်က သုံးကြောင်းရေး. တစ်ချပ်က ၄ ကြောင်း၊ တစ်ချပ်က ၂ ကြောင်းရေးထားတယ်။ ရေးတဲ့စာက ပထမ ရွှေပေမှာ "သိဒ္ဓမ်၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" အစချီတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို ကဒမ္ဗအက္ခရာနဲ့ ရေးထားပါတယ်။ ကျန်ရွှေပေချပ်တွေပေါ်မှာတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဒိဃနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆိုတဲ့ နိကာယ်၅ရပ်က ဗုဒ္ဓဝစနတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျွန်းတောကျေးရွာစုက ရွှေပေတစ်ချပ် တွေ့သေးတယ်။ ပိဋကတ်တော် ကောက်နှုတ်ချက်တွေပဲ ရေးထားတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ သရေခေတ္တရာ မြို့ရိုးတံခါးပေါက်နားက ကျောက်စာတိုင် ၂ တိုင် တွေ့လာတယ်။ ရွှေတံခါးမြို့ပေါက်နားကတွေ့တဲ့တိုင်မှာ မင်္ဂလသုတ်ဂါထာတွေ ထိုးထားတယ်။ ကုန်းရိုးရွာနားက မြို့ပေါက်မှာ တွေ့တဲ့တိုင်မှာ တော့ ရတနသုတ် ပါဠိတော်တွေ ရေးထားတယ်။ သရေခေတ္တရာမြို့တစ်ဝိုက်ကတွေ့တဲ့ ဒီရွှေပေ ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ သက္ကရာဇ်တောင် တစ်ခုမှ မပါဘူး။ ရေးထားတဲ့ အက္ခရာကို ကြည့်ပြီးတော့ပဲ ၅ ရာစု၊ ၆ ရာစု၊ ၇ ရာစု က ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဖြစ်တယ်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်တယ်။ ရောက်ကတည်းက ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေထက်၊ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တဲ့အလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီတွေ့ရှိချက်နဲ့ ကောက်ချက်ချရပါတယ်။ === ပုဂံ=== သက္ကရာဇ် ၉ ရာစုမှာ သရေခေတ္တရာ မှေးမှိန်ပြီး ပုဂံခေတ် ထွန်းကားလာတယ်။ ပုဂံခေတ်ရောက်တော့ အနော်ရထာမင်းက သထုံမင်းအဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်တဲ့ မွန်စာနဲ့ ပေရေး ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်ဖြူ ၃၂ စီးနဲ့ ပုဂံပင့်လာပြီး ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို မြန်မာ အက္ခရာနဲ့ ပေပေါ်မှာ အားလုံးရေးတင်ပါတယ်.။ မွန်ကနေ မြန်မာပြန်တဲ့ အခါ မွန်ပိဋကတ်ကိုချည်း စိတ်မချလို့ အနော်ရထာမင်းက သီဟိုဠ်ဘုရင့်ဆီ လူလွတ်စေပြီး သီဟိုဠ်ပိဋကတ်တစ်မူ ယူစေခဲ့၊ သီဟိုဠ်မူနဲ့လည်း တိုက်စေခဲ့ပြီးမှ ပြန်ရေးတာ ဖြစ်သတဲ့။ နောက်တော့ ပုဂံမှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပေပေါ်ရေးတာ အလွန်များပြားလာလို့ စာရေးတဲ့သူနဲ့ ပေသမားရယ်လို့ အလုပ်သမားနှစ်မျိုးရှိတဲ့အကြောင်း ပုဂံကျောက်စာတွေထဲမှာ 'စာရိယ်' တို့ 'ပိယ်သမာ' တို့ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေ ခဏခဏ တွေ့တာကို ထောက်လို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကစပြီး ပိဋကတ်တော်ကို ပေပေါ်ရေးတဲ့အလေ့ ထွန်းကားလာလိုက်တာ ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်အထိပဲ ဆိုပါစို့။ ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းတက်တယ်ဆိုရင် ပိဋကတ်တော်ကို ပေထက်ရေးပြီး ပူဇော်တာဟာ ပထမဆုံးလုပ်တဲ့ ဘုရင်သစ်ရဲ့ အလေ့တစ်ခုပါပဲ။ ရှေးက ပေမှာ ကညစ်ရေး မင်ရေး ၂ မျိုးပဲ ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၃၀၀ ကျော်က နန်းစံတဲ့ (၁၆၇၃) ခု ဝမ်းပဲအင်းစံမင်းလက်ထက်ရောက်တော့ ပေကို သစ်စေးသရိုးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေး ရွှေချတဲ့ ရွှေစာရေးနည်း ပေါ်လာလို့ ရွှေရေး၊ မင်ရေး၊ ကညစ်ရေးပေရယ်လို့ ပေသုံးမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲက ကောင်းနိုးရာရာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ပါဠိတော်ကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာမျိုးတော့ ရှိတယ်။ နို့ပေမယ့် ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံး အပြည့်အစုံကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်တာတော့ မင်းတုန်းမင်းကြီး လုပ်ဆောင်တာ ပထမဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ==နောက်တိုးများ== ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးကို သလင်းကျောက်ဖြူနဲ့ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ကျောက်စာဂူနဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ ကုသိုလ်ဟာ အလွန်ထူးမြတ်တယ်၊ အဓွန့်ရှည်လို့ တည်ထွန်းနိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းပြပြ ယုံကြည်ကြတာနဲ့ နောက်လူတွေက သဘောကျပြီး ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက်လိုက်ပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်လှူတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ကြတာ တော်တော်များများ ပေါ်လာတယ်။ # ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက ပိဋကတ်တော်ကိုသာမက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေကိုလည်း ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်သင့်တယ်လို့ ယူဆတာနဲ သာသနာပိုင် တောင်ခွင်ဆရာတော် အမှူးပြုတဲ့ ဆရာတော်များကို လျှောက်ထား ခွင့်ပန်တယ်။ ဆရာတော်များရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရတဲ့အခါ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာချပ် ၁၇၇၄ ချပ်ကို ကုသိုလ်တော်အနီးက စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းမှာ ၁၂၇၅ ခုနှစ်က စိုက်ထူစေခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကို အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်ကြီးရဲ့ သမီး ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းသမီး သုသီရိသင်္ခါဝတီက မင်းတရားကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တော်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေရှိရင် အိမ်ရှေ့ဘုရားရဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရားထဲမှာ အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ရှိဖို့ကောင်းပါတယ်လို့ အကြံပေး လျှောက်ထားတာလို့ သိရပါတယ်။ # မုံရွာက လယ်တီကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာတော့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရား ရေးသားခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်ပါ စာတွေကို ကျောက်စာရေးထွင်းပြီး စိုက်ထူလှူဒါန်းထားကြပါတယ်။ # ညောင်ရမ်းမှာတော့ မြို့မရွာက သူဌေးကုန်းဘုရား အနောက်ဘက်ဘေးမှာ သူဌေး ဦးဘိုးရုန်းက အဋ္ဌကထာတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး လှူထားပါတယ်။ # ရေနံချောင်းမှာတော့ ဦးသာကံဆိုတဲ့ အလှု့ဒကာက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကို စကျင်ကျောက်ပြားတွေပေါ်မှာ ရေးထွင်းပြီး ကျောက်စာတိုက်ကြီး ၅ တိုက်အပြည့် စိုက်ထူပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # မင်းကင်း # မိတ္ထီလာ ရွှေမြင်မိဘုရား ကျောက်စာတိုက် (ဦးလှိုင် ဒေါ်အိမ်ငြိမ့် ကောင်းမှု) # ဓနုဖြူ # မိုးကုတ်နဲ့ # ဟင်္သာတမှာလည်း ပိဋကတ်တွေကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူကြပါသေးတယ်။ ဟင်္သာတမှာတော့ ဟင်္သာတခရိုင် အဖျောက်၊ ဆကာကြီးရွာမှာ ဦးပွကြီးဆိုတဲ့ လူချမ်းသာတစ်ဦးက လှူထားခဲ့တာပါ။ မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲကလိုပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်များကို ကျောက်ပြား ၇၃၀ ကျော်မှာ ထွင်းထု လှူဒါန်းတာဖြစ်တယ်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ် (၁၉၃၄) က စထွင်းတယ်။ စစ်ကြီးပြီးမှ လုံးဝ အပြီးတတ်တယ်။ # မိတ္ထီလာခရိုင်ထဲက သဲတောသိမ်တော်မှာလည်း ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်စာထွင်းထုပြီး လှူထားတာ ရှိပါသေးတယ်။ # သထုံက ရွှေစာရံဘုရားမှာတော့ နိဿယနဲ့ အဋ္ဌကထာတွေကိုချည်း ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ထွင်းပြီး လှူဒါန်းထားပါတယ်။ # ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးခရိုင်၊ အဖျောက်မြို့၊ ဝေနေယျသုခ ပြည်လုံးကျက်သရေ လောကမာန်အောင် ဘုရားကြီး၊ ကျောက်စာအချပ်ရေ ၇၂၀ ရှိသော (မင်းတုန်းမင်း အောက် ၉ ချပ် လျှော့ ထားသော) ပိဋကတ်ကျောက်စာရုံ ၅ ရုံ (ဦးပွကြီး ဒေါ်မမ ကောင်းမှု) ==မိတ္ထီလာ ကျောက်စာတိုက်== မိတ္ထီလာမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်မှာရှိတဲ့ ရွှေမြင်မိ ဘုရား ပရဝဏ်ထဲမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံအဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပါဠိတွေကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး သားသမီး ၁၁ယောက်ရဲ့ မိဘ ဦးလှိုင်နဲ့ ဇနီး ဒေါ်အိမ်ငြိမ့်တို့က လှူဒါန်းထားပါတယ်။ ဒီအလှူကို ကျောက်တံခါးတောရစာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဏဝက တိုက်တွန်းလှုံဆော်တဲ့အတွက် လှူတယ်လို့ သိရတယ်။ ==ကျောက်အမျိုးအစား== မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်ပြားပေါ် စာရေးတာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီကျောက်စာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ ကိုယ့်ဒေသနဲ့ နီးတဲ့နေရာက ရတဲ့ကျောက်၊ ထုလို့ ထွင်းလို့ လွယ်တဲ့ ကျောက်နဲ့ပဲ စာထွင်းကြတာများတယ်။ ဒါကြောင့် ကျောက်စာတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် သဲကျောက်တို့ လိပ်သဲကျောက်တို့ ဆိုတာတွေနဲ့ ထုကြတယ်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာတွေဆိုရင် အများအားဖြင့် ကျောက်ဆည် ဝေဘူတောင်ကထွက်တဲ့ ကျောက်တွေနဲ့ ထုထာ များပါတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလို့ခေါ်တဲ့ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကျတော့ မတ္တရာနယ် စကျင်တောင်က ကျောက်ကို စသုံးလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ စကျင်ကျောက်ဟာ တကယ်တော့ ကျောက်စာထွင်းဖို့အတွက်ဆိုရင် မာအားကြီး တဲ့ ကျောက်မို့ စာထွင်းသမား မကြိုက်ဘူးပေါ့၊ နို့ပေမယ့် သူက အသားဖြူတယ်။ ဇြူသမှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူတယ်။ ပြီးတော့ ကောင်းတဲ့ကျောက်ဆိုရင်ဖြင့် အရည်ဝင်နေတာမို့ ကျောက်သလင်း ကျောက်စိမ်းဖြူအထိ အဆင့်မြင့်မြင့်မှာ ရှိပါတယ်။ စကျင်တောင်ဟာ မူလက ကျောက်ဖြူတောင်လို့ပဲ သိကြတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်မှာတော့ စကျင်တောင်က မိုးကုတ်ထွက် ပတ္တမြားနဲ့မခြား အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ကျောက်နီတွေ ရှာတွေ့လို့ ဘုရင်ကို လာဆက်ကြတာနဲ့ ပတ္တမြားတောင်တော်လို့ မင်းတရားကြီးက နာမည်ပြောင်းပြီး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ "ဒီတောင်ဟာ တောင်ထူးတောင်မြတ်ဖြစ်သတဲ့။ ဒီတောင်ကထွက်တဲ့ ဘူမိဥက္ကဋ္ဌ- ပဝရသေလာ ရတနာ ကျောက်သလင်းထက်မှာ ဘုရား နှုတ်ကပါဌ် ပိဋကတ်တော်များကို ထွင်းထုစေတယ်။ ကျောက်မှာ ၁။ အမျက်မဏိကျောက်မျိုး.. ၂။ ပါသာဏ ကျောက်မျိုးရယ်လို့ ၂ မျိုး၂ စား ရှိတဲ့အနက်က ပါသာဏကျောက်မျိုးကတော့ သူများရေးထိုးဖူးခဲ့လှပြီ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်တယ်။ ဒီစကျင်တောင်က အမျက်မဏိကျောက်မျိုးကတော့ ကျောက်သလင်းမျိုးမို့ အလွန်ခိုင်ခံ့တယ်" ဆိုပြီး ဒီ ကျောက်ဖြူပြားကို ရွေးချယ်ထုလုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ယုံကြည်ချက်ကတော့ ဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ဆိုတာ သာသနာ တည်သလောက်သာ တည်တယ်။ ဒိထက်ပိုပြီး အရှည်မတည်ဘူး။ ကဿဖဘုရားလက်ထက်က ဝက်တူးတဲ့ ကျောက်ဂူဟာ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်အထိ ကပ်တစ်ကပ်ကျော်ပြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲသတဲ့။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်တွေ ကို အပြည့်အစုံ အလွန်ခိုင်မယ့် ကျောက်ဖြာကြီးတွေပေါ်မှာ ထွင်းထုခဲ့မယ်။ ဒါတွေကဖြင့် "ဝိဝဋဋ္ဌာ၊ ကမ္ဘာကပ်ကြေ၊ မကြေဥဒါန်း၊ စာတန်းမော်ကွန်း၊ တည်ထွန်းပကတိ၊ ပဉ္စမကပ္ပဋ္ဌီတိ၊ တည်ရှိထင်ရှားရစ်စေခြင်းငှာ၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါး ပတ္တမြားမျိုးအပါ၊ သလင်းဘော်သား၊ ကျောက်ဖျာ ၇၂၉ ထက်၊ သေလက္ခရာ၊ ပိဋကတ် ဓမ္မခန္ဓာကို၊ သေချာစွာရေးထုရိုက်သွင်း၍ ရွှေမင်ဝင်းဝင်း ထည့်သွင်းတော်မူ…." မယ် (နိဗ္ဗနကထာ ကျူးရင့်စာ) လို့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မပျက်မစီး တည်ရှိတဲ့ ငုံး၊ သိမ်၊ ကျူ၊ လ၊ ကပ္ပဋ္ဌီတိလေးပါး မကစေရဘူး ဒီကျောက်စာတွေက ပဉ္စမမြောက်ကပ္ပဋ္ဌီတိ ဖြစ်ရမယ်လို့ အောက်မေ့ပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံ== စကျင်တောင်ဆိုတာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ မြောက်ဘက် အရှေ့ယွန်းယွန်း ၃၂ မိုင်အကွာမှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒီတောင်ကြီး ပေါ်က ကျောက်သားကောင်းတာ ချောတာတွေကို တူးဖော်ဖြတ်တောက်ပြီး ပထမကျောက်ဖျာကြီးတွေကို ကျောက်ပြား လောင်းတယ်။ ပုံကြမ်းဆတ်ရတယ်။ ပြီးရင်တောင်အောက်ချ၊ ရေတက်တဲ့အချိန်လှေပေါ်တင်၊ ကလမက်ချောင်းကနေပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကိုဝင်တဲ့ လှေတွေနဲ့ စုန်ခဲ့ပြီး မန္တလေးဆိပ်ကို အရောက်လာ၊ မန္တလေးဆိပ်ကမ်းကမှ နန်းတော်ထဲကို သွင်းပြီး ကျောက်ပြားတွေကို ပထမဆုံး ရွှေဘော်ထိုး ချောကြရတယ်။ ချောပြီဆိုတော့ ထွင်းလိုတဲ့စာကို ခဲနဲ့ ရေးကြရတယ်။ ရေးပြီးရင် မှန်မမှန် စာနဲ့တိုက်ကြရတယ်။ မှန်ပြီဆိုတဲ့အခါ လက်တတ်ကျောက်ဆတ်သမား ၅၀ ကျော်နဲ့ ထွင်းပါတယ်။ ထွင်း ပြီးရင် ထွင်းတဲ့စာများ မှန်မမှန် တစ်ကြိမ်စာတိုက်ပြန်တယ်။ မှန်ကန်တဲ့အခါ မင်နဲ့ လိုက်ထပ်ရပါတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ ပထမဆုံး ထွင်းမယ့်စာရေးတော့ ကျောရော ဝမ်းပါ ၂ မျက်နှာရေးတာမို့ လက်ရေးလည်း ကောင်းတယ် မြန်လည်းမြန်တယ်ဆို ၃ ရက်ကြာရေးရတယ်။ လက်ရေးကောင်းပေမယ့် နှေးတယ်ဆိုရင် ၅ ရက်ကြာရေးရတယ်။ ရေးပြီးလို့ စာတိုက်ပြီးပြီ မှန်ပြီ ထုတော့ဆိုရင် စာထုမြန်တဲ့လူဟာ တစ်နေ့ကို ၁၅ ကြောင်း၊ ၁၆ ကြောင်း ပြီးအောင်ထုနိုင်တယ်။ နှေးတဲ့လက်က တစ်နေ့ ၁၀ ကြောင်းပြီးပါတယ်။ စာတစ်မျက်နှာမှာ စာကြောင်းရေ ၈၀ ကနေ ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ထဲက မင်းတရားကြီး ကုသိုလ်ကျောက်ပြားတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းအနေအထားကို ကနေ့ ကျောက်ဆစ်လုပ်ငန်း နယ်မှာ ရှိနေကြတဲ့ ပညာသည်တွေကို မေးကြည့်တဲ့အခါ ကျောက်သားအနေနဲ့လည်း ကျောက်ဆင်းတု တော်များထုတဲ့ အဆင့်ရှိတဲ့ အသားကောင်းတဲ့ကျောက်သားပထမတန်းတွေ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတွေမှာ အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အများကြီးပါတယ်။ ကျောက်သားပွတဲ့ ညံ့တဲ့ကျောက်ချပ်က နည်းတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ကျောက်စာထုတဲ့ လက်ရာအနေနဲ့ကော ဘယ်လိုနေပါသလဲ၊ ထုကြရတာ မင်းမိန့်နဲ့မို့ လက်ရာဟာ တော်ရုံပဲ ရှိသလား ကောင်းသလားလို့ မေးတော့ လူမြင်ကွင်းမှာထားတဲ့ ကျောက်စာရဲ့ လက်ရာတွေက အကောင်းဆုံး၊ လူနဲ့ ဝေးရာ အပြင်တံတိုင်း ထဲကကျောက်စာတွေက တချို့လက်ရာ နည်းနည်းပါးပါး သီတာ ညံ့တာပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လက်ရာကောင်းတယ်ဆိုတာက ကျောက်ပြားကြီး မျက်နှာပြင် ညီနေတာရယ်၊ ထွင်းထားတဲ့စာလုံး အတိမ်အနက် ညီနေတာ၊ စာရဲ့ နှုတ်ခမ်း အကျဉ်းအကျယ် ညီတာကိုလက်ရာကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။ လက်ရာကောင်းမကောင်း သိချင်ရင် ဖယောင်းလုံးနဲ့ နှိပ်ကြည့်ရင် သိပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာတွေ ထွင်းတဲ့ အချိန်တုန်းကလည်း အဲဒီနည်းနဲ့ လက်ရာကို စစ်ခဲ့ပါသတဲ့။ စန္ဒာမုနိထဲက အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာတွေ ထုထားတဲ့ ကျောက်စာတွေကတော့ ကျောက်စားအနေနဲ့လည်း ကုသိုလ်တော်ကျောက်ပြားကို မမီဘူး၊ လက်ရာအနေနဲ့လည်းမမီဘူး။ တချို့လက်ရာတော်တော်ညံ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လယ်တီကျောက်စာကတော့ စာလုံးကြီးတယ် ကျဲတယ်။ ကျောက်ပြားပေါ်မှာ စာထွင်းတဲ့အခါ တကယ်လို့ မှားယွင်းပြီး ထု မိတယ်၊ စာကျနေရစ်တယ်ဆိုတာမျိုးရှိလို့ ပြင်ချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရသလဲဆိုတော့ မှားတဲ့နေရာ တစ်ဝိုက်ကို တံစဉ်းနဲ့ စာလုံးကုန်အောင် စားပစ်လိုက်ရတယ်။ တစ်လုံးမှားရင် တစ်ထွာလောက် စားပစ်လိုက်၊ ပြီးမှ အားလုံးအသစ်ပြန်ထု၊ ဒါမှ အမှားပြင်တာကို လူ့မျက်စိက မမြင်ဘဲ ရှိတယ်။ လက်ဖဝါးနဲ့ စမ်းမှသာ အဲဒီအနားတစ်ဝိုက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က နည်းနည်းနိမ့် တယ် ချိုင့်တယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ရပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ပိဋကတ်ကျောက်စာတွေကို ၁၂၂၂ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက် (၁၄-၁၀-၁၈၆၀) နေ့ကစပြီး နန်းတော်ထဲက ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှတဲ့ တန်ဆောင်းကြီးထဲမှာ စထုတယ်။ ၁၂၃၀ ကဆုန်လဆန်း ၁၄ ရက် (၄-၅-၁၈၆၈) မှာ အားလုံး ပြီးစီးပါတယ်။ ၇ နှစ် ၆ လနဲ့ ၁၄ ရက် ကြာပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်တာနဲ့ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာ အတူတူ မဟုတ်ပါဘူး၊ တခြားစီပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲက ၁၂၃၃ ခု တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် (၁၅-၄-၁၈၇၁) စနေနေ့ကစပြီး သံဃာတော်အပါး ၂၄၀၀ နဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဝိနည်းတော်ကစပြီး နေ့ညမစဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈယ်တာ အဲဒီနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၂-၉-၁၈၇၁) အင်္ဂါနေ့မှာ ပြီးတယ်။ ၅ လနဲ့ ၃ ရက် ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တာက ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ၃ နှစ်ကြာမှ ပြုလုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ==ကုသိုလ်တော်မူ== မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေဟာ စိုက်ထူပြီးလို့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ကြာရှိတဲ့အခါ ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် စက္ကူစာရွက်ပေါ်ကို ရောက်ရှိလာပြီး စာအုပ်ကြီးများအဖြစ်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကျောက်ထက်ကနေပြီး စက္ကူထက်ရောက်အောင် ဆောင်ကြဉ်းသူကတော့ ဟံသာဝတီ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် မစ္စတာ ပီ (ဖီးလစ်) အိပ်ချရစ်ပ်လေပါ။ ပိဋကတ်သုံးပုံစလုံးက ပါဠိတော်တွေကို ရွိုင်ရယ် ရှစ်ချိုးဆိုက်နဲ့ စာမျက်နှာ ၄၀၀ တစ်ဝိုက်မှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကြီး ၃၈ အုပ် ရိုက်နှိပ်ရပါတယ်။ မစ္စတာရစ်ပလေက ဒီပိဋကတ်တော်တွေကို ပထမဆုံး စက္ကူထက်မှာ အက္ခရာတင်မယ်၊ စက်တင်ပုံနှိပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတဲ့အခါ တချို့က ပိဋကတ်တော်မို့ လူတွေ မလေးမစား လုပ်ကုန်ရင် ငရဲကြီးမယ်၊ အဂါဝရဖြစ်မယ်ဆိုပြီး သဘောမတူဘူး၊ ကန့်ကွက်တယ်။ ဒါကြောင့် တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကို မေးမြန်း လျှောက်ထားအခွင့်ပန်တော့ သာသနာပိုင်က သဘောကြိုက်ညီလို့ ပုံနှိပ်ဝံ့တာပါ။ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ ဒီပိဋကတ်တော် ပါဠိကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မရိုက်နှိပ်ဘဲ စာပြင်ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်နဲ့ တည်းတိုက်တဲ့အပြင် နောက်ဆုံး ပရုကို မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ဘုရားထဲ စေလွှတ်ပြီး ကျောက်စာမူနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီးမှ ရိုက်နှိပ်ပါတယ်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်က စက်တင်တဲ့ အဲဒီပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေမှာ.. "မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်ထက် အက္ခရာမူတော်" ဆိုတဲ့စာတန်း စာအုပ်အဖုံးမှာ အသေအချာ ရိုက်နှိပ်ဖော်ပြတဲ့အပြင်၊ ဥပမာ စာအုပ်နာမည်က "ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်" ဆိုရင် အဲဒီစာခေါင်းဟာ ကျောက်ပြားကြီးပေါ်မှာရေးထိုးထားတဲ့ လက်ရေးအတိုင်း ကူးယူတဲ့ စာလုံးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက ကျောက်စာမူနဲ့ အယွင်းအတိမ်းမရှိရအောင် အထူးဂရုစိုက်ပုံတွေကို ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်တို့လို သူ့တိုက်မှာ စာပြင်ဆရာ လုပ်ခဲ့ဖူးသူတွေက ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောပါတယ်။ ဟံသာဝတီဟာ စာကိုတစ်လုံးချင်း ပေါင်းပြီး တိုက်တာမျိုးအထိ သေချာစေ့စပ် ဂနစွာ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ သူ့တိုက်ထွက် ပိဋကတ်စာအုပ်တွေကို ကြော်ငြာရာမှာလည်း " ဟံသာဝတီတိုက်ထွက် ပိဋကတ်တော်များတွင် ကျောက်စာမူတော်နှင့်မတူ တိမ်းပါးသော အက္ခရာတစ်လုံးကို ပြနိုင်ပါက ဆုငွေ ၅၀ ကျပ် ပေးပါမည်" လို့ ရဲရဲကြီး ကြော်ငြာရောင်းပါသေးတယ်။ ကျောက်စာမူကို တလေးတစား ဒီလို စက်တင်ပုံနှိပ်ရောင်းချတာနဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာ ရစ်ပလေဟာ စီးပွားရေး သက်သက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ သူ့မှာ သဒ္ဓါရှိသလောက် ရှိတယ်လို့ ဓာတ်သိသူတွေက ထင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရစ်ပလေဟာ ကျောက်ဖြူမှာမွေးတဲ့ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး၊ သူ့အဖေ အရေးပိုင် "ထိပ်နီ" ရတနာပုံ မန္တလေးမှာ ဝင်ထွက် ခစားရတော့ သူက ကလေးအဖြစ်နဲ့ နန်းတော်ထဲ ပါပါသွားတယ်။ သူ့ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးက တွေ့တဲ့အခါ သဘောကျလို့ ငါမွေးစားမယ်ဆိုပြီး သူ့အဖေဆီက ဘုရင်က တောင်းထားလိုက်ပြီး မန္တလေး သံတဲကျောင်းက ဆရာမှတ်ကြီးဆီမှာ တခြား မင်းသား၊ မူးသား၊ မတ်သားတွေနဲ့အတူ ပညာသင်စေခဲ့တယ်။ ဆံပင်နီကလေးနဲ့မို့ မင်းတရားကြီးက ဆံနီလို့ခေါ်တဲ့ ရစ်ပလေဟာ နန်းတော်ထဲမှာ ကြီးပြင်းရတာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်သားကျမှ မင်းတရားကြီး မကျန်းမာတော့ နန်းတွင်းရေးတွေ ရှုပ်ထွေးလာလို့ ကြောက်တာနဲ့ ရန်ကုန်စုန်ပြေးတာ။ မြန်မာစာနဲ့ စကားကို ရေရေလည်လည်တတ်ရုံမက ကဗျာတောင် စပ်နိုင်တဲ့ နန်းတွင်းကြီး ငယ်ကျွန်တစ်ဦး၊ ဒါကြောင့် ရန်ကုန်မှာ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို ကျကျနန လုပ်ကိုင်တဲ့အခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး အလွန်ဂရုစိုက်ပြီး အမှားအယွင်းမရှိစေရအောင် အထပ်ထပ်တည်းတိုက် ရေးထွင်းခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတော် မူကို မစ္စတာ ရစ်ပလေက သူ့အလှည့် သူ့အနေနဲ့လည်း အစွမ်းကုန် မှန်ကန်အောင် ကြိုးစားသွားခဲ့တာဖြစ်တယ်။ မစ္စတာ ရစ်ပလေက မင်းတုန်းမင်းကြီးကို ဘယ်အထိ လေးစားကြည်ညိုသလဲဆိုရင် လူတကာမင်းတုန်းမင်းခေါ်တာကို သူ့နားက သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ မင်းတုန်းမင်းဆိုတာ မင်းသားဘဝက စားရတဲ့ မြို့ကို အစွဲပြုပြီးခေါ်တဲ့ အိမ်နိမ့်စံငယ်နာမည်ပါ။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး လို့ခေါ်မှ မှန်ကန်တယ်လို့သူကပြောတတ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကတော့ ဘုရင်ကြီးရဲ့ သားမြေးကျေးကျွန်တွေက ခေါ်သလို "ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား" လို့ ခေါ်တဲ့လူပါ။ မစ္စတာရစ်ပလေရဲ့ ကို စက်တင်ပုံနှိပ်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ ကျောက်စာမူအတိုင်း သေသေချာချာ ရိုက်နှိပ်တယ်ဆိုတော့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားရာနိုင်ငံတွေက ပိဋကတ်တော် စာအုပ်တွေကို အစုံလိုက် အစုံလိုက် ဟံသာဝတီက မှာယူဝယ်ခြမ်းကြတယ်။ ဟံသာဝတီက ပိဋကတ်တော်စာအုပ်တွေ အလွန်ရောင်းရမှန်းသိတော့ တခြားပုံနှိပ်တိုက်တွေကလည်း ဟံသာဝတီလိုပဲ ပိဋကတ်တော်တွေကို လိုက်ရိုက်နှိပ်ကြတယ်။ မန္တလေးမြို့ တမ္ပဒီပတိုင်း ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၉၁၂ ခုမှာ ရိုက်နှိပ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်မှာ- " သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော ရတနာပုံ မြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးဘုရား၏ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူ" ဆိုတဲ့စာ စာအုပ်အဖုံးမှာ အတိအလင်းထည့်သွင်းရိုက်နှိပ်ရုံမက ကျောက်စာဂူကို မြင်းနဲ့ ခြူးရံထားတဲ့ပုံကို တံဆိပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး ကျောက်စာဂူတံဆိပ်လို့ သူတို့ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ပါသေးတယ်။ ဒီတိုက်ကပဲ ၁၉၁၄ ခုမှာရိုက်တဲ့ ပိဋကတ်တော် စာအုပ်မှာတော့ ပါနေကျ "ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာမူ"စာတန်း အပြင် ပုံနှိပ်တိုက်တံဆိပ်မှာ ခြူးနဲ့ မြင်းကိုဖယ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျောက်စာဂူကြီးတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားပါတယ်။ စက်တင်ပုံနှိပ် ရိုက်ထုတ်သမျှ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်မှန်ရင် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာတော်မူချည်းပါပဲ။ ဒါကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တွေအားလုံးက အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ကုသိုလ်တော်ဘုရားအတွင်းက ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တွေ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားတာကို နိုင်ငံအတော်များများကပဲ တအံ့တဩနဲ့ လာရောက် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဘာမှ မကြာသေးခင်ကတော့ အနောက်ဂျာမနီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က မန္တလေး ကုသိုလ်တော်ထဲ ရောက်လာပြီး ကျောက်ပြားတွေ အားလုံးကို မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့် မှတ်တမ်းတင်ခွင့်ပြုပါလို့ ကုသိုလ်တော်ဂေါပကအဖွဲ့ကို ပန်ကြားပြီး ၇ ရက်ကြာ မိုက်ကရိုဖလင်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်သွားပါတယ်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မယ် ဆိုတုန်းကတော့ သင်္ဂါယနာအဖွဲ့က သံဃာအပါး ၁၀၀ နီးပါး ကုသိုလ်တော်ထဲက ကျောက်စာတွေနဲ့ စာလာတိုက်ကြတာ ၁ လကြာတယ်။ ဟံဟာဝတီမူနဲ့ ကျောက်စာမူဟာ အကွဲအလွဲ မရှိသလောက်ပဲတဲ့။ ကျွန်မစာတမ်းကို ဒီမှာပဲ အပြီးသတ်ပါမယ်။ အပြီးမသတ်ခင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ကုသိုလ်တော်ဘုရားပွဲ အစောပိုင်း ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာ ဉာဏ်ကြီး သီဆို သွားဖူးတဲ့ တေးထပ်ကလေးတစ်ပုဒ်နဲ့ ၈၀ ပေါ်တစ်ပုဒ်ကိုတော့ ဖော်ပြခဲ့ချင်သေးတယ်။ ကုသိုလ်တော် ဘုရားပွဲဟာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကနေ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲမှာ ဆရာဉာဏ်ကြီးရဲ့ ရုပ်သေးပွဲက ပါစမြဲ။ ဘုရားတောင်ဘက်မုခ်တည့်တည့်ဟာ ဆရာဉာဏ်ရဲ့ စင်နေရာပဲ။ ဒီပွဲတွေမှာ ဆရာဉာဏ်သူကိုယ်တိုင် အထူးစပ်ဆိုတဲ့ ဒီတေးထပ်နဲ့ ဒီ ၈၀ ပေါ်ကို သီဆိုဖူးတယ်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် နန်းတော်ရှေ့ ရပ်တန်းရပ် ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ် (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရဲ့ဆရာ) ရေးစပ်တဲ့ မဟာလောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရားဘွဲ့တေးထပ် မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ အုတ်ကျစ်ကျော်အေး ကဆုန်အမည်ပေါ်၊ ပုဏ္ဏမီအကျော် ခုနစ်ရက်အပွား။ စုံညီမျှော်ကာ ညွှန်ချက်ထား၍ ကျားမင်းဗျဂ္ဃအာရုံတော်။ သုတ်လေးရာ့တစ်ဆယ် အဘိဓမ္မာ နှစ်ရာ့ရှစ်၊ သိစရာပြလစ် ဝိနည်းတစ်သုံးပေါ်၊ စေတီဓာတုဘွဲ့မည်ခေါ်တလီ၊ သမိုင်းလျော်ညီစွာ သုံးဂူအလွတ်ပ၊ နှလုံးဖြူညွတ်၍ အတွင်းလေးဆယ့်နှစ်ဂူ၊ မဇ္ဈေ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဂူ၊ ငါးရာတစ်ဆယ့်ကိုး အပြင်ထပ်ဂူမှာ၊ အစဉ် မှတ်ယူပါ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ကိုး။ ==ရုပ်စုံဆရာ ဆရာဉာဏ်ရေးစပ်သော လောကမာရဇိန် ကုသိုလ်တော်ဘုရား ၈၀ ပေါ်တေးထပ်== မြို့ ကျုံး သိမ်တော် သုဓမ္မာကျောင်းသို့၊ ပြုပါကောင်းသမို့ သိုက်ဓာတ်အလာ၊ စုကာပေါင်းလို့ သမိုက်အပ်တာမှာ၊ တိုက်ပိဋကတ်ပါ စေတီမခြား၊ မဟာရံသုံးထပ် လှည့်ပတ်ရံသည်၊ ဤသတ္တဌာနံ၊ ဘုရင် ကိုးကွယ်သည့်ဘုရား၊ (ရတုခံ)။ ငါးထောင်သာသနာ တည်စိမ့်ငှာဟု၊ ကိန်းလာတိုက်ဆိုက်၊ မန်းမကိုဋ်တွင်၊ နန်းစိုက်သာကိံ၊ ရတနာ သိရ်နွယ်၊ ဆယ်ကြိမ်ဥက္ကဋ္ဌ်၊ မောဠိနတ်နှင့်၊ သုံးထပ်ပရဝဏ်၊ မြေအမွန်မှာ၊ ရွှေညွန်တွက်ဆ၊ သင်္ချာပြသော်၊ ခုနစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ စွန်းကယ်ကိုးဆူ၊ မကိုဋ်ဂူကို၊ စိုက်လှူပြီးလျှင်၊ ပွဲကြီးယင်သည်၊ နတ်ရှင် ပဉ္စမဋ္ဌဗျာဒိတ်လေး၊ အံ့ဖွယ်တည့်တည်ထား လောကမာရဇိန်ဘုရား။ ဒါယကာမင်းမြတ် နတ်ထီးယှဉ်သော်၊ ရပ်ကြီးနယ်ခွင် ပြည်သူအများသား၊ ဓာတ်မီးသွယ်ဆင်က မသွေလှူငြား၍၊ ရွှေစမုတ် ငှက်မနားထီးတော်ပါ၊ ညလုံးပတ်လည် တိမ်မှောင်မသန်း၊ စိန်ရောင်ခြည်လျှမ်း လျှပ်ပန်းသဏ္ဌာန်ဖြာ၊ တံခါးတော်လေးရပ် သံဝရံတာမှာ၊ ဒရဝမ်လှည့်ကာ ညဉ့်နာရီအလှည့်မတော့၊ ပထမတည်ခဲ့တဲ့ မြတ်ဘုရားဒါယကာတော်၊ နတ်တိုင်းဆီကနော်။ ပဉ္စမမင်းသို့ အလျင်တခဏဆင်းလို့ လာဖူးမြော်သော်၊ သာဓုခေါ်တော်မူကြောင်းပါဘုရာ့လေး။ သာဝတိံဖျားက မာရဇိတ်ဘုရားပ၊ လာချိန်အားရ ဖူးမြော်ဆင်ကာ သံတော်ဦးတင်လွှာ ဆက်စမ်းချင်ဘုရာ့လေး။ <ref>ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊ လူထုဒေါ်အမာ ၁၉၇၃ အောက်တိုဘာ။</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ကျောက်စာ]] [[Category:မန္တလေး]] dmvdxvscno1tsc7runko26cvjlgdzmf 0 15559 1053011 856362 2026-09-14T15:55:10Z Dr Lotus Black 31011 1053011 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Street Mall, Boston Common, by Soule, John P., 1827-1904 3.jpg|thumb|300px|၁၈၆၀ က နှစ်ဖက်မြင်ပုံ]] ပစ္စည်းတစ်ခုကို မျက်စိ နှစ်လုံးဖြင့် ကြည့်ရာ၌ မျက်စိ တစ်ဖက်က မြင်သကဲ့သို့ အခြားတစ်ဖက်ကလည်း အတူတူ ပင် မြင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အမှန်မှာ လကျာ်ဖက် မျက်စိသည် ပစ္စည်း၏လကျာ်ဖက်ကို ပိုမြင်၍ လက်ဝဲဘက် မျက်စိကလည်း ထိုပစ္စည်း၏လက်ဝဲဘက်ကို ပို၍မြင်သည်။ လက်တွေ့သိလိုလျှင် မျက်စိတစ်ဖက်စီကို ပိတ်၍ ကြည့်ပါ။ မျက်စိနှစ်လုံးဖြင့် ပစ္စည်း တစ်ခုကို ကြည့်ရာ၌ ပုံနှစ်ပုံပေါ် မလာဘဲ တစ်ပုံတည်း ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ ပေါ်လာစေရန် အသိဉာဏ်က ပြုပြင်၍ပေးလေသည်။ ပစ္စည်း၏ ရုပ်လုံးပုံကို မြင်ရခြင်းမှာ မျက်စိနှစ်လုံးဖြင့် ကြည့်သောကြောင့် မြင်ရ ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ သာမန်ဓာတ်ပုံရိုက်ကိရိယာသည် မျက်စိတစ်ဖက်တည်းကဲ့သို့သော မှန်ဘီလူးတစ်ခုသာရှိသဖြင့် ထိုကိရိယာမျိုးဖြင့် ရိုက်ယူသော ဓာတ်ပုံများသည် ပြား၍ နေကြသည်။ စတီရီယိုစကုပ်၏သဘောမှာ မျက်စိ၏သဘောအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စတီရီယိုစကုပ်ပစ် ကင်မရာသည်ပစ္စည်းတစ်ခုကို ဓာတ်ပုံရိုက်ရာ၌ မှန်ဘီလူးတစ်ချပ်ကို ထို ပစ္စည်း၏ လက်ျာဘက်သို့ အနည်းငယ် ပို၍ ရိုက်နိုင်ရန် အနည်းငယ်ရွှေ့ထား၍ အခြားမှန်ဘီလူးတချပ်ကို ပစ္စည်း၏ လက်ဝဲဘက်သို့ အနည်းငယ်ပို၍ ရိုက်နိုင်ရန် အနည်းငယ် ရွှေ့ထားပြီး ဓာတ်ပုံနှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်တည်း ရိုက်ယူသည်။ ထိုစတီရီယို ဓာတ်ပုံနှစ်ခုကို ဘေးချင်းယှဉ်၍ ကပ်ထားသည်။ ထိုဓာတ်ပုံနှစ်ပုံကို မှန်ဘီလူးနှစ်ခု တပ်ဆင်ထားသည့် ကိရိယာ တွင် ထည့်၍ကြည့်လိုက်သောအခါ ထိုဓာတ်ပုံနှစ်ပုံသည် တစ်ပုံ တည်းသဘောဖြင့် သဘာဝကျကျ ရုပ်လုံးဒြဗ် ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ တပုံတည်း သဘာဝကျကျ ပေါ်လာစေရန် ကြည့်ရှုရ သော မှန်ပြောင်းကို စတီရီယိုစကုပ်ဟု ခေါ်သည်။ စတီရီယို စကုပ် ဟူသည်မှာ ဂရိဘာသာဝေါဟာရဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာ ဖြင့် ဆိုရလျှင် ရုပ်လုံးဒြပ်ပေါ်အောင်ကြည့်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ပေါက်သည်။ စတီရီယိုစကုပ်သည် ယခု ခေတ်သစ်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ပထမအမျိုးအစားကို ၁၈၃၈ ခုနှစ်လောက် တွင် အင်္ဂလိပ်ရူပဗေဒ ကဝိတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆာချားဝှိစတုန်း ဆိုသူက စတင်ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၄ ခုနှစ် လောက်တွင် ဆာဒေးဗစ်ဗရူးစတား ဆိုသူက ပို၍ကောင်းအောင် ပြုပြင်ပြီးလျှင် လူကြိုက်အလွန်များသော လင်းစတီရီယိုစတုပ်ကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လူသုံးများသော စတီရီယိုစကုပ်ကိုကား အော်လီဗာ ဝင်းဒဲ ဟုမ်းဆိုသူ တီထွင် ခဲ့လေသည်။ {| border="0" |----- | align="center" | [[Image:LBLFoothillsBWAna.jpg|thumb|none|650px|စတီရီယိုစကုပ် သရီးဒီတောင်တန်း (မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်နိုင်ရန် [[သရီးဒီမျက်မှန်]] လိုအပ်သည်။)]] |} စတီရီယိုစတုပ်၏နည်းကို စစ်မြေပြင်တွင်သုံးသည့် မှန် ဘီလူး များတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသည့် စက်များ တွင်လည်း အသုံးပြုရန် ကြံစည်ခဲ့ကြရာ အောင်မြင်ပြီ ဖြစ်၍ ယခုအခါ 'သရီးဒီ'ခေါ် ရုပ်လုံးပေါ်ရုပ်ရှင်ကားများကို ကျွန်ုပ်တို့ ကြည့်ရှုနေကြရပြီဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သုံးဖက်မြင် ပုံဖော်ခြင်း]] 1tps9ccay2s8b502xbwpihnovp72hmr 0 16530 1053005 1048390 2026-09-14T15:49:18Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053005 wikitext text/x-wiki [[File:Atmosphere layers-my.svg|thumb|လေထုအလွှာများ]] '''ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ'''သည် ကမ္ဘာ့လေထု အတွင်းတွင် အနိမ့်ဆုံး အလွှာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် လေထု၏ ထုထည် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်ပြီး လေထုအတွင်း ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေငွေ့များ နှင့် အမှုန်အမွှားများ ပါဝင်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်မှာ လတ္တီကျု အလယ်ပိုင်းရှိသော ဒေသတို့တွင် ၁၁ မိုင် (၁၇ ကီလိုမီတာ) ခန့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မုတ်သုံရပ်ဝန်းတွင် ပို၍မြင့်ပြီး ၁၂မိုင် (၂၀ ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ရှိကာ ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသတွင် နိမ့်ပါးသည်။ ဝင်ရိုးစွန်ဒေသတွင် နွေရာသီတွင် ၄.၃မိုင် (၇ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မထင်ရှားပေ။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ အနိမ့်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသော အပိုင်းသည် လေထု၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ နယ်ခြား အလွှာဟု ခေါ်သည်။ ထိုနယ်ခြား အလွှာသည် မီတာ ရာဂဏန်းမှ ၁.၂ မိုင် (၂ ကီလိုမီတာခန့်) အထိ မြင့်ပြီး မြေကြီး ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နေ့တစ်နေ့ ၏ အချိန်ကာလ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာနှင့် [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]တို့ ကြားရှိ ထရိုပိုပေါ့စ်ဟု ခေါ်သော နေရာသည် အပူချိန် ပြောင်းပြန် ပြောင်းလဲရာ နေရာဖြစ်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယား ဆိုသော စကားလုံးသည် ဂရိစကား ထရိုပို (tropos) မှ ဆင်းသက်လာပြီး လှည့်ပတ်ခြင်း သို့ ရောနှောခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး လေစီးကြောင်းများ ရောနှောခြင်းသည် ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန် နှင့် အနေအထားပေါ်တွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="DLA">{{cite book |vauthors=Danielson W, Levin J, Abrams E |title=Meteorology |publisher=McGraw Hill|year=2003}}</ref> နေ့စဉ် မိုးလေဝသနှင့် ဆက်စပ်နေသော အကြောင်းချင်းရာတို့သည် ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာတွင် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite book |publisher=McGraw-Hill |title=Concise Encyclopedia of Science & Technology |year=1984 |section=Troposphere |quote=It [the troposphere] contains about four-fifths of the mass of the whole atmosphere.}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ကမ္ဘာ့လေထု]] [[Category:လေထု]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] q7raf0wqif1pcsofg25qhh6pukjt2pq 0 16675 1053028 700160 2026-09-14T16:22:32Z Dr Lotus Black 31011 1053028 wikitext text/x-wiki '''ဆာလဖာဆေးများ'''ဆိုသည်မှာ ဆာလဖာနီလာမိုက်၊၊ ဆာ လဖာပိုင်ရာဇင်း၊ ဆာလဖာသိုင်အာဇိုး စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်က ပေါဂဲမိုဆိုသူ ဂျာမန်လူမျိုး ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးသည် အန်နလင်းဆိုးဆေးများကို စမ်းသပ်ပြု လုပ်နေစဉ် ဆာလဖာဆေးများ၏ အခြေခံဖြစ်သော ဓာတ်တို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်အခါက ဆာလဖာဆေး၏တန်ခိုးထက်မြက် ပုံကို မည်သူမျှမသိရိခဲ့ပေ။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ ဂျာမန်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဂျာဟတ် ဒိုးမဂ်သည် ကြွက် များတွင် စတြတိုကောကပ်ခေါ် ဗက်တီးရီးယားများကြောင့် သွေးဆိပ်တက်သော ရောဂါပိုးကို ဆာလဖာဆေးဖြင့် ကုစားနိုင် ကြောင်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုသို့တွေ့ရိ၍ များမကြာမီ ပင် ထိုပညာရှင်၏ သမီးငယ်၌ စတြက်တိုကောကပ် ကူးစက် ခြင်းကြောင့် အပြင်းအထန်ဖျားနာလာသည်တွင် မိမိတွေ့ရှိထား သော ဆာလဖာဆေးဖြင့် ကုသရာ၊ သမီး၏ရောဂါမှာ ပျောက် ကင်းလေသည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသိကြသောအခါ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန် စသောတိုင်းနိုင်ငံများမှ ဓာတုဗေဒပညာ ရှင်များသည် ဤဆေးမျိုးကို ထောင်ပေါင်းများစွာကို ပြုလုပ်၍ စမ်းသပ်ခဲ့ရာ၊ အလွန်ထက်မြက်သော ဆာလဖာဆေးအချို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြလေသည်။ ဆာလဖာဆေးများသည် ရောဂါကိုဖြစ်စေသည့် [[ဗက်တီးရီးယား]]ပိုးများကို အစာငတ်၍ သေကြေပျက်စီးစေသည်။ ဤဆေး၏တန်ခိုးမှာ အလွန်အံ့ဩဖွယ် ကောင်းအောင်ထက်မြက်၏။ ဤဆေးကြောင့် ယနေ့အထိ မရေမတွက် နိုင်အောင် များပြားသည့်လူတို့သည် အသက်ချမ်းသာရာ ရခဲ့ ကြသည်။ ဆာလဖာဆေး မပေါ်မီက အဆုတ်ရောင်နာရောဂါ ရသူများသည် အဆုတ်ရောင်နာဆေးရည်ကို အသုံးပြုလျက်နှင့် ပင် လူ ၁ဝဝ တွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပျက်စီးခဲ့ကြရသည်။ ယခုအခါ၌မူကား အဆုတ်ရောင်နာကြောင့် အပျက်အစီးမှာ ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိတော့သည်။ ဦးနှောက်အမြေ|းရောင်ရောဂါ တွင် ရှေးအခါက ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သေကြေကြသည်။ ဆာလ ဖာဆေးများပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါတွင် အပျက်အစီးမှာ ၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှပင် မရှိတော့ချေ။ ဆာလဖာဆေးကို လိမ်းဆေးအဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သောက် ဆေးအဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထိုးဆေး အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ သို့သော် လိမ်းဆေးများသည် လူနာအား တစ်ခါတစ်ရံ ဥပဒ်ပေးတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆေးကို အမာအားဖြင့် သောက်ဆေးနှင့် ထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးများ သည်။ ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ရောဂါကို စမ်းသပ်ပြီးမှရောဂါ ၏ အခြေအနေနှင့် ရောဂါကို ဖြစ်စေသော ဗက်တီးရီးယားမျိုး ကိုလိုက်၍ ဆေးကိုညွှန်ကြားလေ့ရှိသည်။ ဆာလဖာဆေများသည် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေသည် မဟုတ်ဘဲ အနာရောဂါဖြစ်စေသည့် သက်ရှိများကိုသာ သုတ် သင်ရှင်းလင်းပစ်သည်။ အဆုတ်ရောင်နာဖြစ်၍ ဆာလဖာဒိုင် ယာဇင်းကို သောက်သုံးလိုက်သောအခါ ထိုဆေးသည် အဆုတ် ရောင်နာဖြစ်စေသည့် ရောဂါပိုးများကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။ သို့သော် အဆုတ်ရောင်နာရောဂါ အမျိုးမျိုး ရှိသည်နှင့်အမျှ ရောဂါဖြစ်တတ်ပုံသည်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့်ဖြစ် သည်။ အဆုတ်ရောင်နာရောဂါဟူသမျှကို ဆာလဖာဆေးဖြင့် မကုစားနိုင်သောကြောင့် အဆုတ်ရောင်နာဖြစ်လျှင် ပထမ ဤဆေးကို အသုံးမပြုမီ မည်သည့်အဆုတ်ရောင်နာမျိုးဖြစ် ကြောင်းစိစစ်ရမည်။ အချို့ အဆုတ်ရောင်နာရောဂါမျိုးကို ဆာလဖာဆေးအစား နောက်ပေါ်ဆေးများဖြစ်သော [[ပင်နီဆလင်]] သို့မဟုတ် အော်ရီအိုမိုင်စင် စသည့်ဆေးများဖြင့် ပျောက်ကင်း အောင် ကုသနိုင်သည်။ အဆုတ်ရောင်နာအပြင် ဆာလဖာဆေးများကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြေ|းရောင်ရောဂါ၊ သွေးအဆိပ်တက် တက်ရောဂါ၊ အရိုးနှင့် ခြင်ဆီရောင်နာ၊ အချို့ကာလသားရောဂါများတွင်သုံးသည်။ အနာအဆိပ်တက်ခြင်း၊ အယ်ရိစစ်ပလတ်ခေါ် အနာမီး၊ ဆဲလျူ လိုက်တစ်ခေါ် ဆဲဆက်ရောင်နာတို့ကိုလည်း ဆာလဖာဆေးဖြင့် ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ဆာလဖာဆေးများမှာ ဆာလ ဖာနီလာမိုက်၊ ဆာလဖာပိုင်ရာဇင်းနှင့် ဆာလဖာသိုင်အာဇိုးများ ဖြစ်သည်။ ဤဆေးများပေါ်စက အလွန်အသုံးများသော်လည်း၊ ဆေး၏ဒဏ်ပြင်းမှုကြောင့် ယခုအခါ အသုံးအစွဲ ယခင် ကလောက်မများတော့ချေ။ ယခုခေတ်တွင် အမြောက်အမြား အသုံးပြု လျက်ရှိသော ဆာလဖာဆေးများမှာ ဆလဖာမီရဇင်း၊ ဆာလဖာဒိုင်ယာဇင်း၊ ဆာလဖာမက်သာဇင်း၊ ဆပ်ဆီနီဆာလဖာ သိုင်အာဇိုးနှင့် သယ်လီဆာလဖာသိုင်အာဇိုးခေါ် ဆေးများဖြစ် သည်။ ဤဆေးငါးမျိုးအနက် ပထမဆေးသုံးမျိုးသည် ကိုယ် ခန္ဓာ၏ အထွေထွေရောဂါဝေဒနာများကို ကုသရာ၌ အသုံးပြု သည့်ဆေးများဖြစ်၍၊ ကျန်ဆေးနှစ်မျိုးမှာကား၊ အူကြောင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ရောဂါဝေဒနာများကို ကုသရာ၌ အသုံးပြုရန် ဆေးဖြစ်သည်။ ဆာလဖာဆေးအားလုံးပင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဓာတ်အလို အားဖြင့် မျိုးချင်းဆင်တူ၏။ ဤဆေးများတွင် ဆာလဖာ၊ နိုင်ထရိုဂျင်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်ဒြဗ်စင်တို့ ပါရှိသည်။ သို့သော် ဤဒြဗ်စင်များ ဖွဲ့စည်းတည်ရှိပုံအစီအစဉ်မှာ ဆေးကို လိုက်၍ကွဲပြားသည်။ ဤဆာလဖာဆေးအားလုံးတွင် တူညီချက် မှာSO²Nဟူသော ဓာတ်အစုပါရှိခြင်းပင်ဖြစ်၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဋိဇီဝဆေးများ]] k6qtoemtchj991vqlur9w1yjjo4zfzo 0 17416 1053067 1052829 2026-09-14T18:33:22Z Dr Lotus Black 31011 [[အတွင်းထုတ် ဂလင်းအဖွဲ့]] စာမျက်နှာကို [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1052829 wikitext text/x-wiki ဇီဝကမ္မဗေဒပညာ (Physiology) အရ '''အင်ဒိုခရိုင်း စနစ်''' (Endocrine system) သည် ဂလင်းခေါ် အချွဲအိပ်များ (အကျိတ်) ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် gland (ဂလင်း) ခေါ် အိပ် နှစ်မျိုးရှိသည်။ :'''Exocrine Glands (အိတ်ဆိုခရိုင်း-ဂလင်း) များ'''။ ။ ချွေးထွက်သော Sebaceous ဂလင်းများ၊ မင်မရီ-ဂလင်း(Mammary glands) နို့ထွက်သော ဂလင်းများ၊ အစာခြေရည်ထွက်သော ဂလင်းများ(Digestive enzymes)၊ :'''အင်ဒိုခရိုင်း-ဂလင်း(Endocrine Glands) များ'''။ ။ ဟော်မုန်းများ ထုတ်ပေးသည်။ အာရုံကြောစနစ်နှင့် တွဲလျက် ခန္ဓာကိုယ်၏ အလုပ်များကို မျှတနေအောင်လုပ်ပေးသည်။ * '''ပစ်ကျူထရီ (Pituitary Glands)'''။ ။ Anterior pituitary မှ ACTH, TSH, PRL, GH, Endorphins, FSH နှင့် LH ဟော်မုန်းများ၊ Posterior pituitary မှ Oxytocin နှင့် ADH ဟော်မုန်းများ ထုတ်ပေးသည်။ * '''ပိုင်နီရယ်(Pineal Gland)ဂလင်းများ'''။ ။ မျိုးပွားခြင်းနှင့် ဇီဝအလုပ်များနှင့်ဆိုင်သည့် ဟော်မုန်းများ ထုတ်ပေး သည်။ * '''သိုင်းရွိုက်(Thyroid Glands) ဂလင်းများ'''။ ။ လည်ပင်း၏ ရှေ့တွင်ရှိ၍ သွေးရွှင်သည့် အင်္ဂါတခုဖြစ်သည်။ ဘယ်-ညာ နှစ်ခုရှိသည်။ Thyroxine သိုင်ရောက်ဆင်း၊ Triiodothyronine ထွိုင်အိုင်အိုဒို-သိုင်ရိုနင် ခေါ် (အိုင်အိုဒင်း) ပါသည့် ဟော်မုန်းများ ထုတ်ပေးသည်။ (အိုင်အိုဒင်း) နည်းသည့်အခါ Goitre ခေါ် လည်ပင်းကြီးရောဂါ ရစေသည်။ * '''ပါရာ-သိုင်းရွိုက်ဂလင်း(Parathyroid Gland)'''။ ။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းပေါ်၌ ပေါင်း(၄)ခုရှိသည်။ သွေးထဲမှ (ကယ်လ်စီယန်) အား ထိန်းပေးသည်။ * အဒီနယ် (Adrenal Glands)ဂလင်းများ။ ။ ကျောက်ကပ်နှစ်ခု၏အပေါ်၌ရှိသည်။ Steroid စတီရွိုက်များ ထုတ်ပေးသည်။ * ပန်ကရိယပ်စ်(Pancreas )ဂလင်းများ။ ။ သရက်ရွက်ဟုလည်းခေါ်သည်။ အစာအိမ်၏နောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး Duodenum အူသိမ်၏ အစပိုင်း(စီ)ပုံအကွေးထဲမှစကာ Spleen ဘေလုံးအထိ ရှည်လျားသည်။ Insulin ခေါ် ဆီးချိုကို ထိန်းသည့် ဟော်မုန်း ထုတ်ပေးသည်။ * '''တက်စ်တေ့စ် (Testes ) (ကျားအစေ့)'''။ ။Male sex hormones ကျားဟော်မုန်း Androgen (Testosterone) များ ထုတ်ပေးသည်။ * အိုဗရီ(Ovaries) (မမျိုးဥအိမ်)။ ။ Estrogens (အီစထိုဂျင်) နှင့် Progesterone (ပရိုဂျက်စတီရုန်း) ခေါ် မ-ဟော်မုန်းများ ထုတ်ပေးသည်။ *အခြားဂလင်းများ (Other Endocrine Glands ။ ။ Thymus သိုင်းမတ်စ်။ Stomach အစာအိမ်၊ Small intestines အူသိမ်။ Placenta အချင်း၊ Heart နှလုံး။ {{DEFAULTSORT:အ}} [[Category:ခန္ဓာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်|*]] 1210f77t0ranuluyilk8xbv0lg0p7km 0 17417 1053082 276278 2026-09-15T00:01:05Z Xqbot 1972 [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053082 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] pq1l5d20zdlenc1f6z6pst3dcm1zbju 0 17750 1053034 354635 2026-09-14T16:44:07Z Dr Lotus Black 31011 [[မေ့ဆေးထုံဆေး]] စာမျက်နှာကို [[ထုံဆေး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးအများဆုံး 354635 wikitext text/x-wiki လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်လောက်က သွားနုတ်လိုလျှင် ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ခွဲစိတ်ကုသလိုလျှင်ဖြစ်စေ လူကို ခုတင်ပေါ်တွင် တင်၍ သားရေပတ်များဖြင့် မလှုပ်မရှားနိုင်အောင် ကျပ်တည်းစွာ စည်းထားပြီးမှ ခွဲစိတ်ကုသကြရ လေသည်။ ထိုအခါ မေ့ဆေးမပါဘဲ အစိမ်းသက်သက် ခွဲစိတ်ကုသရသဖြင့် လူနာမှာ သတိရလျက်ပင် နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာကို မချိမဆန့် ခံစားရရှာသည်။ အချို့ လူနာများမှာ ရောဂါပျောက်ကင်းကြသော်လည်း များသေားအားဖြင့်ကား ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၏ ဒဏ်ကိုမချိမဆန့် ခံစားယင်းပင် အသက်ဆုံးရှုံး ကြရလေသည်။ ဤသည်ကား မေ့ဆေးမပေါ်မီ ခေတ်က တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ကြရသော ဒုက္ခများပင်တည်း။ မေ့ဆေးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Anesthetic သို့မဟုတ် Anaesthetic ဟုခေါ်သည်။ မေ့ဆေးပေါ်လာသော ယခုခေတ်၌ကား ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူများသည် နာကျင်းခြင်း ဝေဒနာကို အနည်းငယ်မျှ မခံစားရဘဲ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် အသက်ချမ်းသာမှုရရှိကြလေသည်။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံပြုရန် ပထမဆုံး အကြံပေးခဲ့သူမှာ နာမည်ကျော်ဗြိသိသျှဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီအမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီက နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ခေါ် ''ရယ်ဒေတတ်သော ဓာတ်ငွေ့'' ကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံးပြုရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အကြံပေးချက်ကိုမည်သူမျှ ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။ ၁၈၁၈ ခုနှစ်၌ တစ်ဖန် ဗြိတိသျှ သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ မိုက်ကယ် ဖားရဒေးက အီသာဓာတ်ငွေ့တွင် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက် မှာကဲ့သို့ အလားတူ မေ့ဆေးဂုဏ်သတ္တိများရှိကြောင်း ပြသခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော်လက်တွေ့အားဖြင့် အသုံးမပြု ခဲ့ပေ။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ရာ၌ ပထမဆုံး လက်တွေ့အသုံးပြုခဲ့သူမှာ အမေရိကန်လူမျိုးထဲမှ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ ဂျောဂျီးယား ပြည်နယ်မှ ဒေါက်တာ စီ ဒဗျူ လောင်းအမည်ရှိ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် အီသာကို အသုံးပြု၍လူနာတစ်ဦး၏ အသားပိုကို အောင်မြင်စွာ ခွဲစိတ် ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဒေါက်တာ လောင်းသည် သူ၏ အောင်မြင်မှုကို၁၈၄၉ ခုနှစ် တိုင်အောင် ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့ပေ။ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ် ဟတ်ဖိုမြို့မှ ဒေါက်တာ ဟိုးရေ့ဝဲအမည်ရှိ သွားကုဆရာဝန်တစ်ဦးသည် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြု၍ လူနာတစ်ဦး၏သွားကိုမနာမကျင်ဘဲ နုတ်ယူနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မေ့ဆေးများ၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြသည် အလျောက် ဆက်ကာ ဆက်ကာ အသုံးပြုခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် မီးဖွားရာ၌ ကလိုရိုဖောင်းကို အသုံးပြုပြလိုက်သောအခါ မေ့ဆေးသုံးစွဲခြင်းမှာ ခေတ်စားလာလေသည်။ အီသာဓာတ်ငွေ့သည် အလွန်ထက်မြက်သော မေ့ဆေးဖြစ်သော်လည်း ဆရာဝန်များသည် အသေးအဖွဲ့ ခွဲစိတ်ခြင်းများအတွက်အက်သလိန်း၊ ဆိုင်ကလိုပရိုပိန်း ဓာတ်ငွေ့များကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ ရှူသွင်းရသော ဤဓာတ် ငွေ့များ အပြင် ပါးစပ်မှ မျိုရသော အခဲမေ့ဆေးများလည်းရှိ၏။ ယင်းတို့မှာ ဖီနိုဗာဗီတဲ၊ အမ်မီတဲ၊ ပင်တိုဗာဗီတဲ နှင့် အီဗီပဲ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ မေ့ဆေးများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ပေါ်လာပြီးသည့်နောက် ထုံဆေးဟူ၍လည်း ပေါ်လာပြန်သည်။ မေ့ဆေးကို အသုံးပြု လိုက်သည့်အခါ လူသည် အိပ်ပျော်သွားပြီးလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး ဘာမျှမသိ၊ သတိမရတော့ဘဲ ခွဲစိတ်မှုကို မသိတော့ပေ။ သို့သော်ထုံဆေးကို ထိုးလိုက်သောအခါ ဆေးထိုးထားသည့် နေရာတစ်ဝိုက်၌သာ ထုန်သွား၍ အခြားနေရာများ၌ကား ပကတိအတိုင်းပင် နာကျင်မှု ရှိလေသည်။ ထုတ်သွားသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ခွဲစိတ်၍ နေသော်လည်း လူနာတွင် နာကျင်မှု အနည်းငယ်မျှ မရှိ၊ သတိရှိလျက် ခွဲစိတ်မှုကိုပင် ကြည့်ရှုနေနိုင်သည်။ ထုံဆေးများကား [[ကိုကင်း]]၊ နိုဗိုကိန်း၊ ယကိန်း၊ မီတီကန်း၊ ပွန်တိုကိန်း၊နူပါ ကိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤထိုးဆေးများသည် ထိုးလိုက်သည့် နေရာရှိ နာဗ်ကြော အားလုံးကို ထုံထိုင်းသွားစေသည်။ အခြား ထုံဆေးတစ်မျိုးမှာ အက်သဲကလိုရိုက် ဆေးရည်ဖြစ်၍ အနာတဝိုက်တွင် ယင်းဆေးရည်ကို မှုတ်ပေးလိုက်သည့်အခါ ထုံသွားလေသည်။ ကျောရိုးထိုး ထုံစေသည့် နည်းတစ်နည်း ရှိသေး၏။ ထိုနည်းတွင် ထုံဆေးကို ကျောရိုးနာဗ်ကြောတဝိုက် တစ်နေရာရာတွင် ထိုလိုက်သည့်အခါ ဆေးထိုးလိုက်သည့်နေရာ အောက်ပိင်းတစ်ခုလုံးသည် လုံးလုံးထုံသွားသော်လည်း လူနာကား သတိရလျက်ရှိနေသည်။ ဤထိုဆေးမျိုးကို ဝမ်းပိုက်ခွဲသည့်အခါနှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်း၌ ခွဲစိတ်သည့် အခါများတွင် သုံးသည်။ မြီးပွားထုံဆေးဟု ခေါ်သောထုံဆေးကို မီးဖွားရား ကျောရိုး နာဗ်ကြောတွင် ထိုးပေးလျှင် မနာမကျင် လွယ်ကူစွာ သားဖွားနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဆေးပညာ]] [[Category:သိပ္ပံ]] 4eujpdnlz1z3uyxhl1lhq9zfx60873y 1053038 1053034 2026-09-14T16:47:23Z Dr Lotus Black 31011 1053038 wikitext text/x-wiki [[File:Fluranebottles.jpg|thumbnail|ထုံဆေးများ]] လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်လောက်က သွားနုတ်လိုလျှင် ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ခွဲစိတ်ကုသလိုလျှင်ဖြစ်စေ လူကို ခုတင်ပေါ်တွင် တင်၍ သားရေပတ်များဖြင့် မလှုပ်မရှားနိုင်အောင် ကျပ်တည်းစွာ စည်းထားပြီးမှ ခွဲစိတ်ကုသကြရ လေသည်။ ထိုအခါ မေ့ဆေးမပါဘဲ အစိမ်းသက်သက် ခွဲစိတ်ကုသရသဖြင့် လူနာမှာ သတိရလျက်ပင် နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာကို မချိမဆန့် ခံစားရရှာသည်။ အချို့ လူနာများမှာ ရောဂါပျောက်ကင်းကြသော်လည်း များသေားအားဖြင့်ကား ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၏ ဒဏ်ကိုမချိမဆန့် ခံစားယင်းပင် အသက်ဆုံးရှုံး ကြရလေသည်။ ဤသည်ကား မေ့ဆေးမပေါ်မီ ခေတ်က တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ကြရသော ဒုက္ခများပင်တည်း။ မေ့ဆေးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Anesthetic သို့မဟုတ် Anaesthetic ဟုခေါ်သည်။ မေ့ဆေးပေါ်လာသော ယခုခေတ်၌ကား ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူများသည် နာကျင်းခြင်း ဝေဒနာကို အနည်းငယ်မျှ မခံစားရဘဲ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် အသက်ချမ်းသာမှုရရှိကြလေသည်။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံပြုရန် ပထမဆုံး အကြံပေးခဲ့သူမှာ နာမည်ကျော်ဗြိသိသျှဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီအမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီက နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ခေါ် ''ရယ်ဒေတတ်သော ဓာတ်ငွေ့'' ကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံးပြုရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အကြံပေးချက်ကိုမည်သူမျှ ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။ ၁၈၁၈ ခုနှစ်၌ တစ်ဖန် ဗြိတိသျှ သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ မိုက်ကယ် ဖားရဒေးက အီသာဓာတ်ငွေ့တွင် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက် မှာကဲ့သို့ အလားတူ မေ့ဆေးဂုဏ်သတ္တိများရှိကြောင်း ပြသခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော်လက်တွေ့အားဖြင့် အသုံးမပြု ခဲ့ပေ။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ရာ၌ ပထမဆုံး လက်တွေ့အသုံးပြုခဲ့သူမှာ အမေရိကန်လူမျိုးထဲမှ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ ဂျောဂျီးယား ပြည်နယ်မှ ဒေါက်တာ စီ ဒဗျူ လောင်းအမည်ရှိ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် အီသာကို အသုံးပြု၍လူနာတစ်ဦး၏ အသားပိုကို အောင်မြင်စွာ ခွဲစိတ် ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဒေါက်တာ လောင်းသည် သူ၏ အောင်မြင်မှုကို၁၈၄၉ ခုနှစ် တိုင်အောင် ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့ပေ။ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ် ဟတ်ဖိုမြို့မှ ဒေါက်တာ ဟိုးရေ့ဝဲအမည်ရှိ သွားကုဆရာဝန်တစ်ဦးသည် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြု၍ လူနာတစ်ဦး၏သွားကိုမနာမကျင်ဘဲ နုတ်ယူနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မေ့ဆေးများ၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြသည် အလျောက် ဆက်ကာ ဆက်ကာ အသုံးပြုခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် မီးဖွားရာ၌ ကလိုရိုဖောင်းကို အသုံးပြုပြလိုက်သောအခါ မေ့ဆေးသုံးစွဲခြင်းမှာ ခေတ်စားလာလေသည်။ အီသာဓာတ်ငွေ့သည် အလွန်ထက်မြက်သော မေ့ဆေးဖြစ်သော်လည်း ဆရာဝန်များသည် အသေးအဖွဲ့ ခွဲစိတ်ခြင်းများအတွက်အက်သလိန်း၊ ဆိုင်ကလိုပရိုပိန်း ဓာတ်ငွေ့များကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ ရှူသွင်းရသော ဤဓာတ် ငွေ့များ အပြင် ပါးစပ်မှ မျိုရသော အခဲမေ့ဆေးများလည်းရှိ၏။ ယင်းတို့မှာ ဖီနိုဗာဗီတဲ၊ အမ်မီတဲ၊ ပင်တိုဗာဗီတဲ နှင့် အီဗီပဲ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ မေ့ဆေးများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ပေါ်လာပြီးသည့်နောက် ထုံဆေးဟူ၍လည်း ပေါ်လာပြန်သည်။ မေ့ဆေးကို အသုံးပြု လိုက်သည့်အခါ လူသည် အိပ်ပျော်သွားပြီးလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး ဘာမျှမသိ၊ သတိမရတော့ဘဲ ခွဲစိတ်မှုကို မသိတော့ပေ။ သို့သော်ထုံဆေးကို ထိုးလိုက်သောအခါ ဆေးထိုးထားသည့် နေရာတစ်ဝိုက်၌သာ ထုန်သွား၍ အခြားနေရာများ၌ကား ပကတိအတိုင်းပင် နာကျင်မှု ရှိလေသည်။ ထုတ်သွားသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ခွဲစိတ်၍ နေသော်လည်း လူနာတွင် နာကျင်မှု အနည်းငယ်မျှ မရှိ၊ သတိရှိလျက် ခွဲစိတ်မှုကိုပင် ကြည့်ရှုနေနိုင်သည်။ ထုံဆေးများကား [[ကိုကင်း]]၊ နိုဗိုကိန်း၊ ယကိန်း၊ မီတီကန်း၊ ပွန်တိုကိန်း၊နူပါ ကိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤထိုးဆေးများသည် ထိုးလိုက်သည့် နေရာရှိ နာဗ်ကြော အားလုံးကို ထုံထိုင်းသွားစေသည်။ အခြား ထုံဆေးတစ်မျိုးမှာ အက်သဲကလိုရိုက် ဆေးရည်ဖြစ်၍ အနာတဝိုက်တွင် ယင်းဆေးရည်ကို မှုတ်ပေးလိုက်သည့်အခါ ထုံသွားလေသည်။ ကျောရိုးထိုး ထုံစေသည့် နည်းတစ်နည်း ရှိသေး၏။ ထိုနည်းတွင် ထုံဆေးကို ကျောရိုးနာဗ်ကြောတဝိုက် တစ်နေရာရာတွင် ထိုလိုက်သည့်အခါ ဆေးထိုးလိုက်သည့်နေရာ အောက်ပိင်းတစ်ခုလုံးသည် လုံးလုံးထုံသွားသော်လည်း လူနာကား သတိရလျက်ရှိနေသည်။ ဤထိုဆေးမျိုးကို ဝမ်းပိုက်ခွဲသည့်အခါနှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်း၌ ခွဲစိတ်သည့် အခါများတွင် သုံးသည်။ မြီးပွားထုံဆေးဟု ခေါ်သောထုံဆေးကို မီးဖွားရား ကျောရိုး နာဗ်ကြောတွင် ထိုးပေးလျှင် မနာမကျင် လွယ်ကူစွာ သားဖွားနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ထုံဆေး]] s4mkwtwqpbspem2bjz0uf4knhsugyjt 1053039 1053038 2026-09-14T16:47:58Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053039 wikitext text/x-wiki [[File:Fluranebottles.jpg|thumbnail|ထုံဆေးများ]] လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်လောက်က သွားနုတ်လိုလျှင် ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ခွဲစိတ်ကုသလိုလျှင်ဖြစ်စေ လူကို ခုတင်ပေါ်တွင် တင်၍ သားရေပတ်များဖြင့် မလှုပ်မရှားနိုင်အောင် ကျပ်တည်းစွာ စည်းထားပြီးမှ ခွဲစိတ်ကုသကြရ လေသည်။ ထိုအခါ မေ့ဆေးမပါဘဲ အစိမ်းသက်သက် ခွဲစိတ်ကုသရသဖြင့် လူနာမှာ သတိရလျက်ပင် နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာကို မချိမဆန့် ခံစားရရှာသည်။ အချို့ လူနာများမှာ ရောဂါပျောက်ကင်းကြသော်လည်း များသေားအားဖြင့်ကား ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၏ ဒဏ်ကိုမချိမဆန့် ခံစားယင်းပင် အသက်ဆုံးရှုံး ကြရလေသည်။ ဤသည်ကား မေ့ဆေးမပေါ်မီ ခေတ်က တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ကြရသော ဒုက္ခများပင်တည်း။ မေ့ဆေးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Anesthetic သို့မဟုတ် Anaesthetic ဟုခေါ်သည်။ မေ့ဆေးပေါ်လာသော ယခုခေတ်၌ကား ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူများသည် နာကျင်းခြင်း ဝေဒနာကို အနည်းငယ်မျှ မခံစားရဘဲ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် အသက်ချမ်းသာမှုရရှိကြလေသည်။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံပြုရန် ပထမဆုံး အကြံပေးခဲ့သူမှာ နာမည်ကျော်ဗြိသိသျှဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီအမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီက နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ခေါ် ''ရယ်ဒေတတ်သော ဓာတ်ငွေ့'' ကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံးပြုရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အကြံပေးချက်ကိုမည်သူမျှ ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။ ၁၈၁၈ ခုနှစ်၌ တစ်ဖန် ဗြိတိသျှ သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ မိုက်ကယ် ဖားရဒေးက အီသာဓာတ်ငွေ့တွင် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက် မှာကဲ့သို့ အလားတူ မေ့ဆေးဂုဏ်သတ္တိများရှိကြောင်း ပြသခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော်လက်တွေ့အားဖြင့် အသုံးမပြု ခဲ့ပေ။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ရာ၌ ပထမဆုံး လက်တွေ့အသုံးပြုခဲ့သူမှာ အမေရိကန်လူမျိုးထဲမှ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ ဂျောဂျီးယား ပြည်နယ်မှ ဒေါက်တာ စီ ဒဗျူ လောင်းအမည်ရှိ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် အီသာကို အသုံးပြု၍လူနာတစ်ဦး၏ အသားပိုကို အောင်မြင်စွာ ခွဲစိတ် ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဒေါက်တာ လောင်းသည် သူ၏ အောင်မြင်မှုကို၁၈၄၉ ခုနှစ် တိုင်အောင် ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့ပေ။ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ် ဟတ်ဖိုမြို့မှ ဒေါက်တာ ဟိုးရေ့ဝဲအမည်ရှိ သွားကုဆရာဝန်တစ်ဦးသည် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြု၍ လူနာတစ်ဦး၏သွားကိုမနာမကျင်ဘဲ နုတ်ယူနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မေ့ဆေးများ၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြသည် အလျောက် ဆက်ကာ ဆက်ကာ အသုံးပြုခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် မီးဖွားရာ၌ ကလိုရိုဖောင်းကို အသုံးပြုပြလိုက်သောအခါ မေ့ဆေးသုံးစွဲခြင်းမှာ ခေတ်စားလာလေသည်။ အီသာဓာတ်ငွေ့သည် အလွန်ထက်မြက်သော မေ့ဆေးဖြစ်သော်လည်း ဆရာဝန်များသည် အသေးအဖွဲ့ ခွဲစိတ်ခြင်းများအတွက်အက်သလိန်း၊ ဆိုင်ကလိုပရိုပိန်း ဓာတ်ငွေ့များကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ ရှူသွင်းရသော ဤဓာတ် ငွေ့များ အပြင် ပါးစပ်မှ မျိုရသော အခဲမေ့ဆေးများလည်းရှိ၏။ ယင်းတို့မှာ ဖီနိုဗာဗီတဲ၊ အမ်မီတဲ၊ ပင်တိုဗာဗီတဲ နှင့် အီဗီပဲ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ မေ့ဆေးများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ပေါ်လာပြီးသည့်နောက် ထုံဆေးဟူ၍လည်း ပေါ်လာပြန်သည်။ မေ့ဆေးကို အသုံးပြု လိုက်သည့်အခါ လူသည် အိပ်ပျော်သွားပြီးလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး ဘာမျှမသိ၊ သတိမရတော့ဘဲ ခွဲစိတ်မှုကို မသိတော့ပေ။ သို့သော်ထုံဆေးကို ထိုးလိုက်သောအခါ ဆေးထိုးထားသည့် နေရာတစ်ဝိုက်၌သာ ထုန်သွား၍ အခြားနေရာများ၌ကား ပကတိအတိုင်းပင် နာကျင်မှု ရှိလေသည်။ ထုတ်သွားသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ခွဲစိတ်၍ နေသော်လည်း လူနာတွင် နာကျင်မှု အနည်းငယ်မျှ မရှိ၊ သတိရှိလျက် ခွဲစိတ်မှုကိုပင် ကြည့်ရှုနေနိုင်သည်။ ထုံဆေးများကား [[ကိုကင်း]]၊ နိုဗိုကိန်း၊ ယကိန်း၊ မီတီကန်း၊ ပွန်တိုကိန်း၊နူပါ ကိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤထိုးဆေးများသည် ထိုးလိုက်သည့် နေရာရှိ နာဗ်ကြော အားလုံးကို ထုံထိုင်းသွားစေသည်။ အခြား ထုံဆေးတစ်မျိုးမှာ အက်သဲကလိုရိုက် ဆေးရည်ဖြစ်၍ အနာတဝိုက်တွင် ယင်းဆေးရည်ကို မှုတ်ပေးလိုက်သည့်အခါ ထုံသွားလေသည်။ ကျောရိုးထိုး ထုံစေသည့် နည်းတစ်နည်း ရှိသေး၏။ ထိုနည်းတွင် ထုံဆေးကို ကျောရိုးနာဗ်ကြောတဝိုက် တစ်နေရာရာတွင် ထိုလိုက်သည့်အခါ ဆေးထိုးလိုက်သည့်နေရာ အောက်ပိင်းတစ်ခုလုံးသည် လုံးလုံးထုံသွားသော်လည်း လူနာကား သတိရလျက်ရှိနေသည်။ ဤထိုဆေးမျိုးကို ဝမ်းပိုက်ခွဲသည့်အခါနှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်း၌ ခွဲစိတ်သည့် အခါများတွင် သုံးသည်။ မြီးပွားထုံဆေးဟု ခေါ်သောထုံဆေးကို မီးဖွားရား ကျောရိုး နာဗ်ကြောတွင် ထိုးပေးလျှင် မနာမကျင် လွယ်ကူစွာ သားဖွားနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ထုံဆေးများ]] rb3fjs0n7y5vt1jphdz8x6gbpfpq9pd 1 17767 1053036 94740 2026-09-14T16:44:07Z Dr Lotus Black 31011 [[ဆွေးနွေးချက်:မေ့ဆေးထုံဆေး]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ထုံဆေး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးအများဆုံး 94740 wikitext text/x-wiki ထုံဆေး လုပ်ပါဆရာတို့...။ s1vgtkc0k9rplog4dhm3uwc5auihgbg 0 17864 1052995 271228 2026-09-14T15:30:27Z Dr Lotus Black 31011 1052995 wikitext text/x-wiki ပုံနှိပ်စာလုံးများနှင့် အခြားပစ္စည်းများအား ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးထားသည့် သေးငယ်သော ဖလင်ကော်ပြားကို မိုက္ကရို ဖလင်ဟုခေါ်သည်။ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံး၏ စာသားကို ပေ အနည်းငယ်မျှသာရှည်၍ ပြက်နှစ်လက်မထက်မပိုသော ဖလင် ကော်ပြားကလေးပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးထားနိုင်ပေသည်။ ထိုနောက် ဖလင်ကော်ပြားကို အလိပ်ကလေးလိပ်၍ မူလ စာအုပ်ထားသည့်နေရာ၌ပင် စာအုပ်လောက် နေရာကျယ်ကျယ် မယူရတော့ဘဲ နေရာအတော်ကျဉ်းကျဉ်းတွင် ထားနိုင်လေသည်။ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးပြီးသော ဖလင်ကို ရုပ်သေပြစက်ပေါ်တွင်တင်၍ ဆလိုက်မီးထိုးလိုက်သည့်အခါ အလွန်သေးငယ်သော စာလုံးများ ကြီးလာသဖြင့် ကောင်းစွာဖတ်ရှုနိုင်သည်။ မိုက္ကရိုဖလင်သည် ပညာရေး၊ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ လုပ် ငန်း၊ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း စသော လုပ်ငန်းများတွင် များစွာ အသုံးဝင်၏။ စီးပွားရေး မှတ်တမ်းများကို ဖိုင်တွဲကြီးများနှင့် သိမ်းဆည်းမထားတော့ဘဲ မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး ထားကြသည်။ ထို့အတူ နေရာအမြောက်အမြားယူ၍ ထားရှိရ မည့် စာအုပ်များကို မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကာ သိမ်းဆည်းထားရာ၌ ဖလင်လိပ်အနည်းငယ်သာ ကုန်သည်။ အရေးကြီးသော စာချုပ်စာတမ်းများနှင့် ရှားပါးလှသော စာအုပ် များကိုလည်း မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူထားကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ယင်းတို့ကို ထိန်းသိမ်းထားရာ၌ မပျက်စီးနိုင်သည့် ပြင် နေရာအတွက်လည်း တာဝန်အလွန်ကျဉ်းပေသည်။ ရိုက် ကူးပြီးသား မိုက္ကရိုဖလင်များကို အဖိုးအနည်းငယ်နှင့် ရရှိနိုင် သဖြင့် ယခုအခါ ခေတ်မီစာကြည့်တိုက်များနှင့် ကျောင်းများ တွင် ထားရှိကြသည်။ မိုက္ကရိုဖလင်များသည် သိမှန်လိုသော အကြောင်းအရာ အချက်အလက်များကို မှတ်တမ်းတင်ရာ၌ အကောင်းဆုံးဖြစ် သည်။ ခရစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ နယူးယော့မြို့တွင် ယခုခေတ် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းရပ်များကို နောင်လာနောက်သား များအဖို့ အကျိုးရှိစေရန် မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် မှတ်တမ်းတင်၍ အခိုင်အခံ့ ဆောက်လုပ်ထားသော မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတွင် မြှုပ်နှံထားကြသည်။ စာမျက်နှာပေါင်း ၃ဝ၀၀ဝဝဝ ကျော်မျှရှိသော ထိုယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို မိုက္ကရိုဖလင်နှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရာ၌ ဖလင်လိပ် သုံးလိပ်နှင့်တစ်ဝက်မျှသာ ကုန် သည်။ ထိုမိုက္ကရိုဖလင်များကို နောင်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ဝဝဝ ကြာမှ ထုတ်ယူလေ့လာကြမည်ဟု ဆိုသည်။ မိုက္ကရိုဖလင်တွင် ဓာတ်ပုံရိုက်သည့်လုပ်ငန်းကို ဓာတ်ပုံ ပညာပေါ်ကတည်းက သိရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ၁၉၂၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကျမှ ခေတ်စားလာသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း စောစောပိုင်းလောက်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ စာကြည့်တိုက်များသည် လေကြောင်းတိုက်ပွဲ ဒဏ်ကြောင့် များစွာပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အလွန်အဖိုးတန်သည့် စာအုပ်များနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများ အမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် မပျက်စီးမဆုံးရှုံး ရအောင် အဖိုးတန်စာအုပ်များနှင့် စာမူများကို မိုက္ကရိုဖလင်များ ဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး၍ သိမ်းဆည်းထားသဖြင့် သက်သာရာရရှိ လေသည်။ ယခုခေတ်တွင် အများအသုံးပြုကြသောမိုက္ကရိုဖလင်၏ အရွယ်အစားမှာ ၃/၄ လက်မ သို့မဟုတ် ၁ ၃/၈ လက်မ အကျယ်ရှိသည်။ အချို့မှာ အပျော်တမ်း ဓာတ်ပုံရိုက်သမားများ အသုံးပြုသော ဖလင်ကော်ပြားအရွယ်လောက်ပင် ရှိသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:စာကြည့်တိုက် အရင်းအမြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စာရွက်စာတမ်းများ]] 3r63ec06f3wflc4qxiwwex8sl2j2cv7 0 18885 1053007 707012 2026-09-14T15:49:54Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053007 wikitext text/x-wiki [[File:Atmosphere gas proportions.svg|thumb|Composition of Earth's atmosphere by volume. The lower pie represents the trace gases that together compose about 0.038% of the atmosphere (0.043% with CO₂ at 2014 concentration). The numbers are from a variety of years (mainly 1987, with {{CO2}} and methane from 2009) and do not represent any single source.]] ထမင်းအသက်ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက်တစ်မနက်ဟူ၍ ရှေးလူကြီး များဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့သော်လည်း အမှန်စင်စစ် လေသာမရှိပါက [[သတ္တဝါ]] အများစုသည် သုံးမိနစ်မျှပင် အသက်ရှင်နိုင်ရန်လမ်းမရှိပေ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် နေ့စဉ်အမြဲလေနှင့်ထိတွေ့နေရ၏။ လေကိုရှူရှိုက်နေရ၏။ လေမှသက်ရောက်လာသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ခံစားနေရ၏။ ကျွန်ုပ်တို့ ကိုယ်အတွင်း၌ လည်း လေသည် တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိ၏။ ထိုမျှသာမဟုတ်သေး၊ ပေါင်ချိန်အားဖြင့် ထောင်ပေါင်းများစွာလေးသည့် လေထုသည် ကျွန်ုပ်တို့ အပေါ်တွင် အချိန်မလပ်ဖိနှိပ်လျက်ရှိ၏။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လေကို မမြင်ရသည့်အတွက် များသောအားဖြင့် လေရှိသည်ဟူ၍ အမှတ်မထင် ဂရု မပြုမိဘဲ နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ လေသည် ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးကို အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက် အောင် ဝိုင်းရံလွှမ်းခြုံထားရာ ထိုလွှမ်းခြုံထားသော လေသမုဒ္ဒရာကြီးကို လေထုဟု ခေါ်လေသည်။ ဤလေထုမည်မျှလောက် ထူမည်ကိုမည်သူမျှ အသေအချာမသိကြပေ။ မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝ မှ ၄ဝဝ အထိထူမည်ဟူ၍သာ ခန့်မှန်းရပေသည်။ သို့ရာတွင် လေထု၌ တိကျသောအဆုံးသတ်မရှိ။ လေထု၏ အစွန်းအဖျားသည် မြေပြင်မှအထက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော် ၂ဝဝဝ ထိအောင်ပင် တစ်စွန်းတစ်စပျံ့နှံ့ကာ အာကာသ လဟာပြင်ကြီးနှင့် တဖြည်းဖြည်း ထိစပ်ပျောက်ကွယ်သွားစရာရှိသည်ဟု ယူဆရပေသည်။ လေရှိပေ၍သာ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကြီးမှာ သက်ရှိသတ္တဝါ၊ သစ်ပင်ပန်းပင်တို့ ဖြင့် ပြည့်စုံဝေဆာ၍ကမ္ဘာကြီးသည် အသက်ရှင်နေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ လကဲ့သို့ လေထုကင်းမဲ့သော အခြား[[ဂြိုဟ်]]၊ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ရံများမှာမူ သက်ရှိ သတ္တဝါနှင့် [[အပင်]]ဆို၍ လုံးဝဆိတ်သုဉ်းလျက်ရှိကြပေသည်။ လေသည် လူတိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်တို့ကို အသက်ဆက်ပေးရုံ သာမက အသက်ရှင်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော အခြေအနေများကိုလည်း ပြု ပြင်ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။ နွေ၊ မိုး၊ဆောင်းနှင့်တကွ နေပူခြင်း၊ မိုးရွာ ခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ ပူအိုက်ခြင်း၊ ချမ်းအေးခြင်း စသော ရာသီဥတုတို့ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ [[ကမ္ဘာ]]နှင့် [[နေ]]တို့၏အကွာအဝေး ပြောင်းလွဲမှုကိုလိုက်၍ လေတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော လှုပ်ရှားမှု အပူအအေး ပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့်ပင်ဖြစ်လေသည်။ လေသည် အရာဝတ္ထုသန့်သန့်တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပေ။ လေသည် ဒြဗ်ရောဖြစ်၍ လေတွင် [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ အားဂွန်၊ ဇီနွန်၊ နီယွန်၊ [[ဟီလီယမ်]]၊ ကရစ် ရစ်ပတမ် ဓာတ်ငွေ့များအပြင် ရေခိုးရေငွေ့၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များ ပါဝင်ကြောင်းသိရှိရသည်။ လေတွင်ပါဝင်သည့် အချိုးအစားများမှာ ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင် ၇၈၊ အောက်ဆီဂျင် ၂၁ ဖြစ်၍ ကျန် ၁ ရာခိုင်နှုန်းတွင် အားဂွန်ဓာတ်ငွေ့ အများဆုံးပါဝင်ပြီးလျှင် နီယွန်၊ ဇီနွန်၊ [[ဟီလီယမ်]]၊ ကရစ်ပတွန်ခေါ် ရှားပါးသည့်ဓာတ်ငွေ့များ အနည်းအကျဉ်းနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ မဆိုစလောက်မျှပါဝင်သည်။ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တို့မှာမူ အခါကာလကိုလိုက်၍ အနည်းအများ ပါဝင်ကြလေသည်။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာဟု ဆိုအပ် သော စက်ယန္တရားလည်ပတ်ရေးအတွက် ထင်းမီးလောင်စာသဖွယ်ဖြစ်သည်။ အောက်ဆီဂျင်သည် အသက်ရှင်မှုနှင့် လောင်ကျွမ်းမှုမှန်သမျှအတွက် ကျော ထောက်နောက်ခံဖြစ်သည်။ အကယ်၍ လေထုတစ်ခုလုံးသာ အောက်စီဂျင် အတိ ဖြစ်သွားမည်ဆိုပါက သက်ရှိသတ္တဝါအားလုံးသည် ယခုထက် အဆမတန် ပိုမိုထကြွပြီး အဆမတန် အသက်တိုသွားစရာရှိသည်။ သစ်ခြောက်၊ မြက်ခြောက်တို့သည်လည်း ရုတ်တရက် မီးထတောက်ကောင်း ထတောက်ကြကာ ကမ္ဘာတွင် မတွေ့ဘူသေးသည့် အံ့ဩဖွယ်အဖြစ်အပျက်မျိုး အများအပြားပင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ သို့ရာတွင် အောက်ဆီဂျင်၏ စွမ်းအားသတ္တိ ယခုထက် ပိုကဲလာခြင်းမရှိအောင် အောက်ဆီဂျင် တစ်ဆလျှင် လေးဆနီးပါးရှိသော နိုက်ထရိုဂျင်က ရောနှောပြီး ထိန်းထားလေသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်မှာ အခြားဓာတ်ပစ္စည်းတို့နှင့် အလွယ်တကူ ပေါင်း စပ်ခြင်းမရှိသော ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။ သို့သော် နိုက်ထရိုဂျင်၏ ဒြဗ်ပေါင်း ဖြစ်သည့် နိုက်ထရိတ်အမျိုးမျိုးတို့မှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် မြေဩဇာ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် လက်နက်ပစ္စည်းများ လုပ်ကိုင်ရာ၌လည်းကောင်း လွန်စွာအသုံးဝင်သဖြင့် အဆိုပါ နိုက်ထရိုဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းများကို ငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ အမြောက်အမြား ပြုလုပ်ကြရလေသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့သည် ကာဗွန်နှင့် အောက်ဆီဂျင် တို့ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒြဗ်ပေါင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှူထုတ်လိုက်သည့်အခါတိုင်းနှင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု မီးလောင် သည့် အခါတိုင်းတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်ပေါ်လာမြဲဖြစ်သည်။ လူနေထူထပ်၍ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံပေါများသော မြို့ကြီးများတွင် လေထဲ၌ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ အများအပြားပါရှိတတ်သည်။ ယင်းသို့ပါရှိခြင်းသည် လူတို့၏ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုက်ကို ကျွန်ုပ်တို့သည် ရှူထုတ်လျက်ရှိသောကြောင့် လေထဲ၌ တစ်နေ့ ထက်တစ်နေ့ များ၍မလာပေလောဟု မေးစရာအကြောင်းရှိသည်။ သို့သော် စိမ်းလန်းသောအပင်ဟူသမျှတို့က ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို အမြဲတစေ ရှူရှိုက်စုတ်ယူလျက်ရှိသဖြင့် ဤဓာတ်ငွေ့၏ အဝင်အထွက်မှာ လေထဲတွင် မျှတ၍သွားလေသည်။ ရေငွေ့သည် ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၌ မိုးကို အများဆုံးအားကိုနေရသော တိုင်းပြည်တို့အဖို့ မရှိမဖြစ်အောင် အရေးကြီးပေသည်။ လေထုသည်နေပူရှိန်ကြောင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ အင်း အိုင် ချောင်း မြောင်းတို့မှ အငွေ့ပြန်တက်လာသော ရေငွေ့တို့ကို စုတ်ယူလက်ခံပြီးနောက် ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်၌ နေရာအနှံ့ရောက်အောင် ဖြန့်ကြဲပေးသည်။ အအေးဓာတ်နှင့် တွေ့သောအခါ ထိုရေငွေ့တို့သည် မြူ၊ နှင်း၊ မိုးသီးမိုး ပေါက်အဖြစ် ရွာသွန်းလေသည်။ ထို့ကြောင့် အကယ်၍ ဤကမ္ဘာ၌ လေထုသာမရှိဆိုပါက ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့မှအပ ကုန်းမြေဟူသမျှသည် သဲကန္တာရအတိ ဖြစ်သွားစရာအကြောင်းရှိလေသည်။ လေထဲ၌ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည့်ဟုဆိုလျှင်လည်း ယုံလိုသော်မှ ယုံကြပေမည်။ သို့သော် အကယ်ပင်ရှိကြောင်းကို မှောင်မည်း နေသော အခန်းထဲသို့ သေးငယ်သော အပေါက်တစ်ခုမှနေ၍ နေရောင ်ခြည် မျှင်တစ်ခုကို ထိုးဝင်စေ၍ကြည့်ပါ။ ထိုအခါ အဆိုပါရောင်ခြည်ထဲ၌ သာမန် အားဖြင့် မမြင်ရသော ဖုန်မှုန့်ကလေးများ ကုဋေကုဋာမက လွင့်ပါလျက်ရှိ သည်ကို အသေအချာ တွေ့မြင်ရပေလိမ့်မည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လေကိုဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အလင်းပေါက် အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်ဟု ပေါ့ပေါ့ဆဆ ပြောဆိုမိကြသည်။ အကယ်၍ လေထု ကိုဖောက်ထွင်း၍မြင်နိုင်မည်ဆိုပါက အာကာသကောင်းကင်ပြင်၏ အရောင်သည် နေ့အခါတွင်လည်း ညဉ့်ဘက်မှာကဲ့သို့ပင် မည်းနက်၍နေပေမည်။ သို့သော် နေမှ အလင်းရောင်ခြည်သည် လေထုကို ဖြတ်သန်းချိန်တွင် လေထုအတွင်းရှိ ရေငွေ့၏ မြူမှုန်တို့ကနေ ရောင်ခြည်တွင်ပါသည့် အနီရောင်ကိုသာ ဖြတ်သန်းခွင့်ပေး၍ အပြာရောင်ကိုမူ ကောင်းကင်တစ်ပြင်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့ သွားစေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းကင်ပြင်ကို နေ့အခါ၌ အပြာရောင်အဖြစ် မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ နံနက်နေထွက်ပြူနှင့် ညနေ နေဝင်ဆည်းဆာအချိန်များတွင် ရှုချင်စဖွယ် နီရဲလှပသော ကောင်းကင်ပြင်ကို မြင်ရခြင်းမှာ နေရောင်ခြည်သည် ထိုအချိန်၌ လေထုကို ဘေးတိုက်ဝင်ကာ လေထုတွင်းသို့ များများဖြတ်သန်း သွားရသည့်အတွက် အပြာရောင်ကို များများ ပျံ့လွင့်စေပြီးလျှင် အနီရောင်ကိုသာ ချန်ထားခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်လေသည်။ လေထုသည် အလွှာများအဖြစ်ဖြင့် ခွဲခြား၍တည်ရှိသည်။ အောက် ဆုံးအလွှာကို ''ထရိုပိုစဖီးယား'' ဟုခေါ်၍ ထိုအလွှာတွင် မိုးသားတိမ်လိပ် များ တည်ရှိကြသည်။ ထိုအလွှာအထက် ကမ္ဘာမြေပြင်မှ ၁၀ မိုင်ခန့်အမြင့် တွင် ''စထရက်တိုစဖီးယား'' ဒုတိယအလွှာရှိသည်။ စထရက်တို စဖီးယား နှင့် တြိုပိုစဖီးယား နှစ်ခုစပ်ကြားနေရာကို ''ထရိုပိုပေါ့'' ဟုခေါ်၍ အမြင့် ဆုံးတိမ်တို့သည် ထိုနေရာအထိသာ ရောက်ရှိကြလေသည်။ စထရက်တို စဖီးယားအထက်တွင် ''အိုဇိုနိုစဖီ၏ယား'' အလွှာရှိ၍ ထိုအလွှာတွင် ''အိုဇုန်း'' ဓာတ်ငွေ့ အနည်းငယ်ပါရှိသည်။ ထိုအလွှာ၏ အထက်မှ အလွှာကို ''အိုင်ယွန်နိုစဖီးယား'' ဟုခေါ်၍ ထိုအလွှာသည် ကမ္ဘာမြေပြင်မှ နေ့အခါတွင် ၃၁ မိုင်ခန့်၊ ညဉ့်အခါတွင် ၅၆ မိုင်ခန့် မြင့်လေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ထရိုပိုစဖီးယားအကြောင်းကို အတော်ပင် လေ့ လာသိရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း စထရက်တို စဖီးယားအကြောင်းနှင့် စပ် လျဉ်း၍မူ အနည်းအကျဉ်းလောက်သာ သိရသေးသည်။ ရုရှားလူမျိုးထဲမှ မီးပုံးပျံဖြင့် အထက်သို့တက်ကြည့်ရာ ၁၃ မိုင်ခွဲကျော်ကျော်မျှသာ အမြင့်ဆုံး ရောက်ခဲ့လေသည်။ အလိုအလျောက် မှတ်သားတိုင်းတာနိုင်သော ကိရိယာ များ တပ်ဆင်ပေးထားသည့် လူမပါသော မီးပုံးပျံကလေးများမှာ ၂၅ မိုင် အမြင့်အထိသာ ရောက်ဖူးကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ လေ့လာစုံးစမ်းကြည့်ရာမှ စိတ်ဝင်စားဖွယ် သိရှိရသောအချက်မှာ လေသည် အထက်သို့မြင့်သွားတိုင်း တဖြည်းဖြည်းပါးလိုက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အထက် ၁၀ မိုင်ခန့်အမြင့်တွင်ရှိသော လေသည် ပင်လယ်ပြင်ညီတွင်ရှိသော လေနှင့်စာလျှင် ဆယ်ပုံတစ်ပုံလောက်သာ သိပ်သည်းတော့၏။ အထက် ၂၅ မိုင်ခန့်အမြင့်တွင်ဆိုလျှင် အပုံသုံးထောင်ပုံတွင် တစ်ပုံမျှလောက်သာ သိပ်သည်းလေတော့သည်။ မြေ ပြင်မှ အထက်သို့တက်သောအခါ တဖြည်းဖြည်းအေးလာပြီးလျှင် စထရက်တိုစဖီးယားအလွှာသို့ ရောက်သောအခါ အပူချိန်သည် စင်တီဂရိတ် ဒီဂရီ သုညအောက် ၇၅ ဒီဂရီခန့်၌ တစ်သမတ်တည်း တည်မြဲနေတော့သည်။ စထရက်တိုစဖီးယားတွင် ရေခိုးရေငွေ့၊ မိုးသားတိမ်လိပ်၊ လေမုန်တိုင်း စသည်တို့ကင်းစင်သည်။ ထိုထက်မြင့်သော အလွှာများအကြောင်းကိုမူ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းစွာမသိရသေးပေ။ ထိုနေရာများတွင် လေသည် လုံးဝမရှိသလောက် ပါးရှားပေသည်။ သို့သော် ကြယ်ပျံများ ပျံသန်းနိုင်ပုံကို ထောက်ခြင်းဖြင့် လေရှိကြောင်းကို သိရလေသည်။ ကြယ်ပျံတို့သည် လက်ဦးတွင် အေးလျက် ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်သို့ အလွန်လျင်မြန်သောအဟုန်ဖြင့် စိုက်ကျလာစဉ်တွင် လေနှင့် ထိတွေ့ပွတ်တိုက်မိသောကြောင့် မီးထတောက်သည်အထိ ပူသွားရလေသည်။ လေကိုအကောင်အထည်ဟူ၍ ရှာမတွေ့နိုင်သည့်အတွက် လေ၌ အလေးအချိန်မရှိဟု ထင်မိကြပေမည်။ သို့သော် ကြက်ပေါင်စေး ပူဖောင်း တစ်လုံးကို လေမသွင်းမီနှင့် လေမှုတ်သွင်းပြီးနောက် ချိန်တွယ်ကြည့်ပါက လေသွင်းပြီး ပူဖောင်းအလေးချိန်သည် လေမသွင်းမီ ပူဖောင်းအလေးချိန် ထက် ပိုသည်ကိုတွေ့ရမည်။ လေသွင်းပြီးနောက် ပူဖောင်းတွင် အလေးချိန် တိုးလာသည်ကိုထောက်လျှင် လေ၍အလေးချိန်ရှိကြောင်းကို သိနိုင်ပေမည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင် လေသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်ကုဗပေလျှင် .ဝ၇၂၉ ပေါင်မျှလေး၍ ထိုထက်မြင့်သွားသောအခါ လေသည် တဖြည်းဖြည်း ပါးသွားသည့်အတိုင်း လေ၏အလေးချိန်လည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့သွားလေ သည်။ ဤသို့ဖြင့် လေထုသည် ကမ္ဘာမြေပြင် တစ်မျက်နှာလုံးကို ဖိနှိပ်ထားလျက်ရှိရာ ထိုဖိနှိပ်ထားသော လေထု၏ အလေးချိန်ကို ''လေထု ဖိအား'' ဟုခေါ်သည်။ လေ၏ဖိအားသည် အလွန်ဆန်းကြယ်သည်။ ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ နေရာတိုင်းတွင် လေသည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးသို့ တညီတညာ တည်း တွန်းကန်ဖိနှိပ်ထားပေသည်။ ဖန်ခွက်တစ်လုံးတွင် ရေအပြည့်ထည့်၍ အဝကိုစက္ကူဖြင့်ပိတ်ပါ။ ထို့နောက် စက္ကူကို လက်နှင့်ဖိကာ ဖန်ခွက်ကို စောက်ထိုးလှန်ပြီးလျှင် လက်ကို ရုပ်လိုက်ပါက ရေသည် အောက်သို့မကျဘဲ စက္ကူပေါ်၌ တည်နေသည်ကို ထူဆန်းစွာတွေ့ရပေမည်။ ဤသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ လေက မိမိ၏ ဖိအားဖြင့် စက္ကူကိုပင့်ထား၍ စက္ကူကတစ်ဖန် ရေကို ပင့် ထားသောကြောင့်ဖြစ်လေသည်။ ပင်လယ်ပြင်ညီတွင် လေထု၏ဖိအားသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် စတုရန်း တစ်လက်မရှိသော မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ၁၄.၇ ပေါင်ဖြစ်သည်။ သာမန်လူကြီးတစ်ယောက်၏ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးရှိ အပေါ်ယံမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းလက်မ ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လူတစ် ယောက်အပေါ်၌ အမြဲတမ်းဖိလျက်ရှိသော လေထု၏ဖိအားသည် ပေါင် ၃ဝဝဝဝ ခန့်မျှ ကြီးမားပေသည်။ သို့သော် ကိုယ်ခန္ဓာတွင်းရှိလေကလည်း ထို့အပြင်ဘက်ဖိအားနှင့်အမျှ အတွင်းဘက်မှ တွန်းကန်လျက်ရှိနေသော ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အဆိုပါလေထုဖိအားကို သိသိသာသာ ခံစားရခြင်း မရှိပေ။ လေယာဉ်တစ်ခုခုဖြင့် အလွန်မြင့်မားသောနေရာကို ပျံတက်သည့် အခါမျိုးတွင် အပြင်ဘက်မှ လေထုဖိအားက ကိုယ်အတွင်းမှ ဖိအားထက် အဆမတန်နည်းပါးသဖြင့် လေယာဉ်အတွင်း လိုက်ပါသွားသူတို့သည် နားမှ သွေးယိုထွက်တတ်ပြီးလျှင် တစ်ခါတစ်ရံ ဦးခေါင်းသို့ သွေးရောက်ကာမူးမေ့ ၍ပင် သွားတတ်ကြပေသည်။ သို့သော် အကယ်၍ လေသာမရှိပါက လေ ယာဉ်ပျံ၏တောင်ပံကို ပင့်ပေးမည့်အရာ မရှိတော့သဖြင့် မည်သည့်လေ ယာဉ်ပျံမျှ အမြင်သို့ ပျံတက်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ တစ်ဖန် အလွန်မြင့်မား သော နေရာများတွင် အသက်ကိုဝအောင်ရှူနိုင်ရန် အောက်ဆီဂျင် အလုံ အလောက် မရှိသည့်အတွက် အလွန်မြင့်မားစွာ ပျံတက်မည့်သူများသည် အသက်ရှူစရာ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ဘူးများကို အပိုဆောင်ယူသွားကြရ လေသည်။ လေသည် ကြက်ပေါင်စေးကဲ့သို့ ကျုံ့နိုင် စန့်နိုင်သော သတ္တိရှိ သည့်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ လေ၌ ထိုသတ္တိမျိုးရှိကြောင်း သိသာရန်အတွက် ဖန်ခွက်တစ်လုံးကို ရေပေါ်တွင် စောက်ထိုးမှောက်ပြီး ဖန်ခွက်ဖင်ကို လက်နှင့်ဖိချကြည့်ပါ။ ဖန်ခွက်တစ်လုံးလုံးရေအောက်သို့ နစ်သွားသောအခါ ဖန် ခွက်အတွင်းသို့ ရေအနည်းငယ် ဝင်လာသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ မူလက ဖန်ခွက်အပြည့်ရှိသော လေသည် ရေ၏ဖိအားကြောင့် ကျုံ့သွားခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်။ တစ်ဖန် လေတော်ရုံမှုတ်သွင်းထားသော ကြက်ပေါင်စေးပူဖောင်းတစ်လုံးကို မီးနားတွင်ပြကြည့်ပါက အပူရှိန်ကြောင့် လေစန့်ထွက်လာကာ ပူဖောင်းကြီးထွားလာပုံကို တွေ့ရပေမည်။ လေမီးဖို၊ အောက် လင်းမီးအိမ်၊ မီးရထားဘီး၊ မော်တော်ကားဘီးတို့တွင် တပ်ဆင်ထားသော လေဘရိတ် စသည်တို့မှာ ဖိနှိပ်ထားသောလေကို အသုံးချထားသည့် ကိရိယာများပင်ဖြစ်ပေသည်။ လေကို ကျုံ့သွားအောင် ဖိနှိပ်ပေး၍ ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ သုည အောက် ၃၁၂ ဒီဂရီသို့ တိုင်အောင် အအေးခံပေးလိုက်ပါက လေသည် အငွေ့မှ အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို ''[[လေရည်]]'' ၌ စိတ်ဝင် စားဖွယ် ကောင်းသော ဂုဏ်သတ္တိများရှိပေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ကိုးကား == {{Commons category|Air}} {{reflist}} [[Category:ကမ္ဘာ့လေထု]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] 4h69hwazhaskuw4w5dqlkbloqv2s29u 0 20204 1052997 271226 2026-09-14T15:34:49Z Dr Lotus Black 31011 [[ဟိုက်ဂရိုမီတာ]] စာမျက်နှာကို [[လေထု စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 271226 wikitext text/x-wiki ===လေထု၏ စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ=== လေထု၏ စိုထိုင်းမှုကို တိုင်းတာသော ကိရိယာမျိုးဖြစ်သည့် ဟိုက်ဂရိုမီတာသည် ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ ကက်ဘာသာမီမိုတာ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစားရှိသည်။ အောက်ပါ အကြောင်းရပ်တွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာ အစားစားရှိပုံနှင့် ယင်းတို့ကို မည်သို့ အသုံးပြုရပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ==ဟိုက်ဂရိုမီတာ== လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိလိုသောအခါ ဟိုက်ဂရိုမီတာခေါ် ကိရိယာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြလေသည်။ စိုထိုင်းမှု (လေထု၏ ရေငွေ့ပမာဏ)သည် မိုးလေဝသဌာနမှ မိုးလေဝသ အခြေအနေ ကို ကြိုတင်၍ ခန့်မှန်းရာ၌ အရေးကြီး သော အကြောင်းတရပ် ဖြစ်လေသည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာ အမျိုးမျိုးရှိရာ အသုံးအများဆုံး ဟိုက်ဂရို မီတာမျိုးမှာ ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ သို့မဟုတ် အစိုနှင့် အခြောက် ဖန်သီးဟိုက်ဂရိုမီတာ ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာမျိုးတွင် သာမို မီတာနှစ်ခုကို အတံတစ်ခုတွင် တစ်ဘက်တစ်ချက်စီ ဆင်ထား သည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တသွေမတိမ်း တူသော်လည်း သာမိုမီတာတစ်ခု၏ ဖန်သီးကို ပိတ်ပါးစိုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားလေသည်။ ထိုနောက် သာမိုမီတာများကို ဝှေ့ယမ်း ပေးသည်။ သို့မဟုတ် လေယပ်ပေးသည်။ ပိတ်ပါးရှိ ရေငွေ့များ အငွေ့ပျံသွားသောအခါ ဖန်သီးအစိုရှိသော သာမိုမီတာ၏ အပူချိန်ဒီဂရီသည် ကျသွားလေသည်။ ထိုသို့ အပူချိန်ကျရာ တွင် ထိုနေ့သည် သွေ့ခြောက်နေလျှင် အပူချိန်ကျခြင်း လျင်မြန်၍ ထိုနေ့သည် စိုထိုင်းထိုင်း ဖြစ်နေလျှင် အပူချိန် ကျခြင်း နည်းပါးလေသည်။ ဖန်သီးအခြောက်ရှိသော သာမို မီတာကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ အပူချိန် အစစ်အမှန်ကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုရှိ အပူချိန်များကို နှိုင်းယှဉ် ၍ ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသို့ သိနိုင်ရန် အသင့်တွက်ချက်ထားသည့် ဇယားတစ်ခု ရှိလေသည်။ ဇီဝကိစ္စဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သော အဂ‡လိပ်လူမျိုး ဆာ လီယိုနတ်ဟီးဆိုသူ (၁၈၆၆ ခုနှစ်ဖွား) တီထွင်ခဲ့သည့် ကက် တာသာမိုမီတာလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုသာမိုမီတာဖြင့် စိုထိုင်းမှု ကို တိုင်းတာနိုင်ပေသည်။ ထိုသာမိုမီတာတွင် သာမန် သာမို မီတာများ၌ ရှိလေ့ရှိသော ဖန်သီးထက် ပို၍ကြီးသော ဖန်သီး ရှိသည်။ ထိုသာမို မီတာကို ရေနွေးတွင် ၉၈ံ ဖာရင်ဟိုက်သို့ အပူချိန်တက်လာသည်အထိ ထားပြီးနောက် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေက ယင်း၏ အပူချိန်ကို ကျစေသည့်အချိန်ကို မှတ်သားရ သည်။ ထိုနောက် ပိုးစဖြင့် ဖန်သီးကို အုပ်၍ ''ဖန်သီးအစို'' အမှတ်အသားများကို ပြုလုပ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပိုးစကို ရေဆွတ်ပြီးလျှင် လေယပ် ပေးခြင်းဖြင့် ရရှိသည့် အပူချိန်ကို မှတ်သားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအမှတ်အသားများနှင့် အချိန် မှတ် သားချက်များမှ လေအေးလာသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ အထည်လုပ်ငန်း၊ စီးကရက်နှင့် ဆေးတန်သောက်ဆေး လုပ်ငန်းကြီးများအတွက် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုကို သိရှိ မှတ်သား ထားရန် အထူးလိုအပ်သဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကြီးများရှိရာ စက်ရုံ အလုပ်ရုံကြီးများနှင့် ကျောင်းများ၊ ရုံးများစသည့် အဆောက် အအုံများတွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာကို တပ်ဆင်ထားရှိကြသည်။ ဤသို့အားဖြင့် အပူလွန်၍ လေသွေ့ခြောက်လွန်းနေသောအခါ များတွင် လေထု စိုထိုင်းမှုအဆကို လိုအပ်သလို ပြုပြင်ပေးနိုင် ရန် အလို့ငှာ ရေငွေ့များကို သွင်းပေးနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:သိပ္ပံ]] 9041g4xmlhyqz2lr4r50tfkvzyqcwps 1052999 1052997 2026-09-14T15:37:58Z Dr Lotus Black 31011 1052999 wikitext text/x-wiki [[image:Haar-Hygrometer.jpg|thumb|လေထု စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ]] လေထု စိုထိုင်းမှုကို တိုင်းတာသော ကိရိယာမျိုးဖြစ်သည့် ဟိုက်ဂရိုမီတာသည် ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ ကက်ဘာသာမီမိုတာ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစားရှိသည်။ အောက်ပါ အကြောင်းရပ်တွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာ အစားစားရှိပုံနှင့် ယင်းတို့ကို မည်သို့ အသုံးပြုရပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ==ဟိုက်ဂရိုမီတာ== လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိလိုသောအခါ ဟိုက်ဂရိုမီတာခေါ် ကိရိယာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြလေသည်။ စိုထိုင်းမှု (လေထု၏ ရေငွေ့ပမာဏ)သည် မိုးလေဝသဌာနမှ မိုးလေဝသ အခြေအနေ ကို ကြိုတင်၍ ခန့်မှန်းရာ၌ အရေးကြီး သော အကြောင်းတရပ် ဖြစ်လေသည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာ အမျိုးမျိုးရှိရာ အသုံးအများဆုံး ဟိုက်ဂရို မီတာမျိုးမှာ ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ သို့မဟုတ် အစိုနှင့် အခြောက် ဖန်သီးဟိုက်ဂရိုမီတာ ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာမျိုးတွင် သာမို မီတာနှစ်ခုကို အတံတစ်ခုတွင် တစ်ဘက်တစ်ချက်စီ ဆင်ထား သည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တသွေမတိမ်း တူသော်လည်း သာမိုမီတာတစ်ခု၏ ဖန်သီးကို ပိတ်ပါးစိုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားလေသည်။ ထိုနောက် သာမိုမီတာများကို ဝှေ့ယမ်း ပေးသည်။ သို့မဟုတ် လေယပ်ပေးသည်။ ပိတ်ပါးရှိ ရေငွေ့များ အငွေ့ပျံသွားသောအခါ ဖန်သီးအစိုရှိသော သာမိုမီတာ၏ အပူချိန်ဒီဂရီသည် ကျသွားလေသည်။ ထိုသို့ အပူချိန်ကျရာ တွင် ထိုနေ့သည် သွေ့ခြောက်နေလျှင် အပူချိန်ကျခြင်း လျင်မြန်၍ ထိုနေ့သည် စိုထိုင်းထိုင်း ဖြစ်နေလျှင် အပူချိန် ကျခြင်း နည်းပါးလေသည်။ ဖန်သီးအခြောက်ရှိသော သာမို မီတာကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ အပူချိန် အစစ်အမှန်ကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုရှိ အပူချိန်များကို နှိုင်းယှဉ် ၍ ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသို့ သိနိုင်ရန် အသင့်တွက်ချက်ထားသည့် ဇယားတစ်ခု ရှိလေသည်။ ဇီဝကိစ္စဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သော အဂ‡လိပ်လူမျိုး ဆာ လီယိုနတ်ဟီးဆိုသူ (၁၈၆၆ ခုနှစ်ဖွား) တီထွင်ခဲ့သည့် ကက် တာသာမိုမီတာလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုသာမိုမီတာဖြင့် စိုထိုင်းမှု ကို တိုင်းတာနိုင်ပေသည်။ ထိုသာမိုမီတာတွင် သာမန် သာမို မီတာများ၌ ရှိလေ့ရှိသော ဖန်သီးထက် ပို၍ကြီးသော ဖန်သီး ရှိသည်။ ထိုသာမို မီတာကို ရေနွေးတွင် ၉၈ံ ဖာရင်ဟိုက်သို့ အပူချိန်တက်လာသည်အထိ ထားပြီးနောက် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေက ယင်း၏ အပူချိန်ကို ကျစေသည့်အချိန်ကို မှတ်သားရ သည်။ ထိုနောက် ပိုးစဖြင့် ဖန်သီးကို အုပ်၍ ''ဖန်သီးအစို'' အမှတ်အသားများကို ပြုလုပ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပိုးစကို ရေဆွတ်ပြီးလျှင် လေယပ် ပေးခြင်းဖြင့် ရရှိသည့် အပူချိန်ကို မှတ်သားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအမှတ်အသားများနှင့် အချိန် မှတ် သားချက်များမှ လေအေးလာသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ အထည်လုပ်ငန်း၊ စီးကရက်နှင့် ဆေးတန်သောက်ဆေး လုပ်ငန်းကြီးများအတွက် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုကို သိရှိ မှတ်သား ထားရန် အထူးလိုအပ်သဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကြီးများရှိရာ စက်ရုံ အလုပ်ရုံကြီးများနှင့် ကျောင်းများ၊ ရုံးများစသည့် အဆောက် အအုံများတွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာကို တပ်ဆင်ထားရှိကြသည်။ ဤသို့အားဖြင့် အပူလွန်၍ လေသွေ့ခြောက်လွန်းနေသောအခါ များတွင် လေထု စိုထိုင်းမှုအဆကို လိုအပ်သလို ပြုပြင်ပေးနိုင် ရန် အလို့ငှာ ရေငွေ့များကို သွင်းပေးနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:အီတလီ တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:လမ်းပြ ကိရိယာ]] [[ကဏ္ဍ:အာရုံခံများ]] pf1tbn8fo5kvc1kwxus2plzjvkhks13 1053000 1052999 2026-09-14T15:41:41Z Dr Lotus Black 31011 1053000 wikitext text/x-wiki [[image:Haar-Hygrometer.jpg|thumb|လေထု စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ]] လေထု စိုထိုင်းမှုကို တိုင်းတာသော ကိရိယာမျိုးဖြစ်သည့် ဟိုက်ဂရိုမီတာသည် ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ ကက်ဘာသာမီမိုတာ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစားရှိသည်။ အောက်ပါ အကြောင်းရပ်တွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာ အစားစားရှိပုံနှင့် ယင်းတို့ကို မည်သို့ အသုံးပြုရပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ==ဟိုက်ဂရိုမီတာ== လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိလိုသောအခါ ဟိုက်ဂရိုမီတာခေါ် ကိရိယာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြလေသည်။ စိုထိုင်းမှု (လေထု၏ ရေငွေ့ပမာဏ)သည် မိုးလေဝသဌာနမှ မိုးလေဝသ အခြေအနေ ကို ကြိုတင်၍ ခန့်မှန်းရာ၌ အရေးကြီး သော အကြောင်းတရပ် ဖြစ်လေသည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာ အမျိုးမျိုးရှိရာ အသုံးအများဆုံး ဟိုက်ဂရို မီတာမျိုးမှာ ဆိုက်ကရိုမီတာ၊ သို့မဟုတ် အစိုနှင့် အခြောက် ဖန်သီးဟိုက်ဂရိုမီတာ ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ဂရိုမီတာမျိုးတွင် သာမို မီတာနှစ်ခုကို အတံတစ်ခုတွင် တစ်ဘက်တစ်ချက်စီ ဆင်ထား သည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တသွေမတိမ်း တူသော်လည်း သာမိုမီတာတစ်ခု၏ ဖန်သီးကို ပိတ်ပါးစိုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားလေသည်။ ထိုနောက် သာမိုမီတာများကို ဝှေ့ယမ်း ပေးသည်။ သို့မဟုတ် လေယပ်ပေးသည်။ ပိတ်ပါးရှိ ရေငွေ့များ အငွေ့ပျံသွားသောအခါ ဖန်သီးအစိုရှိသော သာမိုမီတာ၏ အပူချိန်ဒီဂရီသည် ကျသွားလေသည်။ ထိုသို့ အပူချိန်ကျရာ တွင် ထိုနေ့သည် သွေ့ခြောက်နေလျှင် အပူချိန်ကျခြင်း လျင်မြန်၍ ထိုနေ့သည် စိုထိုင်းထိုင်း ဖြစ်နေလျှင် အပူချိန် ကျခြင်း နည်းပါးလေသည်။ ဖန်သီးအခြောက်ရှိသော သာမို မီတာကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ အပူချိန် အစစ်အမှန်ကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသာမိုမီတာနှစ်ခုရှိ အပူချိန်များကို နှိုင်းယှဉ် ၍ ကြည့်ခြင်းဖြင့် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုသို့ သိနိုင်ရန် အသင့်တွက်ချက်ထားသည့် ဇယားတစ်ခု ရှိလေသည်။ ဇီဝကိစ္စဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သော အဂ‡လိပ်လူမျိုး ဆာ လီယိုနတ်ဟီးဆိုသူ (၁၈၆၆ ခုနှစ်ဖွား) တီထွင်ခဲ့သည့် ကက် တာသာမိုမီတာလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုသာမိုမီတာဖြင့် စိုထိုင်းမှု ကို တိုင်းတာနိုင်ပေသည်။ ထိုသာမိုမီတာတွင် သာမန် သာမို မီတာများ၌ ရှိလေ့ရှိသော ဖန်သီးထက် ပို၍ကြီးသော ဖန်သီး ရှိသည်။ ထိုသာမို မီတာကို ရေနွေးတွင် ၉၈ံ ဖာရင်ဟိုက်သို့ အပူချိန်တက်လာသည်အထိ ထားပြီးနောက် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေက ယင်း၏ အပူချိန်ကို ကျစေသည့်အချိန်ကို မှတ်သားရ သည်။ ထိုနောက် ပိုးစဖြင့် ဖန်သီးကို အုပ်၍ ''ဖန်သီးအစို'' အမှတ်အသားများကို ပြုလုပ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပိုးစကို ရေဆွတ်ပြီးလျှင် လေယပ် ပေးခြင်းဖြင့် ရရှိသည့် အပူချိန်ကို မှတ်သားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအမှတ်အသားများနှင့် အချိန် မှတ် သားချက်များမှ လေအေးလာသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ အထည်လုပ်ငန်း၊ စီးကရက်နှင့် ဆေးတန်သောက်ဆေး လုပ်ငန်းကြီးများအတွက် လေထု၏ စိုထိုင်းမှုကို သိရှိ မှတ်သား ထားရန် အထူးလိုအပ်သဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကြီးများရှိရာ စက်ရုံ အလုပ်ရုံကြီးများနှင့် ကျောင်းများ၊ ရုံးများစသည့် အဆောက် အအုံများတွင် ဟိုက်ဂရိုမီတာကို တပ်ဆင်ထားရှိကြသည်။ ဤသို့အားဖြင့် အပူလွန်၍ လေသွေ့ခြောက်လွန်းနေသောအခါ များတွင် လေထု စိုထိုင်းမှုအဆကို လိုအပ်သလို ပြုပြင်ပေးနိုင် ရန် အလို့ငှာ ရေငွေ့များကို သွင်းပေးနိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:အီတလီ တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:လမ်းပြ ကိရိယာ]] [[ကဏ္ဍ:အာရုံခံများ]] amsojnrjoddg1nqv2laqh2wsyqfv4oz 0 20958 1053054 851106 2026-09-14T17:53:16Z Dr Lotus Black 31011 1053054 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ဤဆောင်းပါးသည် လူတစ်ယောက် လူမှုရေးအရ အရွယ်ရောက်လာသော အဆင့်ကို ရည်ညွန်းသည်၊ ဇီဝဗေဒအလိုအရ မျိုးပွားနိုင်သော သက်တမ်းအပိုင်းအခြားအတွက် [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]]ကို ကြည့်ပါ}} [[File:Teens sharing a song.jpg|250px|thumb|right|အရွယ်ရောက် လူနှစ်ယောက် သီးချင်းနားထောင်နေပုံ]] ကလေးများ လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်လာသောအခါ ကလေးဘဝမှ လူကြီးဘဝသို့ ရောက်ရန် ခြေလှမ်းပြင်နေပြီဟု ဆိုအပ်လေသည်။ ဤအရွယ်ရောက်ချိန်ကို အပျိုဖြန်း လူပျိုဖြန်းနှင့် အပျို လူပျိုလုံးဝ ဖြစ်သည့်အချိန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရာ ပထမအချိန်သည် ယောက်ျား ကလေးများအဖို့ ဆဲ့သုံးနှစ်မှ ဆဲလေးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအဖို့ ဆဲ့နှစ်နှစ်မှဆဲ့သုံးနှစ်အထိ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအချိန်မှာ ယောက်ျား ကလေးများအတွက် ဆဲ့ရှစ်နှစ်မှ နှစ်ဆဲ့ငါးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအတွက် ဆဲ့ခြောက်နှစ်မှ နှစ်ဆယ့် တစ်နှစ်အထိ ဖြစ်လေသည်။ ကလေးများသည် များသောအားဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်စအချိန်၌ သူတို့၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် အရပ်အမောင်း တို့သည် တစ်ရှိန်တည်း တိုးတက်လာကြ၏။ အချို့မှာ မသိ မသာ ထွားကြိုင်းလာတတ်သည်။ ယောကျ်းကလေးများကား ဤအရွယ်တွင် ခွန်အားဗလသိသိသာသာ ကောင်းလာ၍ ပခုံး နှင့်ရင်အုပ်ကျယ်ပြန့် လာပြီးလျှင် မိန်းကလေးများမှာမူ မိခင် လောင်းတို့ ပြည့်စုံအပ်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာ၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွက်လာပြီးလျှင် အလှကျက်သရေ တစ်မျိုး တက်လာလေသည်။ အထူးသဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်လာသောအခါ လိင် နှင့်စပ်ဆိုင်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပြောင်းလဲသွားတတ် လေသည်။ ယောကျ်ကလေးများ၌ ပါးမုန်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေး၊ ဂျိုင်းမွေးစသည်တို့ ပေါက်ရောက်လာ၍ ငယ်သံပျောက် ပြီးလျှင် ကြီးကောင်ဝင်သံပေါက်လာ၏။ လည်ပင်း၌ စလုပ် အနည်းငယ် ထွက်လာတတ်သည်။ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းသည် တစ်ရှိန် တည်း ကြီးထွားလာသောကြောင့် ခြေလက်ကိုးယိုးကားယားနှင့် မနေတတ်မထိုင်တတ် ရှိနေတတ်၏။ ကလေးကဲ့သို့ နေချင် သလို နေ၍ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် သူတို့စိတ်တွင် ယခင်ကလို လွတ်လွတ်လပ်လပ် မရှိတော့ပြီဟု ထင်မြင်လာတတ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် လိုက်လျောညီစွာ နေတတ်ဖို့ များစွာ လိုလာ၏။ အသက် ငယ်ရွယ်စဉ်က အလွန်ဆော့တတ်သော ယောက်ျား ကလေးများပင် ကိုယ်အင်္ဂါလှုပ်ရှားမှုကို အပြု မများတော့ချေ။ လူကြီးစိတ် ဝင်နေသောကြောင့် ခုန်ပေါက်ပြေးလွှားမှုတို့ကို စိတ်ပါဝင်စားခြင်း မရှိတော့ပဲ တစ်ကိုယ်တည်း အေးအေး ဆေးဆေး ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ နေလိုစိတ်ရှိလာတတ်ကြသည်။ သူတို့ စိတ်အခြေအနေမှာလည်း ကလေးဘဝနှင့် လုံးဝ မတူတော့ချေ။ သဘာဝ၏အလှကို ကြည့်ရှုကာ သာယာနေထိုင်လို စိတ်များ၊ အတွေးအမြင်နယ်ချဲ့လိုစိတ်များ၊ ကိလေသာစိတ်များ တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် သူတို့ကိုယ်ကို ဝတ်စား တန်ဆာတို့ဖြင့် လှပ တင့်တယ်အောင် ဆင်ပြင်၍ ရူပရုံဗန်းပြကာ အဖိုအမတို့၏ ရာဂစိတ်ကို ဆွလိုတတ်ကြ၏။ ယောက်ျားကလေးများက မိန်းကလေးများကိုသာ စိတ်ဝင်စားသကဲ့သို့ မိန်းကလေးများ ကလည်း ယောက်ျားကလေးများအပေါ်၌သာ အာရုံညွတ် နေ တတ်လေသည်။ အပျိုဘော်ဝင်စ မိန်းကလေးများသည် ယောက်ျားကလေးများ ထက်စော၍ အရပ်ထွက်ကာ ထွားကြိုင်းတတ် ကြသောကြောင့် အသက်ဆဲ့သုံးနှစ်လောက်ဆိုလျှင် ငယ်ရုပ်ပျောက်ကာ အနေ အထိုင် လုပ်ပုံကိုင်ပုံ စိတ်နေသဘောထားတို့မှာ လူကြီးဆံ သွားလေတော့၏။ အပျိုဘော်ဝင်ပြီဆိုလျှင်ပင် အရှက်၊ အကြောက်ကို နားလည်လာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် စကားကို ရဲရဲ မပြောဝံ့တော့သည့်ပြင် ဖိုနှင့်ဆက်ဆံရမည့် အလုပ်များကိုလည်း ရဲရဲတင်းတင်း မလုပ်ဝံတော့ချေ။ သို့သော် ကိလေသာစိတ်များ သက်ဝင်စဖြစ်၍ ရှက်ရ၊ ကြောက်ရသည့်အထဲမှာပင် အဖိုကို တွေ့လျှင် မျက်နှာချင်း မဆိုင်ဝံ့သော်လည်း ချောင်းမြောင်းကာ ကြည့်ရှုလိုစိတ်၊ အာရုံငါးပါးကျင်းပကာ သွေးဆောင်လိုစိတ်များ ပေါ်ပေါက်နေတတ်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် မိန်းကလေးများမှာ အပျိုပေါက်ကလေးများဖြစ်လာပြီဆိုလျှင် အာဝေဏိကဒုက္ခ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအဝင်ဖြစ်သည့် ဥတုလာရခြင်းသည် ရှေးဦးစွာ အပျိုဘဝကို ရောက်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ထို ဒုက္ခကို ကညာပျိုများ ကိုယ်တွေ့ခံစားရသောအခါ ကလေးစိတ် လုံးလုံးမရှိတော့ပဲ တကယ့်လူကြီးပမာ သွားလာနေထိုင် ပြော ဆိုကြလေသည်။ လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်စ ကလေးတိုင်းသည် ကဗျာ လင်္ကာစသော စာနုစာယဉ် အချစ်နှင့်မကင်းသည့် အကြောင်း အရာကလေးများကို သိလို ဖတ်လိုကြသည်။ အတွေးမှာလည်း ယောက်ျားကလေးတိုင်းသည် ယောက်ျားပီပီ တွေးတတ်၍ မိန်းကလေးများကလည်း မိန်းကလေးပီပီ တွေးတတ်လာကြ၏။ အရွယ်ရောက်လာသော သူတို့၏ ဉာဏ်စွမ်းသည် အတွေးဘက် ၌ တိုးတက်ထက်သန်လာသဖြင့် မည်သည်ကိုမဆို သိနားလည် လွယ်ပြီးလျှင် အကဲခတ်တတ်လာကြလေသည်။ သို့သော် အရှက်အကြောက် များသောကြောင့် တစုံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော် မျိုသိပ်ထားလိုတတ်ကြ၏။ အပြစ်ပြုမိခဲ့လျှင်လည်း ဖုံးအုပ် ထားတတ်ကြသည်။ စိတ်အား တက်ကြွချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုဆုံးမရခက်သည်။ နာခံတတ်သောစိတ်မရှိဘဲ ခေါင်းမာတတ် ၏။ သူတို့တွင် စဉ်းစားဉာဏ်ကလေးများ ဝင်လာပြီဖြစ်၍ သူများပြောတိုင်း မယုံကြည်တတ်တော့ချေ။ ဂုဏ်၊ မာန တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် ဆွေဂုဏ်မျိုးဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်၊ အလှ ဂုဏ်စသော ဂုဏ်အမျိုးမျိုးဖြင့် အမွှမ်းတင်လိုစိတ် ရှိတတ်ကြ ၏။ ဤအရွယ်တွင် ထုံသွားသော ဝါသနာများသည် ကောင်း သည်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသည် ဖြစ်စေ တစ်သက်လုံး စွဲသွား တတ်ပြီးလျှင် နောင်ကို ပြန်၍ ပြုပြင်ရန် ခဲယဉ်းသွားတော့၏။ ထိုကြောင့် ဝါသနာကောင်းများသာ ပါသွားစေရန် ဆရာမိဘ တို့က အထူးပင် သွန်သင် ပဲ့ပြင်ပေးသင့်လေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အရွယ်ရောက်ခြင်း]] 5ntgwgtbm5a0yd74sw0bcqxis6tywdu 1053055 1053054 2026-09-14T17:54:31Z Dr Lotus Black 31011 1053055 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ဤဆောင်းပါးသည် လူတစ်ယောက် လူမှုရေးအရ အရွယ်ရောက်လာသော အဆင့်ကို ရည်ညွန်းသည်၊ ဇီဝဗေဒအလိုအရ မျိုးပွားနိုင်သော သက်တမ်းအပိုင်းအခြားအတွက် [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]]ကို ကြည့်ပါ။}} [[File:Teens sharing a song.jpg|250px|thumb|right|အရွယ်ရောက် လူနှစ်ယောက် သီးချင်းနားထောင်နေပုံ]] ကလေးများ လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်လာသောအခါ ကလေးဘဝမှ လူကြီးဘဝသို့ ရောက်ရန် ခြေလှမ်းပြင်နေပြီဟု ဆိုအပ်လေသည်။ ဤအရွယ်ရောက်ချိန်ကို အပျိုဖြန်း လူပျိုဖြန်းနှင့် အပျို လူပျိုလုံးဝ ဖြစ်သည့်အချိန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရာ ပထမအချိန်သည် ယောက်ျား ကလေးများအဖို့ ဆဲ့သုံးနှစ်မှ ဆဲလေးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအဖို့ ဆဲ့နှစ်နှစ်မှဆဲ့သုံးနှစ်အထိ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအချိန်မှာ ယောက်ျား ကလေးများအတွက် ဆဲ့ရှစ်နှစ်မှ နှစ်ဆဲ့ငါးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအတွက် ဆဲ့ခြောက်နှစ်မှ နှစ်ဆယ့် တစ်နှစ်အထိ ဖြစ်လေသည်။ ကလေးများသည် များသောအားဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်စအချိန်၌ သူတို့၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် အရပ်အမောင်း တို့သည် တစ်ရှိန်တည်း တိုးတက်လာကြ၏။ အချို့မှာ မသိ မသာ ထွားကြိုင်းလာတတ်သည်။ ယောကျ်းကလေးများကား ဤအရွယ်တွင် ခွန်အားဗလသိသိသာသာ ကောင်းလာ၍ ပခုံး နှင့်ရင်အုပ်ကျယ်ပြန့် လာပြီးလျှင် မိန်းကလေးများမှာမူ မိခင် လောင်းတို့ ပြည့်စုံအပ်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာ၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွက်လာပြီးလျှင် အလှကျက်သရေ တစ်မျိုး တက်လာလေသည်။ အထူးသဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်လာသောအခါ လိင် နှင့်စပ်ဆိုင်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပြောင်းလဲသွားတတ် လေသည်။ ယောကျ်ကလေးများ၌ ပါးမုန်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေး၊ ဂျိုင်းမွေးစသည်တို့ ပေါက်ရောက်လာ၍ ငယ်သံပျောက် ပြီးလျှင် ကြီးကောင်ဝင်သံပေါက်လာ၏။ လည်ပင်း၌ စလုပ် အနည်းငယ် ထွက်လာတတ်သည်။ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းသည် တစ်ရှိန် တည်း ကြီးထွားလာသောကြောင့် ခြေလက်ကိုးယိုးကားယားနှင့် မနေတတ်မထိုင်တတ် ရှိနေတတ်၏။ ကလေးကဲ့သို့ နေချင် သလို နေ၍ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် သူတို့စိတ်တွင် ယခင်ကလို လွတ်လွတ်လပ်လပ် မရှိတော့ပြီဟု ထင်မြင်လာတတ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် လိုက်လျောညီစွာ နေတတ်ဖို့ များစွာ လိုလာ၏။ အသက် ငယ်ရွယ်စဉ်က အလွန်ဆော့တတ်သော ယောက်ျား ကလေးများပင် ကိုယ်အင်္ဂါလှုပ်ရှားမှုကို အပြု မများတော့ချေ။ လူကြီးစိတ် ဝင်နေသောကြောင့် ခုန်ပေါက်ပြေးလွှားမှုတို့ကို စိတ်ပါဝင်စားခြင်း မရှိတော့ပဲ တစ်ကိုယ်တည်း အေးအေး ဆေးဆေး ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ နေလိုစိတ်ရှိလာတတ်ကြသည်။ သူတို့ စိတ်အခြေအနေမှာလည်း ကလေးဘဝနှင့် လုံးဝ မတူတော့ချေ။ သဘာဝ၏အလှကို ကြည့်ရှုကာ သာယာနေထိုင်လို စိတ်များ၊ အတွေးအမြင်နယ်ချဲ့လိုစိတ်များ၊ ကိလေသာစိတ်များ တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် သူတို့ကိုယ်ကို ဝတ်စား တန်ဆာတို့ဖြင့် လှပ တင့်တယ်အောင် ဆင်ပြင်၍ ရူပရုံဗန်းပြကာ အဖိုအမတို့၏ ရာဂစိတ်ကို ဆွလိုတတ်ကြ၏။ ယောက်ျားကလေးများက မိန်းကလေးများကိုသာ စိတ်ဝင်စားသကဲ့သို့ မိန်းကလေးများ ကလည်း ယောက်ျားကလေးများအပေါ်၌သာ အာရုံညွတ် နေ တတ်လေသည်။ အပျိုဘော်ဝင်စ မိန်းကလေးများသည် ယောက်ျားကလေးများ ထက်စော၍ အရပ်ထွက်ကာ ထွားကြိုင်းတတ် ကြသောကြောင့် အသက်ဆဲ့သုံးနှစ်လောက်ဆိုလျှင် ငယ်ရုပ်ပျောက်ကာ အနေ အထိုင် လုပ်ပုံကိုင်ပုံ စိတ်နေသဘောထားတို့မှာ လူကြီးဆံ သွားလေတော့၏။ အပျိုဘော်ဝင်ပြီဆိုလျှင်ပင် အရှက်၊ အကြောက်ကို နားလည်လာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် စကားကို ရဲရဲ မပြောဝံ့တော့သည့်ပြင် ဖိုနှင့်ဆက်ဆံရမည့် အလုပ်များကိုလည်း ရဲရဲတင်းတင်း မလုပ်ဝံတော့ချေ။ သို့သော် ကိလေသာစိတ်များ သက်ဝင်စဖြစ်၍ ရှက်ရ၊ ကြောက်ရသည့်အထဲမှာပင် အဖိုကို တွေ့လျှင် မျက်နှာချင်း မဆိုင်ဝံ့သော်လည်း ချောင်းမြောင်းကာ ကြည့်ရှုလိုစိတ်၊ အာရုံငါးပါးကျင်းပကာ သွေးဆောင်လိုစိတ်များ ပေါ်ပေါက်နေတတ်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် မိန်းကလေးများမှာ အပျိုပေါက်ကလေးများဖြစ်လာပြီဆိုလျှင် အာဝေဏိကဒုက္ခ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအဝင်ဖြစ်သည့် ဥတုလာရခြင်းသည် ရှေးဦးစွာ အပျိုဘဝကို ရောက်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ထို ဒုက္ခကို ကညာပျိုများ ကိုယ်တွေ့ခံစားရသောအခါ ကလေးစိတ် လုံးလုံးမရှိတော့ပဲ တကယ့်လူကြီးပမာ သွားလာနေထိုင် ပြော ဆိုကြလေသည်။ လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်စ ကလေးတိုင်းသည် ကဗျာ လင်္ကာစသော စာနုစာယဉ် အချစ်နှင့်မကင်းသည့် အကြောင်း အရာကလေးများကို သိလို ဖတ်လိုကြသည်။ အတွေးမှာလည်း ယောက်ျားကလေးတိုင်းသည် ယောက်ျားပီပီ တွေးတတ်၍ မိန်းကလေးများကလည်း မိန်းကလေးပီပီ တွေးတတ်လာကြ၏။ အရွယ်ရောက်လာသော သူတို့၏ ဉာဏ်စွမ်းသည် အတွေးဘက် ၌ တိုးတက်ထက်သန်လာသဖြင့် မည်သည်ကိုမဆို သိနားလည် လွယ်ပြီးလျှင် အကဲခတ်တတ်လာကြလေသည်။ သို့သော် အရှက်အကြောက် များသောကြောင့် တစုံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော် မျိုသိပ်ထားလိုတတ်ကြ၏။ အပြစ်ပြုမိခဲ့လျှင်လည်း ဖုံးအုပ် ထားတတ်ကြသည်။ စိတ်အား တက်ကြွချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုဆုံးမရခက်သည်။ နာခံတတ်သောစိတ်မရှိဘဲ ခေါင်းမာတတ် ၏။ သူတို့တွင် စဉ်းစားဉာဏ်ကလေးများ ဝင်လာပြီဖြစ်၍ သူများပြောတိုင်း မယုံကြည်တတ်တော့ချေ။ ဂုဏ်၊ မာန တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် ဆွေဂုဏ်မျိုးဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်၊ အလှ ဂုဏ်စသော ဂုဏ်အမျိုးမျိုးဖြင့် အမွှမ်းတင်လိုစိတ် ရှိတတ်ကြ ၏။ ဤအရွယ်တွင် ထုံသွားသော ဝါသနာများသည် ကောင်း သည်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသည် ဖြစ်စေ တစ်သက်လုံး စွဲသွား တတ်ပြီးလျှင် နောင်ကို ပြန်၍ ပြုပြင်ရန် ခဲယဉ်းသွားတော့၏။ ထိုကြောင့် ဝါသနာကောင်းများသာ ပါသွားစေရန် ဆရာမိဘ တို့က အထူးပင် သွန်သင် ပဲ့ပြင်ပေးသင့်လေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အရွယ်ရောက်ခြင်း]] ni46jlid9bijpz51qb93rlegop5zf8y 1053057 1053055 2026-09-14T18:03:15Z Dr Lotus Black 31011 [[အရွယ်ရောက်ချိန်]] စာမျက်နှာကို [[အရွယ်ရောက်ခြင်း]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053055 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ဤဆောင်းပါးသည် လူတစ်ယောက် လူမှုရေးအရ အရွယ်ရောက်လာသော အဆင့်ကို ရည်ညွန်းသည်၊ ဇီဝဗေဒအလိုအရ မျိုးပွားနိုင်သော သက်တမ်းအပိုင်းအခြားအတွက် [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]]ကို ကြည့်ပါ။}} [[File:Teens sharing a song.jpg|250px|thumb|right|အရွယ်ရောက် လူနှစ်ယောက် သီးချင်းနားထောင်နေပုံ]] ကလေးများ လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်လာသောအခါ ကလေးဘဝမှ လူကြီးဘဝသို့ ရောက်ရန် ခြေလှမ်းပြင်နေပြီဟု ဆိုအပ်လေသည်။ ဤအရွယ်ရောက်ချိန်ကို အပျိုဖြန်း လူပျိုဖြန်းနှင့် အပျို လူပျိုလုံးဝ ဖြစ်သည့်အချိန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရာ ပထမအချိန်သည် ယောက်ျား ကလေးများအဖို့ ဆဲ့သုံးနှစ်မှ ဆဲလေးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအဖို့ ဆဲ့နှစ်နှစ်မှဆဲ့သုံးနှစ်အထိ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအချိန်မှာ ယောက်ျား ကလေးများအတွက် ဆဲ့ရှစ်နှစ်မှ နှစ်ဆဲ့ငါးနှစ်အထိ ဖြစ်၍ မိန်းကလေးများအတွက် ဆဲ့ခြောက်နှစ်မှ နှစ်ဆယ့် တစ်နှစ်အထိ ဖြစ်လေသည်။ ကလေးများသည် များသောအားဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော် ဝင်စအချိန်၌ သူတို့၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် အရပ်အမောင်း တို့သည် တစ်ရှိန်တည်း တိုးတက်လာကြ၏။ အချို့မှာ မသိ မသာ ထွားကြိုင်းလာတတ်သည်။ ယောကျ်းကလေးများကား ဤအရွယ်တွင် ခွန်အားဗလသိသိသာသာ ကောင်းလာ၍ ပခုံး နှင့်ရင်အုပ်ကျယ်ပြန့် လာပြီးလျှင် မိန်းကလေးများမှာမူ မိခင် လောင်းတို့ ပြည့်စုံအပ်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာ၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွက်လာပြီးလျှင် အလှကျက်သရေ တစ်မျိုး တက်လာလေသည်။ အထူးသဖြင့် လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်လာသောအခါ လိင် နှင့်စပ်ဆိုင်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပြောင်းလဲသွားတတ် လေသည်။ ယောကျ်ကလေးများ၌ ပါးမုန်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေး၊ ဂျိုင်းမွေးစသည်တို့ ပေါက်ရောက်လာ၍ ငယ်သံပျောက် ပြီးလျှင် ကြီးကောင်ဝင်သံပေါက်လာ၏။ လည်ပင်း၌ စလုပ် အနည်းငယ် ထွက်လာတတ်သည်။ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းသည် တစ်ရှိန် တည်း ကြီးထွားလာသောကြောင့် ခြေလက်ကိုးယိုးကားယားနှင့် မနေတတ်မထိုင်တတ် ရှိနေတတ်၏။ ကလေးကဲ့သို့ နေချင် သလို နေ၍ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် သူတို့စိတ်တွင် ယခင်ကလို လွတ်လွတ်လပ်လပ် မရှိတော့ပြီဟု ထင်မြင်လာတတ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် လိုက်လျောညီစွာ နေတတ်ဖို့ များစွာ လိုလာ၏။ အသက် ငယ်ရွယ်စဉ်က အလွန်ဆော့တတ်သော ယောက်ျား ကလေးများပင် ကိုယ်အင်္ဂါလှုပ်ရှားမှုကို အပြု မများတော့ချေ။ လူကြီးစိတ် ဝင်နေသောကြောင့် ခုန်ပေါက်ပြေးလွှားမှုတို့ကို စိတ်ပါဝင်စားခြင်း မရှိတော့ပဲ တစ်ကိုယ်တည်း အေးအေး ဆေးဆေး ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ နေလိုစိတ်ရှိလာတတ်ကြသည်။ သူတို့ စိတ်အခြေအနေမှာလည်း ကလေးဘဝနှင့် လုံးဝ မတူတော့ချေ။ သဘာဝ၏အလှကို ကြည့်ရှုကာ သာယာနေထိုင်လို စိတ်များ၊ အတွေးအမြင်နယ်ချဲ့လိုစိတ်များ၊ ကိလေသာစိတ်များ တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် သူတို့ကိုယ်ကို ဝတ်စား တန်ဆာတို့ဖြင့် လှပ တင့်တယ်အောင် ဆင်ပြင်၍ ရူပရုံဗန်းပြကာ အဖိုအမတို့၏ ရာဂစိတ်ကို ဆွလိုတတ်ကြ၏။ ယောက်ျားကလေးများက မိန်းကလေးများကိုသာ စိတ်ဝင်စားသကဲ့သို့ မိန်းကလေးများ ကလည်း ယောက်ျားကလေးများအပေါ်၌သာ အာရုံညွတ် နေ တတ်လေသည်။ အပျိုဘော်ဝင်စ မိန်းကလေးများသည် ယောက်ျားကလေးများ ထက်စော၍ အရပ်ထွက်ကာ ထွားကြိုင်းတတ် ကြသောကြောင့် အသက်ဆဲ့သုံးနှစ်လောက်ဆိုလျှင် ငယ်ရုပ်ပျောက်ကာ အနေ အထိုင် လုပ်ပုံကိုင်ပုံ စိတ်နေသဘောထားတို့မှာ လူကြီးဆံ သွားလေတော့၏။ အပျိုဘော်ဝင်ပြီဆိုလျှင်ပင် အရှက်၊ အကြောက်ကို နားလည်လာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် စကားကို ရဲရဲ မပြောဝံ့တော့သည့်ပြင် ဖိုနှင့်ဆက်ဆံရမည့် အလုပ်များကိုလည်း ရဲရဲတင်းတင်း မလုပ်ဝံတော့ချေ။ သို့သော် ကိလေသာစိတ်များ သက်ဝင်စဖြစ်၍ ရှက်ရ၊ ကြောက်ရသည့်အထဲမှာပင် အဖိုကို တွေ့လျှင် မျက်နှာချင်း မဆိုင်ဝံ့သော်လည်း ချောင်းမြောင်းကာ ကြည့်ရှုလိုစိတ်၊ အာရုံငါးပါးကျင်းပကာ သွေးဆောင်လိုစိတ်များ ပေါ်ပေါက်နေတတ်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် မိန်းကလေးများမှာ အပျိုပေါက်ကလေးများဖြစ်လာပြီဆိုလျှင် အာဝေဏိကဒုက္ခ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအဝင်ဖြစ်သည့် ဥတုလာရခြင်းသည် ရှေးဦးစွာ အပျိုဘဝကို ရောက်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ထို ဒုက္ခကို ကညာပျိုများ ကိုယ်တွေ့ခံစားရသောအခါ ကလေးစိတ် လုံးလုံးမရှိတော့ပဲ တကယ့်လူကြီးပမာ သွားလာနေထိုင် ပြော ဆိုကြလေသည်။ လူပျိုဘော် အပျိုဘော်ဝင်စ ကလေးတိုင်းသည် ကဗျာ လင်္ကာစသော စာနုစာယဉ် အချစ်နှင့်မကင်းသည့် အကြောင်း အရာကလေးများကို သိလို ဖတ်လိုကြသည်။ အတွေးမှာလည်း ယောက်ျားကလေးတိုင်းသည် ယောက်ျားပီပီ တွေးတတ်၍ မိန်းကလေးများကလည်း မိန်းကလေးပီပီ တွေးတတ်လာကြ၏။ အရွယ်ရောက်လာသော သူတို့၏ ဉာဏ်စွမ်းသည် အတွေးဘက် ၌ တိုးတက်ထက်သန်လာသဖြင့် မည်သည်ကိုမဆို သိနားလည် လွယ်ပြီးလျှင် အကဲခတ်တတ်လာကြလေသည်။ သို့သော် အရှက်အကြောက် များသောကြောင့် တစုံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော် မျိုသိပ်ထားလိုတတ်ကြ၏။ အပြစ်ပြုမိခဲ့လျှင်လည်း ဖုံးအုပ် ထားတတ်ကြသည်။ စိတ်အား တက်ကြွချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုဆုံးမရခက်သည်။ နာခံတတ်သောစိတ်မရှိဘဲ ခေါင်းမာတတ် ၏။ သူတို့တွင် စဉ်းစားဉာဏ်ကလေးများ ဝင်လာပြီဖြစ်၍ သူများပြောတိုင်း မယုံကြည်တတ်တော့ချေ။ ဂုဏ်၊ မာန တက်ကြွ နေတတ်ပြီးလျှင် ဆွေဂုဏ်မျိုးဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်၊ အလှ ဂုဏ်စသော ဂုဏ်အမျိုးမျိုးဖြင့် အမွှမ်းတင်လိုစိတ် ရှိတတ်ကြ ၏။ ဤအရွယ်တွင် ထုံသွားသော ဝါသနာများသည် ကောင်း သည်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသည် ဖြစ်စေ တစ်သက်လုံး စွဲသွား တတ်ပြီးလျှင် နောင်ကို ပြန်၍ ပြုပြင်ရန် ခဲယဉ်းသွားတော့၏။ ထိုကြောင့် ဝါသနာကောင်းများသာ ပါသွားစေရန် ဆရာမိဘ တို့က အထူးပင် သွန်သင် ပဲ့ပြင်ပေးသင့်လေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အရွယ်ရောက်ခြင်း]] ni46jlid9bijpz51qb93rlegop5zf8y 0 21640 1053064 213653 2026-09-14T18:27:01Z Dr Lotus Black 31011 1053064 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်အမျိုးမျိုး ရှိသဖြင့် အသက်တမ်းတူညီသော အမျိုး အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်းသည် အံ့ဩဘွယ်ရာ မဟုတ်ချေ။ အရွယ်ရောက်ပြီး မေဖလိုင်းယင်းသည် ယင်းစားသည့် အစာကိုကြေအောင် မချေ နိုင်သဖြင့် နာရီအနည်းငယ်မျှသာ သက်တမ်းရှိလေသည်။ အမေ ရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ပေါက် ရောက်သော ဆီကွိုင်ယာ (ခေါ်) သစ်ပင်ကြီးသည် နှစ်ပေါင်း လေးထောင်၊ သို့မဟုတ် ထိုထက်မကပင် အသက်ရှည်လေ သည်။ အပင်၊ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာအမျိုးမျိုး၏ အသက်ရှည်မှုသည် ထိုအပင်၊ သို့မဟုတ် ထိုတိရစ္ဆာန်၏ မျိုးရိုး ဇာတိပေါ်တွင် အခြေတည်လေသည်။ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေသာ မပြောင်း လဲလျှင် အပင်တစ်မျိုးမျိုး၊ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် တစ်မျိုးမျိုး သည် ယင်း၏ မိဘ အသက်ရှည်သည်ထက် ပို၍ အသက်ရှည် ခဲလေသည်။ အနာ ရောဂါနှင့် သဘာဝရန်သူများက အသက် တမ်းကို တိုစေသည်။ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို တိုးတက် ကောင်းမွန်စေခြင်းသည် အသက်တမ်းကို ရှည်စေ နိုင်သည့် ကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အသက်တမ်း ရှည်မှု၊ သို့မဟုတ် အသက်တမ်းတိုမှုကို သက်ရှိတစ်မျိုးမျိုးသည်မည်မျှလျင်မြန်စွာကြီးထွားသည်၊ သို့မဟုတ် မည်မျှ လှုပ်ရှားထကြွသည်ဆိုသည့် အချက်တို့က ပြုပြင်ပေးလေသည်။ လျင်မြန်စွာအရွယ်ရောက်လာသော သက်ရှိ များသည် များသောအားဖြင့် လျင်မြန်စွာ သေကြသည်သာ ဖြစ်လေ သည်။ အချို့သိပ္ပံပညာရှင်များက အချို့သစ်ပင်များသည် ရောဂါ ဝေဒနာနှင့် ထိခိုက်နာကျင်မှုများသာ မရှိလျှင် မည်သည့်အခါ မျှပင် မသေဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုသစ်ပင်များ အသက်ကြီး ရင့်သည်ထက် ကြီးရင့်၍ကြီးထွားသည်ထက် ကြီးထွားလာသော အခါတွင် မြေဆီလွှာမှ အာဟာရဓာတ်ကို ရယူပြီးလျှင် ပင်စည် များမှ တစ်ဆင့် ထိုအာဟာရဓာတ်ကို ဖြန့်ဖြူးပေးရန် ခဲယဉ်း လာကြလေသည်။ ထိုကြောင့် သစ်ပင်များသည် အားနည်းလာ ပြီးလျှင် အသက်တိုလာကြလေသည်။ ပင်လယ်လိပ်ကြီးများ၊ သို့မဟုတ် ကုန်းလိပ်ကြီးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက်အရှည်ဆုံး တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်ဟုဆို သည်။ ပင်လယ်လိပ်ကြီးတစ်ကောင်သည် မှတ်တမ်းတင်ထား ချက်အရ အသက် ၁၅၂ နှစ်အထိ နေရုံမျှမက နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ အထိပင် နေကောင်းနေသွားပေလိမ့်မည်။ အချို့ သိပ္ပံပညာရှင် များက ဆူးတောင် ရှိ [[ဝေလငါး]]သည် နှစ်ရာပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသော်လည်း အထောက်အထား ကား မသေချာချေ။ ချစ်စနိုး တိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားသော တိရစ္ဆာန် အမြောက်အမြားသည် ယင်းတို အရိုင်းဘဝတွင် အသက်ရှည်သည်ထက်ပို၍ အသက် ရှည်ကြလေသည်။ ပိုးကောင်များသည် များသောအားဖြင့် သက်တမ်းတိုကြလေ သည်။ အခြေအနေ ကောင်းမွန်လျှင် သစ်သီး၊ သို့မဟုတ် ဗနီဂါယင်တစ်မျိုး၏ ပျမ်းမျှအသက်တမ်းသည် တစ်ဆဲ့တစ်နှစ် ရှိသည်။ သို့သော် ပိုးကောင် အမြောက်အမြား၏ ဥနှင့် ပိုးတုံးလုံးကောင်များသည် ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှည်ကြလေ သည်။ သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် ကျိုင်းကောင်သည် မြေ ကြီးအောက်၌ပင် တစ်ဆဲ့ခုနစ်နှစ်ကြာအောင် နေထိုင်နိုင်လေ သည်။ [[ဆင်]]၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ အနှစ် ၆ဝ ဖြစ်၍ မြင်း၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ အနှစ် ၂ဝ ဖြစ်သည်။ [[ကျား]]၏ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ အနှစ် ၂ဝ ဖြစ်၍ [[နွား]]မ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်း လမှာလည်း အနှစ် ၂ဝ ဖြစ်သည်။ နွားထီး၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ ၁၃ နှစ်ဖြစ်၍ [[ခွေး]]၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၁၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ ကြောင်၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၁၅ နှစ်ဖြစ်၍၊ သိုး၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ [[ပင်လယ်လိပ်]] ကြီး၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ အနှစ် ၁ဝဝ ဖြစ်၍ ပင်လယ်လိပ် ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၄၂ နှစ် ဖြစ်သည်။ အိမ်မွေး[[ငန်း]]၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၆၅ နှစ်ဖြစ်၍ [[ကြက်တူရွေး]]၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ ၅၄ နှစ်ဖြစ်သည်။ [[ကျီး|ကျီးကန်း]]၏ ပျမ်းမျှသက် တမ်းမှာ အနှစ် ၃ဝ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ဆေးပညာနှင့် ကျန်းမာရေး ဆောင်ရွက်ပေး ချက်များသည် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာပြီ ဖြစ်သဖြင့် လူ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာလေသည်။ လူများသည် များသော အားဖြင့် အသက် ၇ဝ၊ သို့မဟုတ် ၈ဝ အထိ အသက်ရှည်ကြရာ၊ မိန်းမများက ယောက်ျားများထက် ခြောက်နှစ်ခန့်ပိုသက်တမ်း ရှည်သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ လူတို့၏ အသက်တမ်းသည် နှစ် ပေါင်း ၂ဝ မကအထိ တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။ ရှေးက ၄၇.၃ နှစ်သာ နေနိုင်ခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ ၆၈.၅ နှစ်အထိ အသက်ပို ၍ ရှည်လာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဇရာဖြစ်စဉ်]] 0cupa48azucf0pc9yey5ep7uzhyg7bu 0 23323 1053030 823278 2026-09-14T16:39:07Z Dr Lotus Black 31011 1053030 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=1 Sep 2021}} '''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ် စနစ်''' ('''International System of Units''') သည် မက်ထရစ် စနစ် ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပုံစံ ဖြစ်သည်။ '''SI''' သည် ပြင်သစ်ဘာသာစကား '''''S'''ystème '''I'''nternational d'unités''မှ လာသော အတိုကောက် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ မက်ထရစ် စနစ် သည် မီတာ၊ ကီလိုဂရမ် နှင့် စက္ကန့် တို့ အပေါ်တွင် အများ အားဖြင့် အခြေခံသည်။ မီတာ၊ ကီလိုဂရမ် နှင့် စက္ကန့် တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ယူနစ် အသစ်များ အဖြစ်သုံးသည်။ ဥပမာ ထုထည်၊ စွမ်းအင်၊ ဖိအား တို့ ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကျွန်ုပ်တို့ သည် ပိုများသော သို့ ပိုနည်းသော ပမာဏ ရှိ အတိုင်းအတာ များကို သုံးကြလေသည်။ ထိုအခါ စကားလုံးတစ်လုံး ၏ ရှေ့တွင် တစ်ခုခု ကို ဆက်၍ သုံးခြင်းဖြစ်သော ရှေ့ဆက်စကားလုံး များကို သုံးကြရသည်။ ရှေ့ဆက်စကားလုံး '''ကီလို−''' ဟူသည် '''အဆ ၁၀၀၀''' ဖြစ်ပြီး '''မီလီ−''' သည် အဆ ၁၀၀၀ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကီလိုမီတာ ဟု ဆိုသော အခါ မီတာ ၁၀၀၀ ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပြီး မီလီဂရမ် ဟု ဆိုသော အခါ ၁ ဂရမ် ၏ ၁၀၀၀ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ထိုရှေ့ဆက်စကားလုံးများကို အောက်ပါ ဇယားကွက်တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အသုံးချမှု == ပြင်သစ်ပြည်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး အပြီးတွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ အမေရိကန်နိုင်ငံ ၊ လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မှ အပ ကျန်တကမ္ဘာလုံး က သုံးစွဲနေကြပြီဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများတွင်ကား မူလအသုံးဖြစ်သော ဗြိတိသျှစနစ် ကိုသာ သုံးကျသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံ အပါအဝင် အခြား ဗြိတိသျှ တို့နှင့် နွယ်သော နိုင်ငံအများစု မှာ ဖြေးဖြေးချင်း မက်ထရစ် စနစ်သို့ ပြောင်းလဲ သုံးစွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတွင်မူ မက်ထရစ် စနစ်နှင့် ဗြိတိသျှ စနစ်တို့ကို တပြိုင်နက် အသုံးပြုသည်။ သို့သော် မက်ထရစ် အသုံးများသော ဥရောပသမ္မဂ သို့ ဝင်ရန်မတိုင်ခင် မက်ထရစ် စနစ်ကို ပိုမိုသုံးစွဲရန် အားပေးခဲ့သည်။ == Base units of measurement == <!-- [[SI prefix]] redirects here --> {| align="right" border="1" style="margin: 0em 0em 1em 1em; float: right; clear: right;" |+ '''Metric System (SI) prefixes''' |- align="right" | yotta- ! Y | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 |- align="right" | zetta- ! Z | 1 000 000 000 000 000 000 000 |- align="right" | exa- ! E | 1 000 000 000 000 000 000 |- align="right" | peta- ! P | 1 000 000 000 000 000 |- align="right" | tera- ! T | 1 000 000 000 000 |- align="right" | giga- ! G | 1 000 000 000 |- align="right" | mega- ! M | 1 000 000 |- align="right" | kilo- ! k | 1 000 |- align="right" | hecto- ! h | 100 |- align="right" | deca- ! da | 10 |- align="right" | ! | 1 |- align="right" | deci- ! d | 1/10 |- align="right" | centi- ! c | 1/ 100 |- align="right" | milli- ! m | 1/ 1 000 |- align="right" | micro- ! µ | 1/ 1 000 000 |- align="right" | nano- ! n | 1/ 1 000 000 000 |- align="right" | pico- ! p | 1/ 1 000 000 000 000 |- align="right" | femto- ! f | 1/ 1 000 000 000 000 000 |- align="right" | atto- ! a | 1/ 1 000 000 000 000 000 000 |- align="right" | zepto- ! z | 1/ 1 000 000 000 000 000 000 000 |- align="right" | yocto- ! y | 1/ 1 000 000 000 000 000 000 000 000 |} အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ် စနစ် ၏ အခြေခံ ယူနစ်များ ကို သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ လူများ က သုံးစွဲနေကြသည်။ အခြား ယူနစ် များသည် အောက်ပါ အခြေခံ ယူနစ် ၇ ခု ပေါ်တွင် မူတည်၍ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အခြား ယူနစ်များကို ဆင့်ပွားယူနစ်များ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ # [[မီတာ]] (m) # [[ကီလိုဂရမ်]] (kg) # [[စက္ကန့်]] (s) # [[အမ်ပီယာ]] (A) # [[ကယ်လ်ဗင်]] (K) # [[မိုး၊ ယူနစ်]] (mol) # [[ကန်ဒယ်လာ၊ ယူနစ်]] (cd) တို့သည် အခြေခံယူနစ် များ ဖြစ်သည်။ == ဆင့်ပွားယူနစ်များ == # [[ရေဒီယမ် (ယူနစ်)|ရေဒီယမ်]] (rad) # [[ဟက်ဇ်]] (Hz) # [[နယူတန် (ယူနစ်)|နယူတန်]] (N) # [[ပါစကယ် (ယူနစ်)|ပါစကယ်]] (Pa) # [[ဂျိုး]] (J) # [[ဝပ်]] (W) # [[ကူးလောင်း]] (C) # [[ဗို့]] (V) # [[ဖာရဒ် (ယူနစ်)|ဖာရဒ်]] (F) # [[အုမ်း (ယူနစ်)|အုမ်း]] (Ω) == အထူးနံမည် နှင့် ဆင့်ပွားယူနစ်များ == အထူးနံမည်နှင့် အခြား ဆင့်ပွားယူနစ်များလည်း ရှိသေးသည်။ {| class="wikitable" |+ style="font-size:larger;font-weight:bold;"|Named units derived from SI base units |- ! အမည် ! [[သင်္ကေတ]] ! [[Physical quantity|Quantity]] ! Expression in terms of other units ! Expression in terms of [[SI base unit]]s |- | '''[[ဟက်ဇ်]]''' | '''Hz''' | [[ကြိမ်နှုန်း]] | 1/s | s⁻¹ |- | '''[[နယူတန် (ယူနစ်)|နယူတန်]]''' | '''N''' | [[အား]], [[အလေးချိန်]] | m∙kg/s² | m∙kg∙s⁻² |- | '''[[pascal (unit)|pascal]]''' | '''Pa''' | [[ဖိအား]], [[Stress (physics)|stress]] | N/m² | m⁻¹∙kg∙s⁻² |- | '''[[ဂျိုး]]''' | '''J''' | [[စွမ်းအင်]], [[Mechanical work|work]], [[အပူ]] | N∙m | m²∙kg∙s⁻² |- | '''[[ဝပ်]]''' | '''W''' | [[Power (physics)|power]], [[radiant flux]] | J/s | m²∙kg∙s⁻³ |- | '''[[ကူးလောင်း]]''' | '''C''' | [[electric charge]] or electric [[flux]] | s∙A | s∙A |- | '''[[ဗို့]]''' | '''V''' | [[voltage]], electrical [[potential difference]], [[electromotive force]] | W/A&nbsp;=&nbsp;J/C | m²∙kg∙s⁻³∙A⁻¹ |- | '''[[farad]]''' | '''F''' | [[electrical capacitance]] | C/V | m⁻²∙kg⁻¹∙s⁴∙A² |- | '''[[ohm (unit)|ohm]]''' | '''Ω''' | [[electrical resistance]], [[electrical impedance|impedance]], [[reactance]] | V/A | m²∙kg∙s⁻³∙A⁻² |- | '''[[Siemens (unit)|siemens]]''' | '''S''' | [[electrical conductance]] | 1/Ω | m⁻²∙kg⁻¹∙s³∙A² |- | '''[[Weber (Wb)|weber]]''' | '''Wb''' | [[magnetic flux]] | J/A | m²∙kg∙s⁻²∙A⁻¹ |- | '''[[tesla (unit)|tesla]]''' | '''T''' | [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] | V∙s/m²&nbsp;=&nbsp;Wb/m²&nbsp;=&nbsp;N/A∙m | kg∙s⁻²∙A⁻¹ |- | '''[[henry (inductance)|henry]]''' | '''H''' | [[inductance]] | V∙s/A&nbsp;=&nbsp;Wb/A | m²∙kg∙s⁻²∙A⁻² |- | '''[[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]]''' | '''°C''' | [[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]] [[အပူချိန်]] | ''T_°C&nbsp;=&nbsp;T_K&nbsp;−&nbsp;273.15</span>'' | K |- | '''[[lumen (unit)|lumen]]''' | '''lm''' | [[luminous flux]] | cd∙sr | cd |- | '''[[lux]]''' | '''lx''' | [[illuminance]] | lm/m² | m⁻²∙cd |- | '''[[becquerel]]''' | '''Bq''' | [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု]] (decays per unit time) | 1/s | s⁻¹ |- | '''[[gray (unit)|gray]]''' | '''Gy''' | [[absorbed dose]] (of [[ionizing radiation]]) | J/kg | m²∙s⁻² |- | '''[[sievert]]''' | '''Sv''' | [[equivalent dose]] (of ionizing radiation) | J/kg | m²∙s⁻² |- | '''[[katal]]''' | '''kat''' | [[catalytic activity]] | mol/s | s⁻¹∙mol |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ်]] [[Category:နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများ]] h59vjw7g8pflx2y7uubf27okqigh151 0 48778 1053008 1052838 2026-09-14T15:51:19Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053008 wikitext text/x-wiki [[File: Light glinting off icicles.jpg|thumb|ရေ အေးခဲသွားပုံ]] အရည်တစ်ခုသည် တဖြည်းဖြည်းအပူချိန်လျော့၍ အေးသည်ထက် အေးသွားသောအခါ၊ နောက်ဆုံး၌ အခဲအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားမြဲ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ အရည်ဘဝမှ အေးပြီး ခဲသွားသောအပူရှိန်ကို အရည်ခဲချိန် သို့မဟုတ် အရည်ခဲမှတ်ဟု ခေါ်သည်။ အလွန်အေးသော ဒေသတို့၌ ရေခဲခြင်း၊ ဆီးနှင်းကျခြင်း စသည်တို့မှာ ရေခဲလောက်အောင် အပူချိန် လျှော့ကျသွားခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေခဲမှတ် (ရေ၏ခဲချိန်အမှတ်)မှာ စင်တီဂရိတ်[[ပြဒါးတိုင်]]အရ ၀°ဖြစ်၍၊ ဖာရင်ဟိုက် ပြဒါးတိုင်အရ ၃၂°ဖြစ်သည်။ ရေဘဝမှ ရေခဲဘဝသို့ ကူးပြောင်းသွားပုံနှင့် ရေခဲမှတ်တို့ကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ရှုလိုလျှင် အောက်ပါနည်းဖြင့် စမ်းသပ်နိုင်သည်။ ရေခဲကို အတုံးကလေးများ ဖြစ်အောင် ထုခွဲပြီးနောက် ခွက်ထဲတွင် [[ဆား]]လက် နှစ်ဆုပ်စာမျှနှင့် ရောမွှေပြီးထားပါ။ ထို့နောက် ဖန်ပြွန် သို့မဟုတ် သတ္ထုဗူး ခပ်ငယ်ငယ် တစ်ခုတွင် ရေနှင့် ပြဒါးတိုင်တစ်ချောင်းကို ထည့်ပြီးလျှင် ထိုပြွန်ကို အထက်ပါ ရေခဲခွက်ထဲ၌ နှစ်ထားပါ။ ရေခဲ၏ အအေးရှိန်ကြောင့် ပြဒါးတိုင်အမှတ်သည် တဖြည်းဖြည်း လျော့ဆင်းလာပြီးလျှင် စင်တီဂရိတ်ပြဒါးတိုင် ဖြစ်သော် ၀°၊ (ဖာရင်ဟိုက်ပြဒါးတိုင်ဖြစ်သော ၃၂°) အရောက်တွင် ပြွန်ထဲရှိရေသည် ခဲစပြုလာပြီးလျှင် ပြဒါးတိုင် အမှတ်သည် ရေအားလုံး ခဲသွားသည့်တိုင်အောင် မပြောင်းဘဲ တည်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ရေနည်းတူ အရည်ဘဝမှ အေးပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်သော အခြားပစ္စည်းများလည်း အမြောက်အမြားရှိ၏။ ရေဘဝမှ ရေခဲဘဝသို့ ကူးပြောင်းနေချိန်တွင် အပူချိန်သည် အတိုးအလျော့မရှိဘဲ တန့်နေသည်။ ရေခဲဘဝမှ အရည်ပျော်ချိန်တွင်လည်း ရေခဲအားလုံး အရည်ပျော်သည်အထိ အပူချိန်မှာ တသမတ်တည်း တန့်နေသည်။ ဤကဲ့သို့ အရည်ပျော်နေချိန်တွင် ရေခဲသည် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုတို့မှ အပူကို အစဉ်တစ်စိုက် စုတ်ယူလျက်ရှိသည်။ အသီးအနှံ၊ သားငါးမှစ၍ အစားအစာများကို မပုပ်မသိုးအောင် သိုမှီးသော အအေးသေတ္တာ၊ အအေးခန်းများကို ကြံစည်ပြုလုပ်ရာတွင် ဤအပူချိန် တန့်နေတတ်သော သဘောကိုပင် မူတည်၍ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆားရည်သည် ဖာရင်ဟိုက်ပြဒါးတိုင်အရ သုညအောက် ၇°ရောက်မှ ခဲနိုင်သဖြင့် ရေရိုးရိုး၏ ခဲချိန် အမှတ်အောက် ၃၉°လျော့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆားရောထားသော ရေခဲသည် အပူကို စုတ်ယူယင်း အရည်ပျော်ကာ ဆားရည်ဖြစ်သွားစဉ်တွင်၊ ထိုဆားရည်၌ မိမိကိုယ်တိုင် ခဲသွားလောက်အောင် မအေးသော်လည်း ရေကို ခဲစေနိုင် လောက်အောင်ကား အေး၍နေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် ရေခဲနှင့် [[ရေခဲမုန့်]]များ ပြုလုပ်ရာ၌ ဆားရည် သို့မဟုတ် ဆားရောထားသော ရေခဲအား အသုံးပြုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကို သဘောပေါက်နိုင်ပေသည်။ ရေခဲနှင့်တကွ သတ္ထုအများမှာ ခရစ္စတယ်ပွင့်တတ်သော ပစ္စည်းများဖြစ်၍ ထိုပစ္စည်းများတွင် အရည်ခဲမှတ်နှင့် အရည်ပျော်မှတ် (အရည်ပျော်ချိန်အမှတ်) တိသည် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ [[သံ]]၊ [[ဖန်]]၊ [[ထောပတ်]]၊ [[ဖယောင်း]]တို့ကဲ့သို့ ခရစ္စတယ် မပွင့်တတ်သော သို့မဟုတ် ပွင့်ပုံမဲ့ပစ္စည်းများတွင်မူ အရည်ခဲမှတ် အရည်ပျော်မှတ် ဟူ၍ အတိအကျ မရှိချေ။ ထိုပစ္စည်းမျိုးကို အပူတိုက်ပေးသောအခါ အခဲဘဝမှ တဖြည်းဖြည်း ပျော့ပျောင်းလာကာ ရှေးဦးစွာ ခဲရာမှ ပျစ်ပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် ပျစ်ရာမှ သွက်သွားသည်။ အရာဝတ္ထုတို့၌ များသောအားဖြင့် ပူလျှင် ကားထွက်၍ အေးလျှင် ကျုံ့ဝင်သွားတတ်သော သဘောရှိမြဲ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် စင်တီဂရိတ် ၄°အထက်သို့ ပူလာလျှင်ဖြစ်စေ၊ ထိုဒီဂရီအောက်သို့ အေးသွားလျှင် ဖြစ်စေ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ၁ဝပုံ ၁ပုံနီးပါး ကားထွက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အရွယ်ချင်းတူလျှင် ရေထက် ရေခဲက ပေါ့သည့်အတိုင်း ရေခဲသည် ရေထဲတွင် ပေါလောပေါ်နေနိုင်သည်။ အလွန်အေးသော ဒေသတို့၌ ရေခဲလောက်အောင် အေးသောရာသီတွင် ရေသွယ်ပြွန်(ပိုက်လုံး)များ ကွဲထွက်တတ်ခြင်း မှာလည်း ပြွန်တွင်းရှိ ရေခဲရာတွင် အရွယ်ပမာဏ ကားထွက်လာသည့် ဒဏ်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:အပူပေးခြင်း၊ လေသန့်လှယ်ခြင်း နှင့် လေညှိခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] tla5q33w32zxinlams71yaueaby88uf 0 52954 1053084 836518 2026-09-15T00:01:15Z Xqbot 1972 [[အရှိန်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053084 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အရှိန်]] 9yrc5oy417dgsjaaz0ddqqhbtjcc5y9 14 54812 1053049 393199 2026-09-14T17:18:50Z Dr Lotus Black 31011 1053049 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|English language}} {{wikisource|Category:English language}} {{Cat main|အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား}} [[Category:ဘာသာစကား]] s1jwgqdg8t7oi5rr00bbpre8w66lqv3 0 54952 1053021 705773 2026-09-14T16:13:10Z Dr Lotus Black 31011 1053021 wikitext text/x-wiki [[File:Finger print recognition. Smart. (8095807790) (2).jpg|thumb]] '''ဘိုင်အိုမက်ထရစ်'''ဟူသည်မှာ [[သိပ္ပံ]]နှင့်[[နည်းပညာ]] တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဇီ၀ဗေဒဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို တိုင်းတာသရုပ်ခွဲသော သိပ္ပံနည်းပညာဖြစ်သည်။ Biometrics ပညာကို မျက်မှောက်ကာလတွင် တိုးတက်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်။ [[သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ]] မှတစ်ဆင့် အစစ်မှန်ဟုတ်မဟုတ်စစ်ဆေးခြင်း (Identity Authentication) ဆောင်ရွက်ရန် Biometrics နည်းပညာကိုအသုံးပြုလာကြသည်။ == ဘိုင်အိုမက်ထရစ် နည်းပညာ == အစစ်မှန်ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးရာတွင် လက်ဗွေများ၊ မျက်လွှာ၊ မျက်နက်ဝန်း၊ ပြောသံဆိုသံ၊ မျက်နှာပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ လက်အရွယ်အစားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသုံးခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ Biometrics နည်းပညာဖြင့်အစစ်အမှန် စစ်ဆေးမှုကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများရှိ ရုံးများ၊ ကုမ္ပဏီများ၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးစနစ်များ၊ စားသုံးသူအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် Point of Sale (POS) ကိစ္စရပ်များတွင် အသုံးများလာကြသည်။ == ဘိုင်အိုမက်ထရစ် အကျိုးကျေးဇူးများ == [[ဖူဂျစ်ဆု]] ကုမ္ပဏီ၏လက်ဖဝါးသွေးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ် PlamVein Authtication System ကြောင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာဖြစ်ပေါ်ခံစားနိုင်ပြီဟု အာမခံပေးလျက်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် လက်ဖဝါးသွေးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ်သုံးပြုလာခြင်းကြောင့် အလုပ်အကိုင်နှင့်အကုန်အကျများစွာသက်သာသွားနိုင်သည်။ ယခင်ကဲ့သို Passward maintenance နှင့် buddy-punching အလုပ်များလုပ်ရန်မလိုအပ်တော့ချေ။ == အကိုးအကား == {{Reflist}} * "Secure Palm Vein Authentication" New Straits Times, October 2, 2006 [[Category:ဘိုင်အိုမက်ထရစ်]] 5zp4kdiq8zn4qaare872abl1fsdty0s 0 58021 1053083 276269 2026-09-15T00:01:10Z Xqbot 1972 [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053083 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] pq1l5d20zdlenc1f6z6pst3dcm1zbju 0 69870 1053006 783054 2026-09-14T15:49:38Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053006 wikitext text/x-wiki [[File:Melting ice thermometer.jpg|thumb|Ice cubes put in water will start to melt when they reach their melting point of 0&nbsp;[[ဆဲလ်စီးယပ်စ်|°C]]]] '''အရည်ပျော်မှတ်''' ဆိုသည်မှာ လေထုဖိအားအောက်တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ [[အစိုင်အခဲ]]အခြေနေမှ [[အရည်]]အခြေနေသို့ ပြောင်းလဲသွားသည့် အပူချိန်မှတ်ဖြစ်သည်။ အရည်ပျော်မှတ်တွင် အစိုင်အခဲနှင့် အရည်သည် မျှခြေအနေအထား၌ တည်ရှိသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရည်ပျော်မှတ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် စံပြုထားသော အပူချိန်နှင့် ဖိအားအောက်တွင် မူတည်သည်။ အကယ်၍ အရည်အခြေနေမှ အစိုင်အခဲအခြေနေသို့ ပြောင်းပြန် ကူးပြောင်းပါက ယင်းကို ရေခဲမှတ် သို့မဟုတ် ပုံဆောင်ခဲကူးပြောင်းမှတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သို့သော် အချို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဆူပါအေးမြသည့်စွမ်းရည်ရှိသောကြောင့် ယင်းတို့ကို ရေခဲမှတ်ဟု မမှတ်ယူပေ။ အရည်ပျော်မှတ်အား ဤသို့မှတ်ယူရာ၏။ ''ရေခဲ ဖြစ်တည်ခြင်းထက် အရာဝတ္ထုသည် ပျောက်ကွယ်သွားလျင် အရည်ပျော်မှတ်ဖြစ်သည်။''<ref>{{cite journal |url= https://journals.biologists.com/jeb/article/26/1/57/12317/A-New-Method-of-Freezing-Point-Determination-for |title= A new method of freezing-point determination for small quantities |author= Ramsay, J. A. |journal= J. Exp. Biol. |year= 1949 |volume= 26 |issue= 1 |pages= 57–64 |pmid= 15406812}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အပူချိန်]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] {{Physics-stub}} {{Chem-stub}} qv5cfey1xvnzn0hv371bylnsb4nzkkp 14 74092 1052984 359991 2026-09-14T14:20:05Z Dr Lotus Black 31011 1052984 wikitext text/x-wiki {{Cat main|အာကာသဝတ်စုံ}} {{Commons category|Space suits}} [[Category:အာကာသပျံသန်းရေး နည်းပညာ]] 9zu9ms9zm80lcvs1vxprzs53myw14cu 14 75065 1053003 1048377 2026-09-14T15:47:42Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053003 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|Earth's atmosphere}} [[ကဏ္ဍ:လေထု]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[Category:ကောင်းကင်]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] q3p97glz6g4ltwr5oqxo7j2evse1gqo 14 83923 1053152 387539 2026-09-15T07:24:56Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရခိုင်နေပြည်တော်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1053152 wikitext text/x-wiki [[Category:မြောက်ဦးနေပြည်တော်]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရင်များ]] [[Category:မြန်မာ ဘုရင်များ]] 85mszwd0rhy7vjyn01rcv5sq8pj7aol 0 84046 1053150 648109 2026-09-15T07:21:53Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရခိုင်နေပြည်တော်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053150 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = ရခိုင် ရာဇဝင်သစ် | title_orig = | translator = | image = Rakhine Yazawin Thit.JPG | image_caption = ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထုတ် ပထမတွဲ မျက်နှာဖုံး | author = စန္ဒမာလာလင်္ကာရ | illustrator = | cover_artist = | country = | language = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | series = [[မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ|ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းများ]] | genre = [[ရာဇဝင်ကျမ်း]]၊ [[သမိုင်း]] | publisher = | release_date = ၁၉၃၁ | english_release_date = | media_type = ပုံနှိပ် | pages = အတွဲ ၇ တွဲ | preceded_by = | followed_by = }} '''''ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်''''' (ရခိုင်အသံထွက်: {{IPA-my|ɹəkʰàiɴ ɹàzəwàɴ ðɪʔ|}}) သည် [[မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ|မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်း]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရခိုင်သမိုင်း|ရခိုင်သမိုင်းကြောင်း]]ကို မှတ်တမ်းမတင်မီအချိန်မှ [[ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ]] (၁၈၂၄–၁၈၂၆) အထိ ပါဝင်ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားသူမှာ [[ကိုလိုနီခေတ်]]၊ [[ရမ်းဗြဲကျွန်း]]ရှိ ဒက္ခိဏဝိဟာရရာမ ကျောင်းတိုက်မှ ဆရာတော် အရှင် စန္ဒမာလာလင်္ကာရ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ယခင်ရှိနှင့်ပြီး ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းများကို ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုတည်းအနေဖြင့် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။<ref name=sml-1-12-13>စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၁၊ ၁၉၉၇: စာ ၁၂–၁၃</ref> ၁၉၃၁ ခုနှစ်ထုတ် မူလကျမ်းတွင် အတွဲ ၇ တွဲ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပထမ လေးတွဲကို တစ်တွဲတည်းအနေဖြင့် ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကျန်သုံးတွဲကို နောက်ထပ်တစ်တွဲတည်းအနေဖြင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name=sml-1-2>၁၉၉၇ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်ထုတ်များမှ ပုံနှိပ်မှတ်တမ်း</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ကျမ်းပြုစာစုစာရင်း== * {{cite book | last=စန္ဒမာလာလင်္ကာရ | first=အရှင် | title=ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း | year= ၁၉၃၁ | edition=၁၉၉၇–၁၉၉၉ | publisher=တက်လမ်းစာပေ | language=မြန်မာဘာသာ | volume=၁–၂ | location=ရန်ကုန်မြို့}} {{မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ}} [[Category:မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ]] [[Category:၁၉၃၁ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:မြောက်ဦးနေပြည်တော်]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[Category:ကိုလိုနီခေတ်]] qnp3uagz9czcapjaisvfsa2w2dknqnv 0 93049 1053088 1031040 2026-09-15T04:14:32Z ပြည့်စုံသာ 148173 ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053088 wikitext text/x-wiki '''ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> စာရေးသူအနေဖြင့် ၂၀၀၁ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံပိုင် စာအုပ် စာစောင်များဖြစ်သည့် '''ကြေးမုံ၊ မြဝတီ၊ ရတနာပုံသတင်းစာ၊ သုတအလင်းမဂ္ဂဇင်း၊ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ သုတပဒေသာနှင့် လူငယ်ရေးရာစာစောင်၊ ရွှေသွေး၊ မိုးသောက်ပန်း စာစောင်များတွင်''' ဝတ္ထုတို(၁၀၀)ကျော်နှင့် ဆောင်းပါး(၂၅၀)ကျော် ရေးသားခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=စာပေဗိမာန်စာမူဆုရ စာအုပ်များဖြန့်ချိရောင်းချ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/caapebimaancaamuuchur-caaaupmaaphnkhireaangkh |access-date=2026-09-15 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> နိုင်ငံတော်အဆင့် စာပေပြိုင်ပွဲများနှင့် အလွတ်တန်းစာပေပြိုင်ပွဲများတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဆုရရှိခဲ့ပါသည်-<ref>{{Cite web |title=ပခုက္ကူစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ တစ်သက်တာစာပေဆုကို ဆရာကြီး ဒေါက်တာမျိုးသန့်တင်၊ ဆရာကြီး ဦးညွန့်ဆွေ(မောင်ဆွေသက်)တို့ ရရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/24683 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable" | valign="top" |'''စဉ်''' | valign="top" |'''အမျိုးအစား''' | valign="top" |'''ဆု     ''' | valign="top" |'''အလွတ်တန်း စာပေပြိုင်ပွဲများ                                        ''' | valign="top" |'''မှတ်ချက်''' |- | valign="top" |၁ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၅ |- | valign="top" |၂ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၆ |- | valign="top" |၃ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၇ |- | valign="top" |၄ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |မြတ်မင်္လာစာစောင် ကျေးဇူးကြီးလှ မိနှင့်ဖ စဉ်(၄) | valign="top" |၂၀၀၈ |- | valign="top" |၅ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |စာဆိုတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ၊ပျဉ်းမနားမြို့နယ် | valign="top" |၂၀၀၉ |- | valign="top" |၆ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |(၆၉)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၄ |- | valign="top" |၇ | valign="top" |၀တ္ထုရှည် | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၂ | valign="top" |(၇၁)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၆ |- | valign="top" |၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |အလွတ်တန်းမြင်းမူစာဆိုတော်နေ့စာပေဆုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၁၃-၁-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၉ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |(၁၃)ကြိမ်မြောက် ကျိုက္ကလော့အမေ့စာမူ | valign="top" |၅-၁၀-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၁၀ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၈ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၁၃-၃-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၉ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၂ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |ILO ရာပြည့်အလွတ်တန်းဆောင်ပါးပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၈/၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၃ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |ဘုန်းနွယ်(ရေစကြို)အလွတ်တန်းရသဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၆/၂၀၂၀ |- | valign="top" |'''၁၄''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''စာပေဗိမာန်၊ ကလေးစာပေ ကလေးဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၁၉''' |- | valign="top" |'''၁၅''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၂၀''' |- | valign="top" |၁၆ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |တတိယ | valign="top" |၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရနေ့ | valign="top" |၂၀၂၁ |- | valign="top" |၁၇ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |၂၀၂၂ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၂၀၂၂ |- | valign="top" |၁၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |၂၀၂၄ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၂၄ |- | valign="top" |၁၉ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |လှိုင်စာပေဆု | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၀ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ပထမ | valign="top" |အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းသူများနေ့ | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |နှစ်(၈၀)ပြည် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၀၂၅ |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} {{reflist}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 3u632vxgx8ad3ph81mxbeyjd4m4xsdi 1053092 1053088 2026-09-15T04:25:04Z ပြည့်စုံသာ 148173 ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053092 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} {{reflist}}'''ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> စာရေးသူအနေဖြင့် ၂၀၀၁ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံပိုင် စာအုပ် စာစောင်များဖြစ်သည့် '''ကြေးမုံ၊ မြဝတီ၊ ရတနာပုံသတင်းစာ၊ သုတအလင်းမဂ္ဂဇင်း၊ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ သုတပဒေသာနှင့် လူငယ်ရေးရာစာစောင်၊ ရွှေသွေး၊ မိုးသောက်ပန်း စာစောင်များတွင်''' ဝတ္ထုတို(၁၀၀)ကျော်နှင့် ဆောင်းပါး(၂၅၀)ကျော် ရေးသားခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=စာပေဗိမာန်စာမူဆုရ စာအုပ်များဖြန့်ချိရောင်းချ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/caapebimaancaamuuchur-caaaupmaaphnkhireaangkh |access-date=2026-09-15 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> နိုင်ငံတော်အဆင့် စာပေပြိုင်ပွဲများနှင့် အလွတ်တန်းစာပေပြိုင်ပွဲများတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဆုရရှိခဲ့ပါသည်-<ref>{{Cite web |title=ပခုက္ကူစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ တစ်သက်တာစာပေဆုကို ဆရာကြီး ဒေါက်တာမျိုးသန့်တင်၊ ဆရာကြီး ဦးညွန့်ဆွေ(မောင်ဆွေသက်)တို့ ရရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/24683 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable" | valign="top" |'''စဉ်''' | valign="top" |'''အမျိုးအစား''' | valign="top" |'''ဆု     ''' | valign="top" |'''အလွတ်တန်း စာပေပြိုင်ပွဲများ                                        ''' | valign="top" |'''မှတ်ချက်''' |- | valign="top" |၁ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၅ |- | valign="top" |၂ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၆ |- | valign="top" |၃ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၇ |- | valign="top" |၄ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |မြတ်မင်္လာစာစောင် ကျေးဇူးကြီးလှ မိနှင့်ဖ စဉ်(၄) | valign="top" |၂၀၀၈ |- | valign="top" |၅ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |စာဆိုတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ၊ပျဉ်းမနားမြို့နယ် | valign="top" |၂၀၀၉ |- | valign="top" |၆ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |(၆၉)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၄ |- | valign="top" |၇ | valign="top" |၀တ္ထုရှည် | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၂ | valign="top" |(၇၁)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၆ |- | valign="top" |၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |အလွတ်တန်းမြင်းမူစာဆိုတော်နေ့စာပေဆုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၁၃-၁-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၉ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |(၁၃)ကြိမ်မြောက် ကျိုက္ကလော့အမေ့စာမူ | valign="top" |၅-၁၀-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၁၀ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၈ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၁၃-၃-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၉ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၂ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |ILO ရာပြည့်အလွတ်တန်းဆောင်ပါးပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၈/၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၃ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |ဘုန်းနွယ်(ရေစကြို)အလွတ်တန်းရသဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၆/၂၀၂၀ |- | valign="top" |'''၁၄''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''စာပေဗိမာန်၊ ကလေးစာပေ ကလေးဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၁၉''' |- | valign="top" |'''၁၅''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၂၀''' |- | valign="top" |၁၆ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |တတိယ | valign="top" |၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရနေ့ | valign="top" |၂၀၂၁ |- | valign="top" |၁၇ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |၂၀၂၂ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၂၀၂၂ |- | valign="top" |၁၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |၂၀၂၄ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၂၄ |- | valign="top" |၁၉ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |လှိုင်စာပေဆု | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၀ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ပထမ | valign="top" |အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းသူများနေ့ | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |နှစ်(၈၀)ပြည် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၀၂၅ |} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 6ixlr6ly37fwkf2wsye8qel11iq85qi 1053097 1053092 2026-09-15T04:43:06Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053097 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] '''ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] gu8e8zciz8pdmats7gkltitz9fkofp0 1053099 1053097 2026-09-15T04:44:38Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053099 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] * '''ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] kom5ki6tis46de5v7d6i75d828zilf3 1053101 1053099 2026-09-15T04:48:38Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053101 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} * [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] '''ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] rjkpxr8xxfm10n8aioj2c6wm96itziv 1053103 1053101 2026-09-15T04:52:18Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053103 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} * [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] '''[ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)][https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 8l53a5wtr41t2h1t0pv2ttpn7jjavz0 1053104 1053103 2026-09-15T04:53:40Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း၊ ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053104 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} * [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] '''<nowiki>[[ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)]]</nowiki>[https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]'''<ref>{{Cite web |url=https://catalogue.nlm.gov.mm/opac/search?searchWay=&q=%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA+%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8&searchSource=reader&scWay=dim&sortWay=score&sortOrder=desc&startPubdate=&endPubdate=&rows=10 |access-date=2026-09-15 |website=catalogue.nlm.gov.mm}}</ref> [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] odycsz0hsm7t79cbdh86j6hcp1m9udy 1053110 1053104 2026-09-15T05:07:01Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း၊ ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053110 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} {{reflist}} == '''[[အသုံးပြုသူ:ပြည့်စုံသာ|ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)]][https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]''' == [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 7kjc3sct5dexn1hnhilk1a86hjh2okh 1053113 1053110 2026-09-15T05:09:45Z ပြည့်စုံသာ 148173 /* ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)​ */ 1053113 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | valign="top" | |} {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} {{reflist}} * '''[[အသုံးပြုသူ:ပြည့်စုံသာ|ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)]][https://htetwaiaungsagaing.blogspot.com/]''' [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 9wav7kyluqhpz0xxfa3e1ok9mkqggwj 1053118 1053113 2026-09-15T05:25:07Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း၊ ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053118 wikitext text/x-wiki {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] * [[ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း)]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] mp8onc40qqfmso73zri7lga8ty1416n 0 106832 1053065 662528 2026-09-14T18:28:07Z ~2026-38757-55 145327 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1053065 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|birth_date={{b-da|6 September 1982}}|birth_name=ခင်မျိုးအိ|birth_place=တွံတေး|caption=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|death_place=|image=|known_for=|name=မယ်လိုဒီ|nationality=|notable_works=|occupation=သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်|other_names=|years_active=|spouse=သာကောင်း}} '''မယ်လိုဒီ''' ({{lang-en|Melody}}; ၁၉၈၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး သရုပ်ဆောင်နှင့် အဆိုတော် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.yatanarpon.com.mm/news/news-37037|title=သရုပ်ဆောင်တွေ ဆိုတာ သဏ္ဍန်လုပ် သရုပ်တူရမယ် ဆိုတဲ့ မယ်လိုဒီ {{!}} Yatanarpon|last=|first=|date=2011-09-23|website=www.yatanarpon.com.mm|language=Burmese|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2017-08-08|accessdate=30 March 2019|archivedate=10 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910095005/http://www.yatanarpon.com.mm/news/news-37037}}</ref> == ငယ်ဘဝ == ၁၉၈၂ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် [[တွံတေးမြို့|တွံတေး]]၌ မွေးသည်။ အမည်ရင်းမှာ ခင်မျိုးအိ ဖြစ်သည်။ == အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု == ၂၀၁၁ ခု၊ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုပေးပွဲတွင် ''ထာဝရအလင်းတန်းများ'' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု]] ရသည်။ == စီးပွားရေး လှုပ်ရှားမှု == သားဦး မွေးပြီးနောက် အနုပညာအလုပ် နားနေသည့် မယ်လိုဒီသည် "ရွှေ နေကြာစေ့" အမည်ဖြင့် နေကြာစေ့ ရောင်းချလျက် ရှိသည်။ <ref>ယုဖြူဟန် (၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈) "[https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/11/01/173759.html ကားရိုက် နားထားတာ မဟုတ်ဘူး။ ခေါ်မရိုက်တာ]"</ref> == မိသားစုဘဝ == သာကောင်းနှင့် ၂၀၁၄ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၌ လက်ထပ်ရာ သားဦး သိဒ္ဓိစစ် ကို ၂၀၁၅ ခု၊ ဧပြီလ ၄ ရက်တွင် မွေးသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:၁၉၈၂ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] 29iex8o1uuasbiqole7g4b8u9d6a6iq 0 129940 1053009 1052772 2026-09-14T15:51:38Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053009 wikitext text/x-wiki {{about|pressure in the physical sciences}} {{short description|Force distributed continuously over an area}} {{Infobox physical quantity | name = ဖိအား | unit = ပါစကယ်(Pascal [Pa]) | basequantities = N/m², kg/m·s<sup>2</sup), or J/m³ | symbols = ''p'', ''P'' | derivations = ''p'' = [[အား|''F'']] / [[ဧရိယာ|''A'']] | dimension = '''M''' '''L'''⁻¹ '''T'''⁻² }} [[File:Pressure exerted by collisions.svg|thumb|right|250px|alt=A figure showing pressure exerted by particle collisions inside a closed container. The collisions that exert the pressure are highlighted in red.|အလုံပိတ် ထည့်စရာအရာဝတ္ထုတစ်ခု (container) အတွင်း အမှုန်များ၏ လွင့်စဉ်ရိုက်ခတ်မှုမှ သက်ရောက်သော ဖိအားတစ်ရပ်အား ပြသသည့်ပုံ။]] '''ဖိအား ({{lang-en|Pressure}})''' (သင်္ကေတ : ''p'' or ''P'') ဆိုသည်မှာ အခြေခံသတ်မှတ်ထားသော အကျယ်အဝန်း (သို့) [[ဧရိယာ|ယူနစ်ဧရိယာ]] တစ်ခု (unit area) ၏ မျက်နှာပြင်အပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျ သက်ရောက်သည့် [[အား]] (Force)တစ်ရပ်ဖြစ်၍ ထိုအားသည် အဆိုပါမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ညီညီမျှမျှလည်းသက်ရောက်သည်။ Gauge (gage) pressure {{efn|The preferred spelling varies by country and even by industry. Further, both spellings are often used ''within'' a particular industry or country. Industries in British English-speaking countries typically use the "gauge" spelling.}} ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်(လေထု)ဖိအားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရသည့် ဖိအားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ [[Image:Utube.PNG|thumb|upright|မန်နိုမီတာ၏ ပိုက်ပြွန်ထဲက ငွေ့ရည်(fluid)၏ အမြင့်ပမာဏခြားနားခြင်းသည် ဖိအားခြားနားခြင်းနှင့် အချိုးကျသည်။: <math>h = \frac{P_a - P_o}{g \rho}</math>]] မြောက်မြားစွာသော တိုင်းတာစနစ် (units) များအား ''ဖိအား''ကို ဖော်ပြရန်အတွက်အသုံးပြုကြသည်။ ဤတိုင်းတာစနစ်တချို့သည် [[အား]]တစ်ရပ်(a unit of force)ကို [[ဧရိယာ|သတ်မှတ်အကျယ်အဝန်းတစ်ခု]] (a unit of area)ဖြင့် စားခြင်းမှ ရရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ နိုင်ငံတကာ ဖိအားတိုင်းတာစနစ် (International System of Units - သင်္ကေတ: SI )မှဆင်းသက်လာသော ပါစကယ်(pascal -သင်္ကေတ Pa)ဆိုသည်မှာ တစ်မီတာအကျယ်အဝန်း(square metre)တွင် တစ်နယူတန်(newton)အားရှိသည်ဟုဆိုလိုပေသည်။ သင်္ကေတအနေဖြင့် (N/m²) ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ တစ်လက်မအကျယ်အဝန်းတွင် အားတစ်ပေါင်ရှိသည်ဟု ဆိုသော တိုင်းတာမှုစနစ်မှာ ရှေးသုံးဗြိတိသျှတိုင်းတာမှုပုံစံ(imperial) နှင့် အမေရိက ထုံးတမ်းစဉ်လာတိုင်းတာမှုစနစ်(US customary) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဖိအားကို ''လေထုဖိအားစံ'' (standard atmospheric pressure)ဖြင့်လည်းဖော်ပြတတ်ကြရာ လေထုဖိအား(atmosphere - သင်္ကေတ: atm)သည် လေထုဖိအားစံနှင့်ညီပေသည်။ တော်(torr) သည် {{frac|760}} ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ မန်နိုမီတာ(Manometer) ဖိအားတိုင်းကိရိယာ၏ အခြေခံယူနစ် (တိုင်းတာစနစ်)ဖြစ်သော ''ရေ၏... စင်တီမီတာ''၊ ''မာကျူရီ၏... မီလီမီတာ'' နှင့် ''မာကျူရီ၏... လက်မ'' ဆိုသည်ကား ဖိအားတိုင်းကိရိယာ မန်နိုမီတာ၏ ပိုက်ပြွန်ထဲက အရည် (သို့) အငွေ့တစ်ခု၏ အမြင့်ပမာဏကိုဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် စင်တီမီတာ၊ လက်မ စသည်ဖြင့် တိုင်းတာမှုကို ပြသသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == '''ဖိအား''' ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တစ်ယူနစ်ဧရိယာရှိ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျ သက်ရောက်သော အားပမာဏ ဖြစ်သည်။ ဖိအားအတွက် သင်္ကေတမှာ ''p'' or ''P'' ဖြစ်သည်။<ref> {{Cite book |last=Giancoli |first=Douglas G. |title=Physics: principles with applications |year=2004 |publisher=Pearson Education |location=Upper Saddle River, N.J. |isbn=978-0-13-060620-4 |pages= |url-access=registration |url=https://archive.org/details/physics00doug }}</ref> အိုင်းယူးပတ်ခ် (IUPAC) ခေါ်တွင်သည် အသုံးချဓာတုဗေဒ နိုင်ငံတကာသမဂ္ဂအဖွဲ့က တရားဝင်လမ်းညွှန်ထားမှုတွင် ''p'' အက္ခရာ အသေးစကားလုံးဖြစ်သည်။<ref name="IUPACGoldPressure"> {{cite book|url = http://goldbook.iupac.org/E02281.html|title = IUPAC. Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book")|publisher = Blackwell Scientific Publications|author1 = McNaught, A. D.|author2 = Wilkinson, A.|author3 = Nic, M.|author4 = Jirat, J.|author5 = Kosata, B.|author6 = Jenkins, A.|year = 2014|location = Oxford|isbn = 978-0-9678550-9-7|doi = 10.1351/goldbook.P04819|version = 2.3.3|url-status = live|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304071856/http://goldbook.iupac.org/E02281.html|archivedate = 2016-03-04}}</ref> သို့သော် ''P'' အက္ခရာ အကြီးစကားလုံးဖြင့် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ အက္ခရာ အကြီး၊ အသေး သည် အသုံးချသောနယ်ပယ်အပေါ်တွင်သော်လည်းကောင်း၊ တွက်ချက်လုပ်ကိုင်ရာတွင် ပုံစံတူနိုင်သည့် သင်္ကေတများဖြစ်သော စွမ်းအား(power) နှင့် အဟုန်(momentum) ပါရှိခြင်း၊ မရှိခြင်း အပေါ်တွင်လည်းကောင်း၊ အရေးအသားဟန်အပေါ်တွင်လည်းကောင်း မူတည်သည်။ === ပုံသေနည်း === {{Conjugate variables (thermodynamics)}} [[File:Pressure force area.svg|200px|right]] သင်္ချာပုံစံမှာ : :<math>p = \frac{F}{A},</math><ref name="Georgia State University, Physics & Astronomy">{{cite web |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/press.html |title=Pressure |accessdate=2018-06-14 }}</ref> where: :<math>p</math> သည် ဖိအား ဖြစ်၍ :<math>F</math> သည် ထောင့်မှန်ကျသော အား၏ ပမာဏဖြစ်ကာ :<math>A</math> သည် ထိတွေ့နေသော မျက်နှာပြင်၏ အကျယ်(ဧရိယာ) ဖြစ်သည် ဖိအားသည် စကေလာတန်ဖိုး(scalar quantity){{efn| စကေလာ(scalar) ဆိုသည်မှာ ပမာဏသာရှိ၍ လားရာ(direction)မပါသော တန်ဖိုးတစ်ရပ်ဖြစ်သည်}} ဖြစ်သည်။ ဖိအားသည် မျက်နှာပြင်တစ်ခုအပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျသက်ရောက်သောအား(normal force)နှင့် ဗက်တာဧရိယာအစိတ်အပိုင်း(vector area element) ကို ဆက်စပ်ပေးသည်။ ဖိအားသည် ပမာဏသာရှိသည့်(လားရာမရှိ) အချိုးကျကိန်းသေဖြစ်ပြီး ထောင့်မှန်ကျဗက်တာနှစ်ခု(normal vectors - ထောင့်မှန်ကျအား နှင့် ထောင့်မှန်ကျဧရိယာဗက်တာ) ကိုဆက်စပ်ပေးသည်။{{efn|ဗက်တာ(vector) ဆိုသည်မှာ ပမာဏ(magnitude)နှင့် လားရာ(direction)နှစ်ခုလုံးရှိသော တန်ဖိုးတစ်ရပ်ဖြစ်သည်}} သင်္ချာပုံစံအားဖြင့် : :<math>d\mathbf{F}_n = -p\,d\mathbf{A} = -p\,\mathbf{n}\,dA.</math> ''အား'' သည် '''မျက်နှာပြင်သို့''' သက်ရောက်၍ ထောင့်မှန်ကျဗက်တာသည် '''မျက်နှာပြင်မှ''' ဆန့်ကျင်ရာကို ပြသသည့်အချက်မှ အနှုတ်သင်္ကေတဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အထက်ပါ ညီမျှခြင်းတွင် ငွေ့ရည်(fluid)နှင့်ထိတွေ့သော မျက်နှာပြင်''S'' တိုင်းအတွက် ထိုမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ငွေ့ရည်မှ သက်ရောက်သော စုစုပေါင်းအားသည် မျက်နှာပြင်''S'' အပေါ်ရှိ အနုစိတ်မျက်နှာပြင်လေးများ ပေါင်းစည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိအားတွင် ဤသို့၊ ထိုသို့ လားရာရှိသည်ဟု ဖော်ပြခြင်းသည် မမှန်ကန်။ ပမာဏသာရှိသည် ညွှန်ရာအရပ် လားရာ မရှိပေ။ အထက်၌ ဆက်စပ်ပြသော အားတစ်ရပ်၌ လားရာရှိသည်။ သို့သော် ဖိအား၌ကားမရှိပါ။ မျက်နှာပြင်၏ တည်နေရာအနေအထားကို ပြောင်းလဲလျှင် ထောင့်မှန်ကျသက်ရောက်သော အားသည်လည်း ထိုနည်းတူစွာပြောင်းလဲသွားမည်။ သို့ရာတွင်ဖိအားမှာ မပြောင်းလဲဘဲ အတူတူဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်။ (အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏) ဘေးမျက်နှာပြင်(solid boundaries) (သို့) အမှတ်နေရာတိုင်းရှိ ဖြတ်ပိုင်းများ(sections)အပေါ်တွင် ထောင့်မှန်ကျတည်ရှိသော ငွေ့ရည်တစ်ခု၏ မျက်နှာပြင် (သို့) ဖြတ်ပိုင်းများအပေါ်သို့ ဖိအားသည် မျှဝေသက်ရောက်သည်။ ဖိအားသည် သာမိုဒိုင်းနမစ်တွင် အခြေခံပမာဏတန်ဖိုး(parameter)တစ်ခုဖြစ်၍ သာမိုဒိုင်းနမစ်ရှိ ထုထည်နှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။ ===တိုင်းတာမှုပုံစံ=== [[File:Barometer mercury column hg.jpg|thumb|right|Mercury column]] ဖိအားအတွက် နိုင်ငံတကာ တိုင်းတာစနစ် (International System of Units - သင်္ကေတ: SI )သည် ပါစကယ်လ် (Pascal - သင်္ကေတ : Pa)သည် တစ်မီတာအကျယ်(square metre)၌ တစ်နယူတန်အား (newton)ဖြစ်သည်။ (N/m², or kg·m⁻¹·s⁻²). တိုင်းတာမှုအတွက် ဤအမည်ဝေါဟာရကို ၁၉၇၁တွင် ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.bipm.fr/en/convention/cgpm/14/pascal-siemens.html |title=14th Conference of the International Bureau of Weights and Measures |publisher=Bipm.fr |accessdate=2012-03-27 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630020548/http://www.bipm.fr/en/convention/cgpm/14/pascal-siemens.html |archivedate=2007-06-30 }}</ref> ယခင်က SI ယူနစ်အတွက် N/m² ဟူ၍ရိုးရှင်းစွာပြသခဲ့သည်။ အခြားတိုင်းတာမှုပုံစံများဖြစ်သော (တစ်လက်မစတုရန်းအကျယ်တွင် သက်ရောက်သော '''ပေါင်''' - Ibf/in²) နှင့် ဘား(bar) တို့ကိုလည်း အသုံးများကြသည်။ စင်တီမီတာ-ဂရန်-စက္ကန့် စနစ် (Centimetre–gram–second - CGS) ၌ ဖိအားတိုင်းတာမှုပုံစံသည် ဘားရီ (barye - သင်္ကေတ: Ba)ဖြစ်ကာ 1&nbsp;dyn·cm⁻², (သို့) 0.1&nbsp;Pa နှင့်ညီမျှသည်။ ဖိအားကို ရံဖန်ရံခါ၌ တစ်စတုရန်းစင်တီမီတာတွင်ရှိသော ''ဂရမ်အား'' (သို့) ''ကီလိုဂရမ်အား'' ဖြင့်လည်းဖော်ပြတတ်ကြသည်။ (g/cm² or kg/cm²<!--don't add an f to kg, this is making the point about usage without it-->) ''ပေါင် lb'' တွင် တွဲစပ်ရေးသော 'f' သင်္ကေတမပါဘဲ 'g'၊ 'kg' ဖြင့်သာဖော်ပြသည်။ [[အား]]၏ သင်္ကေတများဖြစ်ကြသော ကီလိုဂရမ်၊ ဂရမ်၊ ကီလိုဂရမ်-အား၊ ဂရမ်-အား များကို SI စနစ်တွင် မသုံးရန် ရှင်းလင်းစွာတားမြစ်ထားသည်။ technical atmosphere စနစ် (သင်္ကေတ : at)သည် 1&nbsp;kgf/cm² (98.0665&nbsp;kPa, (သို့) 14.223&nbsp;psi) ဖြစ်သည်။ ဖိအားသက်ရောက်နေသည့် (ဖွဲ့စည်း)စနစ်(system) တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်များ၌ အလုပ်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် စွမ်းရည်အလားအလာ(potential)ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဖိအားသည် ယူနစ်ထုထည်တစ်ခုတွင် သိုလှောင်ထားသော အတည်စွမ်းအင်(potential energy) ၏ အတိုင်းအတာပုံစံလည်းဖြစ်သည်။ စွမ်းအင်သိပ်သည်းမှုနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ဤသို့ဖော်ပြနိုင်သည်။ တစ်မီတာထုထည်၌ရှိသော ဂျူးလ် (joule) (J/m³၊ Pa နှင့် ညီမျှသည်။) သင်္ချာပုံစံမှာ : <math>p = \frac{F \times \text{distance}}{A \times \text{distance}} = \frac{\text{work}}{\text{volume}} = \frac{\text{energy (J)}}{\text{volume }(\text{m}^3)}.</math> မိုးလေဝသပညာရှင် အချို့က လေထုဖိအားကို (hectopascal - hPa)ဖြင့်ပြရန်နှစ်သက်ကြ၍ ရှေးယခင် ယူနစ်ဟောင်း (millibar - mbar)နှင့် တူညီသည်။ တခြားနယ်ပယ်များ၌ (kilopascals - kPa) ဖြင့်လည်းပြတတ်ကြသည်။ ရှေ့ဆက် hectoကို သိပ်မသုံးကြချေ။ မာကျူရီ လက်မ ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယခုထိတိုင်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အဏ္ဏဝါဗေဒပညာရှင်များက (decibar - dbar)ဖြင့် ရေအောက်ဖိအားကိုတိုင်းတာကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဖိအားသည် သမုဒ္ဒရာရေအောက်၌ တစ်မီတာအနက်ရောက်တိုင်း တစ် decibarဘား (အနီးစပ်ဆုံး)တက်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လေထုဖိအားစံ - atm မှာ အတည်ပြုကိန်းသေတစ်ခုဖြစ်၏။ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ စံလေထုဖိအားနှင့်ညီမျှသည်။ တန်ဖိုးမှာ {{val|101325|u=Pa}}ဖြစ်၏။ ဖိအားတိုင်းကိရိယာ မန်နိုမီတာတစ်ခုတွင် ပြွန်အတွင်းရှိ အရည်ထုကို ရွေ့ရှားစေသော စွမ်းရည်တစ်ခုအဖြစ် ပုံမှန်အားဖြင့် တိုင်းတာကြသောကြောင့် ဖိအားများကို ထိုပြွန်အတွင်းရှိ အရည်တစ်မျိုး၏ အနိမ့်အမြင့် အနေအထားဖြင့်ဖော်ပြကြသည်။ ဥပမာ ။ ။ ရေ၏... စင်တီမီတာ၊ မာကျူရီ၏... မီလီမီတာ၊ မာကျူရီ၏... လက်မ စသဖြင့်ဤသို့ဖော်ပြကြသည်။ ရွေးချယ်သော အရည်မှာ များသောအားဖြင့် ရေ နှင့် မာကျူရီတို့ဖြစ်ကြ၍ ရေသည် အဆိပ်အတောက်ကင်းစင်ကာ အလွယ်တကူရရှိပြီး မာကျူရီမှာ သိပ်သည်းဆမြင့်မားသဖြင့် ပြွန်ချောင်းအတိုဖြင့် လုံလောက်သည်။ (မန်နိုမီတာ အသေးပုံစံဖြင့်လုံလောက်သည်) ပြွန်အတွင်း အရည်၏အမြင့် ''h'' နှင့် သိပ်သည်းဆ ''ρ'' (ရို) က သက်ရောက်သော ဖိအားကို အရည်တွင်သုံးသော ဖိအားညီမျှခြင်းဖြင့် ဖော်ပြသည်။ {{nowrap|1=''p'' = ''ρgh''}}, ဤ၌ ''g'' သည် 'ကမ္ဘာမြေဆွဲအား အရှိန်'ဖြစ်၏။ ငွေ့ရည်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းဆနှင့် ထိုနေရာ၌ရှိသော ကမ္ဘာမြေဆွဲအား တို့သည် နေရာကွာခြားမှုတွင်မူတည်ပြီး ဖတ်ရှုရာ၌ ကွဲပြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ငွေ့ရည်တစ်ခု၏... အမြင့်သည် ဖိအားကို တိတိကျကျ ပေးနိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ယနေ့ခေတ်တွင် မာကျူရီ စင်တီမီတာ၊ လက်မဆိုရာ၌ ထိုယူနစ်များသည် တည်ဆောက်ထားသော လက်တွေ့ မာကျူရီပြွန်အပေါ်အခြေခံသည်မဟုတ်ဘဲ SIယူနစ်မှ လာသော တိကျသည့် ဖော်ပြချက်များသာဖြစ်သည်။{{Citation needed|date=January 2013}} မာကျူရီ တစ်မီလီမီတာသည် အနီးစပ်ဆုံး ယူနစ် တော်(torr)တစ်ခုနှင့် ညီသည်။ ရေအခြေခံယူနစ်များသည် ရေ၏ သိပ်သည်းဆတွင်မူတည်၍ တိတိကျကျဖော်ပြချက်ထက်စာလျှင် တိုင်းတာရရှိသော တန်ဖိုူတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ယခုဖော်ပြသော မန်နိုမီတာလာ ယူနစ်များကို နယ်ပယ်မြောက်မြားစွာ၌ ကြုံတွေ့နိုင်သည်။ သွေးဖိအားကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ မာကျူရီ မီလီမီတာဖြင့်တိုင်းတာကြ၏။ အဆုတ်ဖိအားကို ယခုထိတိုင် ရေစင်တီမီတာဖြင့်တိုင်းတာမှု များကြသည်။ ရေငုတ်သမားများသည် ပင်လယ်ရေဖိအားတိုင်းတာကိရိယာကိုသုံးရာ၌ နှစ်မျိုးရှိသည်။ တစ်ခုမှာ ပင်လယ်ရေ''မီတာ'' ယူနစ်(metre sea water - msw or MSW) ဖြင့်ပြ၍ နောက်တစ်ခုမှာ ပင်လယ်ရေ''ပေ'' ယူနစ်(foot sea water - fsw or FSW)ဖြင့်ပြသည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် [[:en:diving chamber|diving chamber]] နှင့် [[:en:Dive computer|personal decompression computers]]၌ ဖိအားထိတွေ့မှုအတွက် စံအဖြစ်သုံးသော ဖိအားတိုင်းကိရိယာများလည်းဖြစ်ကြသည်။ ပင်လယ်ရေတစ်မီတာ(msw)ကို 0.1&nbsp;bar (= 100000&nbsp;Pa = 10000&nbsp;Pa) ဟုအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်၍ မျဉ်းဖြောင့်တစ်မီတာ အနက်နှင့် မတူညီပါ။ 33.066&nbsp;fsw = 1&nbsp;atm<ref name="usn T2.10">{{cite book |title=US Navy Diving Manual, 6th revision |pages=2–32 |year=2006 |publisher=US Naval Sea Systems Command |location=United States |url=http://www.supsalv.org/00c3_publications.asp?destPage=00c3&pageID=3.9 |accessdate=2008-06-15 |author=US Navy |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502023541/http://www.supsalv.org/00c3_publications.asp?destPage=00c3&pageId=3.9 |archivedate=2008-05-02 }}</ref> (1&nbsp;atm = 101325&nbsp;Pa / 33.066 = 3064.326 Pa). မီတာ(msw)မှ ပေ(fsw)သို့ တန်ဖိုးပြောင်းလဲရာတွင် အလျှားတန်ဖိုးပြောင်လဲခြင်း တန်ဖိုးနှစ်ခုမတူညီသည်ကို သတိပြုပါ။ 10&nbsp;msw = 32.6336&nbsp;fsw, while 10&nbsp;m = 32.8083&nbsp;ft.<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/20-11/chap02.pdf|title=U.S. Navy Diving Manual (Chapter 2:Underwater Physics)|page=2.32|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202001838/http://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/20-11/chap02.pdf|archivedate=2017-02-02}}</ref> Gauge(gage) pressure{{efn|Gauge(gage) pressureဆိုသည်မှာ လေထုဖိအားကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှသော ဖိအားဖြစ်သည်}}ကို များသောအားဖြင့် နောက်ဆက်အက္ခရာ 'g' တပ်၍ ဖော်ပြကြသည်။ ဥပမာ "kPag", "barg" or "psig"။ ပကတိဖိအား(absolute pressure) ကိုဖော်ပြရာ၌ အက္ခရာ 'a'နောက်တွင်ထား၍ ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ "kPaa", "psia"။ သို့သော်လည်း စံစနစ်နှင့် နည်းပညာ အမေရိကန်အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းက အတိုင်းအတာဂဏန်းယူနစ်တွင်ရေးမည့်အစား တိုင်းတာမှုကို ဖော်ညွှန်းသော တန်ဖိုးတွင်ရေးရန်အကြံပြသည်။<ref>{{cite web |accessdate=2009-07-07 |publisher=NIST |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/sec07.html#7.4 |title=Rules and Style Conventions for Expressing Values of Quantities |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710192735/http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/sec07.html#7.4 |archivedate=2009-07-10 }}</ref> ဥပမာ {{nowrap|1="''p'' = 100 psig"}}ဟု ရေးမည့်အစား {{nowrap|1="''p''_g = 100 psi"}}ဟုရေးရန်ဖြစ်သည်။ ဖိအားအခြေနေလိုက်ပြောင်းလဲမှု (Differential pressure) ကို "d" တွဲဆက်၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤတိုင်းတာမှုပုံစံမှာ အဆို့ရှင်(valve)တစ်ခု အဖွင့်သလား ပိတ်သလား (သို့) sealing performanceကို စဉ်းစားရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ ယခုနှင့် ယခင်၌ အသုံးတွင်ကျယ်သော ဖိအားတိုင်းတာမှုပုံစံများမှာ : *[[လေထုဖိအား]] (atm) *မန်နိုမီတာ ယူနစ်များ : **မာကျူရီ၏...မီလီမီတာ(torr)/စင်တီမီတာ/လက်မ/မိုက်ခရိုမီတာ(mTorr, micron) centimetre, inch, millimetre (torr) and micrometre (mTorr, micron) of mercury, **{{anchor|H2O}} ပြွန်အတွင်း ရေ၏အနိမ့်အမြင့်ကို မီလီမီတာ (mm {{chem|H|2|O}}), စင်တီမီတာ (cm {{chem|H|2|O}}), မီတာ, လက်မ, နှင့် ပေ; *ရှေးသုံးဗြိတိသျှတိုင်းတာမှုပုံစံ(imperial) နှင့် အမေရိက ထုံးတမ်းစဉ်လာတိုင်းတာမှုစနစ်များ : **kip, short ton-force, long ton-force, pound-force, ounce-force, နှင့် poundal per square inch, **short ton-force နှင့် long ton-force per square inch, **ရေအောက်ငုတ်ရာတွင်သုံးသော fsw (ပင်လယ်ရေအနက်ပေ) , ([[:en:Decompression (diving)|decompression]]နှင့် ရေငုတ် ဖိအားထိတွေ့မှုနှင့် အထူးသဖြင့် ဆက်စပ်သည်။) *SI မဟုတ်သော တိုင်းတာမှုပုံစံများ : **bar, decibar, millibar, ***ရေအောက်ငုတ်ရာတွင်သုံးသော msw (ပင်လယ်ရေအနက်မီတာ), ([[:en:Decompression (diving)|decompression]]နှင့် ရေငုတ် ဖိအားထိတွေ့မှုနှင့် အထူးသဖြင့် ဆက်စပ်သည်။) **kilogram-force, or kilopond, per square centimetre (echnical atmosphere), **gram-force and tonne-force (metric ton-force) per square centimetre, **barye (dyne per square centimetre), **kilogram-force and tonne-force per square metre, **sthene per square metre (pieze). <!-- {{Pressure Units}} [[File:Pressure units.png|alt=A vizualization of pressure units as circles in log scale. A circle is to imagine a bubble, that such pressure would occupy.|thumb|Pressure units as circles in log scale. 4 graphs show scaled P units to unitary mTorr, Pa, mbar, bar. A circle is to imagine a bubble, that such pressure would occupy.]] --> ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဖိအား|*]] 59k30sqdfqnq8hfspw3isupoch3t4vj 0 142614 1053060 834272 2026-09-14T18:09:25Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဇီဝဗေဒ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053060 wikitext text/x-wiki {{short description|ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဆင့်တစ်ခု}} {{Biological classification}} [[ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း အဆင့်|ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာအဆင့်များ]]တွင် '''နယ်ပယ်''' (သို့) '''မျိုးဘုံစု''' ({{lang-en|'''Domain'''}} {{IPAc-en|d|ə|ˈ|m|eɪ|n}} သို့မဟုတ် {{IPAc-en|d|oʊ|ˈ|m|eɪ|n}} သို့မဟုတ် {{lang-my|'''ဒိုမိန်း'''}})([[လက်တင်]]။ ''regio''<ref name="Woese1990">{{Cite journal |vauthors=Woese C, Kandler O, Wheelis M |title=Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya |url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 |accessdate=11 February 2010 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=87 |issue=12 |pages=4576–9 |year=1990 |pmid=2112744 |doi=10.1073/pnas.87.12.4576 |pmc=54159 |bibcode=1990PNAS...87.4576W }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 |access-date=27 September 2020 |archive-date=27 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627233102/http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 }}</ref>) သည် [[:en:Carl Woese|Carl Woese]]နှင့် ပညာရှင်တစ်စုတို့ ဖန်တီးထားသော '''[[:en:three-domain system|သုံးနယ်ပယ်ခွဲ မျိုးရိုးခွဲခြင်းစနစ်]]'''တွင် အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်ကို ဆူပါကင်းဒမ်း ('''superkingdom''')၊ ရဲလ်မ် ('''realm''') သို့မဟုတ် အဲမ်ပိုင်ယာ ('''empire''')ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။[[ဖိုင်:Taxonomic Rank Graph.svg|thumb|410x410px|ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ [[နယ်ပယ် (ဇီဝဗေဒ)|နယ်ပယ်]](Domain)၊ [[လောက (ဇီဝဗေဒ)|လောက]](kingdom)၊ [[မျိုးပေါင်းစု]](phylum)၊ [[မျိုးပေါင်း]](class)၊ [[မျိုးစဉ်]](order)၊ [[မျိုးရင်း]](family)၊ [[မျိုးစု]](genus)၊ [[မျိုးစိတ်]](species)။ [[မြေခွေးနီ]]၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။|center]] ==နယ်ပယ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ== {| | {{PhylomapB|align = left|size=300px|caption=အာရ်အဲန်အေ([[:en:RNA|RNA]]) [[မျိုးရိုးဗီဇ]]([[:en:gene|gene]])ကွဲပြားမှုအပေါ်မှတစ်ဆင့် မှန်းဆထားသော [[ဘက်တီးရီးယား]] ([[:en:Bacteria|Bacteria]])၊ အာခီးယာ ([[:en:Archaea|Archaea]])၊ ယူကဲရီးယုတ်တာ ([[:en:Eukaryota|Eukaryota]])ဟု ခေါ်သော အဓိကအကိုင်း ၃-ကိုင်းပါ မြစ်တွယ်သစ်ပင်ကိုင်းဖြာသရုပ်ပြပုံ (rooted tree diagram)}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:နယ်ပယ်များ (ဇီဝဗေဒ)| ]] mgndqw50nmu86ej8ruj9ij7iq721c32 0 142637 1053059 837079 2026-09-14T18:07:57Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဇီဝဗေဒ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053059 wikitext text/x-wiki {{short description|မျိုးစုနှင့် မျိုးစိတ်တို့ကိုသုံးသော သက်ရှိတို့၏ သိပ္ပံအမည်ပေးစနစ်}} [[File:Killerwhales jumping.jpg|thumb|အော်ကာ (ဝေလသတ်ငါး)၏ သိပ္ပံအမည် - အော်စိုင်းနပ်စ် မျိုးစု၊ အော်ကာ မျိုးစိတ်၊ အော်စိုင်းနပ်စ် အော်ကာ(''Orcinus orca'')]] '''နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ်''' ('''Binomial nomenclature''') သည် သက်ရှိမျိုးစုတို့၏ တရားဝင် အမည်ပေးစနစ်ဖြစ်ပြီး၊ အမည်တစ်ခုတွင် နှစ်ပိုင်းပါဝင်သည်။ ပထမပိုင်းသည် [[မျိုးစု]] ([[:en:genus|genus]])ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ဒုတိယပိုင်းသည် [[မျိုးစိတ်]] ([[:en:species|species]])ကို ရည်ညွှန်းသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် '''binominal nomenclature''' သို့မဟုတ် '''binary nomenclature''' ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ '''လက်တင်အမည်''' ('''Latin name''') သို့မဟုတ် '''သိပ္ပံအမည်''' ('''scientific name''') ဟုလည်း ရည်ညွှန်းကြသည်။ ဥပမာ၊ ခေတ်လူသားတို့သည် ဟိုမို (Homo) မျိုးစုဝင် ဖြစ်ပြီး၊ ဆေပီယန်စ် (sapiens) မျိုးစိတ်ဝင် ဖြစ်သည့်အတွက် ဟိုမို ဆေပီယန်စ် (Homo sapiens)ဟု ၎င်းကို အမည်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒိုင်နိုဆောအမျိုးတစ်ခုဖြစ်သည့် တိုင်ရဲန်နိုဆောရပ်စ် ရက်ခ်စ် (Tyrannosaurus rex) သည် လူသိအများဆုံး သိပ္ပံအမည်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book | author=Busby III, Arthur |display-authors=etal | title=A Guide to Rocks and Fossils | page=103 | date=1997}}</ref> ဤအမည်ပေးစနစ်ကို [[ကားလ် လင်းနီးယပ်]] ([[:en:Carl Linnaeus|L.]])မှ သူ၏ "Species Plantarum" စာအုပ်တွင် ၁၇၅၃-ခုနှစ်တွင် တရားဝင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=Knapp>{{Citation |last=Knapp |first=Sandra |title=What's in a name? A history of taxonomy : Linnaeus and the birth of modern taxonomy |publisher=Natural History Museum, London |url=http://www.nhm.ac.uk/nature-online/science-of-natural-history/taxonomy-systematics/history-taxonomy/session1/index.html |accessdate=17 June 2011 }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== {| |- | ခေတ်သစ် နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ် (binomial nomenclature) မတီထွင်မှီ သိပ္ပံအမည်တစ်ခုတွင် ယေဘုယျအများသုံးအမည် (generic name)တွင် အခြား ပိုအသေးစိတ်သော အမည်တစ်ခုဖြစ်စေ၊ များစွာဖြစ်စေ ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံးအများသုံး အမည်ပေးစနစ် (polynomial nomenclature) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သေးသည်။<ref name="Reddy2007">{{citation |last=Reddy|first=S.M.|title=University botany: Angiosperms, plant embryology and plant physiology|url=https://books.google.com/books?id=SuQJeFkYoRIC&pg=PA34|year=2007|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1547-6|page=34}}</ref> အဆိုပါစနစ်တွင် မျိုးစိတ်နှစ်မျိုးသာ ပါဝင်သည့် ရိုးရှင်းသော သက်ရှိအုပ်စုတစ်ခုအား မျိုးစုအတွက် ရည်ညွှန်းဝေါဟာရတစ်လုံး၊ မျိုးစိတ်အတွက် ရည်ညွှန်းဝေါဟာရတစ်လုံး အသုံးပြုကာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လွယ်ကူသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ်များ ပိုမိုရှာဖွေတွေ့ရှိလာသည်နှင့်အမျှ အမည်များမှာ ပိုမိုရှည်လျားလာပြီး ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုရန် ပိုမိုခက်ခဲလာသည်။ ဥပမာ၊ ယနေ့ '''Plantago media''' အဖြစ်သိသောအပင်တစ်မျိုးကို '''အဖျားရှူးသွားသော ဘဲဥပုံ အရွက်ရင့်များ၊ ဆလင်ဒါပုံဆူး၊ အဖျားရှူးသွားသော ဆလင်ဒါပုံ ရွက်ထွက်ကြား အရိုးတန်ရှိ ပင်ပျော့''' ('''Plantago foliis ovato-lanceolatus pubescentibus, spica cylindrica, scapo tereti''')ဟု ဤစနစ်တွင် အမည်ပေးသည်။ | [[File:Plantago-media.JPG|thumb|upright|[[:en:Plantago media|Plantago media]]ဟုခေါ်သော အပင်တစ်မျိုး]] |- | Bauhins မိသားစုဝင်များနှင့် အထူးသဖြင့် Caspar Bauhin (၁၅၆၀-၁၆၂၄)တို့သည် လက်တင်ဖော်ပြချက် ပါဝင်သော အမည်ရှည်များကို အများအားဖြင့် စကားလုံးနှစ်လုံးသာ ပါဝင်သောအမည်များသို့ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခြင်းအားဖြင့် နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ် (binomial nomenclature) ဖြစ်ပေါ်လာရန် အရေးကြီးသောခြေလှမ်းကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ဆွီဒင်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒပညာရှင်နှင့် ဆရာဝန် [[ကားလ် လင်းနီးယပ်]] ([[:en:Carl Linnaeus|L.]]) (၁၇၀၇-၁၇၇၈)က သူ၏ ၁၇၅၃-ခုနှစ်ထုတ် "Species Plantarum" စာအုပ်တွင် အမည်ငယ် ("trivial name" သို့မဟုတ် nomen triviale)တစ်ခုကို ယေဘုယျအများသုံးအမည် (generic name သို့မဟုတ် genus name)၏ အနောက်တွင် ဆက်၍ရေးခြင်းအားဖြင့် စာအုပ်တစ်လျှောက်လုံး တသမတ်တည်းသုံးနှုန်းသွားခြင်းဖြင့် နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ် (binomial nomenclature)ကို တီထွင်ကာ အခြားဇီဝဗေဒပညာရှင်များက အတုခိုး အသုံးပြုနိုင်ရန် စတင်လမ်းဖွင့်ခဲ့သည်။<ref name="Polaszek2009">{{citation |last=Polaszek|first=Andrew|title=Systema naturae 250: the Linnaean ark|url=https://books.google.com/books?id=ReWP31_IJSIC&pg=PA189|year=2009|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4200-9501-2|page=189}}</ref><ref name=Knapp/> | [[File:Carl von Linné.jpg|thumb|upright|နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ် (binomial nomenclature) တီထွင်သူ ဆွီဒင်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒပညာရှင်နှင့် ဆရာဝန် [[ကားလ် လင်းနီးယပ်]] ([[:en:Carl Linnaeus|L.]]) (၁၇၀၇-၁၇၇၈)]] |} == သက်ရှိအချို့၏ ပုံများနှင့် နှစ်လုံးသုံး အမည်ပေးစနစ်သုံး အမည်များ== {| | [[File:E coli at 10000x, original.jpg|thumb|''E. coli''ဟုအတိုကောက်ခေါ်သော ''Escherichia coli'' ဘက်တီးရီးယား ]] | [[File:Petirrojo (Erithacus rubecula superbus ) (6178023045).jpg|thumb|''Erithacus rubecula superbus'' သို့မဟုတ် ''Erithacus superbus'' (the Tenerife robin or petirrojo)]] | [[File:Talauma hodgsonii.jpg|thumb|''Magnolia hodgsonii'']] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း]] 9gyfsv5ys7l8ktn7tfx3k72b7k7kbks 0 178415 1053178 1005318 2026-09-15T09:44:47Z ပရဟိတ 147401 ရွာအမည်မှန် ပြင်ဆင်ခြင်း 1053178 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လှိုင်လင် (မန်တန်း) |official_name = လှိုင်လင် (မန်တန်း)ရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ပင်တိန် |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.4087505340576|96.9480972290039|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''လွိုင်လျန် (မန်တန်း)ရွာ''' ({{Lang-en|Hlainglen (Mantan)}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၂၄၄ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၀ ဦး၊ မ ၁၀၀၈ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၂၀၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = လွိုင်လန် (မန်တန်း) |North = - |Northeast = - |East = ခိုက်တုန်ဟုန်း |Southeast = မက်မန်းကုန်းကော် |South = - |Southwest = - |West = ပင်တိန် |Northwest = ကောင်းမူးလိုင်၊ တောင်ဆေးလိတ် }} {{ကျောက်မဲမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} gb310r6h1r48vmod36p0xvkwktja7ge 0 178416 1053177 965780 2026-09-15T09:11:43Z ပရဟိတ 147401 ရွာအမည်မှန် ပြင်ဆင်ခြင်း 1053177 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကောင်းမူးလိုင် |official_name = ကောင်းမူးလိုင်ရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ပင်တိန် |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.4153709411621|96.9157485961914|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကောင်းမူးလိုင်ရွာ''' ({{Lang-en|Kawngmulein}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၂၄၃ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၀ ဦး၊ မ ၁၀၀၈ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၂၀၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကောင်းမူးလိုင် |North = တောင်ဆေးလိတ် |Northeast = - |East = - |Southeast = ခိုက်တုန်ဟုန်း |South = လွယ်ကုန် |Southwest = ပင်တိန် |West = - |Northwest = မန်ပန်နမ့်စော }} {{ကျောက်မဲမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} lr00siv54dt4l8zomn2qbxsgom4guvs 0 198176 1053162 988818 2026-09-15T08:12:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ပိတောက်ကုန်း |official_name = ပိတောက်ကုန်းရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တောင်ငူခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ပိတောက်ကုန်း |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|19.292329788208|96.3780136108398|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ပိတောက်ကုန်းရွာ''' ({{Lang-en|Pitaukkone}})သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ပိတောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၀၆၅ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ပိတောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၃၄ ဦး၊ မ ၁၇၂၅ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၃၃၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ထိုရွာတွင် မောင်ဟိန်းသော်တာလင်းနေထိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ပိတောက်ကုန်း |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ရေတာရှည်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Bago-geo-stub}} 3i8x28d7klwoaqdl7pflvh81mvcxbif 0 209621 1053175 1052969 2026-09-15T08:52:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခယူးရှူး */ 1053175 wikitext text/x-wiki [[File:NiigataCityOpenData machinami004.jpg|250px|right|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ရှိနနိုမြစ်]]]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ မြစ်များသည် များသောအားဖြင့် အရှည်မှာတိုတောင်းကြပြီး တောင်ထူထပ်သည့် ပထဝီသွင်ပြင်ကြောင့် မြစ်များသည် နက်စောက်ကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များသည် တောင်ထူထပ်သည့်တောများထဲမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး V ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကြသည်။ မြစ်များ၏ အောက်ပိုင်းတွင် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး မြို့များ တည်ရှိကြသည်။ အချို့မြစ်များတွင် ဆည်များကို တည်ဆောက်ကာ ရေနှင့် လျှပ်စစ်ထောက်ပံ့ပေးကြသည်။ အရှည်ဆုံးမြစ်မှာ [[ရှိနနိုမြစ်]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြစ်သည် [[နဂနိုခရိုင်]]မှ [[နီးဂတခရိုင်]]အထိ စီးဆင်းနေသည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ရေဝေရေလဲအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး တိုကျိုမြို့ပြဒေသရှိ လူပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို ရေအထောက်အပံ့ပေးလျက်ရှိသည့် မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဟော့ကိုင်းဒိုး== ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် မြစ် ၃၂၆ စင်း ရှိသည်။ ၎င်းမြစ်များထဲတွင် ဗဟိုအစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည့် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ် (1級水系 or 一級河川, ikkyū suikei) သည် ၂၃ ခု ပါဝင်သည်။ မြစ်များကို ဟော့ကိုင်းဒိုးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဌာန (北海道開発局, Hokkaidō kaihatsukyoku) က စီမံခန့်ခွဲသည်။ အဆင့် (၂) အဆင့်ရှိ မြစ်သည် ၆ ခု ရှိသည်။ အောက်ပါစာရင်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များစာရင်းကို အရှည်အားဖြင့် စီစဉ်ထားသည်။ {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! မြစ်အမည် ! အရှည် ! [[အဆင့်သတ်မှတ်ချက်]] ! မြစ်လက်တက် ! class="unsortable" | Refs |- | {{nihongo|[[အိရှိခရိမြစ်]]|石狩川|Ishikari-gawa}} | {{convert|268|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei">{{cite web| url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g7000000n5uy.html | title=穴の川遊砂地 北海道開発局 |publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]], Japan|access-date=December 31, 2017| language=ja}}</ref> |- | {{nihongo|[[တဲရှိအိုမြစ်]]|天塩川|Teshio-gawa}} | {{convert|256|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုခချိမြစ်]]|十勝川|Tokachi-gawa}} | {{convert|156|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ခုရှိရိုမြစ်]]|釧路川|Kushiro-gawa}} | {{convert|154|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ယူးဘရိမြစ်]]|夕張川|Yūbari-gawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | [[Ishikari River|Ishikari]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မုမြစ် (ဟော့ကိုင်းဒိုး)|မုမြစ်]]|鵡川|Mu-kawa}} | {{convert|135|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိရိဘဲဆွတ်မြစ်]]|尻別川|Shiribetsu-gawa}} | {{convert|126|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုခိုရိုမြစ်]]|常呂川|Tokoro-gawa}} | {{convert|120|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အဘရှိရိမြစ်]]|網走川|Abashiri-gawa}} | {{convert|115|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ချိတိုဆဲမြစ်]]|千歳川|Chitose-gawa}} | {{convert|108|km|mi|abbr=on}} | A | [[အိရှိခရိမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ဆရုမြစ်]]|沙流川|Saru-gawa}} | {{convert|104|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အခန်မြစ်]]|阿寒川|Akan-gawa}} | {{convert|98|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ယူးဘဲဆွတ်မြစ်]]|湧別川|Yūbetsu-gawa}} | {{convert|87|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှောခိုဆွတ်မြစ်]]|渚滑川|Shokotsu-gawa}} | {{convert|84|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[နီးခပ်ပုမြစ်]]|新冠川|Niikappu-gawa}} | {{convert|80|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်]]|後志利別川|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | {{convert|80|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိဘဲဆွတ်မြစ်]]|標津川|Shibetsu-gawa}} | {{convert|78|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုယောဟိရမြစ်]]|豊平川|Toyohira-gawa}} | {{convert|72.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[အိရှိခရိမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိဇုနိုင်းမြစ်]]|静内川|Shizunai-gawa}} | {{convert|69.9|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရုမိုအိမြစ်]]|留萌川|Rumoi-gawa}} | {{convert|44|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ခိုအဲတိုအိမြစ်]]|声問川|Koetoi-gawa}} | {{convert|41.9|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မိဆွတ်အိရှိမြစ်]]|三石川|Mitsuishi-gawa}} | {{convert|31.6|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိခိအုမြစ်]]|敷生川|Shikiu-gawa}} | {{convert|22.8|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မခိုမနိုင်းမြစ်]]|真駒内川|Makomanai-gawa}} | {{convert|21|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုယောဟိရမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အနနိုမြစ်]]|穴の川|Ana-no-kawa}} | {{convert|9.4|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုယောဟိရမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |} ===ဟွန်းရှူး=== {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! မြစ်အမည် ! အရှည် ! [[အဆင့်]] ! မြစ်လက်တက် ! class="unsortable" | Refs |- | {{nihongo|[[ရှိနနိုမြစ်]]|信濃川|Shinano-gawa}} | {{convert|367|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu">{{cite web| url=http://www1.river.go.jp/0106.html | title=1級水系 | language=ja | publisher=Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism | access-date=December 31, 2017}}</ref> |- | {{nihongo|[[တိုနဲမြစ်]]|利根川|Tone-gawa}} | {{convert|322|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိတခမိမြစ်]]|北上川|Kitakami-gawa}} | {{convert|249|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဘုခုမမြစ်]]|阿武隈川|Abukuma-gawa}} | {{convert|239|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဆိုမြစ်]]|木曽川|Kiso-gawa}} | {{convert|229|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မိုဂမိမြစ်]]|最上川|Mogami-gawa}} | {{convert|229|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တန်းရူးမြစ်]]|天竜川|Tenryū-gawa}} | {{convert|213|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဂနိုမြစ်]]|阿賀野川|Agano-gawa}} | {{convert|210|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂိုးနိုခဝမြစ်]]|江の川 or 江川|-gawa}}<br/>{{nihongo|Enokawa River|可愛川|Eno-kawa}} | {{convert|194|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုမနိုမြစ်]]|熊野川|Kumano-gawa}}<br/>{{nihongo|Shingu River|新宮川|Shingu-gawa}} | {{convert|183|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]]|荒川|Arakawa}} | {{convert|173|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုးအိမြစ်]]|大井川|Ōi-gawa}} | {{convert|168|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နဂရမြစ်]]|長良川|Nagara-gawa}} | {{convert|166|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိအိမြစ်]]|斐伊川|Hii-gawa}} | {{convert|153|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နခမြစ် (တိုချိဂိ၊ အိဘရချိ)|နခမြစ်]]|那珂川|Naka-gawa}} | {{convert|150|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယုရမြစ် (ဂျပန်)|ယုရမြစ်]]|由良川|-gawa}} | {{convert|146|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဆဟိမြစ်]]|旭川|Asahi-gawa}} | {{convert|142|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မဘဲချိမြစ်]]|馬淵川|Mabechi-gawa}} | {{convert|142|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တမမြစ်]]|多摩川|Tama-gawa}} | {{convert|138|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိနိုခဝမြစ်]]|紀ノ川 or 紀の川|}}<br/>{{nihongo|Yoshino River|吉野川|Yoshino-kawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောနဲရှိရိုမြစ်]]|米代川|Yoneshiro-gawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုမိုနိုမြစ်]]|雄物川|Omono-gawa}} | {{convert|133|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောရှိအိမြစ်]]|吉井川|Yoshii-gawa}} | {{convert|133|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဖုဂျိမြစ်]]|富士川|Fuji-kawa}} | {{convert|128|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုဂျိမြစ် (အိဘရခိ)|ခုဂျိမြစ်]]|久慈川|Kuji-gawa}} | {{convert|124|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဘိမြစ်]]|揖斐川|Ibi-gawa}} | {{convert|121|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂျင်းဇူးမြစ်]]|神通川|Jinzū-gawa}} | {{convert|120|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယဟဂိမြစ်]]|矢作川|Yahagi-gawa}} | {{convert|117|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုဇုရူးမြစ်]]|九頭竜川|Kuzuryū-gawa}} | {{convert|116|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ရှောမြစ်]]|庄川|Shō-gawa}} | {{convert|115|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဟရှိမြစ်]]|高梁川|Takahashi-gawa}} | {{convert|111|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဂမိမြစ်]]|相模川|Sagami-gawa}} | {{convert|109|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခဆွတ်ရမြစ်]]|桂川|Katsura-gawa}}<br/>{{nihongo|အိုးအိမြစ်|大堰川|Ōi-gawa}} | {{convert|107|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုးတမြစ်]]|太田川|Ōta-gawa}} | {{convert|103|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဝခိမြစ်]]|岩木川|Iwaki-gawa}} | {{convert|102|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဇုမြစ်]]|木津川|Kizu-gawa}} | {{convert|99|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခခိုမြစ် (ဂျပန်)|ခခိုမြစ်]]|加古川|Kako-gawa}} | {{convert|96|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ရှောနိုင်းမြစ်]]|庄内川|Shōnai-gawa}} | {{convert|96|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မိယမြစ် (မိအဲ)|မိအဲမြစ်]]|宮川|Miya-gawa}} | {{convert|91|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နရုဆဲမြစ်]]|鳴瀬川|Naruse-gawa}} | {{convert|89|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရှိဒမြစ်]]|芦田川|Ashida-gawa}} | {{convert|86|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုရိုဘဲမြစ်]]|黒部川|Kurobe-gawa}} | {{convert|85|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုရှိဒမြစ်]]|櫛田川|Kushida-gawa}} | {{convert|85|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဆွတ်မြစ်]]|高津川|Takatsu-gawa}} | {{convert|81|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိနိုမြစ်]]|日野川|Hino-gawa}} | {{convert|77|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တိုယောမြစ်]]|豊川|Toyo-gawa}} | {{convert|77|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောဒိုမြစ်]]|淀川|Yodo-gawa}}<br/>{{nihongo|ဆဲတမြစ်|瀬田川|Seta-gawa}}<br />{{nihongo|အုဂျိမြစ်|宇治川|Uji-gawa}} | {{convert|75|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရခဝမြစ် (အုအဲဆွတ်)|အရခဝမြစ်]]|荒川|Ara-kawa}} | {{convert|73|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တဲဒိုရိမြစ်]]|手取川|Tedori-gawa}} | {{convert|72|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အခမြစ်]]|赤川|Aka-gawa}} | {{convert|70|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဘိုမြစ်]]|揖保川|Ibo-gawa}} | {{convert|69.75|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မရုယမမြစ်]]|円山川|Maruyama-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုယဘဲမြစ်]]|小矢部川|Oyabe-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယမတိုမြစ်]]|大和川|Yamato-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုအိရဆဲမြစ်]]|奥入瀬川|Oirase-gawa}} | {{convert|67|km|mi|abbr=on}} | B | | |- | {{nihongo|[[မုခိုမြစ်]]|武庫川|Muko-gawa}} | {{convert|66|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယဆုမြစ်]]|野洲川|Yasu-gawa}} | {{convert|65.25|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဲခိမြစ်]]|関川|-gawa}} | {{convert|64|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဆဲမြစ် (အအိုမိုရိ)|တခဆဲမြစ်]]|高瀬川|Takase-gawa}} | {{convert|63.7|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိုယောရှိမြစ်]]|子吉川|Koyoshi-gawa}} | {{convert|61|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိမဲမြစ်]]|姫川|Hime-gawa}} | {{convert|60|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဲဒိုမြစ်]]|江戸川|Edo-gawa}} | {{convert|59.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုနဲမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုဇဲမြစ်]]|小瀬川|Oze-gawa}}<br/>{{nihongo|ခိုနိုမြစ်|木野川|Kono-gawa}} | {{convert|59|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဘမြစ် (ဂျပန်)|ဆဘမြစ်]]|佐波川|Saba-gawa}} | {{convert|57|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂျောဂန်းဂျိမြစ်]]|常願寺川|Jōganji-gawa}} | {{convert|56|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုမိုဇုမြစ်]]|雲出川|Kumozu-gawa}} | {{convert|55|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နတိုရိမြစ်]]|名取川|Natori-gawa}} | {{convert|55|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဘဲမြစ်]]|安倍川|Abe-kawa}} | {{convert|53.3|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆန်းဒိုင်းမြစ်]]|千代川|Sendai-gawa}} | {{convert|52|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခနိုမြစ်]]|狩野川|Kano-gawa}} | {{convert|46|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆခဝမြစ်]]|酒匂川|Sakawa-gawa}} | {{convert|46|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခခဲဟရှိမြစ်]]|梯川|Kakehashi-gawa}} | {{convert|42|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆုဇုခမြစ်]]|鈴鹿川|Suzuka-gawa}} | {{convert|40|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တန်းဂျင်းမြစ်]]|天神川|Tenjin-gawa}} | {{convert|32|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခမိုမြစ်]]|鴨川|Kamo-gawa}} | {{convert|31|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိတမြစ်]]|北川|Kita-gawa}} | {{convert|30|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိခုမြစ်]]|菊川|Kiku-gawa}} | {{convert|28|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခန်းဒမြစ်]]|神田川|Kanda-gawa}} | {{convert|24.6|km|mi|abbr=on}} | A | [[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဘိရှိမမြစ်]]||Kibishima-gawa}} | {{convert|24.1|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆုမိဒမြစ်]]|隅田川|Sumida-gawa}} | {{convert|23.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆွတ်ရုမိမြစ်]]|鶴見川|Tsurumi-gawa}} | {{convert|22|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အအိခဝမြစ် (မိယဂိ၊ ဂျပန်)|အအိခဝမြစ်]]|相川|Aikawa -gawa}} | {{convert|4.8|km|mi|abbr=on}} | B | | |- | {{nihongo|[[ဒိုးတွန်းဘုရိ]]|道頓堀|}} | {{convert|2.7|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |} ==ရှိခိုခု== အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံထားရသည့် မြစ်များ ဖြစ်သည်။ * [[ယောရှိနိုမြစ်]] ([[:ja:吉野川|吉野川]]) - Kochi, Ehime, Tokushima, Kagawa * [[နခမြစ် (တိုခုရှိမ)]] ([[:ja:那賀川|那賀川]]) - Tokushima * [[ဒိုခိမြစ်]] ([[:ja:土器川|土器川]]) - Kagawa * [[ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်]] ([[:ja:重信川|重信川]]) - Ehime * [[ဟိဂျိမြစ်]] ([[:ja:肱川|肱川]]) - Ehime * [[မိုနိုဘဲမြစ်]] ([[:ja:物部川|物部川]]) - Kochi * [[နိယောဒိုမြစ်]] ([[:ja:仁淀川|仁淀川]]) - Ehime, Kochi * [[ရှိမန်းတိုမြစ်]] ([[:ja:四万十川|四万十川]]) - Ehime, Kochi ==ခယူးရှူး== အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံထားရသည့် မြစ်များ ဖြစ်သည်။ * [[အွန်းဂမြစ်]] ([[:ja:遠賀川|遠賀川]]) - Fukuoka * [[ယမခုနိမြစ်]] ([[:ja:山国川|山国川]]) - Oita, Fukuoka * [[ချိခုဂေါ့မြစ်]] (筑後川) - Kumamoto, Oita, Fukuoka, Saga * [[ယဘဲမြစ်]] ([[:ja:矢部川|矢部川]]) - Fukuoka * [[မဆွတ်အုရမြစ်]] ([[:ja:松浦川|松浦川]]) - Saga * [[ရော့ခခုမြစ်]] ([[:ja:六角川|六角川]]) - Saga * [[ခဆဲမြစ်]] ([[:ja:嘉瀬川|嘉瀬川]]) - Saga * [[ဟွန်းမယောမြစ်]] ([[:ja:本明川|本明川]]) - Nagasaki * [[ခိခုချိမြစ်]] (菊池川) - Kumamoto * [[ရှိရခဝမြစ် (ခုမမိုတို)]] ([[:ja:白川 (熊本県)|白川]]) - Kumamoto * [[မိဒိုရိမြစ်]] ([[:ja:緑川|緑川]]) - Kumamoto * [[ခုမမြစ် (ဂျပန်)|ခုမမြစ်]] (球磨川) - Kumamoto * [[အိုးအိတမြစ်]] ([[:ja:大分川|大分川]]) - Ōita * [[အိုးနိုမြစ်]] (大野川) - Kumamoto, Miyazaki, Ōita * [[ဘန်းဂျောမြစ်]] ([[:ja:番匠川|番匠川]]) - Ōita * [[ဂေါ့ခဆဲမြစ်]] ([[:ja:五ヶ瀬川|五ヶ瀬川]]) - Kumamoto, Ōita, Miyazaki * [[အိုမရုမြစ် (ဂျပန်)|အိုမရုမြစ်]] ([[:ja:小丸川|小丸川]]) - Miyazaki * [[အိုးယောဒိုမြစ်]] (大淀川) - Kagoshima, Kumamoto, Miyazaki * [[ဆန်းဒိုင်းမြစ် (ခယူးရှူး)|ဆန်းဒိုင်းမြစ်]] ([[:ja:川内川|川内川]]) - Miyazaki, Kagoshima * [[ခိမိုဆွတ်ခိမြစ်]] ([[:ja:肝属川|肝属川, 肝付川]]) - Kagoshima ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Rivers of Japan}} * [http://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/index.html Rivers of Japan] - Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism (MLIT) * [https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-W05.html Digital data]- by MLIT ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] kfq62j1a6pxaurbhfn67uv9vriny9kj 0 223854 1053063 798937 2026-09-14T18:21:42Z ~2026-49930-47 148162 1053063 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Liv and Maddie.svg|producer=Greg A. Hampson|last_aired={{End date|2017|3|24}}|first_aired={{Start date|2013|7|19}}|audio_format=[[5.1 surround sound]]|picture_format=[[HDTV]] [[၇၂၀ပီ]]|network=[[ဒစ္စနေးရုပ်သံလိုင်း]]|company={{plainlist | * Beck & Hart Productions * Oops Doughnuts Productions * [[It's a Laugh Productions]] }}|runtime=၂၁–၂၄ မိနစ်|camera=[[Multi-camera]]|executive_producer={{plainlist | * John D. Beck & Ron Hart * [[Andy Fickman]] * Betsy Sullenger * John Peaslee }}|genre=ဟာသ|num_episodes=၈၀|num_seasons=၄|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|composer=Eric Goldman & Ken Lofkoll|opentheme={{Theme song|"Better in Stereo"|Dove Cameron}}|theme_music_composer={{plainlist | * [[Bardur Haberg]] * [[Oli Jogvansson]] * Molly Kaye * Paula Winger }}|starring={{plainlist | * [[ဒေါ့ဗ် ကင်မရွန်း]] * [[Joey Bragg]] * [[Tenzing Norgay Trainor]] * [[Kali Rocha]] * [[Benjamin King (actor)|Benjamin King]] * [[Lauren Lindsey Donzis]] }}|creator=John D. Beck & Ron Hart|website=}}'''''လစ်ဗ် နဲ့ မဒ်ဒီ''''' ({{Lang-en|Liv and Maddie}}) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ဟာသ ဘဝ ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၃ ဇူလိုင်လ ၁၉ တွင် [[ဒစ္စနေးရုပ်သံလိုင်း]] ရုပ်သံလိုင်း တွင် ထုတ်လွှင့် ပြသခဲ့သည်။ == သရုပ်ဆောင်သည် == * [[ဒေါ့ဗ် ကင်မရွန်း]] အဖြစ် လစ်ဗ် နှင့် မဒ်ဒီ ရွန်းနီ * Joey Bragg အဖြစ် ဂျို ရွန်းနီ * Tenzing Norgay Trainor အဖြစ် ပါကာ ရွန်းနီ * Kali Rocha အဖြစ် ကရင် ရွန်းနီ * Benjamin King အဖြစ် ပီတီ ရွန်းနီ (ရာသီများ ၁–၃) * Lauren Lindsey Donzis အဖြစ် ရူဘီ (ရာသီများ ၄) == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{IMDb title|2794380}} * {{Rotten Tomatoes TV|liv_and_maddie_cali_style}} * {{Metacritic television|liv-maddie}} * {{FilmAffinity|197142}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] ruik2kijkiccili83eeqsoh4t2ekaeg 0 230757 1053109 1052950 2026-09-15T05:05:18Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] 1053109 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = နရောတ္တမ သီဟမုနီ<br />{{small|នរោត្តម សីហមុនី}} |image = Norodom Sihamoni (2023).jpg |caption = သီဟမုနီ (၂၀၂၃) |succession = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] |reign = ၂၀၀၄ အောက်တိုဘာ ၁၄ – ယခု |coronation = ၂၀၀၄ အောက်တိုဘာ ၂၉ |predecessor = [[နရောတ္တမ သီဟနု]] |successor = |reg-type = [[:en:Prime Minister of Cambodia|Prime Minister]] |regent = [[ဟွန်ဆန်|ဟုန် သေန်]] |house = [[:en:House of Norodom|နရောတ္တမ]] |father = [[နရောတ္တမ သီဟနု]] |mother = [[နရောတ္တမ မုနီနာထ သီဟနု|နရောတ္တမ မုနီနာထ]] |birth_date = {{Birth date and age|1953|5|14|df=yes}} |birth_place = [[ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား]]၊ [[:en:French protectorate of Cambodia|ကမ္ဗောဇ]]၊ [[ဖနွမ်းပင်မြို့]] |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |module = {{Infobox person |child=yes |alma_mater = [[Academy of Performing Arts in Prague]] |website = {{URL|norodomsihamoni.org/en|Official website}} }} |signature=Norodom Sihamoni signature.jpg }} '''နရောတ္တမ သီဟမုနီ'''({{Lang-km|នរោត្តម សីហមុនី}};၁၄ မေ ၁၉၅၃ မွေးဖွား )သည် ယခုလက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင်ဖြစ်သည်။ခမည်းတော် [[နရောတ္တမ သီဟနု]] နန်းစွန့်ပြီး တစ်ပတ်အကြာ ၂၀၀၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် နန်းတက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=People and Society ::Cambodia|date=6 January 2022|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/|access-date=12 August 2022|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/|url-status=dead}}</ref> ဘုရင် သီဟနုနှင့် မိဖုရား နရောတ္တမ မုနီနာထတို့၏ အကြီးဆုံး သားတော်ဖြစ်ပြီး ထီးနန်းကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦးဖြင့် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မရွေးချယ်မီ [[ယူနက်စကို]]ဆိုင်ရာ ကမ္ဘောဒီးယား သံအမတ်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ နန်းမတက်မီ သီဟမုနီသည် [[ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ]]တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး [[ဥရောပ]]ရှိ ယဉ်ကျေးမှုသံတမန်အဖြစ်နှင့် ဂန္ထဝင်အကနည်းပြတစ်ဦးအဖြစ် လူသိများသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၃| |}} [[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ]] [[Category:လက်ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာရှိ မင်းများ]] k51elqbsmpr3cqmiw2wjmv72bxxcyou 0 237470 1053138 775561 2026-09-15T05:54:30Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အရေပြားရောဂါ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အရေပြားရောဂါများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053138 wikitext text/x-wiki [[File:Dandruff01.jpg|thumb|microscopic image of dandruff flake]] '''ဗောက်ထခြင်း'''သည်ဦးခေါင်း၏ရေပြားရှိ Epidermis လို့ခေါ်တဲ့အရေပြားရဲ့အပေါ်ဆုံးအလွှာကဆဲလ်များသေဆုံးခြင်းဖြစ်ပြီးထိုဆဲလ်များသေဆုံးခြင်းကိုဗောက်ထခြင်းဟုခေါ်ဆိုသည်။ဗောက်ထခြင်းကို မှိုရောဂါတစ်မျိုးလို့ ဆိုကြပေမယ့်(၁၀၀)ရာနှုန်းပြည့်မှန်ကန်မှူ့မရှိပါ။ဖောက်ထခြင်းသည် ဦးရေပြားဆိုင်ရာ ပြဿနာဖြစ်ပြီး ကျား၊ မ မရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသောရောဂါဖြစ်သည်။ဗောက်ထခြင်းကဆံပင် ကျွတ်စေနိုင်ပြီးဆံသားတွေရဲ့ သန်စွမ်းမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ဆံသားအမြစ်တွေရဲ့ ကျန်းမာမှုကို အားနည်းစေသည်။ဗောက်များသည်ဆံသားတွေကိုအာဟာရစုပ်ယူမှုကိုလည်း အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်ပြီး ဆံသားများကျန်းမာမှုကိုပါထိခိုက်စေပါသည်။ ===ဗောက်ထခြင်းအကြောင်းအရင်း=== ဗောက်ထခြင်းသည်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်တက်ပြီးသောအရေပြားရောဂါဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ဦးရေပြားခြောက်သွေ့ခြင်း ၊ ဦးရေပြားအဆီပြန်ခြင်း ၊ ခေါင်းမလျှော်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှူများခြင်း၊ မှိုပိုးကူးစက်ခံရခြင်း၊ဆံသားသုံး ပစ္စည်းများနှင့်ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်တက်ပါသည်။ဗောက်ထခြင်းသည်အများအားဖြင့် ဆောင်းရာသီတွင်အဖြစ်များပြီးဗောက်ထ​ခြင်းပြဿနာသည်ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ဗောက်ပြဿနာကိုခံစားနေရဦးခေါင်းခွံအရေပြားရောဂါဖြစ်သည်။ ===ကာကွယ်ခြင်း=== ဗောက်ထခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဗောက်ပျောက်ခေါင်းလျှော်ရည်ဖြင့်ပုံမှန်လျှော်ပေးခြင်းနှင့် အဆီဓာတ် ထိန်းပေးခြင်းတို့ကသာအထိရောက်ဆုံးဖြစ်သည်။ ===ဗောက်ထခြင်းလက္ခဏာများ=== ဦးရေပြားက မကြာခဏ ယားယံနေပြီး ခေါင်းဖြီးလိုက်တိုင်း အဖြူရောင်အရေပြားဆဲလ်သေအမှုန့် အချပ် အဖတ်များထွက်ခြင်းကျခြင်း၊ ဦးရေပြားမှာ ဆီလို ချွဲကျိနေတဲ့ အကွက်တွေ ဖြစ်ခြင်း၊ အသားထဲက တစ်ခုခု ထိုးနေသလို ခံစားရခြင်းများဖြစ်တက်ပါသည်။<ref>https://hellosayarwon.com/skin-health/hair-scalp-care/can-dandruff-cause-hair-loss/</ref> == ကိုးကား == <references/> {{Stub}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] [[Category:ဆေးပညာ]] 2vmgzi904rggsfyjnm7wron4wvnjwme 1053145 1053138 2026-09-15T07:12:36Z Dr Lotus Black 31011 1053145 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Dandruff | synonyms = Pityriasis capitis, pityriasis sicca | image = Dandruff01.jpg | caption = A microscopic image of human dandruff | pronounce = | field = [[အရေပြားရောဂါဗေဒ]] | symptoms = Itchy and flaking skin of the scalp<ref name=NHS2019/> | complications = | onset = [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]] | duration = | types = | causes = Genetic and environmental factors | dangers = | diagnosis = Based on symptoms | differential = [[:en:Psoriasis]], [[:en:dermatitis]], [[:en:tinea capitis]]<ref name=NHS2019/> | prevention = | treatment = | medication = [[:en:Zinc pyrithione|Pyrithione zinc]], [[:en:salicylic acid]], [[:en:coal tar]], [[:en:selenium disulfide]], and [[:en:Ketoconazole|ketoconazole shampoos]]<ref>{{cite web | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dandruff/diagnosis-treatment/drc-20353854 | title=Dandruff - Diagnosis and treatment | publisher=[[Mayo Clinic]] }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff | title=How to treat dandruff }}</ref> | prognosis = | frequency = 17-50% of adults<ref name="TaoLiWang14450">{{cite journal |last1=Tao |first1=Rong |last2=Li |first2=Ruoyu |last3=Wang |first3=Ruojun |title=Skin microbiome alterations in seborrheic dermatitis and dandruff: A systematic review |journal=Experimental Dermatology |date=27 August 2021 |issue=2021;30:1546–1553 |page=1546 |doi=10.1111/exd.14450 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/exd.14450}}</ref> | deaths = | alt = }} '''ဗောက်ထခြင်း'''သည်ဦးခေါင်း၏ရေပြားရှိ Epidermis ဟုခေါ်သည့်အရေပြားရဲ့အပေါ်ဆုံးအလွှာကဆဲလ်များသေဆုံးခြင်းဖြစ်ပြီးထိုဆဲလ်များသေဆုံးခြင်းကိုဗောက်ထခြင်းဟုခေါ်ဆိုသည်။ဗောက်ထခြင်းကို မှိုရောဂါတစ်မျိုးလို့ ဆိုကြပေမယ့်(၁၀၀)ရာနှုန်းပြည့်မှန်ကန်မှူ့မရှိပါ။ဖောက်ထခြင်းသည် ဦးရေပြားဆိုင်ရာ ပြဿနာဖြစ်ပြီး ကျား၊ မ မရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသောရောဂါဖြစ်သည်။ဗောက်ထခြင်းကဆံပင် ကျွတ်စေနိုင်ပြီးဆံသားတွေရဲ့ သန်စွမ်းမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ဆံသားအမြစ်တွေရဲ့ ကျန်းမာမှုကို အားနည်းစေသည်။ဗောက်များသည်ဆံသားတွေကိုအာဟာရစုပ်ယူမှုကိုလည်း အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်ပြီး ဆံသားများကျန်းမာမှုကိုပါထိခိုက်စေပါသည်။<ref name="NHS2019">{{cite web |title=Dandruff |url=https://www.nhs.uk/conditions/dandruff/ |website=nhs.uk |access-date=1 January 2020 |language=en |date=18 October 2017 |archive-date=1 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101112002/https://www.nhs.uk/conditions/dandruff/ |url-status=live }}</ref> ယင်းသည် လူမှုဘဝနှင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကကည်မှုအား ထိခိုက်စေနိုင်သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Grimalt R | title = A practical guide to scalp disorders | journal = The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings | volume = 12 | issue = 2 | pages = 10–14 | date = December 2007 | pmid = 18004290 | doi = 10.1038/sj.jidsymp.5650048 | doi-access = free }}</ref> ===ဗောက်ထခြင်းအကြောင်းအရင်း=== ဗောက်ထခြင်းသည်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်တက်ပြီးသောအရေပြားရောဂါဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ဦးရေပြားခြောက်သွေ့ခြင်း ၊ ဦးရေပြားအဆီပြန်ခြင်း ၊ ခေါင်းမလျှော်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှူများခြင်း၊ မှိုပိုးကူးစက်ခံရခြင်း၊ဆံသားသုံး ပစ္စည်းများနှင့်ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်တက်ပါသည်။ဗောက်ထခြင်းသည်အများအားဖြင့် ဆောင်းရာသီတွင်အဖြစ်များပြီးဗောက်ထ​ခြင်းပြဿနာသည်ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ဗောက်ပြဿနာကိုခံစားနေရဦးခေါင်းခွံအရေပြားရောဂါဖြစ်သည်။ ===ကာကွယ်ခြင်း=== ဗောက်ထခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဗောက်ပျောက်ခေါင်းလျှော်ရည်ဖြင့်ပုံမှန်လျှော်ပေးခြင်းနှင့် အဆီဓာတ် ထိန်းပေးခြင်းတို့ကသာအထိရောက်ဆုံးဖြစ်သည်။ ===ဗောက်ထခြင်းလက္ခဏာများ=== ဦးရေပြားက မကြာခဏ ယားယံနေပြီး ခေါင်းဖြီးလိုက်တိုင်း အဖြူရောင်အရေပြားဆဲလ်သေအမှုန့် အချပ် အဖတ်များထွက်ခြင်းကျခြင်း၊ ဦးရေပြားမှာ ဆီလို ချွဲကျိနေတဲ့ အကွက်တွေ ဖြစ်ခြင်း၊ အသားထဲက တစ်ခုခု ထိုးနေသလို ခံစားရခြင်းများဖြစ်တက်ပါသည်။<ref>https://hellosayarwon.com/skin-health/hair-scalp-care/can-dandruff-cause-hair-loss/</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] [[Category:ဆေးပညာ]] mkg5an5uq0fndtzyu0428jqvrthbzng 0 237474 1053137 831080 2026-09-15T05:54:21Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အရေပြားရောဂါ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အရေပြားရောဂါများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053137 wikitext text/x-wiki [[File:Tinea versicolor1.jpg|thumb|ညှင်းများပေါက်နေခြင်း]] ညှင်း(သို့မဟုတ်)စပါးညှင်း ဆိုသည်မှာအရေပြား မှိုစွဲသည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ညှင်းသည်ပူနွေးစိုစွတ်တဲ့ ရာသီဥတုတွင်အဖြစ်များသည်။ညှင်း အရေပြားမှိုရောဂါသည် ကျား၊ မ မရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသောအရေပြားမှိုရောဂါဖြစ်ပြီး လူငယ်များ၊လူလက်ပိုင်းများတွင်အဖြစ်များ၍အသက် ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်အရွယ် နောက်ပိုင်းမှာ ညှင်းပေါက်တာခြင်းနည်းပါးသွားသည်။ညှင်း ဖြစ်စေတဲ့ မှိုပိုးက အရေပြားပေါ်မှာ သဘာဝအတိုင်း ပေါက်ဖွားတတ်တာကြောင့် တစ်ဦးကနေတစ်ဦးကို မကူးစက်နိုင်ပါ။ ညှင်းက ဘယ်အသားအရောင်မျိုးမှာ မဆိုဖြစ်နိုင်ပြီး ဆယ်ကျော်သက်တွေနဲ့ လူငယ်တွေမှာ အဖြစ်များပါသည်။ညှင်း ပေါက်ဖွားသူများသည်အများအားဖြင့်အဆီပြန်တဲ့ အသားအရေပိုင်ရှင်များ၊ရာသီဥတု ပူပြင်းမှုဒဏ်ခံသူများ၊ချွေးထွက်များတဲ့သူများ၊ ပူ၍စိုစွတ်သော ရာသီဥတု၊ အဆီထွက်များသော အရေပြား ၊ဟောမုန်းဓာတ် ပြောင်းလဲခြင်း ၊ကိုယ်ခံအား လျော့နည်းနေသည့်အချိန်များစသည့်အချိန်တွင်ညှင်းများပို၍ပေါက်ဖွားသည်။ ===ရောဂါလက္ခဏာများ=== ညှင်းဖြစ်ပါက တွေ့ရှိရသည့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ ယားယံခြင်း ၊ အရေခွံကွာခြင်း ဖြစ်သည်။ညှင်းသည်ပုံမှန်အရေပြားအရောင်ထက်ဖျော့တဲ့/ရင့်တဲ့ အစက်တွေ၊အကွက်တွေအနေနဲ့ တွေ့ပြီး အများအားဖြင့် ညှင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အလယ်ပိုင်းနှင့် ပခုံးများတွင် အဖြစ်များလေ့ရှိပြီး ရင်ဘတ်၊ ပခုံးနဲ့ ကိုယ်လုံးတွေမှာပေါက်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မျက်နှာတွင်တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ညှင်းသည် အသားညိုသောသူများတွင် ညှင်းသည်အဖြူရောင်ရှိပြီး၊အသားဖြူသောသူများသည် အညိုရောင်၊ အနီရောင်များတွေ့ရသည်။ ===ကာကွယ်ခြင်း=== တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုက အထူးအရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်။တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး ဆိုရာမှာ ဆပ်ပြာနဲ့ အသေအချာပွတ်တိုက် ပုံမှန် ရေချိုးပြီမှိုသတ်ဆေးပါဝင်တဲ့ခေါင်းလျှော်ရည်တွေကို တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်လျှော်ပေးခြင်း၊ အေးမြခြောက်သွေ့သွာနေရာတွင်နေခြင်း၊ချွေးထွက်များတဲ့ရင်ဘတ်၊ ချိုင်း၊ ပေါင်ခြံစတဲ့ နေရာတွေကိုကလိုထရိုင်မာဇိုးပါတဲ့ မှိုသတ်ဆေးပေါင်ဒါမှုန့်များ ထည့်ခြင်းဖြင့်ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ ===ကုသခြင်း=== ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် လိမ်းဆေး၊ သောက်ဆေး အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ညှင်းသည် မှိုရောဂါဖြစ်၍ မှိုသတ်ဆေးပါဝင်သည့် လိမ်းဆေး၊ ခေါင်းလျှော်ရည်တို့ကိုအသုံးပြု၍ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည်။ ညှင်းကိုအရှင်းကုသပျောက်ကင်းနိုင်သော အရေပြားဖြစ်ပြီး ညှင်းသည် နွေးပြီးစိုစွတ်သော ရာသီဥတုတွင် ပြန်ဖြစ်တတ်သည်။<ref>https://hellosayarwon.com/skin-health/infectious-skin-diseases/tinea-versicolor/</ref><ref>https://burmese.voanews.com/a/health-tinea-vesicolor/4309815.html</ref> == ကိုးကား == <references/> {{Stub}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] [[Category:ဆေးပညာ]] lhty8lxpspx3a6jkqdxhteq7sctvj9f 1053146 1053137 2026-09-15T07:15:15Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1053146 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Tinea versicolor | synonyms = Dermatomycosis furfuracea,<ref name="Bolognia" /> pityriasis versicolor,<ref name="Bolognia" /> tinea flava,<ref name="Bolognia">{{cite book |author=Rapini, Ronald P |author2=Bolognia, Jean L. |author3=Jorizzo, Joseph L |title=Dermatology: 2-Volume Set |publisher=Mosby |location=St Louis |year=2007 |pages=Chapter 76 |isbn=978-1-4160-2999-1 }}</ref> lota | image = Tinea versicolor1.jpg | width = 255 | caption = | pronounce = | field = [[အရေပြားရောဂါဗေဒ]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = Malassezia globosa, Malassezia furfur | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ညှင်း''' (သို့မဟုတ်) စပါးညှင်း ဆိုသည်မှာအရေပြား မှိုစွဲသည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ညှင်းသည်ပူနွေးစိုစွတ်တဲ့ ရာသီဥတုတွင်အဖြစ်များသည်။ညှင်း အရေပြားမှိုရောဂါသည် ကျား၊ မ မရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသောအရေပြားမှိုရောဂါဖြစ်ပြီး လူငယ်များ၊လူလက်ပိုင်းများတွင်အဖြစ်များ၍အသက် ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်အရွယ် နောက်ပိုင်းမှာ ညှင်းပေါက်တာခြင်းနည်းပါးသွားသည်။ညှင်း ဖြစ်စေတဲ့ မှိုပိုးက အရေပြားပေါ်မှာ သဘာဝအတိုင်း ပေါက်ဖွားတတ်တာကြောင့် တစ်ဦးကနေတစ်ဦးကို မကူးစက်နိုင်ပါ။ ညှင်းက ဘယ်အသားအရောင်မျိုးမှာ မဆိုဖြစ်နိုင်ပြီး ဆယ်ကျော်သက်တွေနဲ့ လူငယ်တွေမှာ အဖြစ်များပါသည်။ညှင်း ပေါက်ဖွားသူများသည်အများအားဖြင့်အဆီပြန်တဲ့ အသားအရေပိုင်ရှင်များ၊ရာသီဥတု ပူပြင်းမှုဒဏ်ခံသူများ၊ချွေးထွက်များတဲ့သူများ၊ ပူ၍စိုစွတ်သော ရာသီဥတု၊ အဆီထွက်များသော အရေပြား ၊ဟောမုန်းဓာတ် ပြောင်းလဲခြင်း ၊ကိုယ်ခံအား လျော့နည်းနေသည့်အချိန်များစသည့်အချိန်တွင်ညှင်းများပို၍ပေါက်ဖွားသည်။ ===ရောဂါလက္ခဏာများ=== ညှင်းဖြစ်ပါက တွေ့ရှိရသည့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ ယားယံခြင်း ၊ အရေခွံကွာခြင်း ဖြစ်သည်။ညှင်းသည်ပုံမှန်အရေပြားအရောင်ထက်ဖျော့တဲ့/ရင့်တဲ့ အစက်တွေ၊အကွက်တွေအနေနဲ့ တွေ့ပြီး အများအားဖြင့် ညှင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အလယ်ပိုင်းနှင့် ပခုံးများတွင် အဖြစ်များလေ့ရှိပြီး ရင်ဘတ်၊ ပခုံးနဲ့ ကိုယ်လုံးတွေမှာပေါက်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မျက်နှာတွင်တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ညှင်းသည် အသားညိုသောသူများတွင် ညှင်းသည်အဖြူရောင်ရှိပြီး၊အသားဖြူသောသူများသည် အညိုရောင်၊ အနီရောင်များတွေ့ရသည်။ ===ကာကွယ်ခြင်း=== တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုက အထူးအရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်။တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး ဆိုရာမှာ ဆပ်ပြာနဲ့ အသေအချာပွတ်တိုက် ပုံမှန် ရေချိုးပြီမှိုသတ်ဆေးပါဝင်တဲ့ခေါင်းလျှော်ရည်တွေကို တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်လျှော်ပေးခြင်း၊ အေးမြခြောက်သွေ့သွာနေရာတွင်နေခြင်း၊ချွေးထွက်များတဲ့ရင်ဘတ်၊ ချိုင်း၊ ပေါင်ခြံစတဲ့ နေရာတွေကိုကလိုထရိုင်မာဇိုးပါတဲ့ မှိုသတ်ဆေးပေါင်ဒါမှုန့်များ ထည့်ခြင်းဖြင့်ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ ===ကုသခြင်း=== ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် လိမ်းဆေး၊ သောက်ဆေး အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ညှင်းသည် မှိုရောဂါဖြစ်၍ မှိုသတ်ဆေးပါဝင်သည့် လိမ်းဆေး၊ ခေါင်းလျှော်ရည်တို့ကိုအသုံးပြု၍ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည်။ ညှင်းကိုအရှင်းကုသပျောက်ကင်းနိုင်သော အရေပြားဖြစ်ပြီး ညှင်းသည် နွေးပြီးစိုစွတ်သော ရာသီဥတုတွင် ပြန်ဖြစ်တတ်သည်။<ref>https://hellosayarwon.com/skin-health/infectious-skin-diseases/tinea-versicolor/</ref><ref>https://burmese.voanews.com/a/health-tinea-vesicolor/4309815.html</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကျန်းမာရေး]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] [[Category:ဆေးပညာ]] lxoqcdm86eayj4x6gcq1pcev6hwwfm7 0 245566 1053052 859309 2026-09-14T17:24:30Z Dr Lotus Black 31011 1053052 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | drug_name = | IUPAC_name = 4-(2-Aminoethyl)benzene-1,2-diol | synonyms = {{ubl|DA, |2-(3,4-Dihydroxyphenyl)ethylamine, |3,4-Dihydroxyphenethylamine, |3-Hydroxytyramine, |Oxytyramine, |Prolactin inhibiting factor, |Prolactin inhibiting hormone,| Intropin,| Revivan}} | image = Dopamine.svg | alt = Dopamine structure | caption = ဒိုပါမင်း တည်ဆောက်ပုံ ပုံကြမ်း | image2 = Dopamine-based-on-xtal-3D-bs-17.png | caption2 = ဤပုံတွင် အလုံးညိုများက [[ကာဗွန်|ကားဗွန်/ကာဘွန်]] C အက်တမ်၊ အဖြူလုံးများက [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်|ဟိုက်ဒြိုဂျင်]] H အက်တမ်၊ အနီလုံးက [[အောက်ဆီဂျင်]] O အက်တမ်၊ အပြာလုံးက [[နိုက်ထရိုဂျင်|နိုက်ထြိုဂျင်]] N အက်တမ်၊ အသီးသီး ကိုယ်စားပြုထား၏။ | source_tissues = [[Substantia nigra]]; [[ventral tegmental area]]; many others | target_tissues = System-wide | receptors = [[Dopamine receptor D1|D₁]], [[Dopamine receptor D2|D₂]], [[Dopamine receptor D3|D₃]], [[Dopamine receptor D4|D₄]], [[Dopamine receptor D5|D₅]], [[TAAR1]]<ref name="DA IUPHAR"/> | agonists = Direct: [[apomorphine]], [[bromocriptine]]<br/>[[Indirect agonist|Indirect]]: [[cocaine]], [[amphetamine]] | antagonists = [[Neuroleptic]]s, [[metoclopramide]], [[domperidone]] | precursor = [[Phenylalanine]], [[tyrosine]], and [[L-DOPA]] | biosynthesis = [[DOPA decarboxylase]] | metabolism = [[Monoamine oxidase|MAO]], [[COMT]]<ref name="DA IUPHAR">{{cite web|title=Dopamine: Biological activity | url=http://www.guidetopharmacology.org/GRAC/LigandDisplayForward?tab=biology&ligandId=940|website=IUPHAR/BPS guide to pharmacology|publisher=International Union of Basic and Clinical Pharmacology|access-date=29 January 2016}}</ref> | CAS_number = 51-61-6 | CAS_supplemental = {{CAS|62-31-7}} (hydrochloride) | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = VTD58H1Z2X | PubChem = 681 | ChemSpiderID = 661 | IUPHAR_ligand = 940 | KEGG = C03758 | DrugBank = DB00988 | C = 8 | H = 11 | N = 1 | O = 2 | SMILES = NCCc1cc(O)c(O)cc1 | StdInChI = 1S/C8H11NO2/c9-4-3-6-1-2-7(10)8(11)5-6/h1-2,5,10-11H,3-4,9H2 | StdInChI_comment = | StdInChIKey = VYFYYTLLBUKUHU-UHFFFAOYSA-N }} ကတ်တကိုလမီး(န်) နှင့် ဖန္နသစ်(လ်)လမီး(န်) မျိုးနွယ်ဝင် [[သက်ရှိနွယ် ဒြပ်ပေါင်း|ကိုယ်တွင်းထုတ် မော်လီကျူး]]မျိုး ဖြစ်သော '''ဒိုပါမင်း''' ({{lang-en|Dopamine}}; '''DA''', a contraction of '''3,4-<u>d</u>ihydr<u>o</u>xy<u>p</u>henethyl<u>amine</u>''') ဆိုသည်မှာ [[နျူရွန်]]များ၏ [[ကိုယ်တွင်းလျှပ်လှိုင်း]]လက်ဆင့်ကမ်းမိမှုကို လွှမ်းမိုးနိုင်သော [[ဟော်မုန်း|ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး (hormone)]] တမျိုး ဖြစ်၍၊ [[စိတ်]] ဖြစ်စဉ်နှင့် အခြေအနေ မြောက်မြားစွာတို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာ၌ ပါဝင်အရေးပါဟန် အထောင်အထားအချို့ စမ်းသပ်တွေ့ရှိသော [[လျှပ်ခုန်ပစ္စည်း|လျှပ်ခုန်ပစ္စည်း (nuerotransmitter)]]များ ဖြစ်၏။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟော်မုန်းများ]] obpxi4ofi6sq59wwfup7yiepo5ptg7w 0 249072 1053085 807113 2026-09-15T00:01:20Z Xqbot 1972 [[ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053085 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်]] eo73oa4nqcgb6sv3aavnmumq6z50dmc 3 250999 1053079 813225 2026-09-14T22:21:55Z Mfield 138184 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Wheatley2]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Madéquis]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 813225 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Wheatley2 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၂၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) bc724w3d9whkof8vxqmvmchiikergfk 14 257958 1053004 832186 2026-09-14T15:48:04Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053004 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:လေထု]] [[ကဏ္ဍ:ဖိအား ]] [[ကဏ္ဍ:လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ်]] dwylh8ctgcrwszwpj6ktbwwlm4k4lsm 0 274167 1053089 1052918 2026-09-15T04:14:53Z ~2026-49737-76 148176 /* စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများခန့်ထားခြင်း */ 1053089 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ | native_name = Myanmar Space Agency | abbreviation = MSA | seal = Myanmar Space Agency logo.png | seal_width = 150px | seal_caption = မြန်မာ အာကာသအေဂျင်စီ၏ အမှတ်တံဆိပ် | formed = {{start date and age|2025|06|01}} | jurisdiction = {{flagicon|Myanmar}} မြန်မာနိုင်ငံ | headquarters = ပါရမီလမ်း၊[[လှိုင်မြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | chief1_name ={{Bulleted list | ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် <br/> {{small|(အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} | ဒေါက်တာ မျိုးသန့် <br/> {{small|(ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} }} | parent_department = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] တိုက်ရိုက် ကွပ်ကဲသည့် အေဂျင်စီ | agency_type = အစိုးရ အေဂျင်စီ | website = http://msa.gov.mm }} '''မြန်မာ အာကာသ အေဂျင်စီ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Myanmar Space Agency'''; အတိုကောက် '''MSA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] လက်အောက်ရှိ အစိုးရအေဂျင်စီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အမိန့်အမှတ် (၃၈/၂၀၂၅) ဖြင့် တရားဝင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။အေဂျင်စီသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကွဲမှုအောက်တွင် ရှိပြီး အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ဦးဆောင်သည်။ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရာထူးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီစွာထားရှိသော်လည်း သီးသန့်အရာထမ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လက်ရှိအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ မျိုးသန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61570|title=စစ်ကောင်စီက မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ(MSA) ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်|work=Mizzima Burmese|access-date=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းအချက်အလက်များ == {{main|မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာကာသစီမံကိန်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးစနစ်အဖြစ် Geostationary ပတ်လမ်း (Indian Ocean Region 60°E) ရှိ Intelsat V ဂြိုဟ်တုကို အသုံးပြုကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား လက်ခံရယူခြင်း (TV receiving) လုပ်ငန်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနန်နိုဂြိုဟ်တုဖြစ်သော [[လောကနတ်-၁|လောကနတ်-၁]] ကို အမေရိကန်အာကာသနည်းပညာအေဂျင်စီ (NASA) ၏ နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း (ISS) သို့ အခြားပစ္စည်းကရိယာများနှင့်အတူ အောင်မြင်စွာ လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက် == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဆောင်ရွက်မှုများသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေး၊သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သယံဇာတထိန်းသိမ်းရေး၊စိုက်ပျိုးရေး၊သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် တုံ့ပြန်ရေး၊ပြည်သူ့လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေး စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အထောက်အကူပြုရန် ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။ထို့အပြင် ယင်းအေဂျင်စီသည် အာကာသနည်းပညာကျွမ်းကျင်သူ မျိုးဆက်သစ်များ မွေးထုတ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံပိုင်နှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဂြိုဟ်တုများ လွှတ်တင်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် လည်ပတ်စောင့်ရှောက်ခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းများကိုလည်း လက်ခံဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ကြေညာထားသည်။ == အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !ရာထူး !အမည် !စတင်ထမ်းဆောင်သည့်ရက် !ရာထူးအဆင့်အတန်း |- |အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် |၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့်နှင့် တူညီ |- |ဒုတိယ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ မျိုးသန့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |ဒုတိယဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီ |} == အေဂျင်စီ၏ ဆောင်ရွက်မှုများ == မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ (MSA) သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်သည့် နိုင်ငံတော်တစ်ဝန်းလုံးရှိ လူဦးရေနှင့် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်၌ အေဂျင်စီ၏ ERS နည်းပညာနှင့် GIS နည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရယူခဲ့ပြီး အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာဌာနမှ အခြားသော ဒေတာများနှင့် ပေါင်းစပ်စိစစ်၍ အနီးစပ်ဆုံးသော လူဦးရေသန်းခေါင်စာရင်းကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် ပူးပေါင်းပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အားပြင်းထန်သော [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်]] နှင့် ပတ်သက်၍လည်း အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးပြောင်းလဲသွားသည့် မြေပြင်အခြေအနေ ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍ အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာများဖြင့် စိစစ်အကဲဖြတ်ကာ တိကျသည့် ဒေတာများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ထိုဖော်ထုတ်မှုသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် ကောင်းစွာအထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ကလေးငယ်များ၏ အာကာသနှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို လှုံ့ဆော်ပေးရန်နှင့် အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အာကာသယာဉ်မှူးများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် ကဏ္ဍအလိုက် ပညာရှင်များ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်|ပြည်သူ့ရင်ပြင်]]၌ [[အာကာသပြတိုက် (ရန်ကုန်)]] ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။လက်ရှိတွင် မြန်မာအကာသအေဂျင်စီသည် [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] စသည့် ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အာကာသ အေဂျင်စီများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] rpfgw8ui8wb5km4uhm0iaaxl4fapa3k 1053095 1053089 2026-09-15T04:38:04Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-49737-76|~2026-49737-76]] ([[User talk:~2026-49737-76|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1053089|1053089]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1053095 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ | native_name = Myanmar Space Agency | abbreviation = MSA | seal = Myanmar Space Agency logo.png | seal_width = 150px | seal_caption = မြန်မာ အာကာသအေဂျင်စီ၏ အမှတ်တံဆိပ် | formed = {{start date and age|2025|06|01}} | jurisdiction = {{flagicon|Myanmar}} မြန်မာနိုင်ငံ | headquarters = ပါရမီလမ်း၊[[လှိုင်မြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | chief1_name ={{Bulleted list | ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် <br/> {{small|(အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} | ဒေါက်တာ မျိုးသန့် <br/> {{small|(ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} }} | parent_department = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] တိုက်ရိုက် ကွပ်ကဲသည့် အေဂျင်စီ | agency_type = အစိုးရ အေဂျင်စီ | website = http://msa.gov.mm }} '''မြန်မာ အာကာသ အေဂျင်စီ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Myanmar Space Agency'''; အတိုကောက် '''MSA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] လက်အောက်ရှိ အစိုးရအေဂျင်စီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အမိန့်အမှတ် (၃၈/၂၀၂၅) ဖြင့် တရားဝင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။အေဂျင်စီသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကွဲမှုအောက်တွင် ရှိပြီး အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ဦးဆောင်သည်။ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရာထူးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီစွာထားရှိသော်လည်း သီးသန့်အရာထမ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လက်ရှိအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ မျိုးသန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61570|title=စစ်ကောင်စီက မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ(MSA) ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်|work=Mizzima Burmese|access-date=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းအချက်အလက်များ == {{main|မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာကာသစီမံကိန်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးစနစ်အဖြစ် Geostationary ပတ်လမ်း (Indian Ocean Region 60°E) ရှိ Intelsat V ဂြိုဟ်တုကို အသုံးပြုကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား လက်ခံရယူခြင်း (TV receiving) လုပ်ငန်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနန်နိုဂြိုဟ်တုဖြစ်သော [[လောကနတ်-၁|လောကနတ်-၁]] ကို အမေရိကန်အာကာသနည်းပညာအေဂျင်စီ (NASA) ၏ နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း (ISS) သို့ အခြားပစ္စည်းကရိယာများနှင့်အတူ အောင်မြင်စွာ လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက် == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဆောင်ရွက်မှုများသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေး၊သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သယံဇာတထိန်းသိမ်းရေး၊စိုက်ပျိုးရေး၊သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် တုံ့ပြန်ရေး၊ပြည်သူ့လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေး စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အထောက်အကူပြုရန် ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။ထို့အပြင် ယင်းအေဂျင်စီသည် အာကာသနည်းပညာကျွမ်းကျင်သူ မျိုးဆက်သစ်များ မွေးထုတ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံပိုင်နှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဂြိုဟ်တုများ လွှတ်တင်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် လည်ပတ်စောင့်ရှောက်ခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းများကိုလည်း လက်ခံဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ကြေညာထားသည်။ == အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !ရာထူး !အမည် !စတင်ထမ်းဆောင်သည့်ရက် !ရာထူးအဆင့်အတန်း |- |အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် |၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့်နှင့် တူညီ |- |ဒုတိယ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ မျိုးသန့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |ဒုတိယဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီ |} == အေဂျင်စီ၏ ဆောင်ရွက်မှုများ == မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ (MSA) သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်သည့် နိုင်ငံတော်တစ်ဝန်းလုံးရှိ လူဦးရေနှင့် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်၌ အေဂျင်စီ၏ ERS နည်းပညာနှင့် GIS နည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရယူခဲ့ပြီး အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာဌာနမှ အခြားသော ဒေတာများနှင့် ပေါင်းစပ်စိစစ်၍ အနီးစပ်ဆုံးသော လူဦးရေသန်းခေါင်စာရင်းကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် ပူးပေါင်းပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အားပြင်းထန်သော [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်]] နှင့် ပတ်သက်၍လည်း အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးပြောင်းလဲသွားသည့် မြေပြင်အခြေအနေ ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍ အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာများဖြင့် စိစစ်အကဲဖြတ်ကာ တိကျသည့် ဒေတာများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ထိုဖော်ထုတ်မှုသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် ကောင်းစွာအထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ကလေးငယ်များ၏ အာကာသနှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို လှုံ့ဆော်ပေးရန်နှင့် အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အာကာသယာဉ်မှူးများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် ကဏ္ဍအလိုက် ပညာရှင်များ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်|ပြည်သူ့ရင်ပြင်]]၌ [[အာကာသပြတိုက် (ရန်ကုန်)]] ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။လက်ရှိတွင် မြန်မာအကာသအေဂျင်စီသည် [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] စသည့် ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ == စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများခန့်ထားခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၂၆ ရက်တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၃/၂၀၂၆) ၏ အတည်ပြုချက်အရ [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၊မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ က အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ အရာရှိ ၁၉ ဦးကို မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ၏ ရုံးနှင့် ဌာနကြီးများတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်နေ့မှစ၍ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး သြဂုတ် ၂၈ ရက်ထုတ် မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ယင်းကဲ့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ခြောက်ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ကိုးဦးနှင့် ဗိုလ်ကြီး လေးဦးတို့ ပါဝင်ပြီး အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဗျူရိုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရိုတို့တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် နှစ်ဦးကိုလည်းကောင်း၊ မူဝါဒနှင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းရေးဆွဲရေးဌာန၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနနှင့် စီမံရေးဌာနတို့တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) လေးဦးကိုလည်းကောင်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဝန်ထမ်းမူဝါဒနှင့် စည်းမျဉ်းဌာနခွဲ၊ ဝန်ထမ်းအုပ်ချုပ်ရေးရာဌာနခွဲ၊ အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာလေ့လာရေးနှင့် သုတေသနဌာန၊ ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးဌာနခွဲ၊ ဗဟိုစာရင်းအင်းဌာနခွဲ၊ စက်ပစ္စည်းစာရင်းအင်းစစ်ဆေးမှုဌာနခွဲ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံးနှင့် သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်ရေးဓာတ်ခွဲခန်းဌာနတို့တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) ရှစ်ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်ရှိသည့် ထိန်းသိမ်းဖြန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ၊ လုံခြုံရေးဌာနခွဲ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံးနှင့် တွက်ချက်ရေးနည်းပညာဌာနတို့တွင် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး ငါးဦးကို အသီးသီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး​​ခြောက်ဦး၊ ​ဗိုလ်မှူးကိုးဦး၊ ဗိုလ်ကြီး​လေးဦး စုစု​ပေါင်း အရာရှိ (၁၉) ဦးကို ​ပြောင်း​ရွှေ့ခန့်အပ်ထား |url=https://news-eleven.com/article/314786 |access-date=2026-09-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ အာကာသစီမံကိန်းဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများ ! style="width:4%; text-align:center;" | စဉ် ! style="width:12%; text-align:center;" | ကိုယ်ပိုင်အမှတ် ! style="width:20%;" | အဆင့်နှင့် အမည် ! style="width:28%;" | ခန့်အပ်မည့် ရာထူး ! style="width:36%;" | ခန့်ထားသည့် ဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၂၇၂၉၇ | ဒုမှူးကြီး မျိုးထွန်းလှိုင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ပါမောက္ခ) | အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၄၆၄၀ | ဒုမှူးကြီး ဘဝင်အေး | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ပါမောက္ခ) | အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၃ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၇၁၆၀ | ဒုမှူးကြီး ကျော်မြတ်သူ | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | မူဝါဒနှင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းရေးဆွဲရေးဌာန၊ မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၄ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၅၆၆ | ဒုမှူးကြီး သန်းအောင်စိုး | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၅ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၆၃၆ | ဒုမှူးကြီး တေဇာလင်း | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၆၈၉ | ဒုမှူးကြီး ထက်ကိုကို | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | စီမံရေးဌာန၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၇ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၃၃၅၃ | ဗိုလ်မှူး အောင်ကျော်ထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဝန်ထမ်းမူဝါဒ၊ စည်းမျဉ်းဌာနခွဲစီမံရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၈ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၄၁၃၂ | ဗိုလ်မှူး ကောင်းလှဖြူ | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဝန်ထမ်းအုပ်ချုပ်ရေးရာဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၉ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၅၉၃၀ | ဗိုလ်မှူး ကျော်သူအောင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာလေ့လာရေးနှင့် သုတေသနဌာန၊အချက်အလက်သိပ္ပံ နည်းပညာဌာနကြီး၊မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့်ဂြိုလ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၀ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၀၁၈ | ဗိုလ်မှူး စိုးပြည့်လွင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးဌာနခွဲ၊ ဂြိုဟ်တုမြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးဌာန၊ဂြိုလ်တုနည်းပညာဌာနကြီး၊မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့်ဂြိုလ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၁ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၀၃၄ | ဗိုလ်မှူး နေဝင်းထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဗဟိုစာရင်းအင်းဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၂ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၂၆၃ | ဗိုလ်မှူး ပြည့်ဖြိုးအောင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | စက်ပစ္စည်းစာရင်းအင်းစစ်ဆေးမှုဌာနခွဲ၊ စာရင်းစစ်ဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၃ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၂၃၆၄ | ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၁၄ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၂၄၇၃ | ဗိုလ်မှူး ဇွဲသန့်နိုင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်ရေးဓာတ်ခွဲခန်းဌာန၊အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဗျူဒို |- | style="text-align:center;" | ၁၅ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၄၇၄၅ | ဗိုလ်မှူး ထွန်းလင်းအောင် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | ထိန်းသိမ်းဖြန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ၊ ဖြည့်တင်းဝယ်ယူရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၆ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၄၈၈၁ | ဗိုလ်ကြီး ဟန်မင်းဦး | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | လုံခြုံရေးဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၇ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၈၅၃၃ | ဗိုလ်ကြီး ရဲသော်ထိုက် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၁၈ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၈၆၆၈ | ဗိုလ်ကြီး ရဲမြတ်ဟန် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (ကထိက)(သုတေသနမှူး) | တွက်ချက်ရေးနည်းပညာဌာန၊အချက်အလက် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနကြီး၊ မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၉ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၆၃၇၀၀ | ဗိုလ်ကြီး စိုးထက်အောင် | လက်ထောက်ညွန်ကြားရေးမှူး | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အာကာသ အေဂျင်စီများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] 17w9kvm08szwp0w0wb62fnljy5dbt9g 1053106 1053095 2026-09-15T05:00:41Z Dr Lotus Black 31011 "[[မြန်မာ အာကာသ အေဂျင်စီ]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည်: for potential vandalism ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ)) 1053095 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ | native_name = Myanmar Space Agency | abbreviation = MSA | seal = Myanmar Space Agency logo.png | seal_width = 150px | seal_caption = မြန်မာ အာကာသအေဂျင်စီ၏ အမှတ်တံဆိပ် | formed = {{start date and age|2025|06|01}} | jurisdiction = {{flagicon|Myanmar}} မြန်မာနိုင်ငံ | headquarters = ပါရမီလမ်း၊[[လှိုင်မြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | chief1_name ={{Bulleted list | ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် <br/> {{small|(အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} | ဒေါက်တာ မျိုးသန့် <br/> {{small|(ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်)}} }} | parent_department = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] တိုက်ရိုက် ကွပ်ကဲသည့် အေဂျင်စီ | agency_type = အစိုးရ အေဂျင်စီ | website = http://msa.gov.mm }} '''မြန်မာ အာကာသ အေဂျင်စီ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Myanmar Space Agency'''; အတိုကောက် '''MSA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] လက်အောက်ရှိ အစိုးရအေဂျင်စီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အမိန့်အမှတ် (၃၈/၂၀၂၅) ဖြင့် တရားဝင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။အေဂျင်စီသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကွဲမှုအောက်တွင် ရှိပြီး အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ဦးဆောင်သည်။ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရာထူးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီစွာထားရှိသော်လည်း သီးသန့်အရာထမ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လက်ရှိအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်မှာ ဒေါက်တာ မျိုးသန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61570|title=စစ်ကောင်စီက မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ(MSA) ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်|work=Mizzima Burmese|access-date=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းအချက်အလက်များ == {{main|မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာကာသစီမံကိန်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးစနစ်အဖြစ် Geostationary ပတ်လမ်း (Indian Ocean Region 60°E) ရှိ Intelsat V ဂြိုဟ်တုကို အသုံးပြုကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား လက်ခံရယူခြင်း (TV receiving) လုပ်ငန်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနန်နိုဂြိုဟ်တုဖြစ်သော [[လောကနတ်-၁|လောကနတ်-၁]] ကို အမေရိကန်အာကာသနည်းပညာအေဂျင်စီ (NASA) ၏ နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း (ISS) သို့ အခြားပစ္စည်းကရိယာများနှင့်အတူ အောင်မြင်စွာ လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက် == အေဂျင်စီ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဆောင်ရွက်မှုများသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေး၊သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သယံဇာတထိန်းသိမ်းရေး၊စိုက်ပျိုးရေး၊သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် တုံ့ပြန်ရေး၊ပြည်သူ့လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေး စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အထောက်အကူပြုရန် ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။ထို့အပြင် ယင်းအေဂျင်စီသည် အာကာသနည်းပညာကျွမ်းကျင်သူ မျိုးဆက်သစ်များ မွေးထုတ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံပိုင်နှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဂြိုဟ်တုများ လွှတ်တင်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် လည်ပတ်စောင့်ရှောက်ခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းများကိုလည်း လက်ခံဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ကြေညာထားသည်။ == အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !ရာထူး !အမည် !စတင်ထမ်းဆောင်သည့်ရက် !ရာထူးအဆင့်အတန်း |- |အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ စိုးမြင့်မောင် |၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့်နှင့် တူညီ |- |ဒုတိယ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် |ဒေါက်တာ မျိုးသန့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |ဒုတိယဝန်ကြီး အဆင့်နှင့် တူညီ |} == အေဂျင်စီ၏ ဆောင်ရွက်မှုများ == မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ (MSA) သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်သည့် နိုင်ငံတော်တစ်ဝန်းလုံးရှိ လူဦးရေနှင့် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်၌ အေဂျင်စီ၏ ERS နည်းပညာနှင့် GIS နည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရယူခဲ့ပြီး အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာဌာနမှ အခြားသော ဒေတာများနှင့် ပေါင်းစပ်စိစစ်၍ အနီးစပ်ဆုံးသော လူဦးရေသန်းခေါင်စာရင်းကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် ပူးပေါင်းပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အားပြင်းထန်သော [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်]] နှင့် ပတ်သက်၍လည်း အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများ အသုံးပြုကာ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးပြောင်းလဲသွားသည့် မြေပြင်အခြေအနေ ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍ အချက်အလက်သိပ္ပံနည်းပညာများဖြင့် စိစစ်အကဲဖြတ်ကာ တိကျသည့် ဒေတာများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ထိုဖော်ထုတ်မှုသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် ကောင်းစွာအထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ကလေးငယ်များ၏ အာကာသနှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို လှုံ့ဆော်ပေးရန်နှင့် အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အာကာသယာဉ်မှူးများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် ကဏ္ဍအလိုက် ပညာရှင်များ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်|ပြည်သူ့ရင်ပြင်]]၌ [[အာကာသပြတိုက် (ရန်ကုန်)]] ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။လက်ရှိတွင် မြန်မာအကာသအေဂျင်စီသည် [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] စသည့် ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ == စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများခန့်ထားခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၂၆ ရက်တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၃/၂၀၂၆) ၏ အတည်ပြုချက်အရ [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၊မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ က အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ အရာရှိ ၁၉ ဦးကို မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ၏ ရုံးနှင့် ဌာနကြီးများတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်နေ့မှစ၍ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး သြဂုတ် ၂၈ ရက်ထုတ် မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ယင်းကဲ့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ခြောက်ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ကိုးဦးနှင့် ဗိုလ်ကြီး လေးဦးတို့ ပါဝင်ပြီး အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဗျူရိုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရိုတို့တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် နှစ်ဦးကိုလည်းကောင်း၊ မူဝါဒနှင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းရေးဆွဲရေးဌာန၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနနှင့် စီမံရေးဌာနတို့တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) လေးဦးကိုလည်းကောင်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဝန်ထမ်းမူဝါဒနှင့် စည်းမျဉ်းဌာနခွဲ၊ ဝန်ထမ်းအုပ်ချုပ်ရေးရာဌာနခွဲ၊ အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာလေ့လာရေးနှင့် သုတေသနဌာန၊ ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးဌာနခွဲ၊ ဗဟိုစာရင်းအင်းဌာနခွဲ၊ စက်ပစ္စည်းစာရင်းအင်းစစ်ဆေးမှုဌာနခွဲ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံးနှင့် သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်ရေးဓာတ်ခွဲခန်းဌာနတို့တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) ရှစ်ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်ရှိသည့် ထိန်းသိမ်းဖြန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ၊ လုံခြုံရေးဌာနခွဲ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံးနှင့် တွက်ချက်ရေးနည်းပညာဌာနတို့တွင် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး ငါးဦးကို အသီးသီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး​​ခြောက်ဦး၊ ​ဗိုလ်မှူးကိုးဦး၊ ဗိုလ်ကြီး​လေးဦး စုစု​ပေါင်း အရာရှိ (၁၉) ဦးကို ​ပြောင်း​ရွှေ့ခန့်အပ်ထား |url=https://news-eleven.com/article/314786 |access-date=2026-09-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ အာကာသစီမံကိန်းဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများ ! style="width:4%; text-align:center;" | စဉ် ! style="width:12%; text-align:center;" | ကိုယ်ပိုင်အမှတ် ! style="width:20%;" | အဆင့်နှင့် အမည် ! style="width:28%;" | ခန့်အပ်မည့် ရာထူး ! style="width:36%;" | ခန့်ထားသည့် ဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၂၇၂၉၇ | ဒုမှူးကြီး မျိုးထွန်းလှိုင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ပါမောက္ခ) | အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၄၆၄၀ | ဒုမှူးကြီး ဘဝင်အေး | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ပါမောက္ခ) | အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၃ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၇၁၆၀ | ဒုမှူးကြီး ကျော်မြတ်သူ | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | မူဝါဒနှင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းရေးဆွဲရေးဌာန၊ မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၄ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၅၆၆ | ဒုမှူးကြီး သန်းအောင်စိုး | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၅ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၆၃၆ | ဒုမှူးကြီး တေဇာလင်း | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၃၉၆၈၉ | ဒုမှူးကြီး ထက်ကိုကို | ညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနမှူး) | စီမံရေးဌာန၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၇ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၃၃၅၃ | ဗိုလ်မှူး အောင်ကျော်ထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဝန်ထမ်းမူဝါဒ၊ စည်းမျဉ်းဌာနခွဲစီမံရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၈ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၄၁၃၂ | ဗိုလ်မှူး ကောင်းလှဖြူ | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဝန်ထမ်းအုပ်ချုပ်ရေးရာဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၉ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၄၅၉၃၀ | ဗိုလ်မှူး ကျော်သူအောင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | အချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာလေ့လာရေးနှင့် သုတေသနဌာန၊အချက်အလက်သိပ္ပံ နည်းပညာဌာနကြီး၊မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့်ဂြိုလ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၀ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၀၁၈ | ဗိုလ်မှူး စိုးပြည့်လွင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးဌာနခွဲ၊ ဂြိုဟ်တုမြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးဌာန၊ဂြိုလ်တုနည်းပညာဌာနကြီး၊မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့်ဂြိုလ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၁ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၀၃၄ | ဗိုလ်မှူး နေဝင်းထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | ဗဟိုစာရင်းအင်းဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၂ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၀၂၆၃ | ဗိုလ်မှူး ပြည့်ဖြိုးအောင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | စက်ပစ္စည်းစာရင်းအင်းစစ်ဆေးမှုဌာနခွဲ၊ စာရင်းစစ်ဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၃ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၂၃၆၄ | ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ထွန်း | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (ဌာနခွဲမှူး) | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၁၄ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၂၄၇၃ | ဗိုလ်မှူး ဇွဲသန့်နိုင် | ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (တွဲဖက်ပါမောက္ခ)(ဌာနခွဲမှူး) | သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်ရေးဓာတ်ခွဲခန်းဌာန၊အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဗျူဒို |- | style="text-align:center;" | ၁၅ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၄၇၄၅ | ဗိုလ်မှူး ထွန်းလင်းအောင် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | ထိန်းသိမ်းဖြန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ၊ ဖြည့်တင်းဝယ်ယူရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၆ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၄၈၈၁ | ဗိုလ်ကြီး ဟန်မင်းဦး | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | လုံခြုံရေးဌာနခွဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စီမံရေးဌာနကြီး၊အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီမံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲရေးဗျူရို |- | style="text-align:center;" | ၁၇ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၈၅၃၃ | ဗိုလ်ကြီး ရဲသော်ထိုက် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |- | style="text-align:center;" | ၁၈ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၅၈၆၆၈ | ဗိုလ်ကြီး ရဲမြတ်ဟန် | လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (ကထိက)(သုတေသနမှူး) | တွက်ချက်ရေးနည်းပညာဌာန၊အချက်အလက် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနကြီး၊ မြန်မာအချက်အလက်သိပ္ပံနှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာဗဟိုဌာန |- | style="text-align:center;" | ၁၉ | style="text-align:center;" | ကြည်း ၆၃၇၀၀ | ဗိုလ်ကြီး စိုးထက်အောင် | လက်ထောက်ညွန်ကြားရေးမှူး | အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ရုံး |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အာကာသ အေဂျင်စီများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] 17w9kvm08szwp0w0wb62fnljy5dbt9g 0 276796 1053132 952678 2026-09-15T05:50:33Z Zawzawaungthwin 100038 {{Reflist}} 1053132 wikitext text/x-wiki ဤသည်မှာ [[ကမ္ဘောဒီးယား]]ထီးနန်းဆက်ခံသူများ စာရင်းဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိထွန်းကားခဲ့သော အဓိက ပြည်ထောင်များအားလုံး၏ [[ဘုရင်]]၊ [[ဧကရာဇ်]]များကို ဖော်ပြထားသည်။ == ကျိန်လားဘုရင့်နိုင်ငံ == {| class="wikitable" ! width="10%" style="background-color:#F0DC82" |Order ! width="20%" style="background-color:#F0DC82" |Monarch ! width="25%" style="background-color:#F0DC82" |Personal name ! width="20%" style="background-color:#F0DC82" |Reign |- | align="center" |1 | align="center" |[[:en:Srutavarman|Srutavarman]] စရုတ်ဝေအရ်မန် | align="center" |Srutavarman | align="center" |550–555 |- | align="center" |2 | align="center" |[[:en:Sreshthavarman|Sreshthavarman]] စရိတ်ရှ်ထဝေအရ်မန် | align="center" |Sreshthavarman | align="center" |555–560 |- | align="center" |3 | align="center" |[[:en:Vīravarman|Vīravarman]] ဝိရေ့အတ်ဝေအရ်မန် | align="center" |Viravarman | align="center" |560–575 |- | align="center" |4 | align="center" |Queen [[:en:Kambuja-raja-lakshmi|Kambuja-raja-lakshmi]] လေ့အတ်စမိုင် | align="center" |Kambujarajalakshmi | align="center" |575–580 |- | align="center" |5 | align="center" |[[:en:Bhavavarman_I|Bhavavarman I]] ဖီအဝေအဝေအရ်မန် | align="center" |Bhavavarman | align="center" |580–600 |- | align="center" |6 | align="center" |[[:en:Mahendravarman_(Chenla)|Mahendravarman]] မေ့အဟိန်တရေအမန် | align="center" |Chet Sen | align="center" |600–616 |- | align="center" |7 | align="center" |[[:en:Isanavarman_I|Isanavarman I]] အိုင်စန်ဝေရ်မန် | align="center" |Isanavarman | align="center" |616–635 |- | align="center" |8 | align="center" |[[:en:Bhavavarman_II|Bhavavarman II]] ဖီအဝေအဝေအရ်မန် | align="center" |Bhavavarman | align="center" |639–657 |- | align="center" |9 | align="center" |[[:en:Jayavarman_I|Jayavarman I]] ကျူယီဝေရ်မန် | align="center" |Jayavarman | align="center" |657–681 |- | align="center" |10 | align="center" |Queen [[:en:Jayadevi|Jayadevi]] ကျူယီတေယီဝီ | align="center" |Jayadevi | align="center" |c.681–713 |- | colspan="4" align="center" style="background:#E6E6E6;" |Female successors of [[:en:Sambhupura|Sambhupura]] |- | align="center" |11 | align="center" |Queen [[:en:Indrani_of_Sambhupura|Indrani]] အန်တ်ရ်လုတ် | align="center" |Indrani | align="center" |c.713–760 |- | align="center" |12 | align="center" |Queen [[:en:Nṛpatendradevī|Nṛpatendradevī]] နရပါတန်ဒရေအတေယီဝီ | align="center" |Nrpatendradevi | align="center" |c.760–780 |- | align="center" |13 | align="center" |Queen [[:en:Jayendrabhā|Jayendrabhā]] ကျောယိန်တ်ရ်ဖျာ | align="center" |Jayendrabha | align="center" |c.780–802 |- | align="center" |14 | align="center" |Queen [[:en:Jyeṣṭhāryā|Jyeṣṭhāryā]] ကျေစထာရျာ | align="center" |Jyestharya | align="center" |c.802–803 |- | colspan="4" align="center" style="background:#E6E6E6;" |Male successors of [[:en:Lower_Chenla|Lower Chenla]] ([[:en:Water_Chenla|Water Chenla]]) |- | align="center" |11 | align="center" |{{ill|Pushkaraksha|fr|Pushkaraksha}} | align="center" |Pushkaraksha | align="center" |c.713–730 |- | align="center" |12 | align="center" |{{ill|Shambhuvarman (Chenla)|fr|Shambhuvarman (roi khmer)|lt=Shambhuvarman}} | align="center" |Shambhuvarman | align="center" |c.730–760 |- | align="center" |13 | align="center" |{{ill|Rajendravarman I|fr|Rajendravarman Ier}} | align="center" |Rajendravarman | align="center" |c.760–770 |- | align="center" |14 | align="center" |[[:en:Mahipativarman|Mahipativarman]] | align="center" |Mahipativarman | align="center" |c.770–780 |- | align="center" |15 | align="center" |[[:en:Jayavarman_II|Jayavarman II]] | align="center" |Jayavarman | align="center" |c.780–''802'' |} == Middle period (1431–1863) == === Chaktomuk era (1431–1525) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%" ! width="15%" |Name ! width="105px" |Portrait ! width="15%" |Personal Name !Reign |- |'''[[:en:Ponhea_Yat|Borom Reachea I]]''' ဗရောမ်ရီယကြီယ |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Ponhea Yat {{lang|km|ពញាយ៉ាត}} |''1431''–1463 |- |'''[[:en:Noreay_Reameathiptei|Noreay Reameathiptei]]''' နောရေယိုင် ရီယမေယထပ်ဒိုင် |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Narayanaraja {{lang|km|នរាយណ៍រាជាទី១ទ}} |1463–1469 |- |'''[[:en:Reachea_Reameathiptei|Reachea Reameathiptei]]''' ရီယကြီယ ရီယမေယထပ်ဒိုင် |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Sri Raja {{lang|km|ស្រីរាជា}} |1469–1475 |- |'''[[:en:Srei_Soriyotei|Srei Soriyotei]]''' စရိုင် စိုရိုင်ယတ္ထိုင် |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Rajadhiraja |1472–1475 |- |'''[[:en:Thommo_Reachea_I|Thommo Reachea I]]''' {{lang|km|ធម្មោ រាជា ទី១}} |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Dhammarajadhiraja |1476–1504 |- |'''[[:en:Srei_Sukonthor|Srei Sukonthor]]''' စရိုင် စို့ကုန္ထို |[[File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Crown_of_Cambodia_(heraldry).svg|48x48px]] |Damkhat Sukonthor |1504–1512 |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ]] nt9y6fqyodl8on2dauds8ha5hn1720x 3 277642 1052990 1042782 2026-09-14T14:49:41Z ဟိန်းသူရိန် 136297 /* ဟိန်းသူရိန် */ အပိုင်းသစ် 1052990 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ဟိန်းသူရိန် ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၀၊ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဟိန်းသူရိန် == မွန်ပြည်နယ်၊ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ကျောက်တလုံးကျေးရွာ၊အရှေ့ပိုင်း၊ အမိ ဒေါ်အေးသင်းခိုင် အဖ ဦးဝဏ္ဏရှိန် အမ မစုပိုပိုစံ တစ်တော့ ဆယ်လီ၊အဆိုတော် [[အသုံးပြုသူ:ဟိန်းသူရိန်|ဟိန်းသူရိန်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ဟိန်းသူရိန်|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၉၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) g15byj3ndrsgdac6lmokf7w2tepjr2r 0 280044 1053112 1052121 2026-09-15T05:08:55Z Salai Rungtoi 22844 /* စက်တင်ဘာ */ 1053112 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] esfpn1t72a3frf83atdokm6jorg9jrt 2 282473 1053139 1052517 2026-09-15T06:48:05Z Mkant00 135890 1053139 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[လွတ်လပ်သည့် အုပ်စု]] (Free group) # [[အချိုးညီအုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[မူမှန်အုပ်စု]] (Normal group) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] # [[Fundamental theorem of Galois theory]] # [[Unique factorization domain]] # [[Noetherian ring]] # [[Sylow theorems]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Linear transformation) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalue) # [[Eigenvector]] # [[Eigenspace]] # [[Orthogonality]] # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[Singular value decomposition]] '''ကိန်းသီအိုရီ (Number Theory)''' # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # Hilbert C*-module # Inner product # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] # [[Completeness (topology)]] # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Lebesgue integration]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Partial differential equation]] # [[Fourier series]] '''Probability, Statistics & Discrete Math''' # [[Random variable]] # [[Expected value]] # [[Variance]] # [[Normal distribution]] </div> hi05kl7479qy2s64yqs0csrjfni0y75 0 283032 1053117 1045528 2026-09-15T05:16:16Z Salai Rungtoi 22844 /* ကော်မတီများ */ 1053117 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term|name=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|term_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆|before=[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]|after=စတုတ္ထအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|country=|government=[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |session1_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |session1_end=၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ |session1=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|meeting_place=အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ [[နေပြည်တော်]]|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|image=State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|jurisdiction=[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]|term_end=လက်ရှိ|election=[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]]|chamber1_leader1_type=ဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader1=[[အောင်လင်းဒွေး]]|chamber1_leader2_type=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader2=[[Jeng Phang နော်တောင်]]|chamber1_image=Myanmar_Amyotha_Hluttaw_2026_composition_(213_seats).png|membership1=၂၂၄ ဦး (ဖွဲ့စည်းပုံ) <br> ၂၁၃ ဦး (ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်) <br>|control1={{colorbox|#0c6600}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၀၈)<br /> {{colorbox|#2197ff}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၁၆)<br /> {{colorbox|#4d4d4d}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|(ကျားဖြူပါတီ)]](၁)<br /> {{colorbox|#f54e8b}} [[ပြည်သူ့ပါတီ|PP]] (၅)<br /> {{colorbox|#9852d9}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f2b90f}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၂)<br /> {{colorbox|#058896}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#fa6502}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#a7abaf}} [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|AFP]] (၃)<br /> {{colorbox|#bcbe4b}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၃)<br /> {{colorbox|#de2c35}} [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ZNP]] (၃)<br /> {{colorbox|#5773c7}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#2416e3}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff00d0}} [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|TNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#6e396f}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|LNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#612424}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f83535}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|Pa-O NU]] (၁)<br /> {{colorbox|#09aa64}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#461111}} [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|NIDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff8080}} [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|WNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#89fa00}} [[တပ်မတော်]] (၅၆)|background_color=#0c6600|chamber1=အမျိုးသားလွှတ်တော်|session2_type=ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး|session2_start=၂ ဇွန် ၂၀၂၆|session2_end= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ }} '''တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ]]အပေါ် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ လွှတ်တော်ကို [[နေပြည်တော်]] ရှိ အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခေါ်ယူ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/80321|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတက်ရောက်ရန်အတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ သတင်းပို့ကြရန် အမျိုးသားလွှတ်တော်ထုတ်ပြန်|work=Moi Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] အရ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတွင် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုမှ တစ်ခုလျှင် ၁၂ ဦးစီဖြင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၆၈ ဦးနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းသော တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦးတို့ ပါဝင်သည်။ ဤ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် နိုင်သူအကုန်ယူစနစ် (FPTP) နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) တို့ကို ရောထွေးကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ နိုင်သူအကုန်ယူစနစ်ဖြင့် ၇၃ ဦး၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ၈၄ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦး အပါအဝင် တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ ၂၁၃ နေရာဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ဤလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေးကဏ္ဍတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ == လွှတ်တော်ထိုင်ခုံအရေအတွက် == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် သက်တမ်းအတွက် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၂၄ နေရာရှိပြီး ထိုအနက် ၁၆၈ နေရာအား တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကာ ၅၆ နေရာအား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ခန့်အပ်ထားသည်။ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ် ၁၆၈ နေရာအနက် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]က ၁၀၈ နေရာဖြင့် အများဆုံး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ၁၆ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်သူ့ပါတီ]]နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]တို့က တစ်ပါတီလျှင် ၅ နေရာစီ ရရှိခဲ့ကြသည်။ အခြား တိုင်းရင်းသားပါတီများနှင့် ပါတီအသီးသီးက ကျန်နေရာများကို ရရှိခဲ့ကြပြီး လစ်လပ်နေရာ ၁၁ နေရာ ရှိခဲ့သည်။ အတည်ပြုကြေညာထားသော တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များတွင် ဗိုလ်ချုပ် ၁ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၅ ဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၅ ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ၂၀ ဦး နှင့် ဗိုလ်ကြီး ၉ ဦး ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ၅၆ ဦးရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ဗိုလ်ချုပ်ကျော်သူရအေး ဦးဆောင်သည့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို UEC အတည်ပြုကြေညာ |url=https://npnewsmm.com/news/6989b133b7be3f6dd770acb7 |access-date=2026-03-19 |website=npnewsmm.com}}</ref> === ရွေးကောက်ခံ ပါတီများဇယား === {| class="wikitable sortable" !စဉ် !နိုင်ငံရေးပါတီ / တစ်သီးပုဂ္ဂလ !နေရာရရှိမှု !နေရာ ရာခိုင်နှုန်း |- |၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |108 |48.21% |- |၂ |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |16 |7.14% |- |၃ |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] |5 |2.23% |- |၄ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |5 |2.23% |- |၅ |[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၆ |[[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၇ |[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] |3 |1.34% |- |၈ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] |2 |0.89% |- |၉ |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၀ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]] |1 |0.45% |- |၁၁ |[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၂ |[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၃ |[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၄ |[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၅ |[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၆ |[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၇ |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၈ |[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၉ |[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၀ |[[ဝ အမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၁ |လစ်လပ် |11 |4.91% |- |၂၂ |[[တပ်မတော်]] |56 |25.00% |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၆ === * ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပသည်။ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး|အောင်းလင်းဒွေး]]ကို ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အောင်လင်းဒွေး ရွေးချယ်ခံရ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%be%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%a5%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80/ |access-date=2026-03-19 |language=en-US}}</ref>၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]ကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြိုင်ဘက်မရှိ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) မှ ဦးအောင်လင်းဒွေး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ Jeng Phang နော်တောင်တို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80926 |access-date=2026-03-19 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ၊ အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်မည့် ကိစ္စကို ဆွေးနွေးကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81123|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ နှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး အစရှိသည့် ကော်မတီ(၄)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ကော်မတီများ၏တာဝန်၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ရပိုင်ခွင့်နှင့် သက်တမ်းတို့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော်က အတည်ပြုကြောင်းကြေညာဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81182|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးခန်းမ၌ ကျင်းပသည်။ ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး စလုံး တက်ရောက်ကြသည်။ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]ကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ ဦးလှသိန်းက အဆိုတင်သွင်းပြီး ကယားပြည်နယ် (မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရှားရယ်က ထောက်ခံတင်သွင်းသည်။ဆက်လက်၍ ကချင်ပြည်နယ် အမျိုးသားလွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၂) မှ ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]ကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးသန်းအေး (ခ) ဦးတင်ဦးက အဆိုတင်သွင်းပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးစောသွင်နှင့် မွန်ပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရဲထွဋ်အောင်တို့က ထောက်ခံတင်သွင်းကြသည်။ဤသို့ဖြင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးနှင့် ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]တို့သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတလောင်းများ ဖြစ်လာကြသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81259 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၃၁ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက်ကျင်းပသည်။ဒုတိယသမ္မတလောင်း ၂ဦးကို မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ဆန္ဒမဲလက်မှတ်ဖြင့် လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေး၍ ရွေးချယ်ရာတွင် ဒေါက်တာ မနာမ်တူးဂျာသည် (၃၈) မဲ၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးကသည် (၁၁၇) မဲ ရရှိခဲ့ပြီး၊[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်သွင်းသည် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲပေးရွေးချယ် -၂၀၂၆ မတ်လ ၃၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjd8xvzm052t |access-date=2026-03-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81525|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-04-09|language=en}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦး[[မြင့်ကြိုင်]] ကိုယ်စားလှယ် အမှတ်(၇)အစား သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးပါတီ၏ ဦးစားပေးအစီအစဉ်အတိုင်းတင်ပြထားသည့် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအနက် ဦးစားပေးအစီအစဉ်အရ ဦးပြုံးချို အား အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC ကကြေညာချက်အမှတ်( ၃၈ / ၂၀၂၆ )ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82258 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ - တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦးမှာ ကြည်း ၂၀၈၃၄ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို (အစား) ကြည်း ၂၅၀၆၅ ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်စိုး၊ လေ ၁၉၆၂ ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း (အစား) လေ ၂၂၁၄ ဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဇော်ထွန်း၊ ကြည်း ၃၄၇၁၁ ဗိုလ်မှူး တင့်လွင်အေး (အစား) ကြည်း ၅၅၃၉၈ ဗိုလ်မှူးဇင်ကိုဝင်း ၊ ကြည်း ၃၆၅၁၈ ဗိုလ်မှူးဇေယျာဝင်း(အစား) ကြည်း ၂၈၆၅၄ ဗိုလ်မှူးဇော်မင်းသိန်း၊ ကြည်း ၅၂၇၈၉ ဗိုလ်မှူးကျော်ဇင်ဝင်း (အစား) ကြည်း ၅၄၉၃၅ ဗိုလ်မှူးနိုင်ဝင်းတို့ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကော်မတီများ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]]|| ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးရှားရယ် || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးသန်းထွန်း || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဒေါ်ဇင်ပပဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဦးခိုင်ဝင်းအောင် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဟိန်းမင်းဦး || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးမိုးမြင့် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအေးပိုင် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဒေါ်ကျိန်ငိုက်မန် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ဇိုမီးပါတီ]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးစိုးကြည် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တစည]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]]|| ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးသန်းအောင် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးချစ်ဝေ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်အေးချမ်းမုံ || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်ကျော်လင်း (ခ) ဦးထိန်လင်း || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဒေါ်ထားထားနု || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်ကျော်မင်း || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးဇော်ဇော်မြင့် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ခွန်ဝင်းဦး || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|ပအိုဝ်းညီညွတ်ရေး]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[Jeng Phang နော်တောင်]] || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးအောင်တင်မြင့် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါက်တာကျော်ထွန်း || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ယခင်-[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စကစ]]အဖွဲ့ဝင် |- | ၄ || align="left" | ဦးရဲမြင့်ထွန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးတင့်ဇော် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးခင်ဇော်ထွန်း || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်နီနီမာ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်တင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးသိန်းဇော် || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်မင်းနိုင် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်ဌေး || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်မြမြသက် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စိုင်းဝင်းခိုင် || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ကျားဖြူ]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးရန်နိုင်ဦး || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် (ခ) ဒေါ်နှောင်းထွေး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးအောင်စိုး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးကျော်စိန်လှ || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဖြိုးဝေလင်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးခင်မောင်တင့် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်သီဟ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်သန်း || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးဇော်မင်းထူး || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း (ခ) ကိုဆွိ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ကရင်ဒီမိုကရက်]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} == ဖတ်ရှုရန် == * [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော်]] 5x5fxl32tz0mezogfee5gfd2twcwmg4 0 283033 1053114 1045527 2026-09-15T05:10:54Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖတ်ရှုရန် */ 1053114 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term|name=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|before=[[ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]|after=စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|jurisdiction=[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]|meeting_place=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ခန်းမ၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ နေပြည်တော်|term_start=၁၆ မတ် ၂၀၂၆|term_end=လက်ရှိ|election=[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]]|government=[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]|chamber1=ဖွဲ့စည်းပုံ|chamber1_image=Myanmar Pyithu Hluttaw 2026 composition (373 seats).png|chamber1_leader1_type=ဥက္ကဋ္ဌ|control1={{colorbox|#00470c}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၂၃၁)<br /> {{colorbox|#38e54d}} [[တပ်မတော်]] (၁၁၀)<br /> {{colorbox|#f88e2a}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|SNDP]] (၇)<br /> {{colorbox|#a1a1a1}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PNO]] (၅)<br /> {{colorbox|#ff0000}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#000000}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၄)<br /> {{colorbox|#1869b8}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၄)<br /> {{colorbox|#00eeff}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#420040}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#bbff00}} [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|SSP]] (၁)<br /> {{colorbox|#060061}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#712323}} [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ|INLP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff007b}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#5c9aff}} တစ်သီးပုဂ္ဂလ (၁)|background_color=#00470c|chamber1_leader1=[[ခင်ရီ]]|chamber1_leader2_type=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader2=[[မောင်မောင်အုန်း]]|membership1=၄၄၀ ဦး {{small|(ဖွဲ့စည်းပုံ)}} <br> ၃၇၃ ဦး {{small|(ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်)}} <br>|session1_start=၁၆ မတ် ၂၀၂၆|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|session1_end=၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ |session2_type=ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး |session2_start= ၂ ဇွန် ၂၀၂၆ |session2_end= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ }} '''တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်'''သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] ရလဒ်များအပေါ် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အောက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ လွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် [[နေပြည်တော်]]မြို့ရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ခန်းမ၌ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80861 |access-date=2026-04-01 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အမတ်နေရာများ == မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀ဝ၈) အရ တပ်ကိုယ်စားလှယ်အပါအဝင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို အမတ်နေရာ ၄၄၀ ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရွေးကောက်ခံသည် နေရာ ၃၃၀ ဖြစ်သည်။ ယခု တတိယအကြိမ် သက်တမ်းတွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]၏ နယ်မြေအခြေအနေများကြောင့် ရွေးကောက်ခံနေရာ ၃၃၀ အနက် မဲဆန္ဒနယ် ၂၆၃ ခုတွင်သာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် ၂၆၃ ဦးနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်း တင်သွင်းသော တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၇၃ ဦး ဖြင့် လွှတ်တော်ကို စတင်ခဲ့သည်။ == ပါတီအလိုက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ရရှိမှု အနှစ်ချုပ်ဇယား == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် နေရာရရှိမှု အခြေအနေ (၂၀၂၆)''' !စဉ် !! နိုင်ငံရေးပါတီ !! နေရာရရှိမှု !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || style="text-align:left;" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] || ၂၃၁ || ၅၂.၅၀% |- | ၂ || style="text-align:left;" | [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]|| ၇ || ၁.၅၉% |- | ၃ || style="text-align:left;" | [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] || ၅ || ၁.၁၄% |- | ၄ || style="text-align:left;" | [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၅ || ၁.၁၄% |- | ၅ || style="text-align:left;" | [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၄ || ၀.၉၁% |- | ၆ || style="text-align:left;" | [[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] || ၄ || ၀.၉၁% |- | ၇ || style="text-align:left;" | [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၈ || style="text-align:left;" | [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၉ || style="text-align:left;" | [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၁၀ || style="text-align:left;" | [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၁၁ || style="text-align:left;" | [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၁၂ || style="text-align:left;" | [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၁၃ || style="text-align:left;" | တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၁ || ၀.၂၃% |- | ၁၄ || style="text-align:left;" | [[တပ်မတော်]] || ၁၁၀ || ၂၅.၀၀% |- | - || style="text-align:left;" | ''လစ်လပ်''|| ၆၇ || ၁၅.၂၃% |- ! !! စုစုပေါင်း !! ၄၄၀ !! ၁၀၀% |} * မှတ်ချက်။ ။ လစ်လပ်နေရာ (၆၇) ခုသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ထည့်သွင်းမကျင်းပခဲ့သည့်အတွက် လစ်လပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ == ပါတီအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP) က ကိုယ်စားလှယ် ၂၃၁ ဦးဖြင့် အများစုအဖြစ် ရပ်တည်နေပြီး၊ ဒုတိယအများဆုံးမှာ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦး ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ ဦးဆောင်ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် ၁၀ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၈ ဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၄၂ ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ၃၉ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ကြီးအဆင့် ၁၂ ဦးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-10 |title=လွှတ်တော်သစ်တက်ဖို့ တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၆ ဦးအမည်စာရင်း ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/10/myanmar-military-parliament-list/ |access-date=2026-03-17 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> အခြားသော တိုင်းရင်းသားပါတီများဖြစ်သည့် [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]]၊ [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (PNO) နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] (MUP) တို့လည်း အသီးသီး ပါဝင်ကြသည်။ == အမြဲတမ်းကောင်မတီများ == ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၄ အရ အမြဲတမ်းကော်မတီ (၄) ခု ဖွဲ့စည်းရသည်။ {| class="wikitable sortable" |+တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်သက်တမ်း !အမည် !ဥက္ကဋ္ဌ !အတွင်းရေးမှူး |- |[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ]] |ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာ၊ USDP |ဦးသိန်းထွန်းဦး၊ USDP |- |[[ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ]] |ဦး[[တေဇကျော်]]၊ USDP |ဦးတင်အောင်ချစ်၊ USDP |- |[[လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ]] | ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]] |ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး၊ USDP |- |[[အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး ကော်မတီ]] |ဦး[[သန်းထွန်းဦး]]၊ USDP |ဦးသန်းထွန်း၊ USDP |} === ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ === {{Main|ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီကို ဒဂုံမဲဆဒ္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာအား ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမရပူရ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ဦးသိန်းထွန်းဦး အား အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကော်မတီတွင် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် (၂)ဦးအပါအဝင်၊ ကိုယ်စားလှယ် (၁၅) ဦးဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥပဒေကြမ်းကော်မတီအား အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာနှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဦးသိန်းထွန်းဦးတို့အား တာဝန်ပေးအပ် |url=https://news-eleven.com/article/310685 |access-date=2026-03-23 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာ]]|| [[ဒဂုံမြို့နယ်|ဒဂုံ]] || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || ယခင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးသိန်းထွန်းဦး || [[အမရပူရမြို့နယ်|အမရပူရ]] || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်သန်းသန်းအေး || [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်|သင်္ဃန်းကျွန်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၄ || align="left" | ဦးစိုးတင့်အောင် || [[ရေဦးမြို့နယ်|ရေဦး]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၅ || align="left" | ဦးတင့်လွင် || [[နတ်တလင်းမြို့နယ်|နတ်တလင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၆ || align="left" | ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဝင်း || [[ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်|ဆိပ်ကြီးခနောင်တို]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၇ || align="left" | ဦးတင်ရွှေ || [[ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရွှေတောင်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၈ || align="left" | ဦးသန့်ဇော် || [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၉ || align="left" | ဦးစိုင်းဝန်းစံ || [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်|မိုင်းခတ်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၁၀ || align="left" | ဦးဇော်မင်း || [[ကျုံပျော်မြို့နယ်|ကျုံပျော်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || |- | ၁၁ || align="left" | ဦးနိုင်မင်းဦး || [[ကြံခင်းမြို့နယ်|ကြံခင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တစည]] || |- | ၁၂ || align="left" | နန်းကျင်း (ခ) နန်းစိန် || [[တောင်ကြီးမြို့နယ်|တောင်ကြီး]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PNO]] || |- | ၁၃ || align="left" | ဦးနိုင်နိုင်ကျော် || [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|ဟုမ္မလင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|SSP]] || |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် || <small>တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်</small> || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း || <small>တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်</small> || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] || |} === ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ပြည်သူ့ငွေစရင်းကော်မတီကို ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အောင်မြေသာဇံ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ဦး[[တေဇကျော်]]၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် အောင်လံ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ဦးတင်အောင်ချစ် တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကော်မတီတွင် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် (၂)ဦး အပါအဝင် ကိုယ်စားလှယ် (၁၅) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-23 |title=ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနဲ့ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ အဖွဲ့ဝင် တို့ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/23/%e1%80%a5%e1%80%95%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ae%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a/ |access-date=2026-03-23 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]]|| အောင်မြေသာစံ မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးတင်အောင်ချစ် || အောင်လံ မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဦးထွန်းထွန်းအောင် || မိုးကောင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးမြတ်ကျော် || ကန့်ဘလူ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ယခင် စစ်ကိုင်းဝန်ကြီးချုပ် |- | ၅ || align="left" | ဦးတင့်ဆွေ || ဆင်ပေါင်ဝဲ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးကိုကိုသင်း || ကမာရွတ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်ခင်စောမူ || ကန်ကြီးထောင့် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးညွန့်ဆောင် || ရမည်းသင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးခင်မောင်ဝင်း || မော်လမြိုင်ကျွန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | [[ပွင့်ဆန်း|ဒေါက်တာ ပွင့်ဆန်း]]|| ရပ်စောက် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဝန်ကြီးဟောင်း |- | ၁၁ || align="left" | ဦးမြင့်စိုး || လေးမျက်နှာ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးသန်းရွှေ || သံဖြူဇရပ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ခွန်လှသိန်း || ဆီဆိုင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်]] || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် |[[တပ်မတော်]]|| |} === လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီကို ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦး[[မောင်မောင်အုန်း|မောင်မောင်အုန်း၊]] အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားဝယ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး တို့အား တာဝန်ပေးအပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]]|| တပ်ကုန်း မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုဥက္ကဋ္ဌ-ပူးတွဲ |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး || ထားဝယ် မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါက်တာ ကျော်ဦး || တောင်ငူ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးလှဆွေ || ပုဗ္ဗသီရိ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးအောင်ဇော်မိုး (ခ) ဦးအောင်ဇော်မိုးထွန်း || မူဆယ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးအောင်မျိုးသန်း || ကော့မှူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် || ဒိုက်ဦး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဒေါ်စိုးစိုးရီ || ဖျာပုံ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးစိုးနိုင် || မင်းတုန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးစောဝင်းထိန် || ဖာပွန် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးသန်းနိုင် || ဝါးခယ်မ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးစိုးဝင်း || မြို့သစ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ဦးဂုဏ်ဝမ်း || ခန္တီး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|နာဂပါတီ]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} === အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီကို ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကျိုင်းတုံမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦး[[သန်းထွန်းဦး]]၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ပုသိမ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးသန်းထွန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ဂတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/24/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-24 |website=positiveanglenews.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]]|| ကျိုင်းတုံ မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးသန်းထွန်း || ပုသိမ် မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဦးမင်းခန့်ကျော် || ပဲခူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးခင်မောင်ထွန်း || ဖောင်းပြင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးအောင်လင်းလှိုင် || ဘုတ်ပြင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးအောင်ကျော်နှင်း || ကျွန်းစု မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါက်တာ နန္ဒာလှမြင့် || ကလော မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးအောင်ကိုလတ် || တမူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးတိုးဝင်း || တောင်သာ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း || ပေါင်းတည် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် || ဗိုလ်တထောင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး || ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်ပိုင်း) မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ဒေါက်တာ ထိန်ဝင်း || ကျောင်းကုန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | header = တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မှတ်တမ်း <br>(၁၆ မတ် ၂၀၂၆) | image1 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 01.jpg | caption1 = ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပနေသည့် မြင်ကွင်း | image2 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 02.jpg | caption2 = ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၌ သဘာပတိ ဦးဆောင်နေစဉ် | image3 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 03.jpg | caption3 = ပြည်သူ့လွှတ်တော် အကြီးအကဲများ ကျမ်းသစ္စာဆိုကြစဉ် | image4 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 04.jpg | caption4 = သဘာပတိမှ ဥက္ကဋ္ဌအား တာဝန်အပ်နှင်းစဉ် | image5 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 05.jpg | caption5 = ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် စတင်ထမ်းဆောင်စဉ် }} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ရွေးချယ်ခြင်း === လွှတ်တော်စတင်သည့်နေ့တွင်ပင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နာယကအဖြစ် ဒေါက်တာ [[နန္ဒကျော်စွာ]]က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်]] ကိုယ်စားလှယ် ဦးခင်ရီ အားလည်းကောင်း၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် [[တပ်ကုန်းမြို့နယ်]] ကိုယ်စားလှယ် ဦးမောင်မောင်အုန်းအား လည်းကောင်း အသီးသီးတင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/80861|title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> === ၂၀၂၆ === * ၁၆ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ကျင်းပသည်။ တက်ရောက်ခွင့်ရှိသည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၃၇၃) ဦးရှိသည့်အနက် ကိုယ်စားလှယ်အားလုံး တက်ရောက်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80861 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၃ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ ကျင်းပသည်။ တက်ရောက်သူ ၃၇၁ ဦး (99.46%) ရှိ။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81082 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]]နှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီတို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-23 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၌ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ ဖွဲ့စည်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6/ |access-date=2026-03-23 |website=Popular |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် ဉပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစရင်း ကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/23/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%89%E1%80%95%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%80/ |access-date=2026-03-23 |website=positiveanglenews.com}}</ref> * ၂၄ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပသည်။ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် ပြည့်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့အား ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ဂတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/24/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-24 |website=positiveanglenews.com}}</ref> * ၂၆ မတ် - တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အမျိုးသားပြည်သူ့ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံ Belaya Rus ပါတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ရုရှားဖက်ဒရေး ရှင်းနိုင်ငံ အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ တရုတ်ပြည်သူ့ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ နိုင်ငံတကာရေးရာဌာန ဝန်ကြီးနှင့် ရုရှား-မြန်မာချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်းဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့က ပေးပို့လာသော ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ကြောင်း သဝဏ်လွှာများကို လွှတ်တော်သို့ အသိပေးတင်ပြပြီး မှတ်တမ်းတင်သည်။လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံ ချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ နှစ်ရပ်ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်၏အတည်ပြုချက် ရယူအတည်ပြုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81181|title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၃၀ မတ် - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ကျင်းပခဲ့သည်။သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကို စာရင်းရှိ ၂၆၃ ဦးအနက်၊၂၆၁ ဦးတက်ရောက်ခဲ့သည်။တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် ထားဝယ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ဌေးက အဆိုတင်သွင်းရာ၊ ပင်လောင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ နန်းရီရီဝင်းက ထောက်ခံကြောင်း လွှတ်တော်သို့ တင်ပြသည်။ အလားတူ တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် ကြံခင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးနိုင်မင်းဦးက အဆိုတင်သွင်းရာ၊ စေတုတ္တရာမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမိုးတင်က ထောက်ခံကြောင်း လွှတ်တော်သို့ တင်ပြသည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်ရီက ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်းတွင် (၁) တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေနှင့် (၂) တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြောင်း လွှတ်တော်သို့ အသိပေးကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၃၁ မတ် - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ဒုတိယသမ္မတလောင်း (၂)ဦးကို မဲခွဲရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။မဲပေးကြသူ ၂၆၀ဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မဲရလဒ် ၂၄၇မဲ ဖြင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ * ၈ ဧပြီ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦးကို အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦးမှာ ကြည်း ၃၃၄၆၆ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဉာဏ်သိန်းဦး (အစား) ကြည်း ၃၅၄၂၈ ဗိုလ်မှူးကြီး သူရိန်ဟန်၊ ကြည်း ၂၀၆၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကျော်ဦး (အစား) ကြည်း ၂၇၂၁၃ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးထွန်း၊ ကြည်း ၂၃၃၅၃ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို (အစား) ကြည်း ၂၈၂၇၄ ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းလွင်၊ ကြည်း ၂၃၆၇၆ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဒေါ်စိုးစိုးခိုင် (အစား) အင်န် ၆၅၉ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဒေါ်ဉမ္မာမြင့်၊ ကြည်း ၂၃၆၇၅ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ဒေါ်ခင်ဉမ္မာကြိုင်(အစား) အင်န် ၈၃၁ ဗိုလ်မှူးဒေါ်အေးအေးမွန်၊ ကြည်း ၂၅၅၁၅ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးဒေါ်ခိုင်ခိုင်စု (အစား) အင်န် ၈၂၄ ဗိုလ်မှူး ဒေါ်အေးသက်သက်ခိုင်၊ အင်န် ၆၃၇ ဗိုလ်မှူး ဒေါ်ခင်သူဇာ (အစား)အင်န် ၇၀၇ ဗိုလ်မှူးဒေါ်သီတာလွင်တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] bxqp0fcfwu82jh9kg233qjjycv0a8bi 0 285303 1053081 1034238 2026-09-14T22:31:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053081 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[ကျိုတိုမြို့]], [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] | transit_type = [[မြေအောက်မီးရထား | အမြန်ရထား]] | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = ကျိုတိုမြို့ပြသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဗျူရို | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association |access-date=5 May 2026 |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502024925/http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] cox37brpt8jd6ifjtmk68ki3k9igptr 0 290846 1052987 1052954 2026-09-14T14:22:23Z Dr Lotus Black 31011 /* References */ 1052987 wikitext text/x-wiki {{Calculus}} {{distinguish|စုဆောင်းမှတ်}} [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် စုဆုံမှတ် (limit) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၊ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (mathematical object) တစ်ခု၏ အဝင်ကိန်း (input) သို့မဟုတ် အညွှန်း (index) သည် သတ်မှတ်ထားသော အမှတ် (point) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ၎င်းဖန်ရှင် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုက ချဉ်းကပ်သွားသည့် တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်များသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အခြေခံ သဘောတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း]] (continuity)၊ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များ]] (derivatives) နှင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (integrals) အတွက် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။<ref>{{Citation |last1=Stewart |first1=James |title=Calculus: Early Transcendentals |edition=6th |publisher=Brooks/Cole |date=2008 |page=68}}</ref> <math>x</math> သည် <math>c</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် <math>f</math> ဟူသော ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်အတွက် ဖော်ပြချက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။ :<math>\lim_{x \to c} f(x) = L</math> ၎င်းကို <math>x \to c</math> ဖြစ်ချိန်တွင် <math>f(x) \to L</math> ဟူ၍ မြား သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (arrow notation) ဖြင့်လည်း သင်္ကေတပြု ဖော်ပြနိုင်သည်။ == ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Sequence) == <math>X</math> ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခုဟု သတ်မှတ်မည်။ အကယ်၍ <math>x_0</math> ၏ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင် (open neighborhood) <math>U</math> တိုင်းအတွက် <math>n > N</math> အားလုံး၌ <math>x_n \in U</math> ဖြစ်စေမည့် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) <math>N</math> တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် ထို <math>X</math> ရပ်ဝန်းအတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် <math>(x_n)_{n=1}^\infty</math> သည် စုဆုံမှတ် <math>x_0 \in X</math> သို့ စုဆုံသည် (converge) ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Citation |last1=Kelley |first1=John L. |title=General Topology |publisher=Van Nostrand |date=1955 |page=125}}</ref> ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်း (Hausdorff space) တစ်ခုတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခု၌ အများဆုံး စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသာ ရှိနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>X</math> သည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance metric) <math>d</math> ပါရှိသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါက၊ ၎င်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (topological definition) သည် ရှေးရိုးစဉ်လာ <math>\varepsilon-N</math> အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\varepsilon > 0</math> တိုင်းအတွက် <math>n > N</math> အားလုံး၌ <math>d(x_n, x_0) < \varepsilon</math> ဖြစ်စေမည့် <math>N \in \mathbb{N}</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>\lim_{n \to \infty} x_n = x_0</math> ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) <math>\mathbb{R}</math> ကဲ့သို့သော ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) များတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသို့ မစုဆုံသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များအတွက်မူ ၎င်း၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်းများ၏ စုဆုံမှတ်များ (subsequential limits) ၏ အကန့်အသတ်ဘောင်များကို အထက် စုဆုံမှတ် (limit superior သို့မဟုတ် <math>\limsup</math>) နှင့် အောက် စုဆုံမှတ် (limit inferior သို့မဟုတ် <math>\liminf</math>) တို့ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>\mathbb{R}</math> အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ အထက် စုဆုံမှတ်နှင့် အောက် စုဆုံမှတ်တို့ ညီမျှပြီး အဆုံးရှိ (finite) မှသာလျှင် စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ == ဖန်ရှင် သို့မဟုတ် ပုံဖော်မှုတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Function or Mapping) == <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>E \subset X</math> ဟု ထားမည်။ ထို့ပြင် <math>c</math> သည် <math>E</math> ၏ [[စုဆောင်းမှတ်]] (limit point သို့မဟုတ် accumulation point) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ <math>Y</math> အတွင်းရှိ <math>L</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) <math>V</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစေမည့် <math>X</math> အတွင်းရှိ <math>c</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင် <math>U</math> တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် အမှတ် <math>L \in Y</math> သည် <math>x \to c</math> ဖြစ်ချိန်၌ <math>f: E \to Y</math> ဟူသော ပုံဖော်မှု (mapping) ၏ စုဆုံမှတ် ဖြစ်သည်။ *<math>f(E \cap U \setminus \{c\}) \subset V</math> <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] ဖြစ်သောအခါ ဤသတ်မှတ်ချက်သည် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Weierstrass) က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စံ (standard) <math>(\varepsilon, \delta)</math>-အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\varepsilon > 0</math> တိုင်းအတွက် <math>0 < d_X(x, c) < \delta</math> ဖြစ်လျှင် <math>d_Y(f(x), L) < \varepsilon</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\delta > 0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>{{Citation |last1=Il'in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=1 |publisher=Mir Publishers |date=1982 |page=142}}</ref> <math>c</math> ပါဝင်သော အရင်းအမြစ်စု (domain) တစ်ခုပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ဖန်ရှင်]] <math>f</math> တစ်ခုသည် <math>\lim_{x \to c} f(x) = f(c)</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>c</math> ၌ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ်စု <math>E</math> ၏ ကန့်သတ်ချက်များ (restrictions) သည် သီးသန့်ဖြစ်သော စုဆုံမှတ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းစစ်]] ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စုကို <math>x > c</math> အဖြစ် ကန့်သတ်လိုက်ပါက ညာဘက်မှ စုဆုံမှတ် (right-handed limit) ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို <math>\lim_{x \to c^+} f(x)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ === ကိန်းစဉ်အရ သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Sequential Characterization) === ရေတွက်နိုင်မှုဆိုင်ရာ ပထမ [[နဂိုမှန်အဆို]] (first axiom of countability) နှင့် ကိုက်ညီသော ရပ်ဝန်းများတွင် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်များဖြင့်သာ အပြည့်အဝ သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math>\lim_{x \to c} f(x) = L</math> ဟူသော စုဆုံမှတ် တည်ရှိရန်မှာ <math>c</math> သို့ စုဆုံသည့် <math>E \setminus \{c\}</math> အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် <math>(x_n)</math> တိုင်းအတွက် ပုံရိပ် ကိန်းစဉ်တန်း (image sequence) <math>f(x_n)</math> သည် <math>Y</math> အတွင်းရှိ <math>L</math> သို့ စုဆုံမှသာလျှင် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == စုဆုံမှတ်များ တည်ရှိရာနေရာများတွင် ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (linear algebraic operations) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ [[စကေလာ|စကေလာတန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်များ (scalar-valued functions) အတွက် <math>\lim_{x \to c} f(x) = L_1</math> နှင့် <math>\lim_{x \to c} g(x) = L_2</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * '''[[ပေါင်းခြင်း]] သို့မဟုတ် ခြားနားခြင်း တွက်ချက်မှု (Sum/Difference) -''' <math>\lim_{x \to c} [f(x) \pm g(x)] = L_1 \pm L_2</math> * '''[[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်]] တွက်ချက်မှု (Product) -''' <math>\lim_{x \to c} [f(x)g(x)] = L_1 L_2</math> * '''စားလဒ် တွက်ချက်မှု (Quotient) -''' <math>\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \frac{L_1}{L_2}</math> (ဤနေရာတွင် <math>L_2 \neq 0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်) စုဆုံမှတ်များသည် တင်းကျပ်မှုမရှိသော မညီမျှခြင်းများ (non-strict inequalities) ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အကယ်၍ <math>c</math> အနီးတွင် <math>f(x) \le g(x)</math> ဖြစ်ပါက <math>\lim f(x) \le \lim g(x)</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းအချက်သည် ညှစ်ခြင်း သီအိုရမ် (Squeeze Theorem သို့မဟုတ် Sandwich Theorem) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ '''အနန္တ စုဆုံမှတ်များ (Infinite Limits) -''' ကိန်းစဉ်များ သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်များသည် အကန့်အသတ်မရှိ (without bound) ကြီးမားလာသော အခြေအနေများ (ဥပမာ- <math>\lim_{x \to c} f(x) = \infty</math>) တွင်လည်း ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ ယင်းသို့ တိုးချဲ့ရာတွင် တိုးချဲ့ထားသော ကိန်းစစ်မျဉ်း (extended real number line) ကဲ့သို့သော ကျစ်လျစ်ပြုခြင်း (compactification) မှတစ်ဆင့် အနန္တကို မှန်ကန်ခိုင်လုံသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကိုင်တွယ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုအရ <math>\infty</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များကို [[ကိန်းစစ်]] <math>M</math> အတွက် အဖွင့် ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (open rays) <math>(M, \infty)</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ == ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (Category Theory) == [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် အရာဝတ္ထုများကို စုဆုံမှတ်များမှတစ်ဆင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းဟူသော သဘောတရားကို ပုံကြမ်းများ (diagrams) အသုံးပြု၍ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားသည်။ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီ (index category) တစ်ခုမှ ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ (target category) <math>\mathcal{C}</math> ဆီသို့ သွားသော [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုဖြစ်သည့် ပုံကြမ်းတစ်ခုပေးထားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit)''' ဆိုသည်မှာ အဆိုပါပုံကြမ်းထံသို့ စကြဝဠာ ကတော့ပုံ (universal cone) အား ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ပရိုဂျက်တစ် စုဆုံမှတ် (inverse/projective limit သို့မဟုတ် <math>\varprojlim</math>) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်|ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်များ]] (Cartesian products) နှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (topological subspaces) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံများကို ယေဘုယျပြုထားသည်။ * '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit)''' သည် ယင်း၏ ဒွန်တွဲ သဘောတရား (dual concept) ဖြစ်သည်။ ယင်းကို တိုက်ရိုက် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ဆင့်ကဲ စုဆုံမှတ် (direct/inductive limit သို့မဟုတ် <math>\varinjlim</math>) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ (direct sums)၊ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (disjoint unions) နှင့် စားလဒ်ရပ်ဝန်းများ (quotient spaces) ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။<ref>{{Citation |last1=Mitchell |first1=Barry |title=Theory of Categories |publisher=Academic Press |date=1965 |page=7}}</ref> == ကိုးကား== {{Reflist}} [[category:ကဲကုလပ်]] dd5d4q914n5a5cf7k7p8fru78pdcbo1 0 291430 1052978 1052914 2026-09-14T13:56:24Z CobaltEcho9 113523 1052978 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပအက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} သရတွဲ (၁၆)လုံး {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based) {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 9hk2v5czbf9izecovl3musaeu9ppy7w 1052979 1052978 2026-09-14T13:57:58Z CobaltEcho9 113523 1052979 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပအက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] t7p1858s5kp2egz06ybyya48y0hv9oj 1052980 1052979 2026-09-14T13:58:34Z CobaltEcho9 113523 1052980 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] pdtn2o4yoou42bc37ncu0njhvl1zgat 1052981 1052980 2026-09-14T14:03:12Z CobaltEcho9 113523 1052981 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' သရ (သို့) အစပြုနိုင်သည့်သရတွဲ (သို့) ဗျည်း ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး ဥပမာ မည်သည့်သရနှင့် ဗျည်းဖြင့်မဆို အစပြုနိုင်သည်။ K Kawk Ak M Mang Am N Nang Ëm Ng Ngjng Um P Pap Ip T Tap Xt == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 35v3j98kue2qg9tw1mfm7km768ppuhd 1052982 1052981 2026-09-14T14:09:52Z CobaltEcho9 113523 1052982 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ သရ (သို့) အစပြုနိုင်သည့်သရတွဲ (သို့) ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ |- | K || kawk |- | M || am |- | N || con |- | Ng || Pang |- | P || Pap |- | T || Tap |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] it630qk6jkvgj061uyvb298gla3r1jy 1052983 1052982 2026-09-14T14:13:47Z CobaltEcho9 113523 1052983 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ |- | K || kawk |- | M || am |- | N || con |- | Ng || Pang |- | P || Pap |- | T || Tap |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 0ih3oq8x60wsq1xqsxb3j9n0tycf2hn 1052985 1052983 2026-09-14T14:20:54Z CobaltEcho9 113523 1052985 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ |- | K || kawk |- | M || am |- | N || con |- | Ng || Pang |- | P || Pap |- | T || Tap |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] szpkmckb8j032xle09v9i30faxklk3g 1052988 1052985 2026-09-14T14:40:21Z CobaltEcho9 113523 1052988 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] mrarharhwuoqmzs2yevipp0aoympkw0 1052989 1052988 2026-09-14T14:45:32Z CobaltEcho9 113523 1052989 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ * လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] afanubg13ft417l7x4pd5vhlp1zjgtw 1053086 1052989 2026-09-15T00:46:24Z CobaltEcho9 113523 1053086 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=ရခိုင်ပြည်နယ် (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|religions=ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[ချင်းလူမျိုး၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် အရှိုချင်း]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] tj5ijrqg2uo7r0lo8w31zvmkqxmr6xx 1053098 1053086 2026-09-15T04:43:25Z CobaltEcho9 113523 1053098 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=37,000(2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ ဟီယာတွီးချင်း၊ လိုင်းတူချင်း၊ စုမ်းတူချင်း၊ လောက်တူချင်း ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း၊ ဥပူချင်း၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] b81e8rwu5hkh1y9npaxvu153qsa07en 1053100 1053098 2026-09-15T04:48:09Z CobaltEcho9 113523 1053100 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လဲဒု]]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] fvbjub59mt56k9yxn68qtqalwha105x 1053108 1053100 2026-09-15T05:05:12Z CobaltEcho9 113523 1053108 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်းထဲတွင် အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] ka0hyjwovaxrkrtwr6hpouxs00u25j6 1053115 1053108 2026-09-15T05:13:01Z CobaltEcho9 113523 1053115 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |R ရ | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] o01891l3paxo3rcx5ds9uawmu04jfvo 1053125 1053115 2026-09-15T05:40:38Z CobaltEcho9 113523 1053125 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မှားယွင်းခြင်းသည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] qdr6fetg9wuc38qte3m6uovm1cx1ybv 1053179 1053125 2026-09-15T09:54:41Z CobaltEcho9 113523 1053179 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] iwxnf0qpt178cnjg8f9y2tt9qj9talu 1053180 1053179 2026-09-15T09:55:35Z CobaltEcho9 113523 1053180 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] mlquf4pzoqyx595n4w78to4wajsh7oe 1053181 1053180 2026-09-15T09:57:17Z CobaltEcho9 113523 1053181 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! လေးတူ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 59dagi93p60ty36js8e9dffxmwfs4vv 100 291584 1053093 1052908 2026-09-15T04:37:10Z Salai Rungtoi 22844 1053093 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=14|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]မှ [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]ဘက်သို့ မောင်းနှင်လာသည့် DEMU အမြန်ရထားတစ်စင်းသည် [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် လယ်ထွန်စက်တစ်စီးနှင့် တိုက်မိမှုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c8750vp4d761t (ဘီဘီစီ)] <!-- All news items above this line -->}} pm2uc9tnjp62hsuufw2jn4mqunuw5j8 1053096 1053093 2026-09-15T04:42:22Z Salai Rungtoi 22844 1053096 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=14|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]မှ [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]ဘက်သို့ မောင်းနှင်လာသည့် DEMU အမြန်ရထားတစ်စင်းသည် [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် လယ်ထွန်စက်တစ်စီးနှင့် တိုက်မိမှုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c8750vp4d761t (ဘီဘီစီ)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်တွင်းပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်းများ၏ အချက်အလက်များကို ခိုးယူရောင်းချနေသည့် DYSPHOR1A အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အား ပြီးခဲ့သည့် ရက်ပိုင်းအတွင်းက [[အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန]] (စ.စ.စ) က ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပြီး အဆိုပါအဖွဲ့သည် Yoma Fleet၊ Job.Net.MM၊ MBT Telecom၊ Citizenpay၊ KBZ နှင့် AYA Pay စသည့် လုပ်ငန်းများ၏ အချက်အလက်များကို ခိုးယူရောင်းချခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c8750vp4d761t (ဘီဘီစီ)] <!-- All news items above this line -->}} im6fnsdtdlgcx01aqdl0sy782nh6zjk 100 291585 1053122 1052909 2026-09-15T05:36:48Z Salai Rungtoi 22844 1053122 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=13|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]]ရှိ Bar 4 U ဘီယာဆိုင်၌ မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ Level 1 အဆင့်ဖြင့်ငြှိမ်းသတ်ခဲ့ရပြီး အမျိုးသား(၂)ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%85%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%ad-b/ (Popular)] <!-- All news items above this line -->}} 0i031x2mdhuy93y3yesmnpivsjwfseu 0 291611 1052973 2026-09-14T12:03:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox river | name = ရှိဂန်းအိုဘုမြစ် | native_name = {{native name|ja|重信川}} | name_native_lang = | other_name = | etymology = | image = Rio Shigenobugawa.jpg | image_size = | image_caption = Shigenobu River | map = {{Ma..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052973 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဂန်းအိုဘုမြစ် | native_name = {{native name|ja|重信川}} | name_native_lang = | other_name = | etymology = | image = Rio Shigenobugawa.jpg | image_size = | image_caption = Shigenobu River | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Ehime Prefecture]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | length_km = 36 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= {{coord|33.8722|132.971}} | source1_elevation = | mouth = [[Seto Inland Sea]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|33.806|132.6856}}} | mouth_elevation = 0 m | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 445 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်''' (重信川 Shigenobugawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး [[အဲဟိမဲခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="mlit">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20211204082519/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-date = 2021-12-04 |title = 重信川 |language = ja |website = 日本の川 |publisher = [[MLIT]] |date = |access-date = 2021-12-04 }}</ref> ဤမြစ်သည် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="mlit" /> ရှိဂန်းနိုဘုမြစ်သည် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၄၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၄၄,၀၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mlit" /> ဤမြစ်သည် တိုးအွန်းမြို့ရှိ ဟိဂရှိဆန်းပိုဂမိုရိတောင် (東三方ヶ森) မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် တောင်ဘက်အရပ်သို့ စီးဆင်းသွားပြီးနောက် ယောနိဟိဆဧရိယာတွင် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရာပြောင်းသွားပြီး မဆွတ်ယမလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မဆွတ်ယမလွင်ပြင်တွင် မြစ်သည် ဟအိရှိမြစ် (拝志川)၊ တိုဘဲမြစ် (砥部川)၊ အုချိခဝမြစ် (内川) နှင့် အိရှိတဲမြစ် (石手川) တို့နှင့် ပေါင်းဆုံသွားသည်။ ထို့နောက်တွင် မဆွတ်ယမမြို့တွင် မြစ်သည် အဆုံးသတ်သည်။<ref name="mlit" /><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |title = 重信川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.skr.mlit.go.jp |date = |access-date = 2021-12-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160804225257/http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |archive-date = 2016-08-04 }}</ref> 1efcpfxljrd1yg0cjxt5j33r730ag5j 1052974 1052973 2026-09-14T12:04:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1052974 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဂန်းအိုဘုမြစ် | native_name = {{native name|ja|重信川}} | name_native_lang = | other_name = | etymology = | image = Rio Shigenobugawa.jpg | image_size = | image_caption = Shigenobu River | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Ehime Prefecture]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | length_km = 36 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= {{coord|33.8722|132.971}} | source1_elevation = | mouth = [[Seto Inland Sea]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|33.806|132.6856}}} | mouth_elevation = 0 m | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 445 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်''' (重信川 Shigenobugawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး [[အဲဟိမဲခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="mlit">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20211204082519/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-date = 2021-12-04 |title = 重信川 |language = ja |website = 日本の川 |publisher = [[MLIT]] |date = |access-date = 2021-12-04 }}</ref> ဤမြစ်သည် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="mlit" /> ရှိဂန်းနိုဘုမြစ်သည် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၄၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၄၄,၀၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mlit" /> ဤမြစ်သည် တိုးအွန်းမြို့ရှိ ဟိဂရှိဆန်းပိုဂမိုရိတောင် (東三方ヶ森) မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် တောင်ဘက်အရပ်သို့ စီးဆင်းသွားပြီးနောက် ယောနိဟိဆဧရိယာတွင် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရာပြောင်းသွားပြီး မဆွတ်ယမလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မဆွတ်ယမလွင်ပြင်တွင် မြစ်သည် ဟအိရှိမြစ် (拝志川)၊ တိုဘဲမြစ် (砥部川)၊ အုချိခဝမြစ် (内川) နှင့် အိရှိတဲမြစ် (石手川) တို့နှင့် ပေါင်းဆုံသွားသည်။ ထို့နောက်တွင် မဆွတ်ယမမြို့တွင် မြစ်သည် အဆုံးသတ်သည်။<ref name="mlit" /><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |title = 重信川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.skr.mlit.go.jp |date = |access-date = 2021-12-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160804225257/http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |archive-date = 2016-08-04 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} cgypfkhokl02m9zw8wzgzsr8yo8t53d 1052975 1052974 2026-09-14T12:04:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1052975 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဂန်းအိုဘုမြစ် | native_name = {{native name|ja|重信川}} | name_native_lang = | other_name = | etymology = | image = Rio Shigenobugawa.jpg | image_size = | image_caption = Shigenobu River | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Ehime Prefecture]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | length_km = 36 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= {{coord|33.8722|132.971}} | source1_elevation = | mouth = [[Seto Inland Sea]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|33.806|132.6856}}} | mouth_elevation = 0 m | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 445 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်''' (重信川 Shigenobugawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး [[အဲဟိမဲခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="mlit">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20211204082519/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-date = 2021-12-04 |title = 重信川 |language = ja |website = 日本の川 |publisher = [[MLIT]] |date = |access-date = 2021-12-04 }}</ref> ဤမြစ်သည် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="mlit" /> ရှိဂန်းနိုဘုမြစ်သည် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၄၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၄၄,၀၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mlit" /> ဤမြစ်သည် တိုးအွန်းမြို့ရှိ ဟိဂရှိဆန်းပိုဂမိုရိတောင် (東三方ヶ森) မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် တောင်ဘက်အရပ်သို့ စီးဆင်းသွားပြီးနောက် ယောနိဟိဆဧရိယာတွင် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရာပြောင်းသွားပြီး မဆွတ်ယမလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မဆွတ်ယမလွင်ပြင်တွင် မြစ်သည် ဟအိရှိမြစ် (拝志川)၊ တိုဘဲမြစ် (砥部川)၊ အုချိခဝမြစ် (内川) နှင့် အိရှိတဲမြစ် (石手川) တို့နှင့် ပေါင်းဆုံသွားသည်။ ထို့နောက်တွင် မဆွတ်ယမမြို့တွင် မြစ်သည် အဆုံးသတ်သည်။<ref name="mlit" /><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |title = 重信川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.skr.mlit.go.jp |date = |access-date = 2021-12-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160804225257/http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |archive-date = 2016-08-04 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] d9wxlxfmukbu4x1pvlbmho2b0dgg6jw 1052977 1052975 2026-09-14T12:05:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1052977 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဂန်းအိုဘုမြစ် | native_name = {{native name|ja|重信川}} | name_native_lang = | other_name = | etymology = | image = Rio Shigenobugawa.jpg | image_size = | image_caption = Shigenobu River | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Ehime Prefecture]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | length_km = 36 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= {{coord|33.8722|132.971}} | source1_elevation = | mouth = [[Seto Inland Sea]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|33.806|132.6856}}} | mouth_elevation = 0 m | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 445 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်''' (重信川 Shigenobugawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး [[အဲဟိမဲခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="mlit">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20211204082519/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0807_shigenobu/0807_shigenobu_00.html |archive-date = 2021-12-04 |title = 重信川 |language = ja |website = 日本の川 |publisher = [[MLIT]] |date = |access-date = 2021-12-04 }}</ref> ဤမြစ်သည် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="mlit" /> ရှိဂန်းနိုဘုမြစ်သည် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၄၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၄၄,၀၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mlit" /> ဤမြစ်သည် တိုးအွန်းမြို့ရှိ ဟိဂရှိဆန်းပိုဂမိုရိတောင် (東三方ヶ森) မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် တောင်ဘက်အရပ်သို့ စီးဆင်းသွားပြီးနောက် ယောနိဟိဆဧရိယာတွင် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရာပြောင်းသွားပြီး မဆွတ်ယမလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မဆွတ်ယမလွင်ပြင်တွင် မြစ်သည် ဟအိရှိမြစ် (拝志川)၊ တိုဘဲမြစ် (砥部川)၊ အုချိခဝမြစ် (内川) နှင့် အိရှိတဲမြစ် (石手川) တို့နှင့် ပေါင်းဆုံသွားသည်။ ထို့နောက်တွင် မဆွတ်ယမမြို့တွင် မြစ်သည် အဆုံးသတ်သည်။<ref name="mlit" /><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |title = 重信川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.skr.mlit.go.jp |date = |access-date = 2021-12-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160804225257/http://www.skr.mlit.go.jp/matsuyam/river/seibikeikaku/files/kihonhousin_070424.pdf |archive-date = 2016-08-04 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 4nhqbsr8hj4q5sihkf9v8wpqo8gx4hw 14 291612 1052976 2026-09-14T12:04:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052976 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] 5zj22ln6pzrzcc6zn5tad04nndy9tnw 14 291613 1052986 2026-09-14T14:21:05Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons|Spaceflight technology}} [[ကဏ္ဍ:အာကာသပျံသန်းရေး]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052986 wikitext text/x-wiki {{Commons|Spaceflight technology}} [[ကဏ္ဍ:အာကာသပျံသန်းရေး]] ape3le3qgz2ol8iqoxgmamh0kycfoe3 0 291615 1052992 2026-09-14T15:09:30Z Mkant00 135890 "[[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု (additive map)၊ <math>\Z</math>-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု (<math>\Z</math>-linear map) သို့မဟုတ် အပေါင်းအခြေခံ ဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052992 wikitext text/x-wiki [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု (additive map)၊ <math>\Z</math>-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု (<math>\Z</math>-linear map) သို့မဟုတ် အပေါင်းအခြေခံ ဖန်ရှင် (additive function) ဆိုသည်မှာ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းတွက်ချက်မှု]] (addition operation) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ကြားရှိ [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f</math> ဖြစ်သည်။ <ref>Hogben (2013), pp. 30–8.</ref> <math display=block>f(x + y) = f(x) + f(y)</math> ၎င်းသည် <math>f</math> ၏ [[ဖန်ရှင်|အရင်းအမြစ်စု]] (domain) ထဲရှိ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အားလုံးအတွက် မှန်ကန်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုသည် <math>\Z</math>-[[မော်ဂျူး]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (<math>\Z</math>-module homomorphism) ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့် ထပ်တူကျသည့်နည်းလမ်းအားဖြင့် ၎င်းကို အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာများတွင် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) နှင့် အပေါင်းအခြေခံ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (additive polynomials) ပါဝင်သည်။ အရင်းအမြစ်စုနှင့် [[ဖန်ရှင်|ပစ်မှတ်စု]] (codomain) တို့သည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်းသည် ကော်ချီ (Cauchy) ၏ ဖန်ရှင်နယ် [[ညီမျှခြင်း]] (functional equation) ဖြစ်လာသည်။ အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ ပုံဖော်မှု <math>V \times W \to X</math> တွင် အဝင်ကိန်း (argument) တစ်ခုစီတိုင်း၌ သီးခြားစီ အပေါင်းအခြေခံ ဖြစ်နေပါက ၎င်းကို နှစ်ထပ်ပေါင်းစပ်နိုင်သော ပုံဖော်မှု (bi-additive map) သို့မဟုတ် <math>\Z</math>-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု (<math>\Z</math>-bilinear map) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Bourbaki (1989), p. 243.</ref> == ဥပမာများ (Examples) == အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများသည် များသောအားဖြင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings)၊ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) သို့မဟုတ် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းပုံဖော်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ အောက်ခံ အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (additive group) ကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ကွင်းမြှောက်ခြင်း (ring multiplication) ကဲ့သို့သော အခြား တည်ဆောက်ပုံများ (structures) ကို ထိန်းသိမ်းထားရန် မလိုအပ်ပေ။ အကယ်၍ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် တူညီသော အရင်းအမြစ်စုနှင့် ပစ်မှတ်စုကို မျှဝေအသုံးပြုသည့် အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် ပေါင်းလဒ် (pointwise sum) <math>f + g</math> သည်လည်း အပေါင်းအခြေခံ ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == '''[[ကိန်းပြည့်]]တစ်ခုဖြင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း (Scalar multiplication by an integer)''' [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) <math>0</math> နှင့် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်]] (inverse) <math>-x</math> တို့ ပါဝင်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] <math>X</math> အတွက် ကိန်းပြည့် (integer) <math>n \in \Z</math> ဖြင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math display="block"> nx := \begin{cases} 0 & \text{when } n = 0 \\ x + \cdots + x \quad (n \text{ summands}) & \text{when } n > 0 \\ (-x) + \cdots + (-x) \quad (|n| \text{ summands}) & \text{when } n < 0 \end{cases} </math> ဤသတ်မှတ်ချက်သည် [[အုပ်စုပိုင်း|ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုပိုင်း]] (cyclic subgroup) <math>\Z x</math> နှင့် <math>X</math> ကိုယ်တိုင်ကို ဘယ် <math>\Z</math>-မော်ဂျူး (left <math>\Z</math>-module) တစ်ခု ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် <math>m, n \in \Z</math> နှင့် <math>x \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>(m + n) x = m x + n x</math> နှင့် <math>- (n x) = (-n) x = n (-x)</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေသည်။ '''ကိန်းပြည့်များအပေါ် တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု (Homogeneity over the integers)''' အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> သည် <math>f(0) = 0</math> နှင့် <math>f(-x) = - f(x)</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များအပေါ် တစ်ပြေးညီ (homogeneous) ဖြစ်သည်။ <math display=block>f(n x) = n f(x) \quad \text{ for all } n \in \Z.</math> '''[[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] -''' <math>f(0) = f(0 + 0) = f(0) + f(0)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးသို့ <math>-f(0)</math> ကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် <math>f(0) = 0</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>x \in X</math> ဖြစ်ပါက <math>0 = f(0) = f(x + (-x)) = f(x) + f(-x)</math> ဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် <math>f(-x) = - f(x)</math> ဖြစ်လာသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤနေရာတွင် <math>(-1) f(x) := - f(x)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>n \in \N</math> သည် အပေါင်းကိန်း ဖြစ်ပါက သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (induction) အရ <math>f(n x) = n f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြသနိုင်သည်။ ထို့ပြင် <math>n f(x)</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်]] (additive inverse) သည် <math>n (-f(x))</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းအချက်က <math>f((-n) x) = f(n (-x)) = n f(-x) = n (- f(x)) = -(n f(x)) = (-n) f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ ဤရလဒ်သည် <math>n < 0</math> ဖြစ်သောအခါတွင်လည်း <math>f(n x) = n f(x)</math> မှန်ကန်ကြောင်း ပြသနေသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>f(x - y) = f(x) - f(y)</math> ဖြစ်လာသည်။ ဤနေရာတွင် <math>x - y := x + (-y)</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့ဖြစ်၍ အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုတိုင်းသည် <math>\Z</math>-မော်ဂျူးများ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]အပေါ် တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု (Homogeneity over the rationals)''' <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့သည် [[ကိန်းစစ်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (real vector spaces) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (complex vector spaces) ကဲ့သို့သော ထပ်တူရပါသော <math>\Q</math>-မော်ဂျူးများ (unital <math>\Q</math>-modules) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers) အပေါ် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်သည်။ <math display=block>f(q x) = q f(x) \quad \text{ for all } q \in \Q \text{ and } x \in X.</math> '''သက်သေပြချက် -''' <math>x \in X</math> နှင့် <math>q = \frac{m}{n} \in \Q</math> ဖြစ်ပါစေ။ ဤနေရာတွင် <math>m, n \in \Z</math> ဖြစ်ပြီး <math>n > 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>y := \frac{1}{n} x</math> ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ <math>n y = n \left(\frac{1}{n} x\right) = \left(n \frac{1}{n}\right) x = (1) x = x</math> ဖြစ်သွားသည်။ ယင်းအချက်က <math>f(x) = f(n y) = n f(y) = n f\left(\frac{1}{n} x\right)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>\frac{1}{n}</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအားဖြင့် <math>f\left(\frac{1}{n} x\right) = \frac{1}{n} f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>f(q x) = f\left(\frac{m}{n} x\right) = m f\left(\frac{1}{n} x\right) = m\left(\frac{1}{n} f(x)\right) = q f(x)</math> ကို ရရှိသည်။ <math>\Q</math> အပေါ် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်သော်လည်း အပေါင်းအခြေခံ ဖန်ရှင် <math>f : \R \to \R</math> တစ်ခုသည် ကိန်းစစ်များအပေါ်တွင် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။ တိကျစွာဆိုရသော် <math>X = Y = \R</math> ဖြစ်သည့်အခါ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) ကို ယူဆချက်အဖြစ် ထားရှိပါက အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများသည် တည်ရှိနေကြသည်။ ယင်းပုံဖော်မှုများသည် <math>s_0 \in \R</math> အတွက် <math>f(x) = s_0 x</math> ပုံစံရှိသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] မဟုတ်ကြပေ။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I: Chapters 1–3 |series=Elements of Mathematics |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |date=1989 |mr=0979982 |zbl=0673.00001}} * {{Citation |last=Hogben |first=Leslie |title=Handbook of Linear Algebra |edition=2nd |publication-place=Boca Raton, FL |publisher=CRC Press |date=2013 |isbn=9781498785600}} * {{Citation |last1=Lyndon |first1=Roger C. |last2=Schupp |first2=Paul E. |title=Combinatorial Group Theory |series=Classics in Mathematics |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=2001 |isbn=978-3-540-41158-1 |mr=1812024 |zbl=0997.20037 |doi=10.1007/978-3-642-61896-3}} [[ကဏ္ဍ:အထူး_ဖန်ရှင်များ]] 95tzfc2t044hrz3kbxy0nhdkn6ophbi 1052993 1052992 2026-09-14T15:25:28Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား (References) */ 1052993 wikitext text/x-wiki [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု (additive map)၊ <math>\Z</math>-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု (<math>\Z</math>-linear map) သို့မဟုတ် အပေါင်းအခြေခံ ဖန်ရှင် (additive function) ဆိုသည်မှာ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းတွက်ချက်မှု]] (addition operation) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ကြားရှိ [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f</math> ဖြစ်သည်။ <ref>Hogben (2013), pp. 30–8.</ref> <math display=block>f(x + y) = f(x) + f(y)</math> ၎င်းသည် <math>f</math> ၏ [[ဖန်ရှင်|အရင်းအမြစ်စု]] (domain) ထဲရှိ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အားလုံးအတွက် မှန်ကန်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုသည် <math>\Z</math>-[[မော်ဂျူး]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (<math>\Z</math>-module homomorphism) ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့် ထပ်တူကျသည့်နည်းလမ်းအားဖြင့် ၎င်းကို အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာများတွင် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) နှင့် အပေါင်းအခြေခံ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (additive polynomials) ပါဝင်သည်။ အရင်းအမြစ်စုနှင့် [[ဖန်ရှင်|ပစ်မှတ်စု]] (codomain) တို့သည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်းသည် ကော်ချီ (Cauchy) ၏ ဖန်ရှင်နယ် [[ညီမျှခြင်း]] (functional equation) ဖြစ်လာသည်။ အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ ပုံဖော်မှု <math>V \times W \to X</math> တွင် အဝင်ကိန်း (argument) တစ်ခုစီတိုင်း၌ သီးခြားစီ အပေါင်းအခြေခံ ဖြစ်နေပါက ၎င်းကို နှစ်ထပ်ပေါင်းစပ်နိုင်သော ပုံဖော်မှု (bi-additive map) သို့မဟုတ် <math>\Z</math>-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု (<math>\Z</math>-bilinear map) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Bourbaki (1989), p. 243.</ref> == ဥပမာများ (Examples) == အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများသည် များသောအားဖြင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings)၊ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) သို့မဟုတ် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းပုံဖော်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ အောက်ခံ အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (additive group) ကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ကွင်းမြှောက်ခြင်း (ring multiplication) ကဲ့သို့သော အခြား တည်ဆောက်ပုံများ (structures) ကို ထိန်းသိမ်းထားရန် မလိုအပ်ပေ။ အကယ်၍ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် တူညီသော အရင်းအမြစ်စုနှင့် ပစ်မှတ်စုကို မျှဝေအသုံးပြုသည့် အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် ပေါင်းလဒ် (pointwise sum) <math>f + g</math> သည်လည်း အပေါင်းအခြေခံ ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == '''[[ကိန်းပြည့်]]တစ်ခုဖြင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း (Scalar multiplication by an integer)''' [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) <math>0</math> နှင့် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်]] (inverse) <math>-x</math> တို့ ပါဝင်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] <math>X</math> အတွက် ကိန်းပြည့် (integer) <math>n \in \Z</math> ဖြင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math display="block"> nx := \begin{cases} 0 & \text{when } n = 0 \\ x + \cdots + x \quad (n \text{ summands}) & \text{when } n > 0 \\ (-x) + \cdots + (-x) \quad (|n| \text{ summands}) & \text{when } n < 0 \end{cases} </math> ဤသတ်မှတ်ချက်သည် [[အုပ်စုပိုင်း|ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုပိုင်း]] (cyclic subgroup) <math>\Z x</math> နှင့် <math>X</math> ကိုယ်တိုင်ကို ဘယ် <math>\Z</math>-မော်ဂျူး (left <math>\Z</math>-module) တစ်ခု ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် <math>m, n \in \Z</math> နှင့် <math>x \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>(m + n) x = m x + n x</math> နှင့် <math>- (n x) = (-n) x = n (-x)</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေသည်။ '''ကိန်းပြည့်များအပေါ် တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု (Homogeneity over the integers)''' အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> သည် <math>f(0) = 0</math> နှင့် <math>f(-x) = - f(x)</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များအပေါ် တစ်ပြေးညီ (homogeneous) ဖြစ်သည်။ <math display=block>f(n x) = n f(x) \quad \text{ for all } n \in \Z.</math> '''[[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] -''' <math>f(0) = f(0 + 0) = f(0) + f(0)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးသို့ <math>-f(0)</math> ကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် <math>f(0) = 0</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>x \in X</math> ဖြစ်ပါက <math>0 = f(0) = f(x + (-x)) = f(x) + f(-x)</math> ဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် <math>f(-x) = - f(x)</math> ဖြစ်လာသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤနေရာတွင် <math>(-1) f(x) := - f(x)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>n \in \N</math> သည် အပေါင်းကိန်း ဖြစ်ပါက သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (induction) အရ <math>f(n x) = n f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြသနိုင်သည်။ ထို့ပြင် <math>n f(x)</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်]] (additive inverse) သည် <math>n (-f(x))</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းအချက်က <math>f((-n) x) = f(n (-x)) = n f(-x) = n (- f(x)) = -(n f(x)) = (-n) f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ ဤရလဒ်သည် <math>n < 0</math> ဖြစ်သောအခါတွင်လည်း <math>f(n x) = n f(x)</math> မှန်ကန်ကြောင်း ပြသနေသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>f(x - y) = f(x) - f(y)</math> ဖြစ်လာသည်။ ဤနေရာတွင် <math>x - y := x + (-y)</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့ဖြစ်၍ အဘီလီယန်အုပ်စုများကြားရှိ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုတိုင်းသည် <math>\Z</math>-မော်ဂျူးများ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]အပေါ် တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု (Homogeneity over the rationals)''' <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့သည် [[ကိန်းစစ်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (real vector spaces) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (complex vector spaces) ကဲ့သို့သော ထပ်တူရပါသော <math>\Q</math>-မော်ဂျူးများ (unital <math>\Q</math>-modules) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers) အပေါ် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်သည်။ <math display=block>f(q x) = q f(x) \quad \text{ for all } q \in \Q \text{ and } x \in X.</math> '''သက်သေပြချက် -''' <math>x \in X</math> နှင့် <math>q = \frac{m}{n} \in \Q</math> ဖြစ်ပါစေ။ ဤနေရာတွင် <math>m, n \in \Z</math> ဖြစ်ပြီး <math>n > 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>y := \frac{1}{n} x</math> ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ <math>n y = n \left(\frac{1}{n} x\right) = \left(n \frac{1}{n}\right) x = (1) x = x</math> ဖြစ်သွားသည်။ ယင်းအချက်က <math>f(x) = f(n y) = n f(y) = n f\left(\frac{1}{n} x\right)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>\frac{1}{n}</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအားဖြင့် <math>f\left(\frac{1}{n} x\right) = \frac{1}{n} f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>f(q x) = f\left(\frac{m}{n} x\right) = m f\left(\frac{1}{n} x\right) = m\left(\frac{1}{n} f(x)\right) = q f(x)</math> ကို ရရှိသည်။ <math>\Q</math> အပေါ် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်သော်လည်း အပေါင်းအခြေခံ ဖန်ရှင် <math>f : \R \to \R</math> တစ်ခုသည် ကိန်းစစ်များအပေါ်တွင် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။ တိကျစွာဆိုရသော် <math>X = Y = \R</math> ဖြစ်သည့်အခါ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) ကို ယူဆချက်အဖြစ် ထားရှိပါက အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှုများသည် တည်ရှိနေကြသည်။ ယင်းပုံဖော်မှုများသည် <math>s_0 \in \R</math> အတွက် <math>f(x) = s_0 x</math> ပုံစံရှိသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] မဟုတ်ကြပေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I: Chapters 1–3 |series=Elements of Mathematics |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |date=1989 |mr=0979982 |zbl=0673.00001}} * {{Citation |last=Hogben |first=Leslie |title=Handbook of Linear Algebra |edition=2nd |publication-place=Boca Raton, FL |publisher=CRC Press |date=2013 |isbn=9781498785600}} * {{Citation |last1=Lyndon |first1=Roger C. |last2=Schupp |first2=Paul E. |title=Combinatorial Group Theory |series=Classics in Mathematics |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=2001 |isbn=978-3-540-41158-1 |mr=1812024 |zbl=0997.20037 |doi=10.1007/978-3-642-61896-3}} [[ကဏ္ဍ:အထူး_ဖန်ရှင်များ]] cpp2x4oeebpbho8v5eu9yj3kqtgwfbd 14 291616 1052996 2026-09-14T15:31:02Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:စာကြည့်တိုက်သိပ္ပံ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1052996 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:စာကြည့်တိုက်သိပ္ပံ]] m8iqq7k2p25u57zuuxju0h3e3m0cmok 0 291617 1052998 2026-09-14T15:34:49Z Dr Lotus Black 31011 [[ဟိုက်ဂရိုမီတာ]] စာမျက်နှာကို [[လေထု စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1052998 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လေထု စိုထိုင်းမှုတိုင်း ကိရိယာ]] 9fk5r22ehg3jb069v3hctqv16rl0v19 14 291618 1053001 2026-09-14T15:44:35Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသပညာ]] [[ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ် ပညာရပ်ခွဲများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053001 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသပညာ]] [[ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ် ပညာရပ်ခွဲများ]] 575gdqy527wz6uyt2bgk82kbraw2b6b 14 291619 1053002 2026-09-14T15:46:19Z Dr Lotus Black 31011 "{{commons category|Branches of thermodynamics}} [[ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး ကျင့်ဝတ်နည်းနာများအလိုက် ပညာရပ်နယ်ပယ်ခွဲများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053002 wikitext text/x-wiki {{commons category|Branches of thermodynamics}} [[ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး ကျင့်ဝတ်နည်းနာများအလိုက် ပညာရပ်နယ်ပယ်ခွဲများ]] 9lgyqfy6z02urp7vh9v0uu5gxpp5k2r 0 291620 1053010 2026-09-14T15:52:49Z Mkant00 135890 "'''အလိမ် (torsion)''' သည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) နှင့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တို့ရှိ သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မော်ဂျူး|မော်ဂျူးမ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053010 wikitext text/x-wiki '''အလိမ် (torsion)''' သည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) နှင့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တို့ရှိ သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ကို [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) နှင့် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားစေသည်။ ၎င်းသည် သုညစားကိန်း (zero divisor) သဘောတရားနှင့် နီးကပ်ဆက်စပ်နေသည်။ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>\mathbb{Z}</math> သည် သုညစားကိန်းများ ကင်းစင်သည့် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး <math>\mathbb{Z}/3\mathbb{Z}</math> တွင်မူ <math>3 \cdot \overline{2} = \overline{0}</math> [[ညီမျှခြင်း]]ကို ပြည့်စုံစေသည့် အကြွင်းအတန်းအစား (residue class) <math>\overline{2} = 2+3\mathbb{Z}</math> ပါဝင်သည်။ ဤအချက်က <math>3</math> ကို သုညစားကိန်းတစ်ခုကဲ့သို့ ပြုမူစေပြီး <math>\overline{2}</math> အား အလိမ်အစုဝင် (torsion element) တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) <math>G</math> တစ်ခုတွင် [[အစုဝင်]] <math>g</math> သည် အဆုံးရှိ အစဉ် (finite order) ရှိပါက ၎င်းကို အလိမ်အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အဆိုပါ အဆုံးရှိအစဉ်ရှိခြင်းဆိုသည်မှာ <math>g^n = e</math> ဟုဖြစ်စေမည့် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>n</math> တစ်ခု တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုပြီး <math>e</math> သည် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ဖြစ်သည်။ == အလုံးစုံ အလိမ် (Global torsion) == === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) === <math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring with identity) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ * <math>M</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း (torsion submodule) ကို <math>T(M)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းတွင် <math>R</math> ၏ သုညမဟုတ်သော စားကိန်း (non-zero divisor) တစ်ခုဖြင့် ချေဖျက် (annihilate) ခံရသည့် အစုဝင် <math>m \in M</math> အားလုံး ပါဝင်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော <math>m</math> ကို အလိမ်အစုဝင်တစ်ခုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ * အခြားတစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဒေသအလိုက်ဖြစ်စေခြင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (localization homomorphism) <math>M \to M \otimes_R Q</math> ၏ [[ကာနယ်]] (kernel) ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>Q</math> သည် <math>R</math> ၏ စုစုပေါင်း စားလဒ်ကွင်း (total quotient ring) ဖြစ်သည်။ * <math>M</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် သုညဖြစ်ပါက <math>M</math> သည် အလိမ်ကင်းစင် (torsion-free) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ * <math>M</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် <math>M</math> နှင့် ညီမျှပါက <math>M</math> သည် အလိမ် မော်ဂျူး (torsion module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>M</math> သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုတည်းဟူသော <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည် အဆုံးရှိအစဉ်ရှိသော အစုဝင်များဟူသည့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]]ဆိုင်ရာ သဘောတရားနှင့် သဘာဝကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် အလိမ် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (torsion subgroups) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကြသည်။ === ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ဥပမာများ (Properties and Examples) === * <math>M</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း <math>T(M)</math> အတွက် စားလဒ် (quotient) <math>M/T(M)</math> သည် အလိမ်ကင်းစင် ဖြစ်သည်။ * အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းအား ရယူခြင်းသည် ဘယ်တိကျသော [[ဖန်တာ]] (left-exact functor) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (module homomorphism) <math>f \colon M \to N</math> သည် <math>M</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းကို <math>N</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းအတွင်းသို့ ပုံဖော် (map) ပေးသည်။ * အဘီလီယန်မဟုတ်သော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (non-abelian groups) တွင် အလိမ်အစုဝင်များသည် [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ဖွဲ့စည်းလေ့မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) <math>\operatorname{SL}_2(\mathbb{Z})</math> တွင် အလိမ်အစုဝင်များဖြစ်ကြသော <math>\begin{pmatrix}0&1\\-1&0\end{pmatrix}</math> နှင့် <math>\begin{pmatrix}0&-1\\1&1\end{pmatrix}</math> တို့သည် အနန္တအစဉ် (infinite order) ရှိသော မြှောက်လဒ် (product) <math>\begin{pmatrix}1&1\\0&1\end{pmatrix}</math> ကို ထုတ်ပေးသည်။ အလားတူပင် အနန္တ ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စု (infinite dihedral group) <math>\langle x,y\mid x^2=y^2=1\rangle</math> ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းများ (generators) သည် အလိမ်အစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သော <math>xy</math> သည် အလိမ်အစုဝင် မဟုတ်ပေ။ * <math>R</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (free module) မဆိုသည် အလိမ်ကင်းစင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>R</math>-မော်ဂျူးအားလုံးသည် အလိမ်ကင်းစင် ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbb{Z} / n\mathbb{Z}</math> သည် အလိမ် <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သုညမဟုတ်သော စားကိန်းတစ်ခုပါဝင်သည့် <math>R</math> ၏ [[အိုင်ဒီးလ်]] (ideal) <math>J</math> တစ်ခုအတွက် <math>R/J</math> သည် အလိမ် မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> တစ်ခုရှိ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု]] (multiplicative group) <math>K^{\times}</math> ၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် <math>K</math> အတွင်းရှိ ယူနစ်ရင်းများ (roots of unity) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ * အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ (elliptic curves) နှင့် အဘီလီယန် အဖြေစုများ (abelian varieties) အတွင်းရှိ အလိမ်အစုဝင်များကို '''အလိမ်အမှတ်များ (torsion points)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Structural properties) === * အဘီလီယန် အလိမ် အုပ်စုတစ်ခုသည် အဆုံးရှိ (finite) မှသာလျှင် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စု (finitely generated group) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ရှိသည်။ * အဘီလီယန် အလိမ် အုပ်စုတိုင်းကို [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers) <math>p</math> အားလုံးအပေါ်ရှိ ၎င်း၏ <math>p</math>-ပရိုင်မရီ အုပ်စုပိုင်းများ (p-primary subgroups) ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) အဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ အဆိုပါ <math>p</math>-ပရိုင်မရီ အုပ်စုပိုင်းများသည် <math>p</math>-အုပ်စုများ (p-groups) ဖြစ်ကြသည်။ * အဘီလီယန် အလိမ် အုပ်စုများရှိ အစုဝင်များ၏ အစဉ်များသည် အကန့်အသတ်ရှိရန် (bounded) မလိုအပ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> ကို ကြည့်နိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့်ဆိုသော် အကန့်အသတ်ရှိသော အစုဝင်အစဉ်များသည် အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါဖြစ်ခြင်းကို မဖော်ပြပေ။ ဥပမာအားဖြင့် အစဉ် 2 ရှိသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများ (cyclic groups) ၏ [[အနန္တ]]ဖြစ်သော [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) ကို ကြည့်နိုင်သည်။ * အဘီလီယန်အုပ်စုတစ်ခုသည် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (group structure) နှင့် ကိုက်ညီသော အပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်း (total order) ကို လက်ခံရရှိမှသာလျှင် အလိမ်ကင်းစင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ရှိသည်။<ref>Bourbaki (2007), p. 172.</ref> * ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) တစ်ခုအပေါ်ရှိ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူးများအတွက် အလိမ်ကင်းစင်ဖြစ်ခြင်းသည် လွတ်လပ်သော မော်ဂျူးဖြစ်ခြင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။ * ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း (Dedekind domain) တစ်ခုအပေါ်ရှိ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူးများအတွက် အလိမ်ကင်းစင်ဖြစ်ခြင်းသည် ပရိုဂျက်တစ် (projective) ဖြစ်ခြင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။ * တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး မော်ဂျူးများ (flat modules) သည် အလိမ်ကင်းစင် ဖြစ်ကြသည်။<ref>Eisenbud (1995).</ref> ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်းများအပေါ်တွင် တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေးသော နှင့် အလိမ်ကင်းစင် ဟူသည့် သဘောတရားများသည် ထပ်တူကျကြသည်။<ref>Liu (2006).</ref> == ကွင်းအစုဝင်တစ်ခုအပေါ် မူတည်သော အလိမ် (Torsion with respect to a ring element) == === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) === <math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကွင်းအစုဝင် <math>a\in R</math> တစ်ခုအတွက် <math>M</math> ၏ <math>a</math>-'''အလိမ်''' ကို <math>{}_aM</math> အဖြစ်လည်း သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းသည် အောက်ပါ မော်ဂျူးပိုင်းဖြစ်သည်။ : <math>M[a]=\{m\in M\mid am=0\}\cong \mathrm{Hom}_R(R/aR,M)</math> <math>a^\infty</math>-အလိမ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ : <math>M[a^\infty]=\bigcup_{n\geq1}M[a^n]=\{m\in M\mid\exists n\colon a^nm=0\}=\ker(M\to M\otimes R_a)</math> === ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) === * <math>M[a]</math> သည် သဘာဝအားဖြင့် <math>R/aR</math>-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * [[ဖန်တာ]] (functor) <math>M\mapsto M[a]</math> သည် ဘယ်တိကျသော (left-exact) ဖြစ်သည်။ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ၏ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) <math>0\to M'\to M\to M''\to 0</math> တစ်ခုအတွက် မြွေ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (snake lemma) သည် အောက်ပါ တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ထုတ်ပေးသည်။ :: <math>0\to M'[a]\to M[a]\to M''[a]\to M'/aM'\to M/aM\to M''/aM''\to 0</math> * <math>M</math> ၏ အလုံးစုံ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် သုညမဟုတ်သော စားကိန်းများ <math>a\in R</math> အားလုံးအတွက် <math>M[a]</math> များ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ဖြစ်သည်။ * ကွင်းအစုဝင်များဖြစ်သော <math>a,b</math> တို့အတွက် <math>b\cdot M[ab]=(bM)[a]\subseteq M[a]</math> ဖြစ်သည်။ * [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] <math>M</math> နှင့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> တစ်ခုအတွက် <math>M[p^\infty]</math> သည် <math>M</math> ရှိ အလိမ်၏ <math>p</math>-ပရိုင်မရီ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ === တိတ် မော်ဂျူး (Tate module) === အဘီလီယန်အုပ်စု <math>M</math> နှင့် သုဒ္ဓကိန်း <math>\ell</math> တစ်ခုအတွက် <math>\ell</math>-အခြေခံကိန်း တိတ် မော်ဂျူး (<math>\ell</math>-adic Tate module) <math>T_\ell(M)</math> သည် ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ် (inverse limit) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကူးပြောင်းမှု ပုံဖော်မှုများ (transition maps) ကို <math>\ell</math> ဖြင့် [[မြှောက်ခြင်း]]အားဖြင့် ပေးထားသည်။ : <math>T_\ell(M)=\varprojlim_n M[\ell^n]</math> ၎င်းသည် [[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်းပြည့်များ]] (p-adic integers) ပါဝင်သော <math>\mathbb{Z}_\ell</math>-[[မော်ဂျူး]]တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ <math>V_\ell(M)=T_\ell(M)\otimes_{\mathbb{Z}_\ell}\mathbb{Q}_\ell</math> သို့ ကူးပြောင်းခြင်းသည် ဝိသေသတန်ဖိုး (characteristic) 0 ရှိသော [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခုကို ထုတ်ပေးသည်။ ဝိသေသတန်ဖိုး<math>\neq \ell</math> ရှိပြီး အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ် မဟုတ်သည့် (non-algebraically closed field) ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေး <math>E</math> တစ်ခုအတွက် အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ပုံ ပုံစံကို ရရှိရန် အလိမ်အမှတ်များကို ခွဲထုတ်၍ရသော အပိတ် (separable closure) <math>K^{\mathrm{sep}}</math> အပေါ်တွင် ရယူရမည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>M[\ell^n] = E(K^{\mathrm{sep}})[\ell^n]</math> ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် တိတ် မော်ဂျူး <math>T_\ell(E)</math> သည် <math>\mathbb{Z}_\ell^2</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပကတိ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (absolute Galois group) <math>\operatorname{Gal}(K^{\mathrm{sep}}/K)</math> ၏ သဘာဝကျသော သက်ရောက်ချက် (natural action) တစ်ခုကို သယ်ဆောင်ထားသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု]] <math>\mathbb{G}_\mathrm{m}</math> အတွက် ခွဲထုတ်၍ရသော အပိတ်အပေါ် တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် အလားတူပင် အဆင့် (rank) 1 ရှိသော တိတ် မော်ဂျူးတစ်ခုကို ထုတ်ပေးပြီး ၎င်းကို <math>\mathbb{Z}_\ell(1)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထို့ပြင် ဂယ်လ်ဝါ သက်ရောက်ချက်ကို ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် စရိုက်လက္ခဏာ ဖန်ရှင် (cyclotomic character) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူးများအတွက် မော်ဂျူး <math>M</math> တစ်ခု၏ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်းသည် <math>\operatorname{Tor}_1(\mathbb{Q}/\mathbb{Z}, M)</math> နှင့် ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (canonically isomorphic) ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ Tor [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (Tor functors) သည် အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း သဘောတရား၏ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ]] ယေဘုယျပြုထားခြင်း (homological generalization) တစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |author-link=Nicolas Bourbaki |series=Éléments de mathématique |title=Algèbre |at=Chapter 2 |isbn=3-540-33849-7 |publication-place=Berlin |publisher=Springer Science+Business Media |date=2007}} * {{Citation |last=Eisenbud |first=David |author-link=David Eisenbud |title=Commutative Algebra with a View Toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94269-6 |mr=1322960 |zbl=0819.13001 |doi=10.1007/978-1-4612-5350-1}} * {{Citation |last=Liu |first=Qing |title=Algebraic Geometry and Arithmetic Curves |series=Oxford Graduate Texts in Mathematics |volume=6 |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=2006 |isbn=0-19-920249-4 |zbl=0996.14005}} [[Category:အက္ခရာသင်္ချာ]] k45af4azdj6mjlixgrtn9ybt2q4a1pt 14 291621 1053012 2026-09-14T15:57:12Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|3D imaging}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ အမြင်အာရုံ]] [[ကဏ္ဍ:ပုံရိပ်သခြင်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053012 wikitext text/x-wiki {{Commons category|3D imaging}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ အမြင်အာရုံ]] [[ကဏ္ဍ:ပုံရိပ်သခြင်း]] na4sdg9qmiyg2i03cgh1e9pex7f65rl 14 291622 1053015 2026-09-14T16:06:10Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် တီထွင်မှုများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053015 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် တီထွင်မှုများ]] 67gjwv0njam4ukky4tmtd90gqmk6v0d 14 291623 1053016 2026-09-14T16:07:15Z Dr Lotus Black 31011 "{{container}} [[ကဏ္ဍ:တီထွင်မှုများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053016 wikitext text/x-wiki {{container}} [[ကဏ္ဍ:တီထွင်မှုများ]] is19scu4n8ja9pmcwkghnzu2zrdhay9 0 291624 1053017 2026-09-14T16:08:17Z ~2026-49576-68 148159 Created the page although it needs more content. Some here doesn't have that many content. အကြောင်းအရာပိုလိုအပ်သော်လည်း စာမျက်နှာကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ အချို့သော ဤနေရာတွင် စာမျက်နှာမရှိ၍ အနီရောင် လင့်ခ်ကို ပြသည် ။ 1053017 wikitext text/x-wiki အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် အမေရိကန်တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် 50 လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 20 ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref> m7q3qi367dszvsqe9hv2jjzm08vh6ew 1053020 1053017 2026-09-14T16:12:41Z ~2026-49576-68 148159 Sources 1053020 wikitext text/x-wiki အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် အမေရိကန်တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် 50 လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 20 ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref><ref name="Engel 2017" /><ref name="bbc" /> tluxpqdkwbtrs5i1o5ho3ba7jpgvmje 1053022 1053020 2026-09-14T16:13:39Z ~2026-49576-68 148159 Incredibly broken. Fixing in next edit 1053022 wikitext text/x-wiki အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် အမေရိကန်တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် 50 လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 20 ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref><ref name="Engel 2017" /><ref name="bbc" /> <references group="https://en.wikipedia.org/wiki/American_English#cite_note-14" /> cb5uudpzmgg79xh6a4ccsaxcw439cst 1053023 1053022 2026-09-14T16:14:11Z ~2026-49576-68 148159 1053023 wikitext text/x-wiki အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် အမေရိကန်တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် 50 လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 20 ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref><ref name="Engel 2017" /><ref name="bbc" /> tluxpqdkwbtrs5i1o5ho3ba7jpgvmje 1053025 1053023 2026-09-14T16:14:53Z ~2026-49576-68 148159 Fix sources 1053025 wikitext text/x-wiki အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် အမေရိကန်တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် 50 လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 20 ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref> m7q3qi367dszvsqe9hv2jjzm08vh6ew 1053047 1053025 2026-09-14T17:14:26Z Dr Lotus Black 31011 1053047 wikitext text/x-wiki '''အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်'''၊ တစ်ခါတစ်ရံ United States English သို့မဟုတ် U.S. English ဟုခေါ်သော၊ အင်္ဂလိပ်သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် ၅၀ လုံး၊ ကိုလံဘီယာခရိုင်နှင့် Puerto Rico မှလွဲ၍ US နယ်မြေအားလုံးတွင် အစိုးရ၊ ပညာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် အသုံးပြုသည့် ဘုံဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သြဇာအရှိဆုံး အင်္ဂလိပ်ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-09-13 |title=American English |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_English&oldid=1374617588 |language=en}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်]] {{Stub}} jtkf7ac5z5d4lkocq9d8bph6pwrilv5 2 291625 1053019 2026-09-14T16:11:14Z ~2026-49576-68 148159 "မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော် wiki မှာ!!!" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053019 wikitext text/x-wiki မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော် wiki မှာ!!! mmhsksdtbkaiy3isp2iqmuol5dxia6e 14 291626 1053024 2026-09-14T16:14:37Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons category|Biometrics}} [[ကဏ္ဍ:စောင့်ကြည့် ထောက်လှမ်းခြင်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053024 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|Biometrics}} [[ကဏ္ဍ:စောင့်ကြည့် ထောက်လှမ်းခြင်း]] fmozphbp23t5j27m6hxi4qu621ye5vy 14 291627 1053026 2026-09-14T16:16:40Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commonscat|Surveillance}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသား လုံခြုံရေး]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053026 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Surveillance}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသား လုံခြုံရေး]] h2b0203rf8e0flhq6y5399ud651qjh9 3 291628 1053027 2026-09-14T16:16:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053027 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-49576-68 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၆၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hup59x9vt4k0aqbhh271nvcfq4cdbin 14 291629 1053031 2026-09-14T16:40:44Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons category|International System of Units}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053031 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|International System of Units}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများ]] nk0ivrc45w56rczlycz0gp8arly8j72 0 291630 1053035 2026-09-14T16:44:07Z Dr Lotus Black 31011 [[မေ့ဆေးထုံဆေး]] စာမျက်နှာကို [[ထုံဆေး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးအများဆုံး 1053035 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ထုံဆေး]] 0dj8eqkjftc1uk86txvjwmbd5x7u02p 1 291631 1053037 2026-09-14T16:44:07Z Dr Lotus Black 31011 [[ဆွေးနွေးချက်:မေ့ဆေးထုံဆေး]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ထုံဆေး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးအများဆုံး 1053037 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ထုံဆေး]] ofkqygoh7qs3bl0hdsxwe238xhmxka2 14 291632 1053040 2026-09-14T16:50:28Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons cat|Anesthetics}} {{Cat main|ထုံဆေး}} [[ကဏ္ဍ:ခွဲစိတ်ပညာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053040 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Anesthetics}} {{Cat main|ထုံဆေး}} [[ကဏ္ဍ:ခွဲစိတ်ပညာ]] l8syh74h77jd8hrdyq56ipa44kay2e8 0 291633 1053041 2026-09-14T16:51:29Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ထုံဆေး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053041 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ထုံဆေး]] 361h1jpeekkrdihxqw38zmjtt0uv3do 0 291634 1053043 2026-09-14T16:58:52Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကိန်းသီအိုရီ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053043 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကိန်းသီအိုရီ]] s660vsbxmtmt0nxi6xu7wvfra5gejij 14 291635 1053048 2026-09-14T17:17:11Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053048 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] sccdmyev7xjzq6wg8ye1xs6wlwxisdo 10 291636 1053050 2026-09-14T17:22:22Z Dr Lotus Black 31011 "<includeonly>{{#ifeq:{{lc:{{{1|x}}}}}|{{uc:{{{1|y}}}}}|[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn={{#ifeq:{{lc:{{{1|x}}}}}|{{uc:{{{1|y}}}}}|{{{1}}}|}}&title={{{2|}}} {{{1|(error 1)}}}] | {{{1|}}}}} {{{2|}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053050 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{lc:{{{1|x}}}}}|{{uc:{{{1|y}}}}}|[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn={{#ifeq:{{lc:{{{1|x}}}}}|{{uc:{{{1|y}}}}}|{{{1}}}|}}&title={{{2|}}} {{{1|(error 1)}}}] | {{{1|}}}}} {{{2|}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> oir8a06sufpgg128u0ezfe36i2msjck 10 291637 1053051 2026-09-14T17:23:01Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:CAS Registry Number]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053051 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:CAS Registry Number]] arusobvtfpg8ux793by0zmoy255mcfw 14 291638 1053056 2026-09-14T18:01:58Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Adolescence}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:လူငယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကလေးဘဝ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053056 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Adolescence}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:လူငယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကလေးဘဝ]] cuhvo00sk76vjlvxm9vtna6pv3g2otz 0 291639 1053058 2026-09-14T18:03:15Z Dr Lotus Black 31011 [[အရွယ်ရောက်ချိန်]] စာမျက်နှာကို [[အရွယ်ရောက်ခြင်း]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053058 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အရွယ်ရောက်ခြင်း]] p1cx7rsl1cq844qdh35qb9hm2nm321n 14 291640 1053062 2026-09-14T18:15:48Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons cat|Octopoda}} {{Cat main|ရေဘဝဲ}} [[ကဏ္ဍ:ကိရိယာအသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053062 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Octopoda}} {{Cat main|ရေဘဝဲ}} [[ကဏ္ဍ:ကိရိယာအသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များ]] t5djvwdc4fzfrtpduu46y7tfk3spv6r 14 291641 1053066 2026-09-14T18:28:37Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main|:en:Senescence}} {{Commons|Senescence}} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်]] [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053066 wikitext text/x-wiki {{Cat main|:en:Senescence}} {{Commons|Senescence}} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်]] [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များ]] fvwqp91he96lezko8qyzff3jj0tvmow 0 291642 1053068 2026-09-14T18:33:22Z Dr Lotus Black 31011 [[အတွင်းထုတ် ဂလင်းအဖွဲ့]] စာမျက်နှာကို [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053068 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အင်ဒိုခရိုင်းစနစ်]] pq1l5d20zdlenc1f6z6pst3dcm1zbju 0 291643 1053072 2026-09-14T18:39:57Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မျိုးရိုးဗီဇပညာ မိတ်ဆက်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053072 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မျိုးရိုးဗီဇပညာ မိတ်ဆက်]] 3fyzpp4fa812c3kwtq4ru8ivx91zckc 3 291644 1053073 2026-09-14T19:17:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053073 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-49930-47 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၁၇၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) n4ixxq3eta9lc8mqi0qmqck7gto5878 0 291645 1053074 2026-09-14T20:25:45Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ|သင်္ချာ]] (mathematics) ၌ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''အပိုင်း (section)''' ဟူသည် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု၏ ပြောင်းပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053074 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]] (mathematics) ၌ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''အပိုင်း (section)''' ဟူသည် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ညာပြောင်းပြန်]] (right inverse) ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) '''ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction)''' ဟူသည် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ဘယ်ပြောင်းပြန်]] (left inverse) ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် <math>f: X\to Y</math> နှင့် <math>g: Y\to X</math> ဟူသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) <math>f \circ g: Y\to Y</math> သည် <math>Y</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>g</math> ကို <math>f</math> ၏ အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>f</math> ကိုမူ <math>g</math> ၏ ရုပ်သိမ်းခြင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်<ref>Mac Lane (1998, p. 19)</ref>။ အပိုင်းတိုင်းသည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) ဖြစ်သည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ဘယ်ပြောင်းပြန်ရှိသော မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellative) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ရုပ်သိမ်းခြင်းတိုင်းသည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) ဖြစ်သည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ညာပြောင်းပြန်ရှိသော မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellative) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>Y</math> မှ <math>X</math> သို့ အပိုင်းတစ်ခု တည်ရှိပါက <math>Y</math> အား <math>X</math> ၏ '''ရုပ်သိမ်းခံအရာဝတ္ထု (retract)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် အပိုင်းများကို '''ခွဲထွက် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ (split monomorphisms)''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး ရုပ်သိမ်းခြင်းများကို '''ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (split epimorphisms)''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုတွင် <math>f: X\to Y</math> သည် ခွဲထွက် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် <math>g: Y\to X</math> ပါရှိသော ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>X</math> သည် <math>Y</math> နှင့် <math>f</math> ၏ [[ကာနယ်|ကာနယ်]] (kernel) တို့၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်|တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == * [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်သော အပိုင်းတစ်ခုသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်သော ရုပ်သိမ်းခြင်းတစ်ခုသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) တွင် ဗလာမဟုတ်သော အရင်းအမြစ်စု (non-empty domain) ပါရှိသည့် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]တိုင်းသည် အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (injective function) ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်]]တိုင်းသည် ရုပ်သိမ်းခြင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အပီမော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (surjective function) ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံးဖော်ပြချက်သည် [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို|ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဗက်တာရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Vector_Spaces)|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of vector spaces) တွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းနှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ခွဲထွက်သည်။ ဤအချက်သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) ကို အခြေအစု (basis) တစ်ခုပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏တန်ဖိုးများကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ (uniquely) သတ်မှတ်နိုင်သည်ဟူသော အချက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) တွင် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်]] (integer) တိုင်းကို ၎င်း၏ မော်ဂျူလို 2 အကြွင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် အပီမော်ဖစ်ဇင် <math>\mathbb{Z} \to \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</math> သည် ခွဲထွက်ခြင်းမရှိပေ။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် <math>\mathbb{Z}/2\mathbb{Z} \to \mathbb{Z}</math> ဟူသော တစ်ခုတည်းသော မော်ဖစ်ဇင်မှာ သုည ပုံဖော်မှု (zero map) သာလျှင်ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာပင် <math>\mathbb{Z}/4\mathbb{Z} \to \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</math> ဟူသော အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မော်ဖစ်ဇင် (non-trivial morphism) တစ်ခု တည်ရှိနေသော်လည်း သဘာဝ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (natural monomorphism) <math>\mathbb{Z}/2\mathbb{Z} \to \mathbb{Z}/4\mathbb{Z}</math> သည် ခွဲထွက်ခြင်းမရှိပေ။ အပိုင်းတစ်ခု၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သဘောတရား (categorical concept) သည် [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) တွင် အရေးကြီးသည်။ ၎င်းသည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) ရှိ [[ဖိုက်ဘာအစည်း|ဖိုက်ဘာအစည်း]] (fiber bundle) တစ်ခု၏ အပိုင်းဟူသော သဘောတရားနှင့်လည်း နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ထိုနောက်ဆုံးကိစ္စတွင် ဖိုက်ဘာအစည်းတစ်ခု၏ အပိုင်းဟူသည် ထိုဖိုက်ဘာအစည်း၏ အစည်း ပရိုဂျက်ရှင်း ပုံဖော်မှု (bundle projection map) ၏ အပိုင်းတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ စားလဒ် ပုံဖော်မှု (quotient map) <math>\pi\colon X \to \bar X</math> ပါရှိသော စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>\bar X</math> တစ်ခုကို ပေးထားပါက <math>\pi</math> ၏ အပိုင်းတစ်ခုကို ထရန်စဗာဆယ် (transversal) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |author-link=Saunders Mac Lane |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=0-387-98403-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] bsabqiv2yqna62zvjxu3gil1anfd4hx 0 291646 1053075 2026-09-14T20:44:10Z Mkant00 135890 "[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (homeomorphism) ဆိုသည်မှာ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ကြားရှိ ဘ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053075 wikitext text/x-wiki [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (homeomorphism) ဆိုသည်မှာ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) ကြားရှိ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (bijective) နှင့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (continuous function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းဖန်ရှင်တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (inverse function) တစ်ခု ရှိသည်။ ဤဝေါဟာရသည် ဂရိဘာသာစကား၏ ဆင်တူသော ပုံသဏ္ဌာန် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် စကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အွန်ရီ ပွန်ကာရေး က အမည်ပေးခဲ့သည်။<ref>Poincaré (1895); Poincaré (2010).</ref><ref>Gamelin & Greene (1999), p. 67.</ref> ၎င်းကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (topological isomorphism) သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် (bicontinuous function) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of topological spaces) ရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ပေးထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (topological properties) အားလုံးကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ပုံဖော်မှုများ (mappings) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ရှိနေသော ရပ်ဝန်းနှစ်ခုကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ၎င်းရပ်ဝန်းနှစ်ခုသည် ထပ်တူညီကြသည်။ အလွတ်သဘောအားဖြင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ဆွဲဆန့်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွေးခြင်း ကဲ့သို့သော [[ဂျီဩမေတြီ]] အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဆက်မပြတ် ပုံပျက်သွားခြင်း (continuous deformation) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် စတုရန်းတစ်ခုနှင့် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသော်လည်း စက်လုံးမျက်နှာပြင် (sphere) နှင့် မုန့်လက်ကောက် (torus) တို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်ကြပေ။ ဤဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (geometric intuition) တွင် တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များ ရှိသည်။ မျဉ်းပိုင်း (line segment) တစ်ခုကို အမှတ်တစ်ခုအဖြစ် ပုံပျက်သွားစေခြင်းသည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် မဟုတ်ပေ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းနှစ်ခု]]ကြားရှိ [[ဖန်ရှင်]] <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုသည် အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းဖန်ရှင်ကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် ဟု သတ်မှတ်သည်။ * <math>f</math> သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဖြစ်ရမည်။ * <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] ဖြစ်ရမည်။ * ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် <math>f^{-1}</math> သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် ဖြစ်ရမည်။ <math>f</math> သည် အဖွင့် ပုံဖော်မှု (open mapping) တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့သော ဖန်ရှင်တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်တည်မှုသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအပေါ်၌ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် အတန်းအစားများ (homeomorphism classes) ဟုခေါ်သော ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ <math>f^{-1}</math> အဆက်မပြတ်ဖြစ်ရမည် ဟူသော တတိယမြောက် လိုအပ်ချက်မှာ မရှိမဖြစ် အရေးပါသည်။ <math>f(\varphi) = (\cos\varphi,\sin\varphi)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင် <math>f : [0,2\pi) \to S^1</math> ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဤတွင် <math>S^1</math> သည် <math>\R^2</math> အတွင်းရှိ ယူနစ်စက်ဝိုင်း (unit circle) ဖြစ်သည်။ ဤဖန်ရှင်သည် ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော်လည်း ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ <math>S^1</math> သည် ကျစ်လျစ်သော (compact) ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး <math>[0,2\pi)</math> သည် ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>f^{-1}</math> သည် အမှတ် <math>(1,0)</math> တွင် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော]] (discontinuous) ဖန်ရှင် ဖြစ်နေသည်။ <math>f^{-1}</math> သည် <math>(1,0)</math> ကို <math>0</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော်လည်း <math>x</math>-ဝင်ရိုး၏ အောက်ဘက် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) အဖြစ်ရှိနေသည့် စက်ဝိုင်းပေါ်ရှိ အမှတ်များသည် <math>2\pi</math> အနီးရှိ တန်ဖိုးများသို့ ပုံဖော်ခံရသည်။ ယင်းတန်ဖိုးများသည် <math>0</math> ၏ လုံလောက်စွာ သေးငယ်သော မည်သည့် ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) ၏ အပြင်ဘက်သို့မဆို အပြည့်အဝ ရောက်ရှိသွားသည်။<ref>Väisälä (1999), p. 63.</ref> [[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]]ရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် နှစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) သည်လည်း ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်ပင် ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် <math>X \to X</math> များအားလုံး၏ အစုသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်းကို <math>X</math> ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု (homeomorphism group) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအုပ်စုကို ကျစ်လျစ် အဖွင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (compact-open topology) ကဲ့သို့သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ယင်းသို့ပြုလုပ်ခြင်းက တိကျသော ယူဆချက်များ (assumptions) အောက်တွင် ၎င်းကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အုပ်စု]] (topological group) တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။<ref>Dijkstra (2005), pp. 910–912.</ref> == ဥပမာများ (Examples) == * အဖွင့် အပိုင်းအခြား (open interval) <math>(a,b)</math> သည် မည်သည့် <math>a < b</math> အတွက်မဆို [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) <math>\R</math> နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ နှစ်ဖက်စလုံး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုကို <math>f(x) = \frac{1}{a-x} + \frac{1}{b-x}</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။ အခြား မှန်ကန်သော ပုံဖော်မှုများတွင် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) ပြုလုပ်ထားသော သို့မဟုတ် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) ပြုလုပ်ထားသော <math>\tan</math> ဖန်ရှင်များ သို့မဟုတ် <math>\operatorname{artanh}</math> ဖန်ရှင်များ ပါဝင်သည်။ * မူလနေရာ (origin) တွင် ဗဟိုပြုထားသော အပိတ် ယူနစ် အပိတ်ပြား (closed unit disk) <math>D^2</math> နှင့် <math>\R^2</math> အတွင်းရှိ စတုရန်း <math>[-1,1]^2</math> တို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်]] (polar coordinates) စနစ်၌ စတုရန်းမှ အပိတ်ပြားသို့ နှစ်ဖက်စလုံး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုတစ်ခုမှာ <math>(\rho, \theta) \mapsto \left( \frac{\rho}{ \max(|\cos \theta|, |\sin \theta|)}, \theta\right)</math> ဖြစ်သည်။ * [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]]၏ [[ဖန်ရှင်#ဂရပ်များ_(Graphs)|ဂရပ်]] (graph of a continuous function) သည် ထိုဖန်ရှင်၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ * မျဉ်းကွေးတစ်ခု၏ အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြခြင်း (parametrization) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်း (topological embedding) ဖြစ်ရန်မှာ ၎င်းဖော်ပြခြင်း၏ အရင်းအမြစ်စုနှင့် မျဉ်းကွေးတို့ကြားရှိ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်သည်။ * [[မန်နီဖိုး]] (manifold) တစ်ခု၏ မြေပုံချပ် (chart) သည် မန်နီဖိုး၏ [[အစုပိုင်း|အဖွင့်စုပိုင်း]] (open subset) တစ်ခုနှင့် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) ၏ အဖွင့်စုပိုင်း တစ်ခုတို့ ကြားရှိ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ * ရပ်လုံးကြွပုံဖော်ပရိုဂျက်ရှင်း (stereographic projection) သည် အမှတ်တစ်မှတ်တည်းကို ဖယ်ရှားထားသည့် <math>\R^3</math> အတွင်းရှိ ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် (unit sphere) နှင့် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ပြင်ညီ (2-dimensional plane) <math>\R^2</math> တို့ ကြားရှိ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ * အကယ်၍ <math>G</math> သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အုပ်စု]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း ပုံဖော်မှု (inversion map) <math>x \mapsto x^{-1}</math> သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို ဘယ်ဘက်မှ ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း <math>y \mapsto xy</math> နှင့် ညာဘက်မှ ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း <math>y \mapsto yx</math> အပြင် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အတွင်း အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (inner automorphism) <math>y \mapsto xyx^{-1}</math> တို့သည်လည်း ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ === ချေပဥပမာများ (Counter-examples) === * <math>m \neq n</math> အတွက် <math>\R^m</math> နှင့် <math>\R^n</math> တို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်ကြပေ။ ဤသည်မှာ အရင်းအမြစ်စု၏ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရမ် (domain invariance theorem) မှ အတည်ပြုပေးထားသည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သင်္ချာရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * ယူကလစ် ကိန်းစစ်မျဉ်း (Euclidean real line) <math>\R</math> သည် <math>\R^2</math> ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) တစ်ခုအနေဖြင့် ယူနစ်စက်ဝိုင်း <math>S^1</math> နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်ပေ။ ယူနစ်စက်ဝိုင်းသည် ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်းဖြစ်သော်လည်း ကိန်းစစ်မျဉ်းမှာမူ ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်း မဟုတ်ပေ။ * အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော (one-dimensional) အပိုင်းအခြားများဖြစ်သည့် <math>[0,1]</math> နှင့် <math>(0,1)</math> တို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်ကြပေ။ အကြောင်းမှာ <math>[0,1]</math> သည် ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး <math>(0,1)</math> သည် ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == * ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော ရပ်ဝန်းနှစ်ခုသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ထပ်တူကျကြသည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့အနက် တစ်ခုသည် ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်း၊ ဆက်စပ်နေသော (connected) ရပ်ဝန်း သို့မဟုတ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Hausdorff) ရပ်ဝန်း ဖြစ်ပါက အခြားတစ်ခုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဟိုမိုတိုပီ အုပ်စုများ (homotopy groups) နှင့် ဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများ (homology groups) သည်လည်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ကြမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤအချက်သည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ဂုဏ်သတ္တိများအတွက် အကျုံးမဝင်ပေ။ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces) နှစ်ခုအနက် တစ်ခုသည် ပြည့်စုံသော (complete) ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ မပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် ၎င်းတို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေနိုင်သည်။ * ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုသည် အဖွင့် ပုံဖော်မှုတစ်ခုနှင့် အပိတ် ပုံဖော်မှု (closed mapping) တစ်ခုတို့ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းသည် အဖွင့်စုများ (open sets) ကို အဖွင့်စုများသို့လည်းကောင်း၊ အပိတ်စုများ (closed sets) ကို အပိတ်စုများသို့လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။ * <math>S^1</math> ၏ မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တိုင်းကို အပိတ်ပြားကြီးတစ်ခုလုံး <math>D^2</math> ၏ မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်လာစေရန် တိုးချဲ့နိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အလက်ဇန္ဒား၏ လှည့်ကွက် (Alexander's trick) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Dijkstra |first=Jan J. |date=1 December 2005 |title=On Homeomorphism Groups and the Compact-Open Topology |journal=The American Mathematical Monthly |volume=112 |issue=10 |pages=910–912 |doi=10.2307/30037630 |jstor=30037630 |url=http://www.cs.vu.nl/~dijkstra/research/papers/2005compactopen.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916112245/http://www.cs.vu.nl/~dijkstra/research/papers/2005compactopen.pdf |archive-date=16 September 2016}} * {{Citation |last1=Gamelin |first1=T. W. |author-link1=Theodore Gamelin |last2=Greene |first2=R. E. |author-link2=Robert Everist Greene |date=1999 |title=Introduction to Topology |edition=2nd |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-40680-0 |url=https://books.google.com/books?id=thAHAGyV2MQC}} * {{Citation |last=Poincaré |first=Henri |author-link=Henri Poincaré |date=1895 |title=Analysis situs |journal=Journal de l'École polytechnique |series=2e Série |volume=1 |pages=1–121 |publication-place=Paris |publisher=Gauthier-Villars |jfm=26.0541.07 |oclc=715734142 |url=http://serge.mehl.free.fr/anx/ana_situs.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611022329/http://serge.mehl.free.fr/anx/ana_situs.html |archive-date=11 June 2016}} * {{Citation |last=Poincaré |first=Henri |date=2010 |title=Papers on Topology: Analysis Situs and Its Five Supplements |translator-first=John |translator-last=Stillwell |publication-place=Providence |publisher=American Mathematical Society |isbn=978-0-8218-5234-7 |doi=10.1090/hmath/037 |mr=2723194 |zbl=1204.55002}} * {{Citation |last=Väisälä |first=Jussi |date=1999 |title=Topologia I |publication-place=Helsinki |publisher=Limes ry |isbn=951-745-184-9}} [[Category:မော်ဖစ်ဇင်]] [[Category:တိုပေါ်လော်ဂျီ]] 9dc72v7k166ik8kxksz19idmkkjkyt9 0 291647 1053076 2026-09-14T21:01:25Z Mkant00 135890 "သင်္ချာပညာတွင် '''ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်''' (diffeomorphism) သည် မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053076 wikitext text/x-wiki သင်္ချာပညာတွင် '''ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်''' (diffeomorphism) သည် [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုး]] (differentiable manifold) များ၏ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုးတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (invertible function) တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ဖန်ရှင်နှင့် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန် (inverse) နှစ်ခုစလုံးသည် [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (continuously differentiable) ဂုဏ်သတ္တိများရှိကြသည်။ [[File:Diffeomorphism of a square.svg|right|thumb|စတုရန်းတစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်အရ ပြောင်းလဲသွားသော စတုရန်းပေါ်ရှိ ထောင့်မှန်စတုဂံ ဂရစ်ကွက်[[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]]]] == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == ပေးထားသော [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုး]]နှစ်ခု <math>M</math> နှင့် <math>N</math> တို့အတွက် အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ပုံဖော်မှု (map) <math>f \colon M \rightarrow N</math> သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပြောင်းပြန် <math>f^{-1} \colon N \rightarrow M</math> သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ၎င်းအား '''ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်'''အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အဆိုပါ ဖန်ရှင်များသည် <math>r</math> ကြိမ် အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပါက <math>f</math> ကို <math>C^r</math> ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ <math>M</math> မှ <math>N</math> သို့ ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက မန်နီဖိုးနှစ်ခုဖြစ်သော <math>M</math> နှင့် <math>N</math> တို့ကို '''ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော''' (diffeomorphic) မန်နီဖိုးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ၎င်းကို များသောအားဖြင့် <math>M \simeq N</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ <math>C^1</math> ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် ရိုးရှင်းစွာပင် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>C^0</math> ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homeomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == မန်နီဖိုးများ၏ အစုပိုင်းများဆိုင်ရာ ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Diffeomorphisms of subsets of manifolds) == ပေးထားသော [[မန်နီဖိုး]] <math>M</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>X</math> နှင့် မန်နီဖိုး <math>N</math> ၏ အစုပိုင်း <math>Y</math> တို့အတွက် <math>X</math> အတွင်းရှိ <math>p</math> အားလုံး၌ <math>p</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) <math>U\subset M</math> နှင့် ချောမွေ့သော တိုးချဲ့ချက် (smooth extension) <math>g:U\to N</math> တို့သည် ကန့်သတ်ချက်များ (restrictions) <math>g|_{U \cap X} = f|_{U \cap X}</math> ကိုက်ညီမှုရှိအောင် တည်ရှိပါက [[ဖန်ရှင်]] <math>f:X\to Y</math> ကို ချောမွေ့သော (smooth) ဖန်ရှင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (bijective)၊ ချောမွေ့သော ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး ၎င်း၏ပြောင်းပြန်သည်လည်း ချောမွေ့ပါက ၎င်းသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဒေသအလိုက် ဖော်ပြချက် (Local description) == ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ပုံဖော်မှုတစ်ခုသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်ခြင်း ရှိမရှိ စမ်းသပ်ခြင်းကို ဟာဒါမတ်-ကာချိုပိုလီ သီအိုရမ် (Hadamard-Caccioppoli theorem) အရ ဒေသအလိုက် (locally) ပြုလုပ်နိုင်သည်။<ref>Krantz & Parks (2013), Theorem 6.2.4.</ref> အကယ်၍ <math>V</math> သည် ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော (simply connected) ဂုဏ်သတ္တိရှိစေမည့် <math>\R^n</math> ၏ ဆက်စပ်နေသော အဖွင့်စုပိုင်းများ (open subsets) သည် <math>U</math>၊ <math>V</math> ဖြစ်ခဲ့လျှင် အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ပုံဖော်မှု <math>f:U\to V</math> သည် ပရိုပါ (proper) ဖြစ်လျှင်နှင့် <math>U</math> အတွင်းရှိ အမှတ် <math>x</math> တစ်ခုစီတိုင်း၌ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (differential) <math>Df_x:\R^n\to\R^n</math> သည် မျဉ်းဖြောင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (linear isomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] ဂုဏ်သတ္တိရှိလျှင် ၎င်းသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>f</math> ကို အလုံးစုံ (globally) ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်စေရန်အတွက် <math>V</math> ၏ ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေမှုသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>(x,y)\mapsto(x^2-y^2,2xy)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ပုံဖော်မှု <math>f : \R^2 \setminus \{(0,0)\} \to \R^2 \setminus \{(0,0)\}</math> သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (surjective) ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး <math>\det Df_x = 4(x^2+y^2) \neq 0</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထို့ကြောင့် နေရာတိုင်းတွင် <math>Df_x</math> သည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖြစ်သော်လည်း <math>f</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) ဂုဏ်သတ္တိမရှိသောကြောင့် ၎င်းကို ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>f(1,0)=(1,0)=f(-1,0)</math> ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>Df_x : T_xU \to T_{f(x)}V</math> သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် <math>Df_x</math> သည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု ဖြစ်မှသာလျှင် မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် (well-defined) ပြောင်းပြန်တစ်ခု ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ [[ကိန်းအုံ]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသည် ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ (Jacobian matrix) ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) တူညီသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]]အကြားတွင် မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်ရသည်။ သို့မဟုတ်ပါက <math>Df_x</math> သည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု မည်သည့်အခါမျှ ဖြစ်လာနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ <math>Df_x</math> သည် <math>x</math> ၌ ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် ဒေသအလိုက် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် (local diffeomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတိုင်းသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု မလွဲမသွေ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ကြောင်း သတိပြုရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>f(x)=x^3</math> သည် <math>\R</math> မှ ၎င်းကိုယ်တိုင်သို့ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) သည် သုညမှတ် 0 တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ယင်းသည် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်ကို သုညမှတ်တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍မရကြောင်း ဆိုလိုသည်။ အလုံးစုံအားဖြင့် <math>M</math> နှင့် <math>N</math> တို့ကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် ကိုက်ညီမှုရှိသော [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] မြေပုံချပ်များ (coordinate charts) အတွင်းရှိ ပုံဖော်မှု ကူးပြောင်းခြင်းများသည် အထက်ပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ပြည့်စုံပါက <math>f:M\to N</math> သည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == <math>\R^2</math> မှ <math>\R^2</math> အတွင်းသို့ ပုံဖော်မှုအချို့ကို ကြည့်ပါ။ * <math>f(x,y) = \left (x^2 + y^3, x^2 - y^3 \right )</math> ဟု ထားပါ။ ဂျေးကိုဘီယန် [[ကိန်းအုံ]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :: <math> J_f = \begin{pmatrix} 2x & 3y^2 \\ 2x & -3y^2 \end{pmatrix} . </math> ဤကိန်းအုံသည် <math>xy=0</math> ဖြစ်မှသာလျှင် သုည [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (zero determinant) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် <math>x</math> ဝင်ရိုးနှင့် <math>y</math> ဝင်ရိုးတို့နှင့် ကင်းကွာသော နေရာများတွင်သာလျှင် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း <math>f(x,y)=f(-x,y)</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>f</math> သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] မဖြစ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပါ။ * ဤနေရာတွင် ချန်လှပ်ထားသော ကိန်းပိုင်းများသည် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့၌ အနည်းဆုံး ဒီဂရီ နှစ်ရှိကြသည်ဟု ယူဆ၍ <math>g(x,y) = \left (a_0 + a_{1,0}x + a_{0,1}y + \cdots, \ b_0 + b_{1,0}x + b_{0,1}y + \cdots \right )</math> ဟု ထားပါ။ <math>\mathbf{0}</math> မှ ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :: <math> J_g(0,0) = \begin{pmatrix} a_{1,0} & a_{0,1} \\ b_{1,0} & b_{0,1} \end{pmatrix}. </math> အကယ်၍ <math>a_{1,0}b_{0,1} - a_{0,1}b_{1,0} \neq 0</math> ဖြစ်မှသာလျှင် [[ဖန်ရှင်]] <math>g</math> သည် <math>\mathbf{0}</math> ၌ ဒေသအလိုက် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ <math>g</math> ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ မျဉ်းဖြောင့်ကိန်းပိုင်း (linear term) များသည် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (polynomials) အဖြစ် မျဉ်းဖြောင့် အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) ဂုဏ်သတ္တိရှိကြောင်း ဆိုလိုသည်။ * <math>h(x,y) = \left (\sin(x^2 + y^2), \cos(x^2 + y^2) \right )</math> ဟု ထားပါ။ ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :: <math> J_h = \begin{pmatrix} 2x\cos(x^2 + y^2) & 2y\cos(x^2 + y^2) \\ -2x\sin(x^2+y^2) & -2y\sin(x^2 + y^2) \end{pmatrix} . </math> ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံသည် နေရာတိုင်း၌ သုည အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးရှိသည်။ ဤအချက်သည် <math>h</math> ၏ ပုံရိပ် (image) က အတိုင်းအတာ 1 ခုရှိသော ယူနစ်စက်ဝိုင်း (unit circle) ဖြစ်နေသည့် အချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ == ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် နှင့် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် (Homeomorphism and diffeomorphism) == ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော မန်နီဖိုးများသည် [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်]] (homeomorphic) ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) မှာ မှန်ကန်မှုမရှိပေ။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 1၊ 2 နှင့် 3 တို့တွင် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော ချောမွေ့သည့် [[မန်နီဖိုး]] စုံတွဲတိုင်းသည် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ အတိုင်းအတာ 4 နှင့်အထက်တွင်မူ ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော်လည်း ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်သည့် စုံတွဲဥပမာများ တည်ရှိနေသည်။ အတိုင်းအတာ 7 တွင် တွေ့ရသည့် ပထမဆုံးသော ဤကဲ့သို့ ဥပမာမှာ မေးလ်နော (Milnor) ၏ စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စံ 7 စက်လုံးမျက်နှာပြင်နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းနှင့် ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်သည့် ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 7 စက်လုံးမျက်နှာပြင်နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည့် မန်နီဖိုးများတွင် ဦးတည်ချက်ပါသော ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် အတန်းအစား 28 မျိုး ရှိသည်။ 4 မန်နီဖိုးများအတွက် ပိုမို၍ ထူးခြားဆန်းကြယ်သော ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\R^4</math> နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်ပြီး အချင်းချင်း ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ် မဖြစ်သည့် ထူးခြားသော (exotic) <math>\R^4</math> မန်နီဖိုးများ ရေတွက်၍မရလောက်အောင် များပြားစွာ တည်ရှိနေသည်။ ထို့ပြင် စံ <math>\R^4</math> အတွင်းသို့ ချောမွေ့စွာ ထည့်သွင်း၍မရနိုင်သည့် <math>\R^4</math> နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် ဖြစ်သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည့် မန်နီဖိုးများလည်း ရေတွက်၍မရလောက်အောင် တည်ရှိနေသည်။ == References == * {{Citation |last1=Banyaga |first1=Augustin |title=The Structure of Classical Diffeomorphism Groups |series=Mathematics and its Applications |volume=400 |publication-place=Dordrecht |publisher=Kluwer Academic |date=1997 |isbn=0-7923-4475-8 |doi=10.1007/978-1-4757-6800-8 |mr=1445290 |zbl=0874.58005}} * {{Citation |last1=Chaudhuri |first1=Shyamoli |last2=Kawai |first2=Hikaru |last3=Tye |first3=S.-H. Henry |title=Path-integral formulation of closed strings |journal=Physical Review D |volume=36 |issue=4 |date=1987-08-15 |issn=0556-2821 |doi=10.1103/physrevd.36.1148 |pages=1148–1168 |pmid=9958280 |bibcode=1987PhRvD..36.1148C |s2cid=41709882 |url=http://repository.ust.hk/ir/bitstream/1783.1-49255/1/PhysRevD.36.1148.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721010540/http://repository.ust.hk/ir/bitstream/1783.1-49255/1/PhysRevD.36.1148.pdf |archive-date=2018-07-21 |url-status=live}} * {{Citation |last1=Duren |first1=Peter L. |title=Harmonic Mappings in the Plane |series=Cambridge Tracts in Mathematics |volume=156 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=0-521-64121-7 |mr=2048384 |zbl=1055.31001}} * {{Citation |last1=Hirsch |first1=Morris |title=Differential Topology |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=33 |publication-place=Berlin, New York |publisher=Springer-Verlag |date=1997 |isbn=978-0-387-90148-0}} * {{Citation |last1=Kneser |first1=Hellmuth |title=Lösung der Aufgabe 41. |journal=Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |volume=35 |issue=2 |at=p. 123 |date=1926 |language=de}} * {{Citation |last1=Krantz |first1=Steven G. |last2=Parks |first2=Harold R. |title=The Implicit Function Theorem: History, Theory, and Applications |series=Modern Birkhäuser Classics |publication-place=Boston |publisher=Birkhäuser |date=2013 |isbn=978-1-4614-5980-4 |doi=10.1007/978-1-4614-5981-1 |mr=3012902 |zbl=1268.26002}} * {{Citation |last1=Kriegl |first1=Andreas |last2=Michor |first2=Peter |title=The Convenient Setting of Global Analysis |series=Mathematical Surveys and Monographs |volume=53 |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |date=1997 |isbn=0-8218-0780-3 |doi=10.1090/surv/053 |mr=1471480 |zbl=0889.58001}} * {{Citation |last1=Leslie |first1=J. A. |title=On a differential structure for the group of diffeomorphisms |journal=Topology |volume=6 |issue=2 |pages=263–271 |date=1967 |issn=0040-9383 |doi=10.1016/0040-9383(67)90038-9 |mr=0210147 |zbl=0147.23601}} * {{Citation |last1=Michor |first1=Peter W. |last2=Mumford |first2=David |title=A zoo of diffeomorphism groups on '''R'''ⁿ |journal=Annals of Global Analysis and Geometry |volume=44 |issue=4 |date=2013 |pages=529–540 |doi=10.1007/s10455-013-9380-2 |arxiv=1211.5704 |s2cid=118624866 |mr=3132089 |zbl=1364.22009}} * {{Citation |last1=Milnor |first1=John W. |title=Collected Works Vol. III, Differential Topology |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |date=2007 |isbn=978-0-8218-4230-0 |zbl=1121.01026}} * {{Citation |last1=Omori |first1=Hideki |title=Infinite-dimensional Lie groups |series=Translations of Mathematical Monographs |volume=158 |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |date=1997 |isbn=0-8218-4575-6 |mr=1421572 |zbl=0871.58007}} * {{Citation |last1=Smale |first1=Stephen |date=1959 |title=Diffeomorphisms of the 2-sphere |journal=Proceedings of the American Mathematical Society |volume=10 |issue=4 |pages=621–626 |doi=10.1090/S0002-9939-1959-0112149-8 |mr=0112149 |zbl=0096.38104}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:မော်ဖစ်ဇင်]] d7te0u2u5bpel3ix9qw5g347e7o4dku 0 291648 1053077 2026-09-14T22:15:24Z Mkant00 135890 "Image:Conformal map.svg|right|thumb|အပေါ်ပုံတွင် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ ဂရစ်ကွက်ကို ပြသထားပြီး အောက်ပုံတွင် ကွန်ဖော်မယ် ပုံဖော်မှု (conformal map) <math>f</math> အောက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053077 wikitext text/x-wiki [[Image:Conformal map.svg|right|thumb|အပေါ်ပုံတွင် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ ဂရစ်ကွက်ကို ပြသထားပြီး အောက်ပုံတွင် ကွန်ဖော်မယ် ပုံဖော်မှု (conformal map) <math>f</math> အောက်ရှိ ၎င်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ကို ပြသထားသည်။]] [[File:Mapping f z equal 1 over z.gif|thumb|[[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f(z)={1}/{z}</math> ၏ ပုံဖော်မှု (mapping) ကို ပြသထားသည်။ ပုံသည် မတူညီသော <math>z</math> ကို အပြာရောင်ဖြင့် ပြသထားပြီး သက်ဆိုင်ရာ <math>f(z)</math> ကို အနီရောင်ဖြင့် ပြသထားသည်။ အမှတ် (point) <math>z</math> နှင့် <math>f(z)</math> တို့ကို <math>\mathbb{C}\tilde = \mathbb{R}^2</math> တွင် ပြသထားသည်။ <math>y</math>-ဝင်ရိုးသည် <math>z</math> နှင့် <math>f(z)</math> တို့၏ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ၏ ကိန်းယောင်ပိုင်း (imaginary part) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] မှတ်ချက် - ဤဆောင်းပါးတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားမှုအပေါ်မူတည်၍ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ "domain" အား ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အဝင်ကိန်းများစုဝေးမှုအတွက် "အရင်းအမြစ်စု (domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အဖွင့်ဖြစ်ပြီး ဆက်စပ်နေသော ရပ်ဝန်းအတွက် "နယ်ပယ် (domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကွင်းတည်ဆောက်ပုံအတွက် "ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း (integral domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း သီးခြားစီ ခွဲခြားအသုံးပြုထားသည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်တွင်]] ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် (holomorphic function) ဆိုသည်မှာ ကိန်းထွေး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] ရပ်ဝန်း (complex coordinate space) <math>\mathbb{C}^n</math> ရှိ နယ်ပယ် (domain) တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighbourhood) တွင် ကိန်းထွေး [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (complex differentiable) ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခု (single complex variable) ၏ ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (complex-valued function) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသဘောတရားကို နောက်ပိုင်းတွင် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ကိန်းရှင်များအဖြစ် ယေဘုယျပြုထားသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုတွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက် (complex derivative) တည်ရှိခြင်းသည် အလွန်အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းက ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် [[အနန္တ]]အကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (infinitely differentiable) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) နှင့် တူညီကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤသည်မှာ ၎င်းဖန်ရှင်သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ (analytic) ဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (complex analysis) တွင် လေ့လာမှု၏ အဓိက အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင် (analytic function) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် နှင့် အပြန်အလှန် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဟူသော စကားလုံးကို ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စု အတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စုဆုံသော ပါဝါ[[ကိန်းစဉ်တန်း]] (convergent power series) အဖြစ် ရေးသားနိုင်သော မည်သည့်ဖန်ရှင်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းရန် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သဘောတရားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်အားလုံးသည် ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (complex analytic functions) ဖြစ်ကြပြီး ပြောင်းပြန်အားဖြင့်လည်း မှန်ကန်ကြောင်း ဆိုခြင်းမှာ ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာရှိ အဓိက သီအိုရမ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>European Mathematical Society (2015).</ref> ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပုံမှန် ဖန်ရှင်များ (regular functions) အဖြစ်လည်း ရည်ညွှန်းကြသည်။<ref>European Mathematical Society (2021).</ref> အရင်းအမြစ်စုသည် [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) တစ်ခုလုံးဖြစ်သော ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်ကို အလုံးစုံ ဖန်ရှင် (entire function) ဟု ခေါ်သည်။ အမှတ် <math>z_0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် ဟူသော စကားစုသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီရှိ <math>z_0</math> ၏ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင် (open neighbourhood) တစ်ခုအတွင်း နေရာတိုင်း၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == [[ဖန်ရှင်]] <math>f(z) = \bar{z}</math> သည် သုညတွင် [[ကိန်းထွေး]] ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍မရပေ။ အကြောင်းမှာ <math>\tfrac{f(z) - f(0)}{z - 0}</math> ၏ တန်ဖိုးသည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်လာသော လားရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်ဝင်ရိုး (real axis) ပေါ်တွင် <math>f</math> သည် <math>g(z) = z</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် [[စုဆုံမှတ်]] သည် <math>1</math> ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကိန်းယောင်ဝင်ရိုး (imaginary axis) ပေါ်တွင် <math>f</math> သည် <math>h(z) = -z</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် စုဆုံမှတ်သည် <math>-1</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခုရှိ ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုကို ပေးထားပါက ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စုအတွင်းရှိ အမှတ် <math>z_0</math> တစ်ခု၌ <math>f</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ကို အောက်ပါ စုဆုံမှတ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည် ။<ref>Ahlfors (1979).</ref> : <math>f'(z_0) = \lim_{z \to z_0} \frac{f(z) - f(z_0)}{ z - z_0 }.</math> ဤသည်မှာ ပမာဏများအားလုံး ကိန်းထွေးများ ဖြစ်ကြသည်မှလွဲ၍ ကိန်းစစ် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အကယ်၍ စုဆုံမှတ် တည်ရှိပါက <math>f</math> သည် <math>z_0</math> တွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု (complex differentiability) သည် မျဉ်းဖြောင့် (linear) သဘောတရားရှိပြီး မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (product rule)၊ စားလဒ်စည်းမျဉ်း (quotient rule) နှင့် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) တို့ကို လိုက်နာသည်။<ref>Henrici (1986).</ref> ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် အဖွင့်စု (open set) <math>U</math> ၏ အမှတ်တိုင်းတွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပါက ၎င်းသည် <math>U</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုသည် <math>z_0</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုခုပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အမှတ် <math>z_0</math> ၌ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Ebenfelt et al. (2011).</ref> ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် အမှတ်တစ်မှတ်တည်း၌ ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော်လည်း ထိုနေရာတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\textstyle f(z) = \vert z \vert \vphantom{l}^2 = z \bar{z}</math> သည် <math>0</math> တွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော်လည်း အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မရရှိနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် <math>0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ ကိန်းထွေး ဖန်ရှင် (complex function) <math>f(x+ iy) = u(x,y) + i\,v(x, y)</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ပါက <math>u</math> နှင့် <math>v</math> တို့သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများ (Cauchy-Riemann equations) ကို ပြည့်စုံစေသည့် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အပေါ်မူတည်သော ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (first partial derivatives) ရှိကြသည် ။<ref>Markushevich (1965).</ref> : <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y} \qquad \mbox{and} \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}\,</math> အလားတူပင် <math>z</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) ဖြစ်သော <math>\bar{z}</math> အပေါ်မူတည်သည့် <math>f</math> ၏ ဗာတင်ဂါ ဆင်းသက်ချက် (Wirtinger derivative) သည် သုည ဖြစ်သည် ။<ref>Gunning & Rossi (1965).</ref> : <math>\frac{\partial f}{\partial\bar{z}} = 0,</math> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ <math>f</math> သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် အခြေအနေတစ်ခုအနေဖြင့် <math>\bar{z}</math> ထံမှ ပုံစံတကျအားဖြင့် အမှီအခိုကင်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လူးမန်း-မန်ချော့ဖ် သီအိုရမ် (Looman-Menchoff theorem) အရ အကယ်၍ <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး]] (continuous) <math>u</math> နှင့် <math>v</math> တို့သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများကို ပြည့်စုံစေသည့် ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ ရှိပါက <math>f</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Gray & Morris (1978).</ref> ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ကို ကိန်းစစ် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (real partial derivatives) ဖြင့် <math>f'(z) = \frac{\partial u}{\partial x} + i \frac{\partial v}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y} - i \frac{\partial u}{\partial y}</math> အဖြစ် ပြတ်သားစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Ponce Campuzano (2021).</ref> == ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ (Terminology) == ဟိုလိုမော်ဖစ် ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ၏ တပည့်နှစ်ဦးဖြစ်သော ရှားလ် အိုဂတ်စ် ဘရီယို နှင့် ရောန်-ကလော့ဒ် ဘူကေးတို့က မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုလုံး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂရိစကားလုံး ὅλος (hólos) နှင့် ပုံစံ သို့မဟုတ် အသွင်အပြင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော μορφή (morphḗ) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဤသည်မှာ အစိတ်အပိုင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော μέρος (méros) မှ ဆင်းသက်လာသည့် မီရိုမော်ဖစ် (meromorphic) ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုသည် နယ်ပယ် တစ်ခုအတွင်းရှိ အလုံးစုံ ဖန်ရှင်နှင့် တူညီသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သီးသန့် အနန္တတန်ဖိုးမှတ်များမှလွဲ၍ ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော မီရိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် (meromorphic function) သည် အလုံးစုံ ဖန်ရှင်များ၏ ရာရှင်နယ် [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်း]] (rational fraction) များနှင့် တူညီသည်။<ref>Briot & Bouquet (1875), pp. 14–15; Harkness & Morley (1893), p. 161.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင် ထက် ပိုမိုအသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့၏ ထပ်တူညီမှု (equivalence) သည် အသေးအဖွဲ (trivial) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အဓိက ဆင်းသက်ရရှိသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == ကိန်းထွေး [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]]သည် မျဉ်းဖြောင့်သဘောတရားရှိပြီး မြှောက်လဒ်၊ စားလဒ် နှင့် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာသောကြောင့် ဟိုလိုမော်ဖစ် [[ဖန်ရှင်]]များ၏ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလဒ်များ]] (sums)၊ [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်များ]] (products) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (compositions) သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်နှစ်ခု၏ စားလဒ် <math>f/g</math> သည် <math>g</math> တွင် သုညမှတ်များ မရှိသော နေရာတိုင်း၌ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Henrici (1993).</ref> <math>\mathbb{C}</math> ကို ကိန်းစစ်ပြင်ညီ (real plane) <math>\textstyle \mathbb{R}^2</math> ဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းပေးသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] ပထမအဆင့် ဆင်းသက်ချက်များပါရှိသည့် ကိန်းစစ် ကိန်းရှင်နှစ်ခု၏ ဖန်ရှင်များနှင့် ထပ်တူကျသည်။<ref>Markushevich (1965).</ref> ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် <math>f(x + iy) = u(x, y) + i\,v(x,y)</math> တိုင်းသည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်စုပေါ်ရှိ ဟာမိုနစ် ဖန်ရှင်များ (harmonic functions) ဖြစ်သော ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်းများ အဖြစ်သို့ ကွဲထွက်သွားသည်။ ယင်းဖန်ရှင်များသည် လာပလေ့စ်၏ ညီမျှခြင်း (Laplace's equation) <math>\textstyle \nabla^2 u = \nabla^2 v = 0</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ဤတွင် <math>v</math> သည် <math>u</math> ၏ ဟာမိုနစ် ကွန်ဂျူဂိတ် (harmonic conjugate) ဖြစ်သည်။<ref>Evans (1998).</ref> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ် (simply connected domain) <math>\textstyle \Omega \subset \mathbb{R}^2</math> ပေါ်ရှိ ဟာမိုနစ် ဖန်ရှင် <math>u(x, y)</math> တိုင်းသည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ အင်တီဂရယ် သီအိုရမ် (Cauchy's integral theorem) က ကွင်းပိတ်တစ်ခုတစ်လျှောက်ရှိ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တိုင်း၏ ကွန်တို အင်တီဂရယ် (contour integral) သည် ပျောက်ကွယ်သွားကြောင်း ဖော်ပြသည် ။<ref>Lang (2003).</ref> : <math>\oint_\gamma f(z)\,\mathrm{d}z = 0,</math> ဤတွင် <math>\gamma</math> သည် ၎င်း၏ အစမှတ်နှင့် အဆုံးမှတ် တူညီသော ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ် <math>U \subset \mathbb{C}</math> အတွင်းရှိ ဖြောင့်တန်းနိုင်သော လမ်းကြောင်း (rectifiable path) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ အင်တီဂရယ် ပုံသေနည်း (Cauchy's integral formula) အရ အပိတ်ပြားတစ်ခုအတွင်း ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်တိုင်းသည် နယ်နိမိတ်ပေါ်ရှိ ၎င်း၏ တန်ဖိုးများဖြင့် အပြည့်အဝ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Lang (2003).</ref> အကယ်၍ <math>U \subset \mathbb{C}</math> သည် ကိန်းထွေး နယ်ပယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f \colon U \to \mathbb{C}</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ကာ အပိတ် အပိတ်ပြား (closed disk) <math>D \equiv \{ z : \vert z - z_0 \vert \leq r \}</math> ကို နယ်နိမိတ် စက်ဝိုင်း (boundary circle) <math>\gamma</math> နှင့်အတူ <math>U</math> အတွင်း ပါဝင်သည်ဆိုပါက <math>D</math> ၏ အတွင်းပိုင်း (interior) ရှိ <math>a</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် ။ : <math>f(a) = \frac{ 1 }{2\pi i} \oint_\gamma \frac{f(z)}{z-a}\,\mathrm{d}z</math> ဤတွင် အင်တီဂရယ်သည် လက်ဝဲရစ် (counter-clockwise) ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း ပုံသေနည်း (Cauchy's differentiation formula) ကို အသုံးပြု၍ ဆင်းသက်ချက် <math>{f'}(a)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။<ref>Lang (2003).</ref> : <math> f'\!(a) = \frac{ 1 }{2\pi i} \oint_\gamma \frac{f(z)}{(z-a)^2}\,\mathrm{d}z,</math> ၎င်းသည် <math>f</math> ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော နယ်ပယ်တစ်ခုကို ဘောင်ခတ်ထားသည့် <math>a</math> ပတ်လည်ရှိ ရိုးရှင်းသော အပေါင်းကိန်း ကွင်းပိတ်တစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော (infinitesimal) အပေါင်းကိန်း ကွင်းပိတ်များ <math>\gamma</math> အတွက်မူ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ : <math> f'\!(a) = \lim\limits_{\gamma\to a} \frac{ i }{2\mathcal{A}(\gamma)} \oint_{\gamma}f(z)\,\mathrm{d}\bar{z},</math> ဆင်းသက်ချက် သုညမဟုတ်သော နယ်ပယ်များတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် ကွန်ဖော်မယ် ပုံဖော်မှုများ (conformal maps) ဖြစ်ကြပြီး သေးငယ်သော ပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ထောင့်များနှင့် ပုံစံများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref>Rudin (1987).</ref> [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ]] အဖွင့်စုတစ်ခုပေါ်ရှိ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များ၏ အစုသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုနှင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ကိန်းထွေး ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (complex vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်နေသော အဖွင့်စုတစ်ခုပေါ်တွင် ၎င်းသည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Gunning & Rossi (1965).</ref> ဂျီဩမေတြီနည်းအရ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုသည် <math>z_0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>z_0</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုရှိ ၎င်း၏ ပြင်ပ ဆင်းသက်ချက် (exterior derivative) <math>\mathrm{d}f</math> သည် <math>f'(z)\,\mathrm{d}z</math> နှင့် ညီမျှခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ်တစ်ခုရှိ လမ်းကြောင်း <math>\gamma</math> အတွက် <math>F_\gamma(z) = F(z_0) + \int_\gamma f(\zeta)\,\mathrm{d}\zeta</math> သည် ယေဘုယျပြုထားသော စတုတ်၏ သီအိုရမ် (generalized Stokes' theorem) အရ လမ်းကြောင်းရွေးချယ်မှုအပေါ် အမှီအခိုကင်းပြီး <math>F'(z) = f(z)</math> ကို ရရှိစေသည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * အလုံးစုံ [[ဖန်ရှင်]]များတွင် ကိန်းထွေး မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (complex coefficients) ပါသော <math>z</math> ရှိ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး]]၊ [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) <math>\exp z</math> နှင့် [[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ]] (trigonometric functions) ဖြစ်သည့် <math>\cos{z} = \tfrac{1}{2} \bigl( \exp(+iz) + \exp(-iz)\bigr)</math> နှင့် <math>\sin{z} = -\tfrac{1}{2} i \bigl(\exp(+iz) - \exp(-iz)\bigr)</math> တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>\mathbb{C}</math> တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ * ကိန်းထွေး [[လော့ဂရစ်သမ်]] (complex logarithm) <math>\log z</math> ၏ ပင်မ ဖြာထွက်ဖန်ရှင် (principal branch) သည် အရင်းအမြစ်စု <math>\mathbb{C} \smallsetminus \{ z \in \mathbb{R} : z \le 0\}</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ * နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ဖန်ရှင် (square root function) <math>\sqrt{z} \equiv \exp \bigl(\tfrac{1}{2} \log z\bigr)</math> သည် လော့ဂရစ်သမ် တည်ရှိသော နေရာတိုင်းတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ * အချိုးပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (reciprocal function) <math>\tfrac{1}{z}</math> သည် <math>\mathbb{C} \smallsetminus \{ 0 \}</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{C}</math> ပေါ်တွင် မီရိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်ရှိ မည်သည့် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ (real-valued) ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်မဆို ကိန်းသေဖြစ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) <math>\vert z \vert</math>၊ ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (argument) <math>\arg z</math>၊ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) <math>\operatorname{Re}(z)</math> နှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်း (imaginary part) <math>\operatorname{Im}(z)</math> တို့သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ကြပေ။ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် <math>\bar{z}</math> သည်လည်း ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဟိုလိုမော်ဖစ် (antiholomorphic) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Ahlfors |first=Lars |title=Complex Analysis |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1979 |isbn=978-0-07-000657-7 |mr=0510197 |zbl=0395.30001}} * {{Citation |last1=Briot |first1=Charles Auguste |last2=Bouquet |first2=Jean-Claude |date=1875 |title=Théorie des fonctions elliptiques |edition=2nd |publication-place=Paris |publisher=Gauthier-Villars}} * {{Citation |last1=Ebenfelt |first1=Peter |last2=Hungerbühler |first2=Norbert |last3=Kohn |first3=Joseph J. |last4=Mok |first4=Ngaiming |last5=Straube |first5=Emil J. |year=2011 |title=Complex Analysis |publication-place=Basel |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-0346-0009-5}} * {{Citation |last=European Mathematical Society |year=2015 |title=Analytic functions of one complex variable |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=European Mathematical Society / Springer}} * {{Citation |last=European Mathematical Society |year=2021 |title=Analytic function |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=European Mathematical Society / Springer}} * {{Citation |last=Evans |first=Lawrence C. |year=1998 |title=Partial Differential Equations |series=Graduate Studies in Mathematics |volume=19 |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |isbn=978-0-8218-0772-9 |mr=1625845 |zbl=0902.35002}} * {{Citation |last1=Gray |first1=J. D. |last2=Morris |first2=S. A. |date=April 1978 |title=When is a function that satisfies the Cauchy–Riemann equations analytic? |journal=The American Mathematical Monthly |volume=85 |issue=4 |doi=10.2307/2321164}} * {{Citation |last1=Gunning |first1=Robert C. |last2=Rossi |first2=Hugo |year=1965 |title=Analytic Functions of Several Complex Variables |series=Modern Analysis |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall |isbn=978-0-8218-6953-6 |mr=0180696 |zbl=0141.08601}} * {{Citation |last1=Harkness |first1=James |last2=Morley |first2=Frank |date=1893 |title=A Treatise on the Theory of Functions |publication-place=London |publisher=Macmillan}} * {{Citation |last=Henrici |first=Peter |year=1986 |title=Applied and Computational Complex Analysis, Volume 1 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-88924-4 |mr=0902028 |zbl=0661.30001}} * {{Citation |last=Henrici |first=Peter |year=1993 |title=Applied and Computational Complex Analysis, Volume 3 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-58986-0 |mr=0822470 |zbl=1107.30300}} * {{Citation |last=Lang |first=Serge |year=2003 |title=Complex Analysis |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=103 |edition=4th |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-98592-3 |mr=1661605 |zbl=1030.30001}} * {{Citation |last=Markushevich |first=A. I. |year=1965 |title=Theory of Functions of a Complex Variable, Volume 1 |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall |mr=0171899 |zbl=0128.06402}} * {{Citation |last=Ponce Campuzano |first=Juan Carlos |date=14 August 2021 |title=2.3: Complex Differentiation |work=Complex Analysis – A Visual and Interactive Introduction |publisher=LibreTexts}} * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |year=1987 |title=Real and Complex Analysis |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill Book Co. |isbn=978-0-07-054234-1 |mr=0924157 |zbl=0925.00005}} [[ကဏ္ဍ:ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] s9pwfwxjhhgdf752e61chnchoba9xgw 1053078 1053077 2026-09-14T22:17:26Z Mkant00 135890 /* ကိုးကား (References) */ 1053078 wikitext text/x-wiki [[Image:Conformal map.svg|right|thumb|အပေါ်ပုံတွင် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ ဂရစ်ကွက်ကို ပြသထားပြီး အောက်ပုံတွင် ကွန်ဖော်မယ် ပုံဖော်မှု (conformal map) <math>f</math> အောက်ရှိ ၎င်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ကို ပြသထားသည်။]] [[File:Mapping f z equal 1 over z.gif|thumb|[[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f(z)={1}/{z}</math> ၏ ပုံဖော်မှု (mapping) ကို ပြသထားသည်။ ပုံသည် မတူညီသော <math>z</math> ကို အပြာရောင်ဖြင့် ပြသထားပြီး သက်ဆိုင်ရာ <math>f(z)</math> ကို အနီရောင်ဖြင့် ပြသထားသည်။ အမှတ် (point) <math>z</math> နှင့် <math>f(z)</math> တို့ကို <math>\mathbb{C}\tilde = \mathbb{R}^2</math> တွင် ပြသထားသည်။ <math>y</math>-ဝင်ရိုးသည် <math>z</math> နှင့် <math>f(z)</math> တို့၏ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ၏ ကိန်းယောင်ပိုင်း (imaginary part) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] မှတ်ချက် - ဤဆောင်းပါးတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားမှုအပေါ်မူတည်၍ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ "domain" အား ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အဝင်ကိန်းများစုဝေးမှုအတွက် "အရင်းအမြစ်စု (domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အဖွင့်ဖြစ်ပြီး ဆက်စပ်နေသော ရပ်ဝန်းအတွက် "နယ်ပယ် (domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကွင်းတည်ဆောက်ပုံအတွက် "ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း (integral domain)" အဖြစ်လည်းကောင်း သီးခြားစီ ခွဲခြားအသုံးပြုထားသည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်တွင်]] ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် (holomorphic function) ဆိုသည်မှာ ကိန်းထွေး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] ရပ်ဝန်း (complex coordinate space) <math>\mathbb{C}^n</math> ရှိ နယ်ပယ် (domain) တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighbourhood) တွင် ကိန်းထွေး [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (complex differentiable) ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခု (single complex variable) ၏ ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (complex-valued function) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသဘောတရားကို နောက်ပိုင်းတွင် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ကိန်းရှင်များအဖြစ် ယေဘုယျပြုထားသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုတွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက် (complex derivative) တည်ရှိခြင်းသည် အလွန်အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းက ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် [[အနန္တ]]အကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (infinitely differentiable) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) နှင့် တူညီကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤသည်မှာ ၎င်းဖန်ရှင်သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ (analytic) ဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (complex analysis) တွင် လေ့လာမှု၏ အဓိက အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင် (analytic function) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် နှင့် အပြန်အလှန် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဟူသော စကားလုံးကို ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စု အတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စုဆုံသော ပါဝါ[[ကိန်းစဉ်တန်း]] (convergent power series) အဖြစ် ရေးသားနိုင်သော မည်သည့်ဖန်ရှင်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းရန် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သဘောတရားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်အားလုံးသည် ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (complex analytic functions) ဖြစ်ကြပြီး ပြောင်းပြန်အားဖြင့်လည်း မှန်ကန်ကြောင်း ဆိုခြင်းမှာ ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာရှိ အဓိက သီအိုရမ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>European Mathematical Society (2015).</ref> ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပုံမှန် ဖန်ရှင်များ (regular functions) အဖြစ်လည်း ရည်ညွှန်းကြသည်။<ref>European Mathematical Society (2021).</ref> အရင်းအမြစ်စုသည် [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) တစ်ခုလုံးဖြစ်သော ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်ကို အလုံးစုံ ဖန်ရှင် (entire function) ဟု ခေါ်သည်။ အမှတ် <math>z_0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် ဟူသော စကားစုသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီရှိ <math>z_0</math> ၏ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင် (open neighbourhood) တစ်ခုအတွင်း နေရာတိုင်း၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == [[ဖန်ရှင်]] <math>f(z) = \bar{z}</math> သည် သုညတွင် [[ကိန်းထွေး]] ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍မရပေ။ အကြောင်းမှာ <math>\tfrac{f(z) - f(0)}{z - 0}</math> ၏ တန်ဖိုးသည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်လာသော လားရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်ဝင်ရိုး (real axis) ပေါ်တွင် <math>f</math> သည် <math>g(z) = z</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် [[စုဆုံမှတ်]] သည် <math>1</math> ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကိန်းယောင်ဝင်ရိုး (imaginary axis) ပေါ်တွင် <math>f</math> သည် <math>h(z) = -z</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် စုဆုံမှတ်သည် <math>-1</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခုရှိ ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုကို ပေးထားပါက ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စုအတွင်းရှိ အမှတ် <math>z_0</math> တစ်ခု၌ <math>f</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ကို အောက်ပါ စုဆုံမှတ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည် ။<ref>Ahlfors (1979).</ref> : <math>f'(z_0) = \lim_{z \to z_0} \frac{f(z) - f(z_0)}{ z - z_0 }.</math> ဤသည်မှာ ပမာဏများအားလုံး ကိန်းထွေးများ ဖြစ်ကြသည်မှလွဲ၍ ကိန်းစစ် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အကယ်၍ စုဆုံမှတ် တည်ရှိပါက <math>f</math> သည် <math>z_0</math> တွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု (complex differentiability) သည် မျဉ်းဖြောင့် (linear) သဘောတရားရှိပြီး မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (product rule)၊ စားလဒ်စည်းမျဉ်း (quotient rule) နှင့် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) တို့ကို လိုက်နာသည်။<ref>Henrici (1986).</ref> ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် အဖွင့်စု (open set) <math>U</math> ၏ အမှတ်တိုင်းတွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပါက ၎င်းသည် <math>U</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုသည် <math>z_0</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုခုပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အမှတ် <math>z_0</math> ၌ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Ebenfelt et al. (2011).</ref> ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် အမှတ်တစ်မှတ်တည်း၌ ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော်လည်း ထိုနေရာတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\textstyle f(z) = \vert z \vert \vphantom{l}^2 = z \bar{z}</math> သည် <math>0</math> တွင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော်လည်း အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မရရှိနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် <math>0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ ကိန်းထွေး ဖန်ရှင် (complex function) <math>f(x+ iy) = u(x,y) + i\,v(x, y)</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ပါက <math>u</math> နှင့် <math>v</math> တို့သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများ (Cauchy-Riemann equations) ကို ပြည့်စုံစေသည့် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အပေါ်မူတည်သော ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (first partial derivatives) ရှိကြသည် ။<ref>Markushevich (1965).</ref> : <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y} \qquad \mbox{and} \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}\,</math> အလားတူပင် <math>z</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) ဖြစ်သော <math>\bar{z}</math> အပေါ်မူတည်သည့် <math>f</math> ၏ ဗာတင်ဂါ ဆင်းသက်ချက် (Wirtinger derivative) သည် သုည ဖြစ်သည် ။<ref>Gunning & Rossi (1965).</ref> : <math>\frac{\partial f}{\partial\bar{z}} = 0,</math> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ <math>f</math> သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် အခြေအနေတစ်ခုအနေဖြင့် <math>\bar{z}</math> ထံမှ ပုံစံတကျအားဖြင့် အမှီအခိုကင်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လူးမန်း-မန်ချော့ဖ် သီအိုရမ် (Looman-Menchoff theorem) အရ အကယ်၍ <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး]] (continuous) <math>u</math> နှင့် <math>v</math> တို့သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများကို ပြည့်စုံစေသည့် ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ ရှိပါက <math>f</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Gray & Morris (1978).</ref> ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ကို ကိန်းစစ် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (real partial derivatives) ဖြင့် <math>f'(z) = \frac{\partial u}{\partial x} + i \frac{\partial v}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y} - i \frac{\partial u}{\partial y}</math> အဖြစ် ပြတ်သားစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Ponce Campuzano (2021).</ref> == ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ (Terminology) == ဟိုလိုမော်ဖစ် ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ၏ တပည့်နှစ်ဦးဖြစ်သော ရှားလ် အိုဂတ်စ် ဘရီယို နှင့် ရောန်-ကလော့ဒ် ဘူကေးတို့က မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုလုံး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂရိစကားလုံး ὅλος (hólos) နှင့် ပုံစံ သို့မဟုတ် အသွင်အပြင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော μορφή (morphḗ) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဤသည်မှာ အစိတ်အပိုင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော μέρος (méros) မှ ဆင်းသက်လာသည့် မီရိုမော်ဖစ် (meromorphic) ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုသည် နယ်ပယ် တစ်ခုအတွင်းရှိ အလုံးစုံ ဖန်ရှင်နှင့် တူညီသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သီးသန့် အနန္တတန်ဖိုးမှတ်များမှလွဲ၍ ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော မီရိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် (meromorphic function) သည် အလုံးစုံ ဖန်ရှင်များ၏ ရာရှင်နယ် [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်း]] (rational fraction) များနှင့် တူညီသည်။<ref>Briot & Bouquet (1875), pp. 14–15; Harkness & Morley (1893), p. 161.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင် ထက် ပိုမိုအသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့၏ ထပ်တူညီမှု (equivalence) သည် အသေးအဖွဲ (trivial) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အဓိက ဆင်းသက်ရရှိသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == ကိန်းထွေး [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]]သည် မျဉ်းဖြောင့်သဘောတရားရှိပြီး မြှောက်လဒ်၊ စားလဒ် နှင့် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာသောကြောင့် ဟိုလိုမော်ဖစ် [[ဖန်ရှင်]]များ၏ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလဒ်များ]] (sums)၊ [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်များ]] (products) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (compositions) သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်နှစ်ခု၏ စားလဒ် <math>f/g</math> သည် <math>g</math> တွင် သုညမှတ်များ မရှိသော နေရာတိုင်း၌ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Henrici (1993).</ref> <math>\mathbb{C}</math> ကို ကိန်းစစ်ပြင်ညီ (real plane) <math>\textstyle \mathbb{R}^2</math> ဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းပေးသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] ပထမအဆင့် ဆင်းသက်ချက်များပါရှိသည့် ကိန်းစစ် ကိန်းရှင်နှစ်ခု၏ ဖန်ရှင်များနှင့် ထပ်တူကျသည်။<ref>Markushevich (1965).</ref> ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် <math>f(x + iy) = u(x, y) + i\,v(x,y)</math> တိုင်းသည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်စုပေါ်ရှိ ဟာမိုနစ် ဖန်ရှင်များ (harmonic functions) ဖြစ်သော ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်းများ အဖြစ်သို့ ကွဲထွက်သွားသည်။ ယင်းဖန်ရှင်များသည် လာပလေ့စ်၏ ညီမျှခြင်း (Laplace's equation) <math>\textstyle \nabla^2 u = \nabla^2 v = 0</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ဤတွင် <math>v</math> သည် <math>u</math> ၏ ဟာမိုနစ် ကွန်ဂျူဂိတ် (harmonic conjugate) ဖြစ်သည်။<ref>Evans (1998).</ref> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ် (simply connected domain) <math>\textstyle \Omega \subset \mathbb{R}^2</math> ပေါ်ရှိ ဟာမိုနစ် ဖန်ရှင် <math>u(x, y)</math> တိုင်းသည် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ အင်တီဂရယ် သီအိုရမ် (Cauchy's integral theorem) က ကွင်းပိတ်တစ်ခုတစ်လျှောက်ရှိ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်တိုင်း၏ ကွန်တို အင်တီဂရယ် (contour integral) သည် ပျောက်ကွယ်သွားကြောင်း ဖော်ပြသည် ။<ref>Lang (2003).</ref> : <math>\oint_\gamma f(z)\,\mathrm{d}z = 0,</math> ဤတွင် <math>\gamma</math> သည် ၎င်း၏ အစမှတ်နှင့် အဆုံးမှတ် တူညီသော ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ် <math>U \subset \mathbb{C}</math> အတွင်းရှိ ဖြောင့်တန်းနိုင်သော လမ်းကြောင်း (rectifiable path) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ အင်တီဂရယ် ပုံသေနည်း (Cauchy's integral formula) အရ အပိတ်ပြားတစ်ခုအတွင်း ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်တိုင်းသည် နယ်နိမိတ်ပေါ်ရှိ ၎င်း၏ တန်ဖိုးများဖြင့် အပြည့်အဝ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Lang (2003).</ref> အကယ်၍ <math>U \subset \mathbb{C}</math> သည် ကိန်းထွေး နယ်ပယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f \colon U \to \mathbb{C}</math> သည် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ကာ အပိတ် အပိတ်ပြား (closed disk) <math>D \equiv \{ z : \vert z - z_0 \vert \leq r \}</math> ကို နယ်နိမိတ် စက်ဝိုင်း (boundary circle) <math>\gamma</math> နှင့်အတူ <math>U</math> အတွင်း ပါဝင်သည်ဆိုပါက <math>D</math> ၏ အတွင်းပိုင်း (interior) ရှိ <math>a</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် ။ : <math>f(a) = \frac{ 1 }{2\pi i} \oint_\gamma \frac{f(z)}{z-a}\,\mathrm{d}z</math> ဤတွင် အင်တီဂရယ်သည် လက်ဝဲရစ် (counter-clockwise) ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ၏ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း ပုံသေနည်း (Cauchy's differentiation formula) ကို အသုံးပြု၍ ဆင်းသက်ချက် <math>{f'}(a)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။<ref>Lang (2003).</ref> : <math> f'\!(a) = \frac{ 1 }{2\pi i} \oint_\gamma \frac{f(z)}{(z-a)^2}\,\mathrm{d}z,</math> ၎င်းသည် <math>f</math> ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော နယ်ပယ်တစ်ခုကို ဘောင်ခတ်ထားသည့် <math>a</math> ပတ်လည်ရှိ ရိုးရှင်းသော အပေါင်းကိန်း ကွင်းပိတ်တစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော (infinitesimal) အပေါင်းကိန်း ကွင်းပိတ်များ <math>\gamma</math> အတွက်မူ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် ။ : <math> f'\!(a) = \lim\limits_{\gamma\to a} \frac{ i }{2\mathcal{A}(\gamma)} \oint_{\gamma}f(z)\,\mathrm{d}\bar{z},</math> ဆင်းသက်ချက် သုညမဟုတ်သော နယ်ပယ်များတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များသည် ကွန်ဖော်မယ် ပုံဖော်မှုများ (conformal maps) ဖြစ်ကြပြီး သေးငယ်သော ပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ထောင့်များနှင့် ပုံစံများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref>Rudin (1987).</ref> [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ]] အဖွင့်စုတစ်ခုပေါ်ရှိ ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များ၏ အစုသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုနှင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ကိန်းထွေး ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (complex vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်နေသော အဖွင့်စုတစ်ခုပေါ်တွင် ၎င်းသည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Gunning & Rossi (1965).</ref> ဂျီဩမေတြီနည်းအရ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုသည် <math>z_0</math> တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>z_0</math> ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုရှိ ၎င်း၏ ပြင်ပ ဆင်းသက်ချက် (exterior derivative) <math>\mathrm{d}f</math> သည် <math>f'(z)\,\mathrm{d}z</math> နှင့် ညီမျှခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ်တစ်ခုရှိ လမ်းကြောင်း <math>\gamma</math> အတွက် <math>F_\gamma(z) = F(z_0) + \int_\gamma f(\zeta)\,\mathrm{d}\zeta</math> သည် ယေဘုယျပြုထားသော စတုတ်၏ သီအိုရမ် (generalized Stokes' theorem) အရ လမ်းကြောင်းရွေးချယ်မှုအပေါ် အမှီအခိုကင်းပြီး <math>F'(z) = f(z)</math> ကို ရရှိစေသည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * အလုံးစုံ [[ဖန်ရှင်]]များတွင် ကိန်းထွေး မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (complex coefficients) ပါသော <math>z</math> ရှိ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး]]၊ [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) <math>\exp z</math> နှင့် [[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ]] (trigonometric functions) ဖြစ်သည့် <math>\cos{z} = \tfrac{1}{2} \bigl( \exp(+iz) + \exp(-iz)\bigr)</math> နှင့် <math>\sin{z} = -\tfrac{1}{2} i \bigl(\exp(+iz) - \exp(-iz)\bigr)</math> တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>\mathbb{C}</math> တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ * ကိန်းထွေး [[လော့ဂရစ်သမ်]] (complex logarithm) <math>\log z</math> ၏ ပင်မ ဖြာထွက်ဖန်ရှင် (principal branch) သည် အရင်းအမြစ်စု <math>\mathbb{C} \smallsetminus \{ z \in \mathbb{R} : z \le 0\}</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ * နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ဖန်ရှင် (square root function) <math>\sqrt{z} \equiv \exp \bigl(\tfrac{1}{2} \log z\bigr)</math> သည် လော့ဂရစ်သမ် တည်ရှိသော နေရာတိုင်းတွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ * အချိုးပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (reciprocal function) <math>\tfrac{1}{z}</math> သည် <math>\mathbb{C} \smallsetminus \{ 0 \}</math> ပေါ်တွင် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{C}</math> ပေါ်တွင် မီရိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်ရှိ မည်သည့် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ (real-valued) ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်မဆို ကိန်းသေဖြစ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) <math>\vert z \vert</math>၊ ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (argument) <math>\arg z</math>၊ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) <math>\operatorname{Re}(z)</math> နှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်း (imaginary part) <math>\operatorname{Im}(z)</math> တို့သည် ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ကြပေ။ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် <math>\bar{z}</math> သည်လည်း ဟိုလိုမော်ဖစ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဟိုလိုမော်ဖစ် (antiholomorphic) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Ahlfors |first=Lars |title=Complex Analysis |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1979 |isbn=978-0-07-000657-7 |mr=0510197 |zbl=0395.30001}} * {{Citation |last1=Briot |first1=Charles Auguste |last2=Bouquet |first2=Jean-Claude |date=1875 |title=Théorie des fonctions elliptiques |edition=2nd |publication-place=Paris |publisher=Gauthier-Villars}} * {{Citation |last1=Ebenfelt |first1=Peter |last2=Hungerbühler |first2=Norbert |last3=Kohn |first3=Joseph J. |last4=Mok |first4=Ngaiming |last5=Straube |first5=Emil J. |year=2011 |title=Complex Analysis |publication-place=Basel |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-0346-0009-5}} * {{Citation |last=European Mathematical Society |year=2015 |title=Analytic functions of one complex variable |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=European Mathematical Society / Springer}} * {{Citation |last=European Mathematical Society |year=2021 |title=Analytic function |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=European Mathematical Society / Springer}} * {{Citation |last=Evans |first=Lawrence C. |year=1998 |title=Partial Differential Equations |series=Graduate Studies in Mathematics |volume=19 |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |isbn=978-0-8218-0772-9 |mr=1625845 |zbl=0902.35002}} * {{Citation |last1=Gray |first1=J. D. |last2=Morris |first2=S. A. |date=April 1978 |title=When is a function that satisfies the Cauchy–Riemann equations analytic? |journal=The American Mathematical Monthly |volume=85 |issue=4 |doi=10.2307/2321164}} * {{Citation |last1=Gunning |first1=Robert C. |last2=Rossi |first2=Hugo |year=1965 |title=Analytic Functions of Several Complex Variables |series=Modern Analysis |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall |isbn=978-0-8218-6953-6 |mr=0180696 |zbl=0141.08601}} * {{Citation |last1=Harkness |first1=James |last2=Morley |first2=Frank |date=1893 |title=A Treatise on the Theory of Functions |publication-place=London |publisher=Macmillan}} * {{Citation |last=Henrici |first=Peter |year=1986 |title=Applied and Computational Complex Analysis, Volume 1 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-88924-3 |mr=0902028 |zbl=0661.30001}} * {{Citation |last=Henrici |first=Peter |year=1993 |title=Applied and Computational Complex Analysis, Volume 3 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-58986-0 |mr=0822470 |zbl=1107.30300}} * {{Citation |last=Lang |first=Serge |year=2003 |title=Complex Analysis |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=103 |edition=4th |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-98592-3 |mr=1661605 |zbl=1030.30001}} * {{Citation |last=Markushevich |first=A. I. |year=1965 |title=Theory of Functions of a Complex Variable, Volume 1 |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall |mr=0171899 |zbl=0128.06402}} * {{Citation |last=Ponce Campuzano |first=Juan Carlos |date=14 August 2021 |title=2.3: Complex Differentiation |work=Complex Analysis – A Visual and Interactive Introduction |publisher=LibreTexts}} * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |year=1987 |title=Real and Complex Analysis |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill Book Co. |isbn=978-0-07-054234-1 |mr=0924157 |zbl=0925.00005}} [[ကဏ္ဍ:ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] 2vnd2nv9ba3ij9iky8l5lkpssm5fgff 3 291649 1053080 2026-09-14T22:21:55Z Mfield 138184 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Wheatley2]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Madéquis]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1053080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Madéquis]] hx4mfc1sc7o329hydfq9thf10lrgn06 0 291650 1053087 2026-09-15T04:00:29Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053087 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဂိမ်းသီအိုရီ]] hg7xj2rnnxhoojgwdju1r47yokaqyyi 3 291651 1053090 2026-09-15T04:18:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053090 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-49737-76 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၈၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ksvpbylpq3c3wktf3y6xshidmwsqh00 3 291652 1053091 2026-09-15T04:18:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053091 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ပြည့်စုံသာ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၈၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) svq52ce1ry3o8xrs2causbhiiekmsn1 100 291653 1053094 2026-09-15T04:37:56Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=09|day=15|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053094 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=15|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 425lxzgedkgkq8bnnu86cghkq94wdoq 2 291654 1053107 2026-09-15T05:03:34Z ပြည့်စုံသာ 148173 နာမည်ဖြည့်သွင်းခြင်း၊ ထက်ဝေအောင်(စစ်ကိုင်း) 1053107 wikitext text/x-wiki စာရေးသူအနေဖြင့် ၂၀၀၁ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံပိုင် စာအုပ် စာစောင်များဖြစ်သည့် '''ကြေးမုံ၊ မြဝတီ၊ ရတနာပုံသတင်းစာ၊ သုတအလင်းမဂ္ဂဇင်း၊ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ သုတပဒေသာနှင့် လူငယ်ရေးရာစာစောင်၊ ရွှေသွေး၊ မိုးသောက်ပန်း စာစောင်များတွင်''' ဝတ္ထုတို(၁၀၀)ကျော်နှင့် ဆောင်းပါး(၂၅၀)ကျော် ရေးသားခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=စာပေဗိမာန်စာမူဆုရ စာအုပ်များဖြန့်ချိရောင်းချ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/caapebimaancaamuuchur-caaaupmaaphnkhireaangkh |access-date=2026-09-15 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> နိုင်ငံတော်အဆင့် စာပေပြိုင်ပွဲများနှင့် အလွတ်တန်းစာပေပြိုင်ပွဲများတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဆုရရှိခဲ့ပါသည်-<ref>{{Cite web |title=ပခုက္ကူစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ တစ်သက်တာစာပေဆုကို ဆရာကြီး ဒေါက်တာမျိုးသန့်တင်၊ ဆရာကြီး ဦးညွန့်ဆွေ(မောင်ဆွေသက်)တို့ ရရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/24683 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable" | valign="top" |'''စဉ်''' | valign="top" |'''အမျိုးအစား''' | valign="top" |'''ဆု    ''' | valign="top" |'''အလွတ်တန်း စာပေပြိုင်ပွဲများ                                        ''' | valign="top" |'''မှတ်ချက်''' |- | valign="top" |၁ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၅ |- | valign="top" |၂ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၆ |- | valign="top" |၃ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |စစ်ကိုင်း၊ ရွှေစာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၄-၁-၂၀၀၇ |- | valign="top" |၄ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |မြတ်မင်္လာစာစောင် ကျေးဇူးကြီးလှ မိနှင့်ဖ စဉ်(၄) | valign="top" |၂၀၀၈ |- | valign="top" |၅ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |စာဆိုတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ၊ပျဉ်းမနားမြို့နယ် | valign="top" |၂၀၀၉ |- | valign="top" |၆ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |(၆၉)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၄ |- | valign="top" |၇ | valign="top" |၀တ္ထုရှည် | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၂ | valign="top" |(၇၁)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၇-၃-၂၀၁၆ |- | valign="top" |၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |တတိယ | valign="top" |အလွတ်တန်းမြင်းမူစာဆိုတော်နေ့စာပေဆုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၁၃-၁-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၉ | valign="top" |၀တ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |(၁၃)ကြိမ်မြောက် ကျိုက္ကလော့အမေ့စာမူ | valign="top" |၅-၁၀-၂၀၁၇ |- | valign="top" |၁၀ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၈ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၁၃-၃-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် ၁ | valign="top" |၂၀၁၉ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၂ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |ILO ရာပြည့်အလွတ်တန်းဆောင်ပါးပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၈/၂၀၁၉ |- | valign="top" |၁၃ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ပထမ | valign="top" |ဘုန်းနွယ်(ရေစကြို)အလွတ်တန်းရသဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၆/၂၀၂၀ |- | valign="top" |'''၁၄''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''စာပေဗိမာန်၊ ကလေးစာပေ ကလေးဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၁၉''' |- | valign="top" |'''၁၅''' | valign="top" |'''ဝတ္ထုတို''' | valign="top" |'''တတိယ''' | valign="top" |'''ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်''' | valign="top" |'''၂၀၂၀''' |- | valign="top" |၁၆ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |တတိယ | valign="top" |၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရနေ့ | valign="top" |၂၀၂၁ |- | valign="top" |၁၇ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |၂၀၂၂ ကျန်း/အား ဒီဇင်ဘာလူထုအားကစား | valign="top" |၂၀၂၂ |- | valign="top" |၁၈ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |ဒုတိယ | valign="top" |၂၀၂၄ ပြည်ထဲရေး မူးယစ်(ဗဟို) | valign="top" |၂၆-၆-၂၀၂၄ |- | valign="top" |၁၉ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |နှစ်သိမ့် | valign="top" |လှိုင်စာပေဆု | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၀ | valign="top" |ဆောင်းပါး | valign="top" |ပထမ | valign="top" |အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းသူများနေ့ | valign="top" |၂၀၂၄ |- | valign="top" |၂၁ | valign="top" |ဝတ္ထုတို | valign="top" |စတုတ္ထ | valign="top" |နှစ်(၈၀)ပြည် တပ်မတော်နေ့စာပေပြိုင်ပွဲ | valign="top" |၂၀၂၅ |} 6q0yt4qzy8rwzt9d7r4utv3wjvnthws 1053123 1053107 2026-09-15T05:37:23Z ပြည့်စုံသာ 148173 စာပေမှတ်တမ်း 1053123 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 291655 1053111 2026-09-15T05:08:45Z Dr Lotus Black 31011 "{{Possibly empty category}} {{Hidden category}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053111 wikitext text/x-wiki {{Possibly empty category}} {{Hidden category}} golzqmm8dqrgrny98wtw0yb16lb8bxs 0 291656 1053119 2026-09-15T05:32:44Z Zawzawaungthwin 100038 ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင် သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်စနစ်၏ အကြီးအကဲလည်း 1053119 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarchy | royal_title = ဘုရင် | realm = ကမ္ဘောဒီးယား | native_name = | coatofarms = Royal Standard of the King of Cambodia.svg | coatofarmscaption = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တော်ဝင်အလံ | coatofarmssize = 200px | image = King Norodom Sihamoni (2019).jpg | incumbent = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | incumbentsince = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | his/her = His | residence = {{ubl|ခမာရင် နန်းတော် (တရားဝင်)|တော်ဝင်နေအိမ် (အခြားနေအိမ်)}} | first_monarch = ဘုရင်မ ဆိုမာ | appointer = နန်းတော်ရာဇပလ္လင် ကောင်စီ | date = ခရစ်နှစ် ၆၈ | abolition = ၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၀ – ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | website = {{URL|norodomsihamoni.org}} }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်စနစ်၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်သည် အုပ်စိုးသူ တော်ဝင် နိုရိုဒုမ် မင်းဆက်၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ဘုရင်၏ အာဏာသည် အဓိကအားဖြင့် အထိမ်းအမှတ်သဘောဆောင်သော အခန်းကဏ္ဍအဖြစ် ကန့်သတ်ထားသည်။<ref>{{cite web |last=Jeldres |first=Julio A. |date=2 April 1999 |title=Cambodia's Monarchy: The search for the successor |url=https://www.phnompenhpost.com/national/cambodias-monarchy-search-successor |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802221927/https://www.phnompenhpost.com/national/cambodias-monarchy-search-successor |archive-date=2 August 2020 |access-date=21 June 2020 |work=The Phnom Penh Post}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဘုရင်စနစ်သည် အနည်းဆုံး ခရစ်နှစ် ၅၀ ကတည်းက တည်ရှိလာခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိသာ ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်သည် ထီးနန်းကောင်စီက ရွေးချယ်တင်မြှောက်သော ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ဘုရင်ကို ထီးနန်းကောင်စီက တစ်သက်တာအတွက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။ ထီးနန်းကောင်စီတွင် အဆင့်မြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သည်။ ဘုရင်အဖြစ် အရွေးခံနိုင်သူများမှာ အသက် ၃၀ နှစ်နှင့်အထက်ရှိသော အန်ဒုအွန်း ဘုရင်၏ အမျိုးသားမျိုးဆက်များထဲမှ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား၏ တော်ဝင်အိမ်တော်နှစ်ခုဖြစ်သည့် နိုရိုဒုမ် တော်ဝင်အိမ်တော်နှင့် စီဆိုဝတ် တော်ဝင်အိမ်တော်တို့မှ ဖြစ်ရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=5 December 2021 |title=Cambodian Prince Ranariddh's body arrives home from France |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/12/05/cambodian-prince-ranariddh039s-body-arrives-home-from-france |access-date=28 July 2023 |work=The Star}}</ref> == အခန်းကဏ္ဍ == {{main|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ စာရင်း}} ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်၏ အခန်းကဏ္ဍသည် အဓိကအားဖြင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ သဘောသပ်သပ်သာ ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ဘုရင်သည် “အုပ်ချုပ်ခြင်းမပြုဘဲ စိုးစံရမည်” ဟု သတ်မှတ်ထားသည့်အပြင် “နိုင်ငံတော်၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် အစဉ်အဆက်တည်တံ့မှု၏ သင်္ကေတ” ဖြစ်သည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ဘုရင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားသည့် နိုင်ငံတော်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။ ယင်းတို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် အထက်လွှတ်တော်တို့၏ အစည်းအဝေးများ ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံး စစ်သေနာပတိအဖြစ် တာဝန်ယူခြင်း၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေး အမြင့်ဆုံးကောင်စီ၏ အစည်းအဝေးများကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တစ်လလျှင် နှစ်ကြိမ် တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံတော်ရေးရာများနှင့် ပတ်သက်၍ အစီရင်ခံတင်ပြချက်များကို လက်ခံခြင်း၊ လွှတ်တော်က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေများနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အဆိုပြုချက်များကို အာဏာသက်ဝင်စေရန် တော်ဝင်အမိန့်များကို လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများ ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် အမြင့်ဆုံးခုံသမာဓိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသံအမတ်များ၏ သံအမတ်ခန့်အပ်လွှာများကို လက်ခံခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်လျှော့ပေါ့ပေးခြင်းနှင့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခြင်း၊ တရားစီရင်ရေးအထွေထွေကောင်စီ၏ အစည်းအဝေးများကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ အထက်လွှတ်တော်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် အဖွဲ့ဝင်အချို့ကို သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |date=29 October 2014 |title=Reign of the quiet king |url=https://www.phnompenhpost.com/national/reign-quiet-king |access-date=8 September 2021 |work=The Phnom Penh Post}}</ref><ref>{{cite news |date=23 August 2023 |title=Hun Sen made Privy Council President |url=https://www.khmertimeskh.com/501347410/hun-sen-made-privy-council-president/ |access-date=26 August 2023 |work=Khmer Times}}</ref> ဘုရင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် အတိအလင်းဖော်ပြထားခြင်းမရှိသည့် အခြားတာဝန်များကိုလည်း နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ထမ်းဆောင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမျိုးသားရေးအရ အရေးပါသော အခမ်းအနားများကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ [[ခမာလူမျိုး]]တို့၏ အမျိုးသားရေးနှင့် အစဉ်အလာများတွင် အရေးပါသော ဘာသာရေးအခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာဓလေ့များတွင် ပါဝင်ခြင်း၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနှင့် ပရဟိတလုပ်ငန်းများကို အားပေးထောက်ပံ့ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်များ သွားရောက်ရာတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ယခင်က အမျိုးသမီးအုပ်စိုးသူများ ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လက်ရှိတွင် အမျိုးသမီးများသည် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် မရှိပေ။<ref>{{Cite web |date=2026-08-24 |title=Norodom Sihamoni {{!}} King of Cambodia, Royal Lineage & Education {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Norodom-Sihamoni |access-date=2026-09-15 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medeville |first=Pascal |date=2025-05-10 |title=Norodom Sihamoni: Cambodia’s Devoted King |url=https://wondersofcambodia.com/norodom-sihamoni-cambodias-devoted-king/ |access-date=2026-09-15 |website=Wonders of Cambodia |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] 0tyv4jlxvy9v8o1isoj37xnoktk1xny 14 291657 1053120 2026-09-15T05:36:09Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ် 1053120 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Monarchy of Cambodia}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] 0lc7wp1cyyyewif3qpmajk6smoou765 1053124 1053120 2026-09-15T05:39:46Z Zawzawaungthwin 100038 {{Commons category|Monarchs of Cambodia}} 1053124 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Monarchs of Cambodia}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] olz74tz75miqcty490bdx47u26h3ybq 1053126 1053124 2026-09-15T05:40:54Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယား သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်]] 1053126 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Monarchs of Cambodia}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယား သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] einmm5zd0ong48flf0dqlpg0uknr6ys 14 291659 1053127 2026-09-15T05:42:30Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယား သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် 1053127 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်များ]] f31j4wrsfzrgmx2qmh0ba3rwo7x9bdl 14 291660 1053144 2026-09-15T07:01:32Z Dr Lotus Black 31011 "{{CatDiffuse}} {{Commons cat|Dermatology}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဆေးပညာအထူးပြုများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053144 wikitext text/x-wiki {{CatDiffuse}} {{Commons cat|Dermatology}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဆေးပညာအထူးပြုများ]] rsb2cyierfc4ir0txettad4diz51qwh 14 291661 1053151 2026-09-15T07:23:21Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|1931 books}} [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် စာအုပ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053151 wikitext text/x-wiki {{Commons category|1931 books}} [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် စာအုပ်များ]] ji3fmn2togugn4apscwo8zsm409vjjk 14 291662 1053153 2026-09-15T07:29:06Z Dr Lotus Black 31011 "{{Possibly empty category}} {{Hidden category}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053153 wikitext text/x-wiki {{Possibly empty category}} {{Hidden category}} golzqmm8dqrgrny98wtw0yb16lb8bxs 0 291663 1053154 2026-09-15T07:52:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ကျိပ္ပတီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကျိပ်ပတီးရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကျိပ်ပတီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053154 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကျိပ္ပတီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကျိပ်ပတီးရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကျိပ်ပတီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၃၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.303738947429572| 96.3319252521303|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3dnh52esfpop69x7u6w7ovuzfgve7em 0 291664 1053155 2026-09-15T07:57:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ရွှေကြက်ယက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့]]၊ ရွှေကြက်ယက် (၅)ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053155 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ရွှေကြက်ယက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့]]၊ ရွှေကြက်ယက် (၅)ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၉၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.154293193494613| 96.3394872768856|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 57hvd38iemi273048y6hrelikdbttfd 0 291665 1053156 2026-09-15T07:59:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - အောင်ချမ်းသာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အောင်ချမ်းသာရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အောင်ချမ်းသာရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053156 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အောင်ချမ်းသာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အောင်ချမ်းသာရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အောင်ချမ်းသာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၇၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.206584917568797| 96.07225571833904|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2sh925nx5mx2gqzt9l6prj421uf8rwv 0 291666 1053157 2026-09-15T08:02:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - စည်ပိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[စီပိုင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|စည်ပိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053157 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - စည်ပိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[စီပိုင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|စည်ပိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၄၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.26219878062076| 96.36859547556745|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} rjt6qbvsrx5owsjl2dia6b95nekad8v 0 291667 1053158 2026-09-15T08:06:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053158 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၃၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.441259252701983| 95.98220434827581|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} iianwpzhnmykoibpppoc13lms94jti9 0 291668 1053159 2026-09-15T08:07:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွှေကဇောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေကဇောင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ရွှေကဇောင်းရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053159 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွှေကဇောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေကဇောင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ရွှေကဇောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၉၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.262506218513263| 96.3280952361929|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pa7ne7x4ddq87eiry0tfgv5lprfs62e 0 291669 1053160 2026-09-15T08:09:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) သိုင်းဝ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သိုင်းဝရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သိုင်းဝရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053160 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) သိုင်းဝ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သိုင်းဝရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သိုင်းဝရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.19319470936902| 96.25247978475488|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} bg98e9akbiidyqa8729ekbyg9tdm52l 0 291670 1053161 2026-09-15T08:11:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) အင်ကြင်းကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ အင်ကြင်းကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အင်ကြင်းကုန်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053161 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) အင်ကြင်းကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အင်ကြင်းကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အင်ကြင်းကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၉၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.206588106582455| 96.29662120311446|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ealrsy31f3asdbdbmc0wdje39tnerc5 0 291671 1053163 2026-09-15T08:13:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပိတောက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ပိတောက်ကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ပိတောက်ကုန်းရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053163 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ပိတောက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ပိတောက်ကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ပိတောက်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၉၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.293664682415162| 96.37625549443594|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jz4xop7q4oqv6em9roaruabmg7uds6o 0 291672 1053164 2026-09-15T08:15:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မရိုးခုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မရိုးခုံရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|မရိုးခုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053164 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မရိုးခုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မရိုးခုံရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|မရိုးခုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၉၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.174082369160214| 96.11672648888698|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fkcdqbg87pm12sl6odgumn8pzp76y73 0 291673 1053165 2026-09-15T08:17:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) လုံးရမ်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[လုံးရမ်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|လုံးရမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053165 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လုံးရမ်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[လုံးရမ်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|လုံးရမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.25504216408961| 96.12316951265234|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5i7h3ew92toouwi84q4jvrj1fnsl3tu 0 291674 1053167 2026-09-15T08:21:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်နန်ချွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ နန်ချွန် (နောက်)ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|မြောက်နန်ချ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053167 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်နန်ချွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[နန်ချွန် (နောက်)ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|မြောက်နန်ချွန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.113513532565374| 96.3578511521687|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2tqenovis84bxk64ijs9ghidhrm9zst 0 291675 1053168 2026-09-15T08:23:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) သက္ကယ်ကျင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သက်ငယ်ကျင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သက္ကယ်ကျင်းရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053168 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) သက္ကယ်ကျင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သက်ငယ်ကျင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သက္ကယ်ကျင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.215414366559507| 96.09195060100134|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} g83pavoyt4os5ampoyptlc3urf28jv4 0 291676 1053169 2026-09-15T08:26:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053169 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5znxdx4fkki5g17bk2cmzzh2aq0pt19 0 291677 1053170 2026-09-15T08:35:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox river | name = အိုးနိုမြစ် | native_name = {{native name|ja|大野川}} | other_name = Ōno-gawa | etymology = | nickname = <!---------------------- IMAGE--> | image = OnoRiverAtMie.jpg | image_size = | image_caption = Ōno River at Mie...." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053170 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = အိုးနိုမြစ် | native_name = {{native name|ja|大野川}} | other_name = Ōno-gawa | etymology = | nickname = <!---------------------- IMAGE--> | image = OnoRiverAtMie.jpg | image_size = | image_caption = Ōno River at Mie. | image_alt = <!---------------------- MAPS --> | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | pushpin_alt = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = Japan | subdivision_type2 = Prefectures | subdivision_name2 = {{ubl|[[Kumamoto Prefecture|Kumamoto]]|[[Miyazaki Prefecture|Miyazaki]]|[[Ōita Prefecture|Ōita]]}} | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|107|km|mi|abbr=on}}<ref name="mlit river"/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = {{Coord|33.276932|131.698611|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} | mouth_elevation = | progression = | river_system = Ōno River | basin_size = {{convert|1465|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="mlit river"/> | basin_landmarks = | basin_population = | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = Dams | custom_data = [[Hakusui Dam]] | extra = }} '''အိုးနိုမြစ်''' (大野川, Ōno-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုးအိတခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]မြောက်ဘက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။<ref name="mlit river maintenance"/> ဤမြစ်ပေါ်ရှိ [[ဟခုဆုအိဆည်]]ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤဆည်သည် မြစ်ပေါ်ရှိ ဆည် ၁၂ ခုအနက်မှတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြစ်တွင် [[ဟရဂျိရိရေတံခွန်]]ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အိုးအိတခရိုင်၊ ဘွန်းဂို - အိုးနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist|refs= <ref name="mlit river">{{cite web |url=https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0904_oono/0904_oono_00.html |script-title=ja:日本の川 - 九州 - 大野川 - 国土交通省水管理・国土保全局 |trans-title=Rivers of Japan - Kyūshu - Ōno River |language=ja |publisher=Water Management and Land Conservation Bureau, [[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]] |access-date=9 February 2024 |archive-date=9 February 2024 |archive-url=https://archive.today/20240209190335/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/0904_oono/0904_oono_00.html |url-status=live }}</ref> <ref name="mlit river maintenance">{{cite web |url=https://www.mlit.go.jp/river/shinngikai_blog/shaseishin/kasenbunkakai/shouiinkai/kihonhoushin/dai128kai/06_siryou2-1.pdf |script-title=ja:大野川水系河川整備基本方針の変更について |trans-title=Regarding changes to the Ōno River system river maintenance basic policy |language=ja |page=33 |date=24 July 2023 |publisher=Water Management and Land Conservation Bureau, [[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]] |access-date=9 February 2024 |archive-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209192717/https://www.mlit.go.jp/river/shinngikai_blog/shaseishin/kasenbunkakai/shouiinkai/kihonhoushin/dai128kai/06_siryou2-1.pdf |url-status=live }}</ref> }} b5nridr8ufkr83hfqn0xyal2g63wkir 0 291678 1053171 2026-09-15T08:46:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ခုမမြစ်''' (球磨川, Kuma-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက်အလယ်ပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053171 wikitext text/x-wiki '''ခုမမြစ်''' (球磨川, Kuma-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ အရှည် ၁၁၅ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ၁၈၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၃၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဤမြစ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေစီးအမြန်ဆုံးမြစ်သုံးစင်းထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားနှစ်စင်းမှာ [[မိုဂမိမြစ်]]နှင့် [[ဖုဂျိမြစ်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ခုမမြစ်ကို ဂျပန်အစိုးရသည် အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ခုမမြစ်သည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားပြီး နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူ ၇ သောင်းခန့် ရှိသည်။ မြစ်အတွင်းနှင့် မြစ်လက်တက်အချို့တွင် ကျက်စားနေထိုင်ကြသည့် အယုငါးများ (Ayu Fish) သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ခုမမြစ်သည် အရဆဲဆည်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း ထင်ရှားသည်။ ဤမြစ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် အရဆဲဆည်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်သာမကဘဲ အာရှတိုက်တစ်ခုလုံးတွင် ပထမဆုံးဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဆည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခုမမြစ်ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အနီးအနားဝန်းကျင်ရှိ လူများစွာ သေဆုံးမှုနှင့် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} a762ftb920stmobjo1s76ieiiddhr6t 1053172 1053171 2026-09-15T08:47:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053172 wikitext text/x-wiki '''ခုမမြစ်''' (球磨川, Kuma-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ အရှည် ၁၁၅ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ၁၈၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၃၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဤမြစ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေစီးအမြန်ဆုံးမြစ်သုံးစင်းထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားနှစ်စင်းမှာ [[မိုဂမိမြစ်]]နှင့် [[ဖုဂျိမြစ်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ခုမမြစ်ကို ဂျပန်အစိုးရသည် အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ခုမမြစ်သည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားပြီး နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူ ၇ သောင်းခန့် ရှိသည်။ မြစ်အတွင်းနှင့် မြစ်လက်တက်အချို့တွင် ကျက်စားနေထိုင်ကြသည့် အယုငါးများ (Ayu Fish) သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ခုမမြစ်သည် အရဆဲဆည်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း ထင်ရှားသည်။ ဤမြစ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် အရဆဲဆည်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်သာမကဘဲ အာရှတိုက်တစ်ခုလုံးတွင် ပထမဆုံးဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဆည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခုမမြစ်ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အနီးအနားဝန်းကျင်ရှိ လူများစွာ သေဆုံးမှုနှင့် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 6cjacclvdnvp9iz4l5oqnw377172g04 1053173 1053172 2026-09-15T08:49:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053173 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခုမမြစ် | native_name = {{native name list |tag1=ja|name1=球磨川 |tag2=ja-Latn|name2=Kumagawa}} | other_name = | etymology = | nickname = Abaregawa (raging river) <!---------------------- IMAGE--> | image = Kumagawa Shiroishi.jpg | image_size = | image_caption = Kuma River | image_alt = <!---------------------- MAPS --> | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page=Kuma River (Japan)}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | pushpin_alt = | mapframe = | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Kumamoto]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{cvt|115|km}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = <!-- {{Coord|...|display=inline,title}} --> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = 1880km² | basin_landmarks = | basin_population = | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ခုမမြစ်''' (球磨川, Kuma-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ အရှည် ၁၁၅ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ၁၈၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၃၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>{{cite web |title=環境省_「重要湿地」の選定地分布　熊本県 |url=https://www.env.go.jp/nature/important_wetland/wetland/p07_43_kumamoto.html |website=www.env.go.jp |access-date=23 April 2024}}</ref> ဤမြစ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေစီးအမြန်ဆုံးမြစ်သုံးစင်းထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားနှစ်စင်းမှာ [[မိုဂမိမြစ်]]နှင့် [[ဖုဂျိမြစ်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ခုမမြစ်ကို ဂျပန်အစိုးရသည် အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":2">Ranlund, C. (2017). Impacts of the Sea Dike and Reclamation Project in Isahaya Bay on Baroclinic Structure in the Ariake Sea, Japan.</ref> ခုမမြစ်သည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားပြီး နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူ ၇ သောင်းခန့် ရှိသည်။ မြစ်အတွင်းနှင့် မြစ်လက်တက်အချို့တွင် ကျက်စားနေထိုင်ကြသည့် အယုငါးများ (Ayu Fish) သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ခုမမြစ်သည် အရဆဲဆည်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း ထင်ရှားသည်။ ဤမြစ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် အရဆဲဆည်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်သာမကဘဲ အာရှတိုက်တစ်ခုလုံးတွင် ပထမဆုံးဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဆည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခုမမြစ်ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အနီးအနားဝန်းကျင်ရှိ လူများစွာ သေဆုံးမှုနှင့် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] jeb00k21ts5myhevxxu9iuvfy5j994g 1053174 1053173 2026-09-15T08:51:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1053174 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခုမမြစ် | native_name = {{native name list |tag1=ja|name1=球磨川 |tag2=ja-Latn|name2=Kumagawa}} | other_name = | etymology = | nickname = Abaregawa (raging river) <!---------------------- IMAGE--> | image = Kumagawa Shiroishi.jpg | image_size = | image_caption = Kuma River | image_alt = <!---------------------- MAPS --> | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page=Kuma River (Japan)}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page=Kuma River (Japan)}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_caption= | pushpin_alt = | mapframe = | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = Prefecture | subdivision_name2 = [[Kumamoto]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{cvt|115|km}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = | mouth_location = | mouth_coordinates = <!-- {{Coord|...|display=inline,title}} --> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = 1880km² | basin_landmarks = | basin_population = | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ခုမမြစ်''' (球磨川, Kuma-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ အရှည် ၁၁၅ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ၁၈၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၃၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>{{cite web |title=環境省_「重要湿地」の選定地分布　熊本県 |url=https://www.env.go.jp/nature/important_wetland/wetland/p07_43_kumamoto.html |website=www.env.go.jp |access-date=23 April 2024}}</ref> ဤမြစ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေစီးအမြန်ဆုံးမြစ်သုံးစင်းထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားနှစ်စင်းမှာ [[မိုဂမိမြစ်]]နှင့် [[ဖုဂျိမြစ်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ခုမမြစ်ကို ဂျပန်အစိုးရသည် အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":2">Ranlund, C. (2017). Impacts of the Sea Dike and Reclamation Project in Isahaya Bay on Baroclinic Structure in the Ariake Sea, Japan.</ref> ခုမမြစ်သည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားပြီး နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူ ၇ သောင်းခန့် ရှိသည်။ မြစ်အတွင်းနှင့် မြစ်လက်တက်အချို့တွင် ကျက်စားနေထိုင်ကြသည့် အယုငါးများ (Ayu Fish) သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ခုမမြစ်သည် အရဆဲဆည်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း ထင်ရှားသည်။ ဤမြစ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် အရဆဲဆည်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်သာမကဘဲ အာရှတိုက်တစ်ခုလုံးတွင် ပထမဆုံးဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဆည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခုမမြစ်ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အနီးအနားဝန်းကျင်ရှိ လူများစွာ သေဆုံးမှုနှင့် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရေကြီးခြင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 9im37kjermh6ks96px6a6sbczuyk0n2 0 291680 1053182 2026-09-15T11:02:14Z Mkant00 135890 "File:Clock group.svg|thumb|upright=1.1|right|class=skin-invert-image|alt=Left: Analog clock reading 9 o'clock. Right: After four hours have passed, the clock now reads 1 o'clock.|ဘယ်ဘက်သည် 9 နာရီကို ပြသနေသော လက်တံပါ နာရီ ဖြစ်သည်။ ညာဘက်သည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053182 wikitext text/x-wiki [[File:Clock group.svg|thumb|upright=1.1|right|class=skin-invert-image|alt=Left: Analog clock reading 9 o'clock. Right: After four hours have passed, the clock now reads 1 o'clock.|ဘယ်ဘက်သည် 9 နာရီကို ပြသနေသော လက်တံပါ နာရီ ဖြစ်သည်။ ညာဘက်သည် 4 နာရီ ကြာလွန်ပြီးနောက် လက်တံသည် 1 နာရီကို ပြသနေသည်။ ဤနာရီပေါ်ရှိ အချိန်မှတ်သားမှုသည် မော်ဂျူလို 12 ဂဏန်းသင်္ချာကို အသုံးပြုသည်။ 9 နာရီသို့ 4 နာရီ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် 1 နာရီကို ရရှိစေသည်။ အကြောင်းမှာ 13 သည် မော်ဂျူလို 12 အရ 1 နှင့် ထပ်တူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်။]] [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ (modular arithmetic) သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) အတွက် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန် တွက်ချက်မှုများနှင့် ကွဲပြားသည်။ မော်ဂျူးလပ်စ် (modulus) ဟုခေါ်သော သတ်မှတ်ထားသည့် တန်ဖိုးတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိချိန် သို့မဟုတ် ကျော်လွန်ချိန်တွင် ကိန်းများသည် မူလနေရာသို့ ပြန်လည်လှည့်ပတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာကို အသုံးပြုထားသော [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် ချဉ်းကပ်မှုကို ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် က 1801 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏ ဒစ်ကွီဇီရှန်းနက်စ် အရစ်သမက်တီကေး (Disquisitiones Arithmeticae) ကျမ်းတွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>Gray (2018), p. 143.</ref> မော်ဂျူလို <math>m</math> ပါဝင်သော မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာတွင် [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်း]]၊ [[မြှောက်ခြင်း|အမြှောက်]]နှင့် [[နုတ်ခြင်း|အနုတ်]] ရလဒ်များကို <math>m</math> ဖြင့် စားရာမှရရှိသော အကြွင်းဖြင့် စနစ်တကျ အစားထိုးခြင်း ပါဝင်သည်။ မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ၏ ထူးခြားသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ တွက်ချက်မှု၏ ရလဒ်သည် <math>m</math> ဖြင့် စားခြင်းကို တွက်ချက်မှုအဆင့်တိုင်း၏ နောက်တွင် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ တွက်ချက်မှုအားလုံး ပြီးဆုံးချိန်တွင် တစ်ကြိမ်တည်း ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ မူတည်ခြင်းမရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဥပမာ (Example) == မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာကို ပြသနေသည့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ဥပမာတစ်ခုမှာ 12 နာရီပါ နာရီတစ်ခုပေါ်ရှိ နာရီလက်တံ ဖြစ်သည်။ နာရီလက်တံသည် ယခု 7 သို့ ညွှန်ပြနေပါက 8 နာရီ ကြာပြီးနောက်တွင် 3 သို့ ညွှန်ပြမည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန် [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းတွက်ချက်မှု]] (addition) သည် <math>7 + 8 = 15</math> ရလဒ်ကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သော်လည်း နာရီလက်တံသည် 12 နာရီတိုင်းတွင် တစ်ပတ်လည်သောကြောင့် နာရီမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် 15 ကို 3 အဖြစ် ဖတ်ရှုရသည်။ 15 သည် မော်ဂျူလို 12 အရ 3 နှင့် ထပ်တူညီသည် (congruent) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>15 \equiv 3 \pmod{12}</math> ဟု ရေးသားသည်။ ထို့ကြောင့် <math>7 + 8 \equiv 3 \pmod{12}</math> ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ 16 နာရီ ပြောင်းလဲမှုသည် 4 နာရီနှင့် ထပ်တူညီပြီး <math>2 \times 8 \equiv 4 \pmod{12}</math> ဟူသော ထပ်တူညီမှု ဖြစ်သည်။ အတိအကျ 12 နာရီ ကြာပြီးနောက်တွင် လက်တံသည် ၎င်းစတင်ခဲ့သောနေရာသို့ ပြန်ရောက်ရှိသွားသောကြောင့် 12 သည် 0 ဖြစ်မှုရှိသည်။ ယင်းကို <math>12 \equiv 0 \pmod{12}</math> ဟု ရေးသားသည်။ == ထပ်တူညီမှု (Congruence) == မော်ဂျူးလပ်စ် ဟုခေါ်သော [[ကိန်းပြည့်]] <math>m \ge 1</math> တစ်ခုကို ပေးထားရာတွင် ကိန်းပြည့်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) <math>a - b</math> သည် <math>m</math> ၏ ကိန်းပြည့် ဆတိုးကိန်း (multiple) ဖြစ်ပါက အဆိုပါကိန်းပြည့်နှစ်ခုသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> အရ ထပ်တူညီသည်ဟု ဆိုသည်။ တနည်းအားဖြင့် <math>a - b = km</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းပြည့် <math>k</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထပ်တူညီသည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုသည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (congruence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း|အနုတ်]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း|အမြှောက်]]တို့နှင့် ကိုက်ညီမှု (compatible) ရှိသော ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ : <math> a \equiv b \pmod m. </math> ကွင်းစကွင်းပိတ်များသည်<math>\pmod m</math> ကို ညီမျှခြင်းတစ်ခုလုံးအပေါ် သက်ရောက်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ကို မော်ဂျူလို တွက်ချက်မှု (modulo operation) <math>b \bmod m</math> နှင့် ရောထွေးမှုမရှိသင့်ပေ။ အဆိုပါ မော်ဂျူလို တွက်ချက်မှုသည် <math>0 \le r < m</math> နှင့် <math>r \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အကြွင်း <math>r</math> ကို ရည်ညွှန်းသည်။ <math>a \equiv b \pmod m</math> ဆက်သွယ်ချက်သည် <math>a\bmod m = b\bmod m.</math> နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ <math>a \equiv b \pmod m</math> ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်ကို [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စားခြင်း]] (Euclidean division) နှင့် ၎င်း၏ ဆက်စပ်မှုကို ပြသရန် အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြန်လည်ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">\exists k\in\mathbb{Z}\quad a=km+b,</math> ဤသည်မှာ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့ကို <math>m</math> ဖြင့် စားသောအခါ အကြွင်းတူညီကြောင်း အတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမဆို သီအိုရီအရ မော်ဂျူးလပ်စ်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ကိန်းတစ်ခုသည် <math>m</math> ဖြင့် အတိအကျ စား၍ရနိုင်ပါက <math>-m</math> ဖြင့်လည်း အတိအကျ စား၍ရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် စံအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များတွင် မော်ဂျူးလပ်စ် <math>m</math> ကို အပေါင်းကိန်းအဖြစ်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ === ဥပမာများ (Examples) === မော်ဂျူးလပ်စ် 12 တွင် ခြားနားခြင်းရလဒ်သည် <math>38 - 14 = 24 = 2 \times 12</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>38 \equiv 14 \pmod{12}</math> ဖြစ်သည်ဟု အတည်ပြုနိုင်သည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီစွာဖြင့် 38 နှင့် 14 တို့ကို 12 ဖြင့် စားသောအခါ တူညီသော အကြွင်း 2 ကို ရရှိသည်။ ထပ်တူညီမှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် အနုတ်တန်ဖိုးများအပေါ်တွင်လည်း တူညီစွာ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ : <math> \begin{align} 2 &\equiv -3 \pmod 5\\ -8 &\equiv \phantom{+}7 \pmod 5\\ -3 &\equiv -8 \pmod 5. \end{align}</math> == အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Basic properties) == ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်သည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်တစ်ခု၏ အခြေအနေအားလုံးကို ပြည့်စုံစေသည်။ * ကိုယ်ပြန်ဟပ်ဂုဏ်သတ္တိ (Reflexivity) - <math>a \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * အချိုးညီမှု (Symmetry) - <math>a \equiv b \pmod m</math> သည် <math>b \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * ကူးပြောင်းနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Transitivity) - <math>a \equiv b \pmod m</math> နှင့် <math>b \equiv c \pmod m</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv c \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ <math>a_1 \equiv b_1 \pmod m</math> နှင့် <math>a_2 \equiv b_2 \pmod m</math> ဖြစ်ပါက သို့မဟုတ် <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Lehoczky & Rusczyk (2006), p. 44.</ref> * မည်သည့်[[ကိန်းပြည့်]] <math>k</math> အတွက်မဆို <math>a + k \equiv b + k \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) ဖြစ်သည်။ * မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>k</math> အတွက်မဆို <math>k a \equiv k b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) ဖြစ်သည်။ * သုညမဟုတ်သော မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>k</math> အတွက်မဆို <math>k a \equiv k b \pmod{k m}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 + a_2 \equiv b_1 + b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ပေါင်းခြင်း]] ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 - a_2 \equiv b_1 - b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 a_2 \equiv b_1 b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) ဖြစ်သည်။ * အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့် (non-negative integer) <math>k</math> မည်သည့်အတွက်မဆို <math>a^k \equiv b^k \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation) ဖြစ်သည်။ * ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (integer coefficients) ပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) <math>p(x)</math> မည်သည့်အတွက်မဆို <math>p(a) \equiv p(b) \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပိုလီနိုမီရယ် တန်ဖိုးရှာခြင်း (polynomial evaluation) ဖြစ်သည်။ ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းအတွက် <math>k^a \equiv k^b \pmod m</math> သည် ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်းသည်။ သို့ရာတွင် အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များဖြစ်သည့် <math>c</math> နှင့် <math>d</math> တို့အတွက် <math>c \equiv d \pmod{\varphi(m)}</math> ဖြစ်ပါက <math>a^c \equiv a^d \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\varphi</math> သည် အွိုင်လာ၏ [[ဖန်ရှင်|တိုးရှန့် ဖန်ရှင်]] (Euler's totient function) ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>a</math> သည် <math>m</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (coprime) ဖြစ်သည်ဟူသော အခြေအနေအောက်တွင်သာ မှန်ကန်သည်။ <math>a \equiv b \pmod{mn}</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> နှင့် <math>a \equiv b \pmod n</math> ဖြစ်သည်။ ဘုံကိန်းပိုင်းများ ချေဖျက်ခြင်းအတွက် အောက်ပါ စည်းမျဉ်းများ ရှိသည်။ * <math>a + k \equiv b + k \pmod m</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>k a \equiv k b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>k</math> သည် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>k a \equiv k b \pmod{k m}</math> ဖြစ်ပြီး <math>k \neq 0</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလာ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်]] (modular multiplicative inverse) ကို အောက်ပါ စည်းမျဉ်းများဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * တည်ရှိမှု (Existence) - <math>a</math> သည် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ခြင်းသည် <math>aa^{-1} \equiv 1 \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းပြည့် <math>a^{-1}</math> တည်ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>a^{-1}</math> တည်ရှိပါက <math>a^{-1} \equiv b^{-1} \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>ax \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>a</math> သည် <math>m</math> သို့ နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပါက ဤမျဉ်းဖြောင့် ထပ်တူညီမှု (linear congruence) အတွက် အဖြေကို <math>x \equiv a^{-1}b \pmod m</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် <math>x \equiv a^{-1} \pmod m</math> ကို တိုးချဲ့ ယူကလစ် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Extended Euclidean algorithm) အသုံးပြု၍ ဘေဇူး [[ညီမျှခြင်း]] (Bézout's equation) <math>a x + m y = 1</math> ကို ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>p</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) ဖြစ်ပါက <math>0 < a < p</math> အားလုံးအတွက် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == * ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's little theorem) - <math>p</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ပြီး <math>a</math> ကို စား၍မပြတ်ပါက <math>a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်သည်။ * [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) - <math>a</math> နှင့် <math>m</math> တို့သည် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]]ဖြစ်ပါက <math>a^{\varphi(m)} \equiv 1 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် <math>a^{-1} \equiv a^{\varphi(m)-1} \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * ဝီလ်ဆင်၏ သီအိုရမ် (Wilson's theorem) - [[ကိန်းပြည့်]] <math>p > 1</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ခြင်းသည် <math>(p - 1)! \equiv -1 \pmod p</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ် (Chinese remainder theorem) - ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>a, b</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ အပေါင်းကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>m, n</math> မည်သည့်အစုံအတွက်မဆို <math>x \equiv a \pmod m</math> နှင့် <math>x \equiv b \pmod n</math> ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော <math>x \pmod{mn}</math> တည်ရှိသည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် <math>x \equiv b m_n^{-1} m + a n_m^{-1} n \pmod{mn}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>m_n^{-1}</math> သည် <math>m \pmod n</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး <math>n_m^{-1}</math> သည် <math>n \pmod m</math> ၏ ပြောင်းပြန် ဖြစ်သည်။ * [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) - <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး <math>f(x) = a_0 x^d + ... + a_d</math> သည် ကိန်းပြည့် [[ပိုလီနိုမီရယ်]]တစ်ခုဖြစ်ကာ <math>p</math> သည် <math>a_0</math> ကို စား၍မပြတ်ပါက <math>f(x) \equiv 0 \pmod p</math> ထပ်တူညီမှုတွင် ကိန်းရင်း အများဆုံး <math>d</math> ခု ရှိသည်။ * မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်း (Primitive root modulo m) - ကိန်း <math>g</math> သည် မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ရန် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော <math>a</math> တိုင်းအတွက် <math>g^k \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် <math>k</math> တည်ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်း တည်ရှိခြင်းသည် <math>m</math> သည် <math>2, 4, p^k</math>၊ သို့မဟုတ် <math>2p^k</math> နှင့် ညီမျှရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် <math>p</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ * နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်း (Quadratic residue) - <math>x^2 \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် <math>x</math> တည်ရှိပါက ကိန်းပြည့် <math>a</math> ကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်းဟု ခေါ်သည်။ အွိုင်လာ စံသတ်မှတ်ချက် (Euler's criterion) အရ <math>p</math> သည် <math>a</math> ကို စား၍မပြတ်သော မကိန်း သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပါက <math>a</math> သည် မော်ဂျူလို <math>p</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်းဖြစ်ခြင်းသည် <math>a^{(p-1)/2} \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြသည်။ == ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (Congruence classes) == [[ကိန်းပြည့်]] <math>a</math> ၏ မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) သည် <math>a + k m</math> ပုံစံရှိ ကိန်းပြည့်အားလုံး၏ [[အစု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>a \pmod m</math> ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား သို့မဟုတ် အကြွင်းအတန်းအစား (residue class) ဟု ခေါ်ပြီး <math>\overline{a}</math> သို့မဟုတ် <math>[a]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ အကြွင်းအတန်းအစားတစ်ခုစီတွင် <math>0 \le r < |m|</math> အပိုင်းအခြား (range) အတွင်းရှိ ကိုယ်စားပြု ကိန်းပြည့် အတိအကျ တစ်ခု ပါဝင်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် <math>a \bmod m</math> သည် <math>a \pmod m</math> ၏ အကြွင်း ဟုခေါ်သော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် ကိန်းပြည့် <math>r</math> ကို ဖော်ပြသည်။ အစုများကို အသုံးပြုခြင်းထက် ကိုယ်စားပြုကိန်းတစ်ခုတည်းကို အသုံးပြုခြင်းက ပိုမိုရိုးရှင်းသောကြောင့် <math>a \equiv b \pmod m</math> ကို ဖော်ပြရန် <math>a \bmod m = b \bmod m</math> အဖြစ် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ == အကြွင်း စနစ်များ (Residue systems) == မော်ဂျူလို <math>m</math> အကြွင်းအတန်းအစား တစ်ခုစီကို ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ထဲမှ မည်သည့်အစုဝင် တစ်ခုကမဆို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ [[ကိန်းပြည့်]]တိုင်းသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> အကြွင်းအတန်းအစား တစ်ခုတည်းတွင်သာ ပါဝင်သည်။<ref>Pettofrezzo & Byrkit (1970), p. 90.</ref> <math>\{0, 1, 2, \dots, m - 1\}</math> [[အစု]]ကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ အငယ်ဆုံး အကြွင်း စနစ် (least residue system modulo <math>m</math>) ဟု ခေါ်သည်။ မည်သည့် ကိန်းနှစ်ခုမျှ မော်ဂျူလို <math>m</math> အရ ထပ်တူမညီသော ကိန်းပြည့် <math>m</math> ခု ပါဝင်သည့် မည်သည့်အစုမဆိုသည် အကြွင်းအတန်းအစားတစ်ခုစီ၏ ကိုယ်စားပြုကိန်း အတိအကျ တစ်ခုစီ ပါဝင်သော မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပြည့်စုံသော အကြွင်း စနစ် (complete residue system modulo <math>m</math>) ဖြစ်သည်။<ref>Long (1972), p. 78.</ref> ဥပမာအားဖြင့် မော်ဂျူလို 4 ၏ ပြည့်စုံသော အကြွင်း စနစ်များတွင် အငယ်ဆုံး အကြွင်း စနစ် <math>\{0, 1, 2, 3\}</math> အပြင် <math>\{-13, 4, 17, 18\}</math> ကဲ့သို့သော အစုများလည်း ပါဝင်သည်။ === လျှော့ချထားသော အကြွင်း စနစ်များ (Reduced residue systems) === အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် <math>\varphi(m)</math> ကို ပေးထားရာတွင် <math>m</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]]ဖြစ်ပြီး အချင်းချင်း မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူမညီသော ကိန်းပြည့် <math>\varphi(m)</math> ခု ပါဝင်သည့် မည်သည့်အစုမဆိုသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ လျှော့ချထားသော အကြွင်း စနစ် (reduced residue system modulo <math>m</math>) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Long (1972), p. 85.</ref> == မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ (Integers modulo m) == မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများအားလုံး၏ [[အစု]]သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း (ring of integers modulo <math>m</math>) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကို <math display="inline">\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math>၊ <math>\mathbb{Z}/(m)</math>၊ <math>\mathbb{Z}/m</math>၊ သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_m</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။<ref>Denton (2013).</ref> <math>m > 0</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ : <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z} = \left\{ \overline{0}_m, \overline{1}_m, \ldots, \overline{m{-}1}_m \right\}.</math> [[ပေါင်းခြင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]]တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * <math>\overline{a}_m + \overline{b}_m = \overline{(a + b)}_m</math> * <math>\overline{a}_m - \overline{b}_m = \overline{(a - b)}_m</math> * <math>\overline{a}_m \overline{b}_m = \overline{(a b)}_m</math> ဤတွက်ချက်မှုများအောက်တွင် <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[အိုင်ဒီးလ်]] (ideal) <math>m\mathbb{Z}</math> ဖြင့် <math>\mathbb{Z}</math> ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|စားလဒ်ကွင်း]] (quotient ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပေါင်းခြင်း တွက်ချက်မှုအောက်တွင် <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> သည် [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (cyclic group) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Sengadir (2009), p. 293.</ref> မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းသည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းသည် <math>m</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ <math>k > 1</math> အတွက် <math>m = p^k</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> တွင် သုညစားကိန်းများ (zero-divisors) ပါဝင်ပြီး [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) <math>\mathrm{GF}(m)</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) မဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံမှုမရှိပေ။ <math>(\mathbb{Z}/m\mathbb{Z})^\times</math> ဖြင့် ဖော်ပြသော မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု (multiplicative group of integers modulo <math>m</math>) တွင် <math>a</math> သည် <math>m</math> သို့ နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သည့် ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ <math>\overline{a}_m</math> ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အစဉ် (order) <math>\varphi(m)</math> ပါရှိသည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Apostol |first=Tom M. |title=Introduction to Analytic Number Theory |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1976 |isbn=978-0-387-90163-3 |mr=0434929 |zbl=0335.10001 |doi=10.1007/978-1-4757-5579-4 }} * {{Citation |last=Berggren |first=John L. |title=Modular arithmetic |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/920687/modular-arithmetic }} * {{Citation |last=Bullynck |first=Maarten |title=Modular Arithmetic before C. F. Gauss: Systematisations and discussions on remainder problems in 18th-century Germany |url=http://www.kuttaka.org/Gauss_Modular.pdf |date=2013 |access-date=2018-02-03 }} * {{Citation |last=Denton |first=Tom |title=2.3: Integers Modulo n |website=Mathematics LibreTexts |date=2013-11-16 |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Abstract_and_Geometric_Algebra/Book%3A_Introduction_to_Algebraic_Structures_(Denton)/02%3A_Groups_I/2.03%3A_Integers_Modulo_n |access-date=2020-08-12 }} * {{Citation |last1=Garey |first1=M. R. |last2=Johnson |first2=D. S. |title=Computers and Intractability: A Guide to the Theory of NP-Completeness |publication-place=San Francisco |publisher=W. H. Freeman |date=1979 |isbn=0716710447 }} * {{Citation |last=Gioia |first=Anthony |title=Number Theory: An Introduction |edition=Reprint |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover |date=2001 |isbn=0-486-41449-3 }} * {{Citation |last=Gray |first=Jeremy |title=A History of Abstract Algebra: From Algebraic Equations to Modern Algebra |publication-place=Cham, Switzerland |publisher=Springer International Publishing |date=2018 |isbn=978-3-319-94772-3 |doi=10.1007/978-3-319-94773-0 |mr=3889814 |zbl=1406.01001 }} * {{Citation |last1=Lehoczky |first1=Sandor |last2=Rusczyk |first2=Richard |editor-last=Patrick |editor-first=David |title=The Art of Problem Solving |volume=1 |edition=7th |publication-place=Alpine, CA |publisher=AoPS Incorporated |date=2006 |isbn=0977304566 }} * {{Citation |last=Long |first=Calvin T. |title=Elementary Introduction to Number Theory |edition=2nd |publication-place=Lexington, MA |publisher=D. C. Heath and Company |date=1972 }} * {{Citation |last1=Pettofrezzo |first1=Anthony J. |last2=Byrkit |first2=Donald R. |title=Elements of Number Theory |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |date=1970 |isbn=978-0-13-268300-5 }} * {{Citation |author=Rosetta Code |title=Euler's sum of powers conjecture |url=https://rosettacode.org/wiki/Euler%27s_sum_of_powers_conjecture#QL_SuperBASIC |website=rosettacode.org |date=2020 |access-date=2020-11-11 }} * {{Citation |last=Sengadir |first=T. |title=Discrete Mathematics and Combinatorics |publication-place=Chennai, India |publisher=Pearson Education India |date=2009 |isbn=978-81-317-1405-8 }} * {{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Modular Arithmetic |website=Wolfram MathWorld |url=https://mathworld.wolfram.com/ModularArithmetic.html |access-date=2020-08-12 }} [[Category:ဂဏန်းသင်္ချာ]] [[Category:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[Category:ကွင်းသီအိုရီ]] 9sfx33x2zblw7115fu4k46stjfh46f3