ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 4811 1053265 1047451 2026-09-15T17:19:52Z ~2026-49968-42 148197 /* မေတ္တာသုတ်တော်လာ မေတ္တာပွားနည်း (၁၁) နည်း */ 1053265 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} မေတ္တသုတ် + [[မေတ္တာသုတ်]]သည် စုစုပေါင်း (၉)သုတ် ရှိပါသည်။ '''မေတ္တသုတ်''' ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ် ခုဒ္ဒကပါဌ အပိုင်း ၉ တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Khuddaka-Pali-2007">{{cite book |last=သာသနာရေးဦးစီးဌာန |date=၂၀၀၇ |title=ဆဋ္ဌသင်္ဂီ တိပိဋကံ၊ သုတ္တန္တပိဋကေ ခုဒ္ဒကနိကာယေ၊ ခုဒ္ဒကပါဌ ဓမ္မပဒ ဥဒါန ဣတိဝုတ္တက သုတ္တနိပါတ ပါဠိ |page=စာ ၁၀-၁၁}}</ref> အခါတစ်ပါး၌ ရဟန်းငါးရာတို့သည် မြတ်စွာဘုရား အထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ယူပြီး ဟိမဝန္တာနှင့် တစ်စပ်တည်း တည်နေသော တောအုပ်ကြီးတစ်ခုထဲသို့ ဝင်ရောက်၍ သစ်တစ်ပင်ရင်း ဝါးတစ်ပင်အောက်၌ တရားအားထုတ်ကာ သီတင်းသုံး နေထိုင်ကြလေသည်။ ထိုရဟန်းတော်တို့၏ သီလတန်ခိုးကြောင့် သစ်ပင်များပေါ်ရှိနတ်များမှာ သစ်ပင်များပေါ်၌ မနေဝံ့ကြတော့ဘဲ ကလေးများကို လက်ဆွဲကာ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ကြရရှာကုန်၏။ ရဟန်းများ တစ်နေ့ ပြန်နိုးနိုးနှင့် စောင့်နေခဲ့ကြကုန်၏၊ အတော်ကြာသောအခါ “ရဟန်းများ ပြန်ကြတော့မည် မဟုတ်”ဟု သိကြ၍ ရဟန်းများ မနေဝံ့အောင် ညဉ့်အခါ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်း အသံများကို ပြကာ ခြောက်လှန့်ကြလေတော့သည်။ ထိုအခါ ရဟန်းများ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ကြကာ ရောဂါ အမျိုးမျိုး ရရှိကြတော့သည်။ စိတ်ချောက်ချား၍ အေးချမ်းသာယာမှု တည်ကြည်ငြိမ်သက်မှုကို လုံးဝ မရရှိကြတော့ကုန်။ သို့ဖြစ်၍ “ငါတို့ဤအရပ်မှာ မနေသင့် ဟု ဆုံးဖြတ်ကြကာ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ပြန်သွားခဲ့ကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ရောက်သောအခါ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုရဟန်းတို့ကို မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို သင်ပေးတော်မူ၍ ထိုတောအုပ်သို့ပင် ပြန်သွားကြရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။ ရဟန်းများလည်း ထိုတောအုပ်သို့ ပြန်သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရား သင်ပေးညွှန်ကြားတော်မူလိုက်သည့် အတိုင်း မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုလျက် မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားများကြရာ နတ်အများက ချစ်မြတ်နိုးကြလျက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များပင် ပြုလုပ်ကြ စောင့်ရှောက်ကြ လေသည်။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းတော်များ မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုပွားများကြ၍ ဝိပဿနာတရားကိုပါ ပွားများ အားထုတ်ကြသောအခါ ဝါတွင်းမှာပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။<ref>ပရိတ်တော်အဓိပ္ပါယ် ကြည်ညိုဖွယ် (အရှင်သာသနဝရ)</ref> ==မေတ္တသုတ် (ပါဠိ)== <poem> {| class="wikitable" |- ! ပါဠိတော် !! မြန်မာအသံထွက် |- |၁။ ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ။ ယဉှိ စေဝါ နုယုဉ္ဇန္တော၊ ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။<ref name="PaYateGyi-11">{{cite book |last=မဏိဇောတ |title=ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ် အသံထွက်ရွတ်ဖတ်နည်းနှင့် မြန်မာပြန် |date=၂၀၀၀-ခုနှစ်၊မေလ |publisher=ဓမ္မခေါင်းလောင်းစာပေ |location=ရန်ကုန်မြို့ |edition=ပထမအကြိမ် |page=စာ ၆၁ }}</ref><ref name="BuddhaBathaKaung">{{cite book |last=သာသနာတော်ထွန်းကား ပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန |date=၂၀၁၅ |title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |page=စာ ၂၇၄-၂၇၇}}</ref>{{efn|name=fn1}} ||၁။ ယတ်သာ နုဘာဝ-တော ယက်ခါ၊ နေဝ ဒတ်သင်တိ ဘီသနံ။ ယင်ညှိ စေဝါ- နုယုန်ဇန်တော၊ ရတ်တိန်ဒိဝ-မ တန်ဒိတော။ |- |၂။ သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ။ ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ။ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။<ref name="PaYateGyi-11"/> ||၂။ သုခံ သုပတိ သုတ်တော စ၊ ပါပံ ကိန်စိ န ပတ်သတိ။ အေ၀မာဒိဂုဏူပေတံ၊ ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |- |၃။ ကရဏီယ မတ္ထကုသလေန၊ ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ။ သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊ သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၃။ ကရဏီယ-မတ်ထ-ကုသလေန၊ ယန်တ-သန်တံ ပဒံ အဘိသမစ်စ။ သက်ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊ သုဝစော စတ်သ မုဒု အနတိမာနီ။ |- |၄။ သန္တုဿကော စ သုဘရော စ၊ အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ။ သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ၊ အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွ န နုဂိဒ္ဓေါ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၄။ သန်တုတ်သကော စ သုဘရော စ၊ အပ်ပ-ကိတ်စော စ သန်လဟုက-ဝုတ်တိ။ သန်တိန်ဒရိယော စ နိပကော စ၊ အပ် ပဂတ်ဗော ကုလေသွ နနုဂိတ်ဓော။ |- |၅။ န စ ခုဒ္ဒ မာစရေ ကိဉ္စိ၊ ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပ ဝဒေယျုံ။ သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၅။ န-စ-ခုတ်ဒ-မာစရေ ကိန်စိ၊ ယေန ဝိန်ညူ ပရေ အုပ-ဝဒေယုံ။ သုခိနောဝ ခေမိနော ဟွန်တု၊ သပ်ဗ-သတ်တာ ဘဝန်တု သုခိတတ်တာ။ |- |၆။ ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊ တသာ ဝါ ထာဝရာဝ နဝသေသာ။ ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန္တာ၊ မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၆။ ယေ ကေစိ ပါဏ-ဘူတတ်ထိ၊ တသာ ဝါ ထာဝရာဝ-နဝသေသာ။ ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန်တာ၊ မစ်ဈိမာ ရတ်သကာ အဏုက-ထူလာ။ |- |၇။ ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ၊ ယေဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ။ ဘူတာဝ သမ္ဘဝေသီဝ၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၇။ ဒိတ်ထာ ဝါ ယေ၀ အ-ဒိတ်ထာ၊ ယေ ဝ ဒူရေ ဝသန်တိ အ-ဝိဒူရေ။ ဘူတာ ဝ သမ်ဘဝေသီ ဝ၊ သတ်ဗ-သတ်တာ ဘဝန်တု သုခိတတ်တာ။ |- |၈။ န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊ နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ။ ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခ မိစ္ဆေယျ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၈။ န ပရော ပရံ နိကုပ်ဗေထ၊ နာတိ မင်ညေထ ကတ်ထ-စိ န ကင်စိ။ ဗျာရောသနာ ပတိဃသင်ည၊ နင်ည မင်ညတ်သ ဒုတ်ခ မိတ်ဆေယ။ |- |၉။ မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တ၊ မာယုသာ ဧကပုတ္တ မနုရက္ခေ။ ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၉။ မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ်တ၊ မာယုသာ အေက ပုတ်တ မနုရက်ခေ။ အေဝမ်ပိ သပ်ဗ-ဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အ-ပရိမာဏံ။ |- |၁၀။ မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။ ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊ အသမ္ဗာဓံ အဝေရ မသပတ္တံ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၁၀။ မစ်တင်စ သပ်ဗ-လောကတ်သမိန်၊ မာနသံ ဘာဝယေ အ-ပရိမာဏံ။ အုတ်ဓံ အဓော စ တိရိယင်စ၊ အ-သမ်ဗာဓံ အ-ဝေရ မ-သပတ်တံ။ |- |၁၁။ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊ သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ။ ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဗြဟ္မ မေတံ ဝိဟာရ မိဓ မာဟု။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/> ||၁၁။ တိတ်ထံ စရံ နိသိန်နော ဝ၊ သယာနော ယာဝတတ်သ ဝိတ မိတ်ဓော။ အေတံ သတိန် အဓိတ်ထေယ၊ ဗြန်မ မေတံ ဝိဟာရ-မိဓ-မာဟု။ |- |၁၂။ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ၊ သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော။ ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ၊ န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတိ။<ref name="Khuddaka-Pali-2007"/>{{efn|name=fn2}} ||၁၂။ ဒိတ်ထိန် စ အနုပက်ဂမ်မ၊ သီလ-ဝါ ဒတ်သနေန သမ်ပန်နော။ ကာမေသု ဝိနေယ ဂေဓံ၊ န ဟိ ဇာတုတ်-ဂတ်ဘ သေယ ပုန ရေတိ။ |- |မေတ္တသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ ||မစ်တ-သုတ်တံ နိတ်ထိတံ။ |}</poem> ===မှတ်စု=== {{notelist|refs= {{efn|name=fn1|("ယဉှိ" ကို "ယင်ညှိ" ဟုဖတ်ပါ။)<ref name="PaYateGyi-11"/>}} {{efn|name=fn2|"ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်"စာအုပ်တွင် "ပုန ရေတိ"ဟု သုံးထားသည်။}} }} ==မေတ္တသုတ် ရွတ်ဖတ်ရခြင်း အကျိုး<ref name="BuddhaBathaKaung"/>== မေတ္တသုတ်ကို အမြဲမပြတ် ရွတ်ဖတ်လေ့ရှိသူတို့မှာ *[[ဘီလူး]][[သရဲ]]စသော မကောင်းဆိုးဝါးတို့၏ အခြောက်အလှန့်မခံရခြင်း၊ *[[အနာရောဂါ]]ကင်းခြင်း၊ *အိပ်မက်ဆိုး နိမိတ်ဆိုး အတိတ်ဆိုးများ မတွေ့ကြုံရခြင်း၊ *ချမ်းသာစွာ အိပ်ရခြင်း၊ နိုးရခြင်း၊ *[[လူ]][[နတ်]]အများချစ်ခင်ခြင်း၊ *အဆိပ်လက်နက် မစူးရှခြင်း၊ *ရူးသွပ်သော ဝေဒနာကင်းခြင်းမှစ၍ [[ဗြဟ္မာ့ဘုံ]] ရောက်သည်အထိ အကျိုးပေးနိုင်စွမ်းရှိလေသည်။ ==မေတ္တသုတ် မြန်မာပြန်<ref name="BuddhaBathaKaung"/>== ၁။ မေတ္တသုတ်ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးရှိန်စော်အာနုဘော်ကြောင့် ဘီလူးကြမ်းတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်း အသံ အစရှိသော အာရုံတို့ကို မပြဝံ့ မခြောက်ဝံ့ကြလေကုန်၊ မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို ညဉ့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ နေ့အခါ၌လည်းကောင်း၊ မပျင်းမရိ လုံ့လပြု၍ ရွတ်ဖတ်သောသူသည် ၂။ ချမ်းသာစွာအိပ်ရ၏။ အိပ်သော်လည်း မကောင်းသော အိပ်မက်ကို တစိုးတစိမျှ မမြင်မက်၊ ဤသို့ အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံသော မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို အို - သူတော်ကောင်းတို့ ငါတို့ ရွတ်ဖတ်ကြပါကုန်စို့။ ၃။ လောကီ လောကုတ္တရာအကျိုးစီးပွား၌ လိမ္မာသောသူသည် ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ဤဆိုလတ္တံ့သောသူတော်ကောင်းနည်းလမ်းကို ကျင့်ကြံအားထုတ် ပြုလုပ်အပ်၏။ကိုယ်နှင့်အသက်တို့ကို မငဲ့ကွက် မညှာတာ ပြုလုပ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ရာ၏။ # ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး ရိုးသားဖြောင့်မတ်ရာ၏။ # စိတ်သဘောထား ကောင်းစွာ ဖြောင့်မတ်ရာ၏။ # ဆိုဆုံးမလွယ်ရာ၏။ # နူးညံ့သိမ်မွေ့ရာ၏။ # သူတစ်ပါးအပေါ် ထောင်လွှားသော မာန်မာနမရှိရာ။ # ရောင့်ရဲလွယ်ရာ၏။ # မွေးမြူလွယ်ရာ၏။ # နည်းပါးသော အမှုကိစ္စရှိရာ၏။ # ပေါ့ပါးသော အသက်မွေးခြင်း ရှိရာ၏။ # ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိရာ၏။ # အရာရာ၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ရဲရင့်သော ဉာဏ်ပညာရှိရာ၏။ # ကိုယ်နှုတ်နှလုံးသုံးပါးလုံး ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းမှု မရှိရာ။ # ဒါယကာတို့၌ တွယ်တာမက်မောမှု မရှိရာ။ ၅။ ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချအပ်သော တစုံတခုသော မကောင်းမှုကို အနည်းငယ်မျှသော်လည်း မပြုမလုပ်ရာ၊ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း၊ ဘေးရန် ဥပဒ္ဒဝေါ မရှိကြပါစေကုန်သတည်း။ ၆။ အကြွင်းမရှိ အလုံးစုံ ထွက်သွက်ဝင်သက်ရှိသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားရှိသော သတ္တဝါ၊ ထိတ်လန့်တတ်သော သတ္တဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သော သတ္တဝါ၊ ရှည်သော သတ္တဝါ၊ တိုသော သတ္တဝါ၊ ပုကွသော သတ္တဝါ၊ မတိုမရှည်သော သတ္တဝါ၊ ကြီးသော သတ္တဝါ၊ ငယ်သော သတ္တဝါ၊ မကြီးမငယ်သော သတ္တဝါ၊ ဆူသော သတ္တဝါ၊ ကြုံ့သောသတ္တဝါ၊ မဆူမကြုံ့သော သတ္တဝါ။ ၇။ မျက်စိဖြင့်မြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ မျက်စိဖြင့် မမြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ အဝေး၌နေသော သတ္တဝါ၊ အနီး၌နေသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ပြီးသော သတ္တဝါ၊ ဖြစ်ဆဲတည်နေသော သတ္တဝါ၊ ဤအလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်း ရှိကြပါစေကုန်သတည်း။ ၈။ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို အမျက်မထွက်ပါစေလင့်၊ တစုံတခုသော အမှုကိစ္စ၌ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို ညှဉ်းဆဲချုပ်ချယ်သော ကာယကံ ဝစီ ကံဖြင့်လည်းကောင်း၊ခိုက်ရန်မျက်ပွား အငြိုးထားသော စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနည်းငယ်မျှသော်မှ မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ပါစေလင့်၊ အချင်းချင်း၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို အလိုမရှိပါစေလင့်။ ၉။ အမိသည် မိမိရင်သွေးဖြစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သားငယ်ကို အသက်အတွက်ကြောင့် အဖန်တလဲလဲစောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ ဤနည်းအတူသာလျှင် ခပ်သိမ်းသောသတ္တဝါတို့၌ အတိုင်းအရှည်မရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွားစေရာ၏။ ၁၀။ ကာမဘဝတည်းဟူသော အောက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ရူပဘဝတည်းဟူသော အလယ်လောက၌လည်းကောင်း၊ အရူပဘဝတည်းဟူသော အထက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ဤလောကသုံးပါးတို့၌ ပိုင်းခြားလွတ်ကင်း ကျဉ်းမြောင်းခြင်းလည်းမရှိ ကိုယ်တွင်းဘေးရန်လည်းမရှိ အပဘေးရန်လည်းမရှိ အတိုင်းမသိ ချစ်ခင်မြတ်နိုးသော မေတ္တာစိတ်ကိုလည်း ပွားစေရာ၏။ ၁၁။ ရပ်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ သွားနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုင်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ လှဲလျောင်းနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ မအိပ်မငိုက်သမျှ ကာလပတ်လုံး သာသနာတော်ကြီး၌ မေတ္တာစိတ်နှင့်ယှဉ်၍ နေထိုင်ခြင်းကို "မြတ်သောနေထိုင်ခြင်း" ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားတို့ ဟောတော်မူကုန်၏။ ၁၂။ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ် ပြုလုပ်သောသူသည် အမြင်ဖောက်ပြန် မိစ္ဆာဉာဏ်သို့ မကပ်မရောက်သောကြောင့် လောကုတ္တရာသီလ ရှိသည်ဖြစ်၍ မဂ်ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့၌ တပ်မက်မောခြင်းကင်းသောကြောင့် နောက်တစ်ဖန် အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသို့ ဧကန်မရောက်တော့ပြီ။ ။ ==မေတ္တာသုတ်တော်လာ မေတ္တာပွားနည်း (၁၁) နည်း== ၁။ လုံးစုံများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၂။ ကြောက်တတ်မကြောက်တတ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၃။ မြင်အပ်မမြင်အပ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၄။ ဝေးနေ နီးနေ၊ နှစ်ထွေများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၅။ ဘဝဇာတ်ဆုံး၊ မဆုံးများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၆။ ရှည်တို အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၇။ ကြီး ငယ် အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။<br /> ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၈။ ဆူကြုံအလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၉။ လူအချင်းချင်း၊ လှည့်ပတ်ခြင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၁၀။ အထင်သေးခြင်း၊ အချင်းချင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ၁၁။ ဆင်းရဲလိုခြင်း၊ အချင်းချင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။<ref>ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု သင်ခန်းစာ</ref> ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ == အနက်အဓိပ္ပာယ်များ == === မေတ္တသုတ်အနက်(ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံ(လက်စွဲ) မိဘမေတ္တာဆယ်စောင်တွဲ‌)<ref>{{Cite book |year=2025 |title=ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံ (လက်စွဲ) မိဘမေတ္တာဆယ်စောင်တွဲ |publisher=မိဘမေတ္တာ စာပေ |publication-date=2025 |pages=192-196 |language=my}}</ref> === # ယဿ၊ အကြင်မေတ္တသုတ်၏။ အာနုဘာဝတော၊ အာနုဘော်ကြောင့်။ ယက္ခာ၊ ဘီလူးတို့သည်။ (ဝါ) ဘုမ္မစိုးနတ်တို့သည်။ ဘီသနံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်းကို။ နေဝဒဿေန္တိ၊ မမြငံ့ကုန်။ ယမှိစေ၀= ယံဟိစဧဝ၊ အကြင်မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်၌သာလျှင်။ ရတ္တိ'၊ ညဉ့်၌ လည်းကောင်း။ ဒိဝံ၊ နေ့၌လည်းကောင်း။ အတန္ဒိတော၊ မပျင်းမရိသည်ဖြစ်၍၊ အနုယုဉ္ဇန္တော၊ လုံ့လပြုသောသူသည်။ # သုခံ၊ ချမ်းသာစွာ။ သုပတိ၊ အိပ်ရ၏။ သုတ္တောစ၊ အိပ် ပျော်သော်လည်း။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ပါပံ၊ မကောင်းသော အိပ်မက်ကို။ နပဿတိ၊ မမြင်မက်။ ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော ကျေးဇူးနှင့်ပြည့်စုံသော။ တံပရိတ္တံ၊ ထိုမေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်အံ့။ # သန္တံ ၊ ငြိမ်သက်စွာသော။ ယံ ပဒံ၊ အကြင်နိဗ္ဗာန်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ ပဒံ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့။ အဘိသမေစ္စ အာရုံပြုသော အားဖြင့်ကပ်၍။ (ဝါ) လောကီဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍။ အတ္ထကုသလေန၊ အစီးအပွား၌ လိမ္မာသောသူသည်၊ ကရဏီယံ၊ ပြုအပ်၏။ သက္ကောစ၊ ပြုခြင်းငှာ တတ်အားသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဥဇုစ၊ ဖြောင့် မတ်သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဟုဇုစ၊ ကောင်းစွာ ဖြောင့်မတ် သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဝစောစ၊ ပညာရှိတို့ ဆိုလွယ် သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ မုဒု စ၊ နူးညံ့သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အနတိမာနိစ၊ မာန်မရှိသည်လည်း။ အဿ ဖြစ်ရာ၏။ # သန္တုဿကောစ၊ ရောင့်ရဲလွယ်သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဘရောစ၊ မွေးမြူလွယ်သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပကိစ္စောစ၊ နည်းသောကိစ္စရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သလ္လဟုက ဝုတ္တိစ၊ ပေါ့သောအသက်မွေးခြင်းရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သန္တိန္ဒြိယောစ၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ နိပကောစ၊ ရင့်သော ပညာရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပဂဗ္ဘာစ၊ မကြမ်းတမ်းသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကုလေသု၊ ဒါယကာတို့၌။ အနနုဂိဒ္ဓေါစ၊ မမက်မောသည် လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ # ယေန၊ အကြင်မကောင်းသော အမှုဖြင့်။ ဝိညူ၊ ပညာရှိကုန်သော။ ပရေ၊ တစ်ပါးသောသူတို့သည်။ ဥပဝဒေယျုံ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ တံ၊ ထိုပညာရှိတို့သည် ကဲ့ရဲ့အံ့သော အမှုကို။ ခုဒ္ဒမ္ပိ၊ အနည်းငယ်မျှသော်လည်း။ န စ အာစရေ၊ မကျင့်ရာ။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ သုခိနော ဝါ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ခေမိနော ဝါ၊ ဘေးမရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။  သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာသော ကိုယ်, စိတ်ရှိကုန်သည်လည်း။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။ # အနဝသေသာ၊ အကြွင်းမရှိကုန်သော။ ယေကေစိ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ ပါဏဘူတာဝါ၊ ထွက်သက်ဝင်သက်ရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ တသာဝါ၊ ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ်, သေက္ခသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ထာဝရာဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သော ရဟန္တာသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒီဃာ၊ ရှည်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင်သတ္တဝါတို့သည်လည်း ကောင်း။ မဟန္တာဝါ၊ ကြီးသောသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ မဇ္ဈိမာဝါ၊ မတို, မရှည်, မကြီး, မငယ်သော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ အဏုက ထူလာဝါ၊ ကြုံသောသတ္တဝါ, ဆူသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ # ဒိဋ္ဌာ၊ မြင်အပ်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင် သတ္တဝါ တို့သည်လည်းကောင်း။ အဒိဋ္ဌာ၊ မမြင်အပ်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင်သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒူရေ၊ အဝေး၌။ ဝသန္တိ၊ နေကုန်၏။ တေသတ္တာဝါ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ အဝိဒူရေ၊ မနီးမဝေးသော အရပ်၌။ ဝသန္တိ၊ နေကုန်၏။ တေသတ္တာဝါ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဘူတာဝါ၊ ဖြစ်ပြီးသော သတ္တဝါ တို့သည်လည်းကောင်း။ သမ္ဘဝေသီဝါ၊ နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သော သတ္တဝါ တို့ သည်လည်းကောင်း။ (တနည်းကား) သမ္ဘဝေ၊ သုက်၌။ သီဝါ၊ ကိန်းသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာသော ကိုယ်, စိတ် ရှိကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း၊ # ပရော၊ သူတစ်ပါးသည်။ ပရံ၊ သူတစ်ပါးကို။ န နိကုဗ္ဗေထ၊ အမျက်မထွက်ရာ။ ကတ္ထစိ၊ တစ်စုံတစ်ခသော အမှု၌။ နံ၊ ထိုသူတစ်ပါးကို။ ဗျာရောသနာ = ဗျာရောသနာ၊ ချုပ်ချယ်သော စကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပဋိဃသညာ = ပဋိဃ သညာယ၊ အမျက် ထွက်သော အမှတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။ ကိဉ္စိ၊ တစိုးတစိမျှ။ နာတိမညေထ၊ မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ရာ။ အညမညဿ၊ အချင်းချင်း၏။ ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲကို။ နဣစ္ဆေယျ၊ အလိုမရှိရာ။ # မာတာ၊ အမိသည်။ နိယံပုတ္တံ၊ မိမိကိုမှီ၍ဖြစ်သော။ ဧကပုတ္တံ၊ တစ်ယောက်တည်းသောသားကို။ အာယုသာ၊ အသက် ကြောင့်။ အနုရက္ခေ ယထာ၊ အဖန်တလဲလဲ စောင့်သကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ထို့အတူလျှင်။ သဗ္ဗဘူတေသု၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းမသိသော။ မာနသံ၊ မေတ္တာစိတ်ကို။ ဘာဝယေ၊ ပွားစေရာ၏။ # ဥဒ္ဓံစ၊ အထက်၌လည်းကောင်း။ အဓောစ၊ အောက်၌ လည်းကောင်း။ တိရိယဉ္စ၊ ဖီလာ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ ခပ်သိမ်းသော လောက၌။ အသဗ္ဗာဓံ၊ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းလည်း မရှိထသော။ အဝေရံ၊ အတွင်းရန်လည်း မရှိထသော။ အသပတ္တံ၊ အပရန်လည်း မရှိထသော။ အပမာဏံ၊ အတိုင်းမသိသော။ မာနသံ၊ မြတ်နိုးခြင်းတည်းဟူသော။ မေတ္တဉ္စ၊ မေတ္တာစိတ်ကိုလည်း။ ဘာဝယေ၊ ပွားစေရာ၏။ # ယာဝတော၊ အကြင်မျှလောက်။ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းသော ငိုက်မျဉ်းခြင်းရှိသည်။ အဿ၊ဖြစ်ရာ၏။ တာဝတာ၊ ထိုမျှလောက်။ တိဋ္ဌံဝါ၊ ရပ်လျက်သော်လည်းကောင်း။ စရံဝါ၊ သွားလျက်သော် လည်းကောင်း။ နိသိန္နော ဝါ၊ ထိုင်လျက်သော်လည်းကောင်း။ သယာနော ဝါ၊ လျောင်းလျက်သော်လည်းကောင်း။ ဧတံ သတိံ၊ ထိုမေတ္တာစိတ်နှင့် ယှဉ်သောသတိကို။ အဓိဋ္ဌေယျ၊ အမြဲဆောက် တည်ရာ၏။ ဧတံ ဝိဟာရံ၊ ထိုမေတ္တာစိတ်နှင့်ယှဉ်၍နေခြင်းကို။ ဗြဟ္မ၊ မြတ်သော။ ဝိဟာရံ၊ နေခြင်းဟူ၍။ ဣဓ၊ ဤ သာသနာတော်၌။ အာဟု၊ ဆိုကုန်ပြီ။ # ဒိဋ္ဌိဉ္စ၊ မှားသောအယူသို့လည်း။ အနုပဂ္ဂမ္မ၊ မကပ်မူ၍။ သီလဝါ၊ သီတင်းရှိသည်ဖြစ်၍။ ဒဿနေန၊ မဂ်ပညာနှင့်။ သမ္ပန္နော၊ ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၏။ ကာမေသု၊ ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့၌။ ဂေဓံ၊ တပ်ခြင်းကို။ ဝိနေယျ၊ ပယ်ဖျောက်ရာ၏။ သော၊ထိုသူသည်။ ဂဗ္ဘသေယျံ၊ အမိဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသို့။ ပုန၊ တဖန်။ ဇာတု၊ အကယ်မလွဲသဖြင့်။ န ဟိ ဧတိ၊ မရောက်။ မေတ္တသုတ္တံ၊ မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ နိဋ္ဌိတံ၊ ပြီးပြီ။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [https://my.wikisource.org/wiki/မေတ္တာပို့ခြင်း မေတ္တာပို့ခြင်း] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:မ}} [[Category:ပရိတ်ကြီး]] [[Category:အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်]] [[Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ်]] kbxadrmk47s73xo4q1v84w7zy1oaiy8 0 7109 1053284 1044988 2026-09-16T03:50:18Z Ko kyaw lwin two 123678 သေပြေးရှင်ပြေး၊ ကုန်းမြင့်စံအိမ် 1053284 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | honorific_prefix = အလင်္ကာကျော်စွာ |name=မောင်ပေါ်ထွန်း |native_name=ခင်မောင်စိုး |birth_date={{birth date|1935|5|14| df=y}} |birth_place= ရေမျက်ဝရွာ၊ [[မာန်အောင်မြို့နယ်]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |signature=Maung Paw Tun.jpg |death_date={{death date and age|2022|8|13|1935|5|14}} |awards = * [[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၁၉၉၇၊ ၂၀၀၆) * [[အမျိုးသားစာပေဆု|အမျိုးသား တစ်သက်တာ စာပေဆု]] (၂၀၁၄) |education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (သမိုင်းအထူးပြု) |alma_mater = [[လုပ်သားများကောလိပ်]] }} '''မောင်ပေါ်ထွန်း''' (၁၄ မေ ၁၉၃၅-၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) သည် [[အမျိုးသားစာပေဆု]]ရ မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မာန်အောင်မြို့နယ်]] ရွှေမျက်ဝရွာတွင် အဖ ပန်းချီပန်းပု လက်သမား ဆရာကြီး ဦးမောင်ပု၊ အမိဒေါ်အေး တို့မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ခင်မောင်စိုး ဖြစ်သည်။ မူလတန်းပညာကို ဇာတိရပ်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၅ နှစ်သားတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး အလွတ်ပညာကျောင်း တက်သည်။ လှကော်မာရှယ်ကောလိပ်မှ မြန်မာလက်ရေးတို ပထမဆုရခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] (စာပေဗိမာန်) အဖွဲ့၌ လက်နှိပ်စက် လက်ရေးတိုစာရေးအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ -၆၈ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ သတင်းစာပညာ အတတ်သင်ကျောင်း အပတ်စဉ် (၁) တွင် ပထမဆု ရရှိသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် [[လုပ်သားများကောလိပ်]]မှ ဝိဇ္ဇာ (သမိုင်းဘွဲ့) ရသည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် စာအုပ်အသင်း ကြီးကြပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စာပန်းချီမဂ္ဂဇင်း၌ ခုနစ်နှစ်အရွယ် သမီးငယ် (Seven Year Old Girls) ရုရှားပုံပြင် ဘာသာပြန်ဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ကြိုကြား ကြိုကြား ရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ်လောက စာစောင်၊ ပန်မဂ္ဂဇင်း၊ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းနှင့် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ''စာအုပ်ဟူသည်စာအုပ်''ကို မောင်ဆုရှင်နှင့်လည်းကောင်း၊ စာနယ်ဇင်းဟူသည်စာအုပ်ကို မောင်ဆုရှင်၊ သိန်းတင် (ဟံသာဝတီ) တို့နှင့် လည်းကောင်း တွဲဖက် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှတော်လှန်ရေး၊ ကျွန်မချစ်တဲ့ ဆူကာနို၊ ပင်တဂွန်၊ ယက်ဖ်တူရှင်ကို၊ မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ရန်၊ အကြီးအကဲ၊ ကျေရာကျေကြောင်း၊ ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း၊ စံပြအရောင်းသမား၊ ဟားဗတ်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှာ မသင်ခဲ့ရသမျှ၊ စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု၊ ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွားရေး၊ မဟာဒီလှိုင်း၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါကျမ်း၊ ခေတ်သစ် ရောင်းဝယ်ရေး ဗျူဟာ၊ ကန္တာရ စမ်းရေအိုင် စသည့် ဘာသာပြန်လုံးချင်း စာအုပ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ရန်ကုန်မြို့ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ (၁ဝ) ရပ်ကွက်ဇေယျာ(၈)လမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပေဆုကို ''ကန္တာရစမ်းရေအိုင်''စာအုပ်ဖြင့် ရရှိခဲ့ကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ''ကံကြမ္မာ အကျဉ်းသား'' ဘာသာပြန်စာအုပ်ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားစာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။<ref name="vom"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုသားတစ်သက်တာစာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ရက် မနက် ၉ နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်ရှိ ၎င်း၏နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။<ref>{{cite web |last1=moethauk |first1=myanma |title=စာရေးဆရာကြီး မောင်ပေါ်ထွန်း ကွယ်လွန် |url=https://www.myanmamoethauk.com/စာရေးဆရာကြီး-မောင်ပေါ်ထ |website=Myanma Moethauk |access-date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |date=13 ဩဂုတ် 2022}}</ref><ref name="vom">{{cite web |title=အမျိုးသားတစ်သက်တာစာပေဆုရ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာကြီး မောင်ပေါ်ထွန်း ကွယ်လွန် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2022/08/13/%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%95%e1%80%b1%e1%80%86/ |website=Voice of Myanmar |access-date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |date=13 ဩဂုတ် 2022}}</ref> == မောင်ပေါ်ထွန်း ရေးသား ခဲ့ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ == {{columns-list| # ''ကန္တာရ စမ်းရေအိုင်'' # ''ကမ္ဘာ့ရန်'' # ''ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွားရေး'' # ''ကျားဘမ်း သူဌေးကြီး၏ စီးပွားရေး စွန့်စားခန်းများ'' # ''ကျေရာကျေကြောင်း'' # ''ကျွန်မချစ်တဲ့ ဆူကာနို'' # ''ခေတ်သစ် ရောင်းဝယ်ရေးဗျူဟာ'' # ''ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း'' # ''စာနယ်ဇင်းဟူသည်'' # ''စာအုပ်ဟူသည်'' # ''စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တို့ လမ်းစဉ်'' # ''စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဆက်ဆံရေး ကျင့်ဝတ်များ'' # ''စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု'' # ''စံပြ အရောင်းသမား'' # ''နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှ တော်လှန်ရေး'' # ''ပီဒိုချီယို၏ စွန့်စားခန်းများ'' # ''ပင်တဂွန်'' # ''မဟာဒီလှိုင်း'' # ''မာယာ'' # ''မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ'' # ''ယက်ဖ်တူရှင်ကို'' # ''လုပ်ငန်းအောင်မြင်ခြင်း လျှို့ဝှက်ချက်များ'' # ''ဟားဗတ်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် မသင်ခဲ့ရသမျှ'' # ''အကြီးအကဲ'' # ''အဆင့်မြင့် အောင်မြင်သူတို့၏ အလေ့အထများ'' # ''အမြန်ဆုံး သူဌေးဖြစ်နည်း'' # ''အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ်စာ သဒ္ဒါကျမ်း'' }}28. ဆရာဝန်မသုံးယောက် ၂၉။မျိးဆက်သွေး(ဘာသာပြန်) ၃၀။ သေပြေးရှင်ပြေး ၃၁။ ကုန်းမြင့်စံအိမ် == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|editor=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့|title=နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း|publisher=ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်|date=ဧပြီ ၂၀၀၃|edition=ပထမအကြိမ်}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:ပေါ်ထွန်း၊ မောင်}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] bbqlb3putz9gqqsiiwd129hghuxwbd5 0 7346 1053268 1024970 2026-09-15T17:32:00Z Dr Lotus Black 31011 1053268 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} {{redirect|သတ္တလောက|အခြားအသုံးအနှုန်းများ}} {{about|ဇီဝဗေဒ မျိုးခွဲပညာအရ လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များ|ပါဠိစကားလုံး တိရစ္ဆာန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဤလောကရှိ လူမှအပ အခြားသတ္တဝါများဟု အနက်ရသည့် သတ္တဝါများအတွက်|တိရစ္ဆာန်}} {{automatic taxobox | name = သတ္တဝါမျိုးဘုံဝင် သက်ရှိများ | display_parents = 6 | taxon = Animalia | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|လင်းနီးယပ်]]၊ [[:en:10th edition of Systema Naturae|၁၇၅၈]] | fossil_range = [[:en:Cryogenian|Cryogenian ကာလ]]မှ – လက်ရှိအချိန်ထိ၊ <br/>{{Long fossil range |665|0}}<!--please do not attempt to change this without providing citations to reliable evidence in the body of this article; the infobox is to reflect what the article says, not to introduce anything "new"--> | image = <imagemap> File:Animal diversity.png |300px rect 0 0 118 86 [[:en:Echinoderm|Echinoderm]] rect 0 86 118 172 [[:en:Cnidaria|Cnidaria]] rect 0 172 118 258 [[:en:Bivalve|Bivalve]] rect 0 258 118 344 [[Tardigrade]] rect 0 344 118 430 [[Crustacean]] rect 0 430 118 516 [[Arachnid]] rect 118 0 236 86 [[Sponge]] rect 118 86 236 172 [[Insect]] rect 118 172 236 258 [[Mammal]] rect 118 258 236 344 [[Bryozoa]] rect 118 344 236 430 [[Acanthocephala]] rect 118 430 236 620 [[Flatworm]] rect 236 0 354 86 [[Cephalopod]] rect 236 86 354 172 [[Annelid]] rect 236 172 354 258 [[Tunicate]] rect 236 258 354 344 [[Fish]] rect 236 344 354 430 [[Bird]] rect 236 430 354 620 [[Phoronida]] </imagemap> | image_upright = 1.4 | subdivision_ranks = Major divisions | subdivision = ''[[#Phylogeny|see text]]'' | synonyms = * Metazoa * Choanoblastaea * Gastrobionta * Zooaea * Euanimalia * Animalae }} [[ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း အဆင့်]]အားဖြင့် [[ယူကာယုတ်|အဆန်ရှိဆဲလ်ဖွဲ့ (ယူခယ်ရီယုခ်)]] '''[[လောက (ဇီဝဗေဒ)|မျိုးဘုံ]]''' တစ်ခုဖြစ်သော '''သတ္တဝါများ''' ({{lang-en|'''Kingdom Animalia'''}}) ဆိုသည်မှာ များသောအားဖြင့် - * သက်ရှိသစ် (သန္ဓေလောင်း) သည် ဥအတွင်း၌ဖြစ်စေ၊ မိခင့်ဝမ်းထဲ‌ဖြစ်စေ အတွင်းလွတ် [[ဆဲလ်]]အစုအလုံးအဖြစ် စတည် တည်ရှိရာမှ ဖွံ့ဖြိုးရှင်သန်လာသော၊ * အခြား[[သက်ရှိ]]တို့ထံမှ [[သက်ရှိနွယ် ဒြပ်ပေါင်း|ဇီဝဖွဲ့ မော်လီကျူးများ]]ကို [[အစားအစာ]] အဖြစ် လိုက်လံစားသွင်း ရှင်သန်သော၊ * ([[အောက်စီဂျင်]]သွင်း၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ထုတ် စသည်ဖြင့်) အသက်ရှူခြင်းအလုပ်ကို တနည်းနည်းနှင့် လုပ်ဆောင် ရှင်သန်သော၊ * မိမိကိုယ်ထည်ကို မိမိ ရွေ့လျားစေနိုင်သည့် ကိုယ်ထည်ဖွဲ့စည်းမှု ရှိတတ်သော၊ * အထီး-အမ ဖြစ်အင် ကွဲပြား၍ အချင်းချင်း လိင်ဆက်ဆံမှုဖြင့် ဆက်လက်မျိုးပွားတတ်သော၊ ဆဲလ်များစွာဖွဲ့-[[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်၍၊ အခြားသော [[ယူကာယုတ်|အဆန်ရှိဆဲလ်ဖွဲ့]] [[အပင်လောက|အပင်များ]]၊ [[မှို မျိုးဘုံ|မှိုများ]] စသည်တို့နှင့် ကွဲပြား၏။ == ဝေါဟာရပိုင်း == အင်္ဂလိပ်အမည် "animal" သည် လက်တင်သဒ္ဒါ ''animale'' (ပင့်သက်အရှင်) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဇီဝဗေဒတွင် အသုံးပြုသော သဒ္ဒါသည် လောက (Kingdom) ကိုညွှန်းသည်။<br> == သတ္တဝါ မျိုးပေါင်းစုကြီးများ == ဤ သတ္တဝါမျိုးဘုံ ဟူသော [[လောက (ဇီဝဗေဒ)|မျိုးဘုံ]]ထဲတွင် အောက်ပါ [[မျိုးပေါင်းစု|မျိုးပေါင်းစုများ (Phyla)]] ပါဝင်၏။ === ခြေဆစ်ချိုး သတ္တဝါများ (Arthropods) မျိုးပေါင်းစု === အဆစ်ဆစ်အပိုင်းပိုင်းသော ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ခြေချောင်းများ ၃စုံ (၆ချောင်း) နှင့် အထက် ရှိကာ၊ အတွင်း၌ အရိုးဖြင့် မတည်ရှိပဲ ကိုယ်ပြင်အုပ် အမာခွံနှင့် ကိုယ်ထည်ဖွဲ့ရှိသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၀၀၀၀၀ ကျော်ရှိကာ အင်းဆက်များသည်လည်း ထိုအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ([[ပုရွက်ဆိတ်]]၊ [[နှံကောင်]]၊ [[ချေးထိုးပိုး]]၊ [[ပင့်ကူ]]၊ [[ကဏန်း]]၊ [[ပုဇွန်]] စသည်) === ကိုယ်ပျစ် သတ္တဝါများ(Mollusks ) မျိုးပေါင်းစု === အရိုးလုံးဝမပါဘဲ ကျိချွဲပျော့တွဲသော ကိုယ်ထည်ရှိပြီး ပွတ်တိုက်ရွေ့လျားသွားလာတတ်သည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ အချို့မျိုးစိတ်များတွင် ပျော့တွဲသောကိုယ်ကို ကယ်လ်ဆီယမ် ပါဝင်သည့် အခွံမာတစ်ခုဖြင့် ကာကွယ်ထားတတ်ကြသည်။ ([[ခရု]]၊ ပက်ကျိ၊ မျှော့၊ [[ရေဘဝဲ]]၊ [[ကင်းမွန်]]၊ ယောက်သွား၊ ကမာ၊ [[ကြယ်ငါး]] စသည်) === ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ (Vertebrates) မျိုးပေါင်းစု === ယေဘုယျအားဖြင့် [[ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ]]များ မျိုးပေါင်းစု ဖြစ်၏။ အောက်ပါ [[မျိုးပေါင်း|မျိုးပေါင်း(မျိုးဂိုဏ်း)]] တို့ အကျုံးဝင်၏။ ==== ငါးများ(Fish) မျိုးဂိုဏ်း ==== {{main|ငါး (တိရစ္ဆာန်)}} ရေတွင် ပါးဟပ်ဖြင့် အသက်ရှုကာ ဆူးတောင်ရေယက်များဖြင့် ကူးခတ်တတ်ပြီး အကြေးခွံရှိသော ကျောရိုးရှိ သွေးအေး သတ္တဝါများဖြစ်သည့် ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၁၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ([[ငါးမန်း]]၊ [[ရေနဂါး]]၊ [[ဆာလ်မွန်း]]၊ [[ထရောက်]] စသည်) ==== ရေနေကုန်းနေ သတ္တဝါများ (Amphibians) မျိုးဂိုဏ်း ==== ကျောရိုးရှိ သွေးအေး သတ္တဝါများဖြစ်ကြပြီး ရေတွင်ပေါက်ဖွားကာ ကုန်းပေါ်တွင် အရွယ်ရောက်ကြသည်။ မျိုးစိတ် ၃၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ([[ဖား]]၊ ဆလာမန်ဒါ စသည်) ==== တွားသွား သတ္တဝါများ (Reptiles) မျိုးဂိုဏ်း ==== {{main|တွားသွားသတ္တဝါ}} အကြေးအခွံပါသော ကျောရိုးရှိ [[သွေးအေးသတ္တဝါ]]များဖြစ်ကြပြီး၊ ရေမစိမ့်တတ်ဘဲ အတွင်း၌ သက်ရှိသစ်(သန္ဓေသား) နှင့်အတူ ရေနှင့်အာဟာရများကို ထိန်းပေးသည့် ဥများ ဥသည့်အလျောက် ကုန်းတွင်းပိုင်းတို့၌ ရှင်သန်ထွန်းကားနိုင်၏။ မျိုးစိတ် ၆၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။ ([[မြွေ]]၊ [[လိပ်]]၊ ဖွတ်၊ ပုတ်သင်ညို စသည်) ==== ငှက်များ(Birds) မျိုးဂိုဏ်း ==== {{main|ငှက်}} အခွံမာသော ဥမှပေါက်ဖွားပြီး အရွယ်ရောက်လျှင် အမွှေးအတောင်များရှိသော အများစု ပျံသန်းနိုင်သည့် ကျောရိုးရှိ သွေးနွေးသတ္တဝါများကို ငှက်ဟုခေါ်သည်။ မျိုးစိတ် ၈၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ (ကျီး၊ ဇီးကွက်၊ သိမ်းငှက်၊ ငှက်ကုလားအုပ်၊ ပင်ဂွင်း စသည်) ==== နို့တိုက် သတ္တဝါများ(Mammals) မျိုးဂိုဏ်း ==== {{main|နို့တိုက်သတ္တဝါ}} [[File:Southern right whale.jpg|thumb|left|အကြီးဆုံး ရေနေ [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]] ၊ [[ဝေလငါး]]]] သားငယ်ကို မိခင်နို့တိုက်ကျွေးသည့် အလေ့အထရှိသော ကျောရိုးရှိ သွေးနွေးသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ လူအပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ([[လူ]]၊ [[မျောက်]]၊ ခွေး၊ ကျွဲ၊ [[နွား]]၊ [[ကျား]]၊ [[ဆင်]]၊ [[လင်းပိုင်]]၊ [[ဝေလငါး]]၊ [[ဖျံ]] စသည်) [[File:African Elephant.jpg|150px|thumb|ကုန်းနေအကြီးဆုံး နို့တိုက် သတ္တဝါ၊ အာဖရိကဆင်]] == မျိုးဘုံ(လောက)အတွင်း ကွဲပြားပုံပြဇယား == {| class="wikitable" |+သတ္တဝါအုပ်စုအလိုက် ရှင်သန်နေထိုင်ဆဲ မျိုးစိတ် အရေအတွက် စာရင်းဇယား ![[မျိုးပေါင်းစု|မျိုးပေါင်းစုများ]] !နမူနာပုံ<!--image--> !မျိုးစိတ် အရေအတွက် !ကုန်းနေ !အဏ္ဏဝါ အဏ္ဏဝါနေ !ရေချိုနေ !အမှီခိုကင်း !ကပ်ပါးနေ |- |'''[[တီမျိုး]]''' |[[File:Nerr0328.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nerr0328.jpg|100x100px]] | align="right" |၁၇,၀၀၀<ref name="Zhang2013">{{cite journal|last=Zhang|first=Zhi-Qiang|title=Animal biodiversity: An update of classification and diversity in 2013. In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness (Addenda 2013)|journal=Zootaxa|volume=3703|issue=1|date=2013-08-30|doi=10.11646/zootaxa.3703.1.3|url=https://biotaxa.org/Zootaxa/article/download/zootaxa.3703.1.3/4273|page=5|access-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424154926/https://biotaxa.org/Zootaxa/article/download/zootaxa.3703.1.3/4273|archive-date=24 April 2019|url-status=live}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://biotaxa.org/Zootaxa/article/download/zootaxa.3703.1.3/4273 |accessdate=24 October 2021 |archivedate=24 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424154926/https://biotaxa.org/Zootaxa/article/download/zootaxa.3703.1.3/4273 }}</ref> |ရှိ <small>(မြေဆီလွှာ)</small> <ref name="Hogenboom2016">{{cite web|last1=Hogenboom|first1=Melissa|title=There are only 35 kinds of animal and most are really weird|url=https://www.bbc.co.uk/earth/story/20150325-all-animal-life-in-35-photos|publisher=BBC Earth|access-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810141811/http://www.bbc.co.uk/earth/story/20150325-all-animal-life-in-35-photos|archive-date=10 August 2018|url-status=live}}</ref> |ရှိ <ref name="Hogenboom2016" /> |၁,၇၅၀<ref name="Balian2008">{{cite book|last1=Balian|first1=E. V.|last2=Lévêque|first2=C.|last3=Segers|first3=H.|first4=K.|last4=Martens|title=Freshwater Animal Diversity Assessment|url=https://books.google.com/books?id=Dw4H6DBHnAgC&pg=PA628|year=2008|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-8259-7|page=628}}</ref> |ရှိ |၄၀၀<ref name="Poulin2007">{{cite book|last=Poulin|first=Robert|author-link=Robert Poulin (zoologist)|title=Evolutionary Ecology of Parasites|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-12085-0|page=[https://archive.org/details/evolutionaryecol0000poul/page/6 6]|url=https://archive.org/details/evolutionaryecol0000poul/page/6}}</ref> |- |'''[[ခြေဆစ်များ သတ္တဝါ|ခြေဆစ်များသတ္တဝါ]]''' |[[File:European_wasp_white_bg02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_wasp_white_bg02.jpg|alt=wasp|100x100px]] | align="right" |၁,၂၅၇,၀၀၀<ref name="Zhang2013" /> |၁,၀၀၀,၀၀၀ (အင်းဆက်)<ref name="Stork2018">{{cite journal|last=Stork|first=Nigel E.|s2cid=23755007|title=How Many Species of Insects and Other Terrestrial Arthropods Are There on Earth?|journal=Annual Review of Entomology|volume=63|issue=1|date=January 2018|doi=10.1146/annurev-ento-020117-043348|pmid=28938083|pages=31–45}} Stork notes that 1m insects have been named, making much larger predicted estimates.</ref> |၄၀,၀၀၀ အထက် (Malac- (Malacostraca)<ref>{{cite book|year=2002|series=Zoological catalogue of Australia|volume=19.2A|title=Crustacea: Malacostraca|publisher=[[CSIRO Publishing]]|isbn=978-0-643-06901-5|chapter=Introduction|last=Poore|first=Hugh F.|pages=1–7|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ww6RzBz42-4C&pg=PA1}}</ref> |၉၄,၀၀၀<ref name="Balian2008" /> |ရှိ <ref name="Hogenboom2016" /> |၄၅,၀၀၀ အထက်{{efn|Not including [[parasitoid]]s.<ref name=Poulin2007/>}}<ref name="Poulin2007" /> |- |'''[[:en:Bryozoa|Bryozoa]]''' |[[File:Bryozoan_at_Ponta_do_Ouro,_Mozambique_(6654415783).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bryozoan_at_Ponta_do_Ouro,_Mozambique_(6654415783).jpg|100x100px]] | align="right" |၆,၀၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |ရှိ <ref name="Hogenboom2016" /> |၆၀ ~ ၈၀ <ref name="Balian2008" /> |ရှိ | |- |'''[[ကော်ဒိတ်]]''' |[[File:Lithobates_pipiens.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lithobates_pipiens.jpg|alt=green spotted frog facing right|100x100px]] | align="right" |၇၀,၀၀၀ အထက်<ref name="Zhang2013" /><ref>{{Cite journal|last=Uetz|first=P.|title=A Quarter Century of Reptile and Amphibian Databases|url=https://www.researchgate.net/publication/352462027_A_Quarter_Century_of_Reptile_and_Amphibian_Databases|journal=Herpetological Review|volume=52|pages=246-255|via=ResearchGate}}</ref> |၂၃,၀၀၀ <ref name="Reaka-Kudla1996">{{cite book|last1=Reaka-Kudla|first1=Marjorie L.|last2=Wilson|first2=Don E.|last3=Wilson|first3=Edward O.|author3-link=E. O. Wilson|title=Biodiversity II: Understanding and Protecting Our Biological Resources|url=https://books.google.com/books?id=-X5OAgAAQBAJ&pg=PA90|year=1996|publisher=Joseph Henry Press|isbn=978-0-309-52075-1|page=90}}</ref> |၁၃,၀၀၀ <ref name="Reaka-Kudla1996" /> |၁၈,၀၀၀<ref name="Balian2008" />၉,၀၀၀<ref name="Reaka-Kudla1996" /> |ရှိ |၄၀ (ငါးခူမျိုး)<ref>{{cite book|last1=Burton|first1=Derek|last2=Burton|first2=Margaret|title=Essential Fish Biology: Diversity, Structure and Function|url=https://books.google.com/books?id=U0o4DwAAQBAJ&pg=PA281|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-878555-2|pages=281–282|quote=[[Trichomycteridae]] ... includes obligate parasitic fish. Thus 17 genera from 2 subfamilies, [[Vandelliinae]]; 4 genera, 9spp. and [[Stegophilinae]]; 13 genera, 31 spp. are parasites on gills (Vandelliinae) or skin (stegophilines) of fish.}}</ref><ref name="Poulin2007" /> |- |'''[[:en:Cnidaria|Cnidaria]]''' |[[File:FFS_Table_bottom.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FFS_Table_bottom.jpg|alt=Table coral|100x100px]] | align="right" |၁၆,၀၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> |ရှိ(အနည်းငယ်)<ref name="Hogenboom2016" /> |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> |၁,၃၅၀ အထက် (Myxozoa)<ref name="Poulin2007" /> |- |'''[[:en:Echinoderms|Echinoderms]]''' |[[File:Starfish,_Caswell_Bay_-_geograph.org.uk_-_409413.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Starfish,_Caswell_Bay_-_geograph.org.uk_-_409413.jpg|100x100px]] | align="right" |၇,၅၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |၇,၅၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> | |- |'''[[ကျိချွဲ သတ္တဝါ]]''' ('''ခရုမျိုး''') |[[File:Grapevinesnail_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grapevinesnail_01.jpg|alt=snail|100x100px]] | align="right" |၈၅,၀၀၀ <ref name="Zhang2013" />၁၀၇,၀၀၀ <ref name="Nicol1969">{{cite journal|last=Nicol|first=David|title=The Number of Living Species of Molluscs|journal=Systematic Zoology|volume=18|issue=2|date=June 1969|pages=251–254|doi=10.2307/2412618|jstor=2412618}}</ref> |၃၅,၀၀၀ <ref name="Nicol1969" /> |၆၀,၀၀၀ <ref name="Nicol1969" /> |၅,၀၀၀ <ref name="Balian2008" />၁၂,၀၀၀ <ref name="Nicol1969" /> |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> |၅,၆၀၀ အထက် <ref name="Poulin2007" /> |- |'''[[:en:Nematodes|Nematodes]]''' |[[File:CelegansGoldsteinLabUNC.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CelegansGoldsteinLabUNC.jpg|100x100px]] | align="right" |၂၅,၀၀၀<ref name="Zhang2013" /> |ရှိ <small>(မြေဆီလွှာ)</small><ref name="Hogenboom2016" /> |၄,၀၀၀ <ref name="Felder2009">{{cite book|last1=Felder|first1=Darryl L.|last2=Camp|first2=David K.|title=Gulf of Mexico Origin, Waters, and Biota: Biodiversity|url=https://books.google.com/books?id=CphA8hiwaFIC&pg=RA1-PA1111|year=2009|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-1-60344-269-5|page=1111}}</ref> |၂,၀၀၀<ref name="Balian2008" /> |၁၁,၀၀၀ <ref name="Felder2009" /> |၁၄,၀၀၀ <ref name="Felder2009" /> |- |'''[[:en:Platyhelminthes|Platyhelminthes]]''' |[[File:Pseudoceros_dimidiatus.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pseudoceros_dimidiatus.jpg|100x100px]] | align="right" |၂၉,၅၀၀ <ref name="Zhang2013" /> |ရှိ<ref>{{Cite journal|last=Sluys|first=R.|title=Global diversity of land planarians (Platyhelminthes, Tricladida, Terricola): a new indicator-taxon in biodiversity and conservation studies|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=12|pages=1663–1681|doi=10.1023/A:1008994925673|year=1999|s2cid=38784755}}</ref> |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> |၁,၃၀၀<ref name="Balian2008" /><!--Turbellaria--> |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" />၃,၀၀၀~၆,၅၀၀<ref name="Pandian">{{cite book|last=Pandian|first=T. J.|title=Reproduction and Development in Platyhelminthes|publisher=CRC Press|year=2020|isbn=978-1-000-05490-3|pages=13–14|url=https://books.google.com/books?id=l6rMDwAAQBAJ&pg=PT14}}</ref> |၄၀,၀၀၀ အထက်<ref name="Poulin2007" />၄,၀၀၀–၂၅,၀၀၀ <ref name="Pandian" /> |- |'''[[:en:Rotifers|Rotifers]]''' |[[File:20090730_020239_Rotifer.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20090730_020239_Rotifer.jpg|100x100px]] | align="right" |၂,၀၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |၄၀၀ အထက် <ref>{{cite web|last=Fontaneto|first=Diego|title=Marine Rotifers {{!}} An Unexplored World of Richness|url=http://ukmarinesac.org.uk/PDF/rotifers.pdf|publisher=JMBA Global Marine Environment|access-date=2 March 2018|pages=4–5|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225409/http://ukmarinesac.org.uk/PDF/rotifers.pdf|archive-date=2 March 2018|url-status=live|accessdate=24 October 2021|archivedate=2 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302225409/http://ukmarinesac.org.uk/PDF/rotifers.pdf}}</ref> |၂,၀၀၀ <ref name="Balian2008" /> |ရှိ | |- |'''[[စပန်းရေမြှုပ်]]''' |[[File:A_colourful_Sponge_on_the_Fathom.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_colourful_Sponge_on_the_Fathom.jpg|100x100px]] | align="right" |၁၀,၈၀၀ <ref name="Zhang2013" /> | |ရှိ<ref name="Hogenboom2016" /> |၂၀၀ ~ ၃၀၀<ref name="Balian2008" /> |ရှိ |ရှိ<ref>{{cite book|last1=Morand|first1=Serge|last2=Krasnov|first2=Boris R.|last3=Littlewood|first3=D. Timothy J.|title=Parasite Diversity and Diversification|url=https://books.google.com/books?id=o2t2BgAAQBAJ&pg=PA44|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03765-6|page=44|access-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212135502/https://books.google.com/books?id=o2t2BgAAQBAJ&pg=PA44|archive-date=12 December 2018|url-status=live}}</ref> |- ! colspan="8" |{{Center|ဖော်ပြထားပြီး မျိုးစိတ် အရေအတွက် စုစုပေါင်းမှာ {{as of|2013|alt=၂၀၁၃ ခုနှစ် စာရင်းအရ}}။ ၁, ၅၂၅, ၇၂၈ <ref name="Zhang2013"/> ရှိသည်။}} |} ==မှတ်စု== {{Notelist}} == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:သတ္တဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:လောက (ဇီဝဗေဒ)]] 3dp98zs0efhzac5cu05n1s1t4arb0bk 0 9914 1053189 1053130 2026-09-15T12:23:36Z Dr Lotus Black 31011 1053189 wikitext text/x-wiki မြန်မာဘာသာ၌ ပွေးအမည်ဖြင့် အကြောင်းအရာများစွာ ရှိလေသည်။ အောက်ပါတို့မှ မိမိအလိုရှိရာကို ရွေးချယ်လေ့လာနိုင်ပါသည်။ * [[ပွေး (ရောဂါ)]] * [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] * [[ပွေး (အပင်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} 2syfv2vm6jvquwb5nebpjpirt6i6i7e 0 9918 1053186 716597 2026-09-15T12:21:35Z Dr Lotus Black 31011 [[ပွေး(တိရစ္ဆာန်)]] စာမျက်နှာကို [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 716597 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = ပွေး (Mole) | image = Kret mole.jpg | image_caption = [[European mole]] (''Talpa europaea''), an [[Talpinae|Old world mole]] | image2 = ScalopusAquaticus.jpg | image2_caption = [[Eastern mole]] (''Scalopus aquaticus''), a [[Scalopinae|New world mole]] | taxon = Talpidae | subdivision_ranks = Subfamilles, Tribes, and Genera | subdivision = See [[#Classification|text]]. }} '''ပွေး''' (Mole) သည် မြေတွင် အောင်း၍နေတတ်သော တွင်းအောင်း သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် လူတို့ စိုက်ပျိုးထားသည့် လယ်ယာ၊ သီးနှံ ယာခင်းများကို ဖျက်ဆီးတတ်လေသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Mammal-stub}} [[ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] 4pcmzk3wo6f0962qrho7qtal87axrek 0 12831 1053199 950145 2026-09-15T13:13:47Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1053199 wikitext text/x-wiki {{Copyedit}} {{Infobox medical condition | name = Scabies | synonyms = Seven-year itch<ref name=Ga2003/> | image = Scabies-burrow.jpg | caption = Magnified view of a burrowing trail of the scabies mite. The scaly patch on the left was caused by scratching and marks the mite's entry point into the skin. The mite has burrowed to the top-right, where it can be seen as a dark spot at the end. | field = [[ကူးစက်ရောဂါ (ဆေးပညာအထူးပြု)|ကူးစက်ရောဂါ ]]၊ [[အရေပြားရောဂါဗေဒ]] | symptoms = ယားယံခြင်း၊ အဖုထခြင်း<ref name=CDC2010Sym/> | complications = | onset = 2–6 weeks (first infection), ~1 day (subsequent infections)<ref name=CDC2010Sym/> | duration = | causes = ''[[:en:Sarcoptes scabiei]]'' mite spread by close contact<ref name=CDC2010Epi/> | risks = Crowded living conditions (child care facilities, group homes, prisons), lack of access to water, wearing second hand clothing<ref name=CDC2010Epi/><ref name="JKUAT_Pathogens">{{cite journal | vauthors = Muthiani YM |title=Potential skin pathogens on second hand clothes and the effectiveness of disinfection methods |journal=JKUAT Annual Scientific Conference |date=2017-06-21}}</ref> | diagnosis = ရောဂါလက္ခဏာပေါ်တွင် မူတည် | differential = [[:en:seborrheic dermatitis]], [[:en:dermatitis herpetiformis]], [[:en:pediculosis]], [[:en:atopic dermatitis]]<ref>{{cite book| vauthors = Ferri FF |title=Ferri's differential diagnosis: a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders|date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-323-07699-9|chapter=Chapter S|edition=2nd}}</ref> | prevention = | treatment = | medication = [[:en:permethrin]], [[:en:crotamiton]], [[:en:lindane]], [[:en:ivermectin]] | prognosis = | frequency = 204 million / 2.8% (2015) | deaths = }} '''ဝဲ''' (Scabies) သည် [[အရေပြား]] [[ကူးစက်ရောဂါ]]တမျိုးဖြစ်ပြီး ''Sarcoptes scabiei'' ဟုခေါ်သည့် ရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။<ref name="Ga2003">{{cite book| vauthors = Gates RH |title=Infectious disease secrets|year=2003|publisher=Elsevier, Hanley Belfus|location= Philadelphia|isbn=978-1-56053-543-0|page=355|url=https://books.google.com/books?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355|edition=2nd}}</ref><ref name="CDC2010Epi">{{cite web|title=Parasites - Scabies: Epidemiology & Risk Factors|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=1 January 2024|date=November 2, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429174735/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|archive-date=29 April 2015}}</ref> စစ်ဘေးရှောင်စခန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေးရုံနှင့် ထောင်ကဲ့သို့သော လူထူထပ်သည့်နေရာများတွင် အဖြစ်များသည်။<ref>{{Citation |last1=Middleton |first1=Jo |chapter=Scabies Management in Institutions |date=2023 |title=Scabies |pages=433–458 |editor-last=Fischer |editor-first=Katja |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-26070-4_29 |isbn=978-3-031-26070-4 |last2=Cassell |first2=Jackie A. |last3=Walker |first3=Stephen L. |chapter-url=https://figshare.com/articles/chapter/Scabies_management_in_institutions/23495189 |editor2-last=Chosidow |editor2-first=Olivier}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Richardson |first1=Naomi A |last2=Cassell |first2=Jackie A |last3=Head |first3=Michael G |last4=Lanza |first4=Stefania |last5=Schaefer |first5=Corinna |last6=Walker |first6=Stephen L |last7=Middleton |first7=Jo |date=November 2023 |title=Scabies outbreak management in refugee/migrant camps in Europe 2014–2017: a retrospective qualitative interview study of healthcare staff experiences and perspectives |journal=BMJ Open |language=en |volume=13 |issue=11 |article-number=e075103 |doi=10.1136/bmjopen-2023-075103 |doi-access=free|issn=2044-6055 |pmc=10632829 |pmid=37940153}}</ref> အများဆုံး တွေ့ရသည့် ရောဂါလက္ခဏာမှာ ယားယံခြင်းဖြစ်သည်။ ယား၍ ကုတ်ပါက အရေးပြားလောင်ခြင်းနှင့် ဘက်တီးရီးယားကို ပိုမို ပွားစေနိုင်သည်။<ref name="CDC2010Sym">{{cite web|title=Parasites – Scabies Disease|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|website=Center for Disease Control and Prevention|access-date=18 May 2015|date=November 2, 2010|url-status=live|archive-url= https://web.archive.org/web/20150502183303/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|archive-date=2 May 2015}}</ref> == ဝဲရောဂါပိုးကောင် Sarcoptes scabiei == ဝဲ က ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တာလဲ မဟုတ်ပါ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်လဲ မဟုတ်ပါ။ Sarcoptes scabiei လို့ခေါ်တဲ့ အကောင်လေးတွေကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုအကောင်တွေက အရေပြားအောက်ကို ဝင်ပြီး လှိုဏ်ခေါင်းတွေတူးပြီး တွားသွားနေကြတဲ့အခါ အရေပြားက ယားလာသည်။ ယားတော့ကုတ် ၊ ကုတ်တော့ အရေပြားက ပွန်းပဲ့ပြီး တခြား ဗက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်လာပြီး အနာဖြစ် ၊ အရည်တရွှဲရွှဲ နဲ့ အနာကတော့ ဝဲစိုပေါ့ ၊ ခြောက်ပြီး ယားနေတဲ့ ဝဲ ကတော့ ဝဲခြောက်ပေါ့ ။ ဝဲက နေရာတော်တော်များများမှာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် ။ အဖြစ်များတာက ခြေချောင်း ၊ လက်ချောင်းလေးတွေ ၊ ဦးခေါင်း ၊ လည်ပင်း ၊ ချိုင်းကြားတွေ မှာ ဖြစ်တက်ပါတယ် ။ ဝဲ ကို ကုလို့ရပါတယ် ။ ကုရတာလွယ်သလား ခက်သလားဆိုတော့ လူနာရဲ့ အနေအထားပေါ်မူတည်ပါတယ် ။ လူနာရဲ့ တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းမှု ၊ ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းမှု ၊ ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်အပေါ်လိုက်နာမှု စသည်ဖြင့် အချက်အများကြီးရှိပါတယ် ။ ဝဲ ဟာ ညဘက် မှာ ပိုပြီး ယားယံတက်ပါတယ် ။ နေ့ဘက် မှာ မကုတ်မိအောင် သတိထားနိုင်ပေမယ့် ညဘက်အိပ်ရင် အမှတ်မထင် ကုတ်မိတာကနေ အနာစို ဖြစ်သွားတက်ပါတယ် ။ သတိထားဖို့ လိုပါမယ် ။ လက်သည်းကိုသေချာညှပ်ထားရပါမယ် ။ လက်သည်းရှည်ကနေ ကုတ်မိလို့ အနာစိုဖြစ်ပြီး ကုသရ တာရှည်တက်ပါတယ် ။ မိမိဝတ်တဲ့ အဝတ်အစား တွေ ကို သေချာလျှော်ဖွတ် ၊ နေလှမ်း ၊ မီးပူတိုက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဒါမှသာ ဝဲရောဂါကို ဖြစ်စေတဲ့ Sarcoptes scabiei ဆိုတဲ့ အကောင်တွေ သေသွားမှာဖြစ်ပါတယ် ။ အဝတ်အစားယူဝတ်တာ ၊ ရောဂါရှိသူ ကုတင်အိပ်ယာမှာ အိပ်တာ ၊ အဝတ်အထည် ၊ အသုံးအဆောင်တွေကနေ ကူးစက်နိုင်ပါတယ် ။ ဆေးကုသမှုအနေနဲ့ကတော့ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ အကောင်ကို သတ်ရပါမယ် ။ ဘီပီအိုင်က ထုတ်တဲ့ Burscabies က မြန်မာပြည်မှာ ဝဲအတွက် အသင့်တော်ဆုံးဆေးဝါးပါပဲ ။ ဆေးကို အနာဖြစ်နေတဲ့ နေရာတင်မကပဲ ခြေဆုံးခေါင်းဆုံးလိမ်းသင့်ပါတယ် ။ သောက်ဆေးအနေနဲ့ကတော့ သာမန်အနေအထားမှာ မလိုအပ်ပါဘူး ။ ကုတ်မိလို့ အနာက ဗက်တီးရီးယားပိုးတွေဝင်ပြီး အရေ တရွှဲရွဲနဲ့ စိုနေရင်တော့ အနာခြောက်အောင် ၊ အနာထပ်မပွားအောင် လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ သေချာကုသပေးရပါမယ် ။ အိမ်မှာ အတူနေတဲ့ တခြားသူတွေလဲ တပြိုင်နက်တည်း ကုသမှုခံယူသင့်ပါတယ် ။ ဒါမှသာ ရောဂါပိုးခိုကပ်ကျန်မနေပဲ အမြစ်ပြတ် သုတ်သင်နိုင်မှာပါ ။ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို သေချာဂရုပြုမယ် ၊ အဝတ်အစား ၊ အသုံးအဆောင်တွေကိုပါ တခါတည်းနေလှမ်း ၊ လျှော်ဖွတ် ၊ မီးပူတိုက်မယ်ဆိုရင် ဝဲရောဂါက မကြာခင်ပျောက်သွားနိုင်ပါတယ် ။ ဝဲရောဂါက ပြန်ဖြစ်တက်ပါတယ် ။ Sarcoptes scabiei အမ ဟာ အရေပြားအောက် မှာ ဥဥ ပြီး ၂၁ ရက်ကြာရင်အကောင်ပေါက်ပါတယ် ။ ကလေးအချင်းချင်း ၊ မိသားစု ဝင်တွေ အချင်းချင်း တစ်ယောက်ဆီက တစ်ယောက်ကူးလိုက် ပျောက်လိုက် သံသရာလည်နေတက်ပါတယ် ။ ကုသမှုမှန်ကန်ဖို့ လိုအပ်သလို လူနာရှင်ဘက်ကလည်း သေချာလိုက်နာဆောင်ရွက်တက်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ် ။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်မှာ မိဘတွေမသိနားမလည်လို့ အရေတရွှဲရွှဲနဲ့ ဝဲ စွဲနေတဲ့ ကလေးတွေတွေ့မိရင် မိဘတွေကို နားလည်အောင်ရှင်းပြပြီး ကုသမှုခံယူဖို့ တိုက်တွန်းပေးစေလိုပါတယ် ။ မိမိကိုယ်တိုင်တတ်နိုင်ရင်လည်း ပါဝင်ကူညီဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ် ။ မိဘတွေရဲ့ ဂရုစိုက်မှုနဲ့ကင်းကွာပြီး ဖြစ်သလိုနေတတ်တဲ့ကလေးလေးတွေမှာ အဖြစ်များတက်တဲ့ ရောဂါဖြစ်လို့ပါ ။ မသိနားမလည်တဲ့ ကလေးလေးတွေက သနားဖို့ အရမ်းကောင်းပါတယ် ။ သေချာကုရင်ပျောက်ကင်းနိုင်သလို ၊ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုပေါ်မူတည်ပြီး ပြန်လည်ကူးစက်နိုင်တ့ဲရောဂါလည်းဖြစ်တာမို့ ကျနော်တို့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဝဲ ဖြစ်နေတဲ့သူကို တွေ့မိရင် ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် ၊ ကိုယ်သိသလောက် ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတလေး ဖြန့်ဝေရင်း ကုသိုလ်ယူကြပါစို့။ == အနှစ်ချုပ် == * ဝဲဆိုတာ အဏုကြည့် မှန်ဘီလူးနဲ့ ကြည့်မှ မြင်ရတဲ့ အကောင်လေးတွေကြောင့်ဖြစ်တာပါ ။ * အဲဒီအကောင်လေးတွေက အရေပြားအောက်မှာ တိုးဝင်သွားနေလို့ ယားယံတာပါ ။ * အရေပြားကိုသေချာကြည့်ရင် နီရဲနေတက်ပြီး အကောင်လေးတွေ သွားတဲ့ လမ်းကြောင်းတလျှောက်မှာ ဖောင်းနေတက်ပါတယ် ။ * ( နှင်းခူလို အခြားအရေပြားရောဂါတွေမှာလဲ အရေပြားလေးဖောင်းနေတက်တာမို့ မသေချာရင် ၊ တစ်ကိုယ်လုံးကို * ကူးစက်နေတာ ၊ အနာစိုဖြစ်နေတာဆိုရင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနဲ့ပြသသင့်ပါတယ် ။ ) * ဘီပီအိုင်က ထုတ်တဲ့ ဘာစကေဘီလိမ်းဆေးနဲ့ ကုသနိုင်ပါတယ် ။ * အရေတွေထွက်ပြီး အနာအစိုဖြစ်တာက ကုတ်မိလို့ အရေပြားပေါက်ပြဲပြီး တခြားရောဂါပိုးဝင်သွားလို့ပါ ။ * ကလေးအချင်းချင်း ၊ အဝတ်အထည် ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အိပ်ယာ ၊ စတာတွေကနေကူးစက်နိုင်ပါတယ် ။ * အဝတ်အထည်အားလုံးကို နေလှမ်းလျှော်ဖွတ် ၊ မီးပူတိုက်ရပါမယ် ။ * တစ်ကိုရေသန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုခြင်းဖြင့် ဝဲရောဂါပြန်လည်ကူးစက်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ် ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အပူပိုင်းဒေသရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] mmxo2z7bnl3slycm0olfrznd7ujvv1w 0 13204 1053192 800984 2026-09-15T12:42:39Z Dr Lotus Black 31011 1053192 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = အနာကြီးရောဂါ (Leprosy) | synonyms = Hansen's disease (HD)<ref>{{cite journal | vauthors = Worobec SM | title = Treatment of leprosy/Hansen's disease in the early 21st century | journal = Dermatologic Therapy | volume = 22 | issue = 6 | pages = 518–537 | date = 2008 | pmid = 19889136 | doi = 10.1111/j.1529-8019.2009.01274.x | s2cid = 42203681 }}</ref> | image = Tropmed-91-216-g001.jpg | caption = Rash on the chest and abdomen caused by leprosy | field = [[ကူးစက်ရောဂါ]] | pronounce = {{IPAc-en|ˈ|l|ɛ|p|r|ə|s|i}}<ref>{{Cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/leprosy |title=Definition of leprosy |publisher=The Free Dictionary |access-date=2015-01-25 }}</ref> | symptoms = နာကျင်မှု ခံစားနိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း<ref name=Aka2012 /> | complications = | onset = | duration = | causes = ''[[:en:Mycobacterium leprae]]'' or ''[[:en:Mycobacterium lepromatosis]]''<ref name=WHO2014 /><ref name=New2008/> | risks = Close contact with a case of leprosy, living in poverty<ref name=Aka2012 /><ref name=Schreuder2016/> | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = Multidrug therapy<ref name=WHO2014 /> | medication = [[:en:Rifampicin]], [[:en:dapsone]], [[:en:clofazimine]]<ref name=Aka2012 /> | prognosis = | frequency = 209,000 (2018)<ref name=WHO2020Epi>{{cite web |title=Leprosy |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/leprosy |website=www.who.int |access-date=10 February 2020 |language=en}}</ref> | deaths = }} '''အနာကြီးရောဂါ'''သည် အပူပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော အလွန်ရှေးကျသည့် ကိုယ်ရေပြားရောဂါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မိုင်ကိုဘက်တီရီယမ်လီပရေး ခေါ်သောရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်စေတတ်သည်။ ရောဂါတကာ့ ရောဂါထဲတွင် အနာကြီးရောဂါသည် လူဖြစ်ရှုံးသော ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ `ကူဋ္ဌနူနာ´ရောဂါဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အနာကြီးရောဂါသည် လူတောမဝင်၊ ရှင်တောမတိုးနိုင်လောက်အောင် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်စေတတ်သည်။ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းကလည်း မေးထူးခေါ်ပြော မလုပ်ချင်ကြပဲ ရှောင်ချင်ရှားချင်ကြသည်။ သွေးမတော် သားမစပ်သူများပင် မဆိုထားနှင့် မိရင်းဖရင်း၊ သားသမီးအရင်းများပင် ရင်နာနာနှင့် ခွဲခွာနေရသော ရောဂါမျိုးဖြစ်သည်။ == အမျိုးအစား == အနာကြီးရောဂါ နှစ်မျိုးနှစ်စား ကွဲပြားသည် - # အဖုအကျိတ်သဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါ # ချောမွတ်သောသဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါ တို့ဖြစ်သည်။ === အဖုအကျိတ်သဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါ === အဖုအကျိတ်သဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါသည် အရေပြား ထူအမ်းလာပြီး နေရာအနှံ့အပြားတွင် အကျိတ်များထွက်ကာ အနာကြီးများ ပေါက်လာတတ်သည်။ အနံ့အသက်မကောင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ခွန်အားဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ အဆုတ်နာ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါများ ထပ်ဆင့် ဖြစ်ပွားခြင်း အကျိုးဆက်များ ဖြစ်တတ်သည်။ === ချောမွတ်သောသဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါ === ချောမွတ်သောသဏ္ဌာန် အနာကြီးရောဂါသည် အရေပြားအောက်ရှိ အာရုံကြောများ အဓိကထား၍ တိုက်ဖျက်သည်။ အရေပြား အသွေးအရောင်ပျက်စီးပြီး အကွက်များ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ အနူဆယ်ပါးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ပွေး၊ ဝဲ၊ ညှင်း၊ တင်းတိတ်များ ကဲ့သို့သော အကွက်များပင် ဖြစ်သည်။ အာရုံခံစားမှုကင်းမဲ့၍ ထုံလာတတ်သည်။ ကိုယ်တစ်ခြမ်းသေတတ်သည်။ ခြေချောင်း၊ လက်ချောင်းများ လှုပ်ရှားမရဖြစ်ကာ ငုံးတိတိဖြစ်သည်အထိ ပဲ့ကြွေတတ်သည်။ == ရောဂါလက္ခဏာ == အသားအရေ စူကြွစုန့်တက်ကာ အဖုအပိန့်များ ထွက်လာလေ့ရှိသည်။ နူနာအစိုအခြောက်နှင့် အခြေအနေ ကွဲပြားသည်။ ရောဂါပြင်းထန်၍ လာပါက နှာသီးဖျား၊ နားရွက်ဖျား၊ လက်ဖျားတို့ ပဲ့ကြွေကျခြင်း၊ ကွေးကောက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ချို့တဲ့ခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်။ အလွယ်တကူ ကူးစက်မှု လျင်မြန်ခြင်း မရှိပေ။ ရောဂါကူးစက် ဖြစ်ပွားစတွင် အလွယ်တကူ မသိရှိရတတ်ပေ။ ထိုရောဂါကို ကုသနိုင်ပြီဖြစ်သော်လည်း ချို့တဲ့သော ကိုယ်အင်္ဂါများ ပြန်၍ကောင်းမလာနိုင်ပေ။ ကုရာတွင် အချိန်ကြာရှည်စွာ ကုသရသည်။ ခရစ်နှစ် တစ်ရာခန့်အတွင်း အီဂျစ်ပြည်မှ ဥရောပသို့ ကူးစက်၍ ၁၄၀၀-ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အဆိုးဝါးဆုံး ဖြစ်ပွားလာသည်။ ကုသကာကွယ်မှုများ သီးခြားပြုလုပ်ကြသဖြင့် သက်သာရာရသည်။ ၂၀-ရာစုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန့်သွားသည်။ နူနာကု ကိုယ်ရေပြားရောဂါ ဆေးရုံများနှင့် ရောဂါသည် ရပ်ကွက်များ သီးခြားထားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=အနာကြီးရောဂါ}}</ref> ဆေးပညာရှင်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် အနာကြီးရောဂါကာကွယ်ဆေး၊ ကုသဆေး (ဆာလဖုံး)ကို ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုဆေးကို ငါးနှစ်မှ တစ်သက်လုံးတိုက်ကျွေးရသော ဆေးဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် MDT(Mulit Drug Therapy)ဆေးပေါင်းဆေး ကုထုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဤကုထုံးမှာ ခြောက်လမှ တစ်နှစ်အတွင်း ရောဂါများပျောက်ကင်းနိုင်သည်။ == ဖြစ်ပွားသည့် ဒေသများ == '''အနာကြီးရောဂါ'''သည် လက်ပရာဘက်ဆီးလပ်စ် ရောဂါပိုး ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ ပူအိုက်စွတ်စိုသော အပူပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ အထူးသဖြင့် အာဖရိကတိုက်တွင် အဖြစ်များသော်လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနာကြီးရောဂါဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၂-နိုင်ငံရှိပြီး ၁၁၇-နိုင်ငံသည် အနာကြီးရောဂါ ကင်းဝေးခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အနာကြီးရောဂါ မပပျောက်သေးသောနိုင်ငံများမှာ [[ဘရာဇီး]]၊ [[ကွန်ဂို]]၊ [[မိုဇမ်ဘစ်]]၊ [[နီပေါ]]နှင့် [[တန်ဇန်းနီးယား]]နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ == အနာကြီးရောဂါနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ == မြန်မာပြည်တွင် အနာကြီးရောဂါနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆများ လွဲမှားခဲ့ကြသည်။ အချို့က လိင်အပျော်ဖက်ရာမှ ကုဋ္ဌနူနာစွဲရသည်ဟု မှတ်ထင်ကြသည်။ အချို့က အဆီများသော၊ ဆူသော မြေအောင်းသားများကို စား၍ ဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားကြသည်။ ဤအယူအဆများ၏ အကျိုးဆက်များက ရောဂါဖြစ်လျှင် လူသိမခံဝံ့၊ ရှက်ရွံ့လာကြသည်။ အိမ်တွင်းပုန်းလုပ်ကာ ဖုံးကွယ်ထားကြသည်။ ဆေးမြီးတိုနှင့် ကျိတ်၍ ကုသတတ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လွဲမှားသော အယူအဆများပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနာကြီးရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းကို ၁၉၅၂-ခုနှစ်မှ စတင်ကာ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကျေးရွာများအရောက် ကွင်းဆင်း၍ လူနာများရှာဖွေကာ Dapsone (ဒက်ပဆုံး)ဆေးများ တိုက်ကျွေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ သတ်မှတ်ချက် MDT ကုထုံးကို ၁၉၈၆-ခုနှစ်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ်တွင် အနာကြီးရောဂါ အဖြစ်များသည့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]အောက်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်း]]နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်း]]များတွင် တစ်ပြည်လုံး၏ ၈၅%သော လူနာများကို MDT ဆေးတိုက်ကျွေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇-ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် MDT ဆေးကျွေးကုသမှုဖြင့် ပျောက်ကင်းသူဦးရေ နှစ်သိန်းခုနှစ်သောင်းကျော်အထိ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလကုန်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အနာကြီးရောဂါ ကင်းဝေးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလက ကျင်းပခဲ့သော တတိယအကြိမ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အနာကြီးရောဂါ ကင်းဝေးရေး ညီလာခံ၌ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် စေတနာရှင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ ရှေ့မှောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အနာကြီးရောဂါကင်းဝေးကြောင်း ကြေညာနိုင်ခဲ့ပေသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၆)ရက်နေ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ '''[[အနာကြီးရောဂါ ကင်းဝေးရေးအထိမ်းအမှတ်နေ့]]''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>ဦးရဲဝေ(မြန်မာစာ)၏ အောင်ပွဲဝင် စာစီစာကုံးများ</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Aka2012">{{cite journal | vauthors = Suzuki K, Akama T, Kawashima A, Yoshihara A, Yotsu RR, Ishii N | title = Current status of leprosy: epidemiology, basic science and clinical perspectives | journal = The Journal of Dermatology | volume = 39 | issue = 2 | pages = 121–129 | date = February 2012 | pmid = 21973237 | doi = 10.1111/j.1346-8138.2011.01370.x | s2cid = 40027505 }}</ref> <ref name=WHO2014>{{cite web|title=Leprosy Fact sheet N°101|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs101/en/|work=World Health Organization|date=January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212084309/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs101/en/|archive-date=2013-12-12}}</ref> <ref name="New2008">{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/11/081124141047.htm|title=New Leprosy Bacterium: Scientists Use Genetic Fingerprint To Nail 'Killing Organism'|date=2008-11-28|work=ScienceDaily|archive-url=https://web.archive.org/web/20100313064458/https://www.sciencedaily.com/releases/2008/11/081124141047.htm|archive-date=2010-03-13|url-status=live|access-date=2010-01-31}}</ref> <ref name="Schreuder2016">{{cite journal | vauthors = Schreuder PA, Noto S, Richardus JH | title = Epidemiologic trends of leprosy for the 21st century | journal = Clinics in Dermatology | volume = 34 | issue = 1 | pages = 24–31 | date = January 2016 | pmid = 26773620 | doi = 10.1016/j.clindermatol.2015.11.001 }}</ref> }} [[ကဏ္ဍ:အပူပိုင်းဒေသရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘက်တီးရီးယား ရောဂါများ]] alljk3isp9xl3u5o0kklp4nihi7jf20 0 15461 1053247 838671 2026-09-15T16:46:59Z Dr Lotus Black 31011 1053247 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} [[File:Plant cell type sclerenchyma fibers.png|thumb|150px|sclerenchyma ဖိုင်ဖာများဟုခေါ်သည် ဖြတ်ပိုင်းထားသည့် အပင်အောက်ပိုင်းတစ်ရှူးတစ်ခု]] [[ဆဲလ်အများဖွဲ့ သက်ရှိ]]တို့ရှိ '''(ကိုယ်ဖွဲ့)ဆဲလ်စု''' သို့မဟုတ် '''တစ်ရှုး''' ({{lang-en|'''tissue'''}}) ဟူသည်မှာ - အတူတူ ထိစပ်စုဝေးလျက် [[ဇီဝကမ္မဗေဒ|သက်ရှိတွင်း]]လုပ်ငန်းတစ်ခုစီကို စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေကြသည့် '''''[[ဆဲလ်]]များ (တသားတည်းအဖြစ်) အစုအဝေး''''' ဖြစ်၏။ ဤသက်ရှိတို့၏ [[အင်္ဂါ (ဇီဝဗေဒ)|အင်္ဂါ(အစိတ်အပိုင်း)]] တို့မှာ ဤ '''ဆဲလ်စု (တစ်ရှူး)''' များ၏ စုဝေးဖြစ်ပေါ်မှု ရလဒ် ဖြစ်၏။<br> ယင်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းတည်‌ဆောက်ပုံနှင့် မူလဖြစ်‌ပေါ်လာပုံတို့မှာ တူညီကြသည်။ တစ်ရှူးကို မြန်မာလို အသားမျှင်ဟူ၍လည်း အနက်‌ပေးကြသည်။ သို့သော် ထို ဘာသာပြန်စာလုံးဟောင်းကြောင့် [[ကြွက်သား]]ကိုချည်း တစ်ရှူးခေါ်သည်ဟု အထင်မလွဲရန် သတိပြုအပ်သည်။ အမှန်မှာ ဆဲလ်အများဖွဲ့သက်ရှိတို့၏ တသားတည်းရှိသမျှ ဆဲလ်အစုအဝေးတခုခုက ဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်ချက်အရလည်း စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသရွေ့ ၎င်းက တစ်ရှူး မည်၏။<br> == တစ်ရှူး အမျိုးကွဲများ == တစ်ရှူးကို ‌၄မျိုး ပိုင်းခြားထားသည်။<br> ပထမအမျိုးမှာ အက်ပီသီလျမ် တစ်ရှူး ‌ခေါ် အဖုံးတစ်ရှူးဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ရှူးကား ခန္ဓာကိုယ် အ‌ဆောက်အအုံကို ဖုံးကာထား‌သော တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ပုံစံပြရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်၏ အ‌ရေပြားသည် အဖုံးတစ်ရှူးဖြင့်ပြီးသည်။ ဒုတိယအမျိုးမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြွက်သားအဖွဲ့တွင် ပါဝင်‌သော ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ အမည်နှင့်လိုက်‌အောင် ထိုတစ်ရှူး၌ပါဝင်‌သော ဆဲတို့သည် ရှုံ့နိုင်ပွနိုင်ကြသည်။ ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး‌ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးတို့ လှုပ်ရှားနိုင်ကြသည်။ တတိယအမျိုးမှာ ဆက်တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ဆက်တစ်ရှူး၏ သ‌ဘောမှာ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးတို့ကို ဆက်စပ်‌ပေး၍ အ‌ထောက်အပံ့ပြု သော တစ်ရှူးများဖြစ်သည်။ အမျှင်၊ ရုန်းကန်မျှင်၊ အရိုးနု၊ ရုန်းကန်ရိုးနု၊ အဆီစသည်တို့သည် ဆက်တစ်ရှူးများ ဖြစ်ကြသည်။ စတုတ္ထအမျိုးအစားမှာ နာဗ်‌ကြောအဖွဲ့တွင်ပါဝင်‌သော ဆဲလ်အစုအ‌ဝေးတို့ ဖြစ်‌လေရာ ယင်းကို နာဗ်‌ကြောတစ်ရှူးဟု ‌ခေါ်‌လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅</ref> == အကိုးအကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခန္ဓာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] hmo47vu4lxhrxe4rcb65gz381uk18x1 1053248 1053247 2026-09-15T16:48:02Z Dr Lotus Black 31011 [[တစ်ရှူး]] စာမျက်နှာကို [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053247 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} [[File:Plant cell type sclerenchyma fibers.png|thumb|150px|sclerenchyma ဖိုင်ဖာများဟုခေါ်သည် ဖြတ်ပိုင်းထားသည့် အပင်အောက်ပိုင်းတစ်ရှူးတစ်ခု]] [[ဆဲလ်အများဖွဲ့ သက်ရှိ]]တို့ရှိ '''(ကိုယ်ဖွဲ့)ဆဲလ်စု''' သို့မဟုတ် '''တစ်ရှုး''' ({{lang-en|'''tissue'''}}) ဟူသည်မှာ - အတူတူ ထိစပ်စုဝေးလျက် [[ဇီဝကမ္မဗေဒ|သက်ရှိတွင်း]]လုပ်ငန်းတစ်ခုစီကို စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေကြသည့် '''''[[ဆဲလ်]]များ (တသားတည်းအဖြစ်) အစုအဝေး''''' ဖြစ်၏။ ဤသက်ရှိတို့၏ [[အင်္ဂါ (ဇီဝဗေဒ)|အင်္ဂါ(အစိတ်အပိုင်း)]] တို့မှာ ဤ '''ဆဲလ်စု (တစ်ရှူး)''' များ၏ စုဝေးဖြစ်ပေါ်မှု ရလဒ် ဖြစ်၏။<br> ယင်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းတည်‌ဆောက်ပုံနှင့် မူလဖြစ်‌ပေါ်လာပုံတို့မှာ တူညီကြသည်။ တစ်ရှူးကို မြန်မာလို အသားမျှင်ဟူ၍လည်း အနက်‌ပေးကြသည်။ သို့သော် ထို ဘာသာပြန်စာလုံးဟောင်းကြောင့် [[ကြွက်သား]]ကိုချည်း တစ်ရှူးခေါ်သည်ဟု အထင်မလွဲရန် သတိပြုအပ်သည်။ အမှန်မှာ ဆဲလ်အများဖွဲ့သက်ရှိတို့၏ တသားတည်းရှိသမျှ ဆဲလ်အစုအဝေးတခုခုက ဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်ချက်အရလည်း စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသရွေ့ ၎င်းက တစ်ရှူး မည်၏။<br> == တစ်ရှူး အမျိုးကွဲများ == တစ်ရှူးကို ‌၄မျိုး ပိုင်းခြားထားသည်။<br> ပထမအမျိုးမှာ အက်ပီသီလျမ် တစ်ရှူး ‌ခေါ် အဖုံးတစ်ရှူးဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ရှူးကား ခန္ဓာကိုယ် အ‌ဆောက်အအုံကို ဖုံးကာထား‌သော တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ပုံစံပြရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်၏ အ‌ရေပြားသည် အဖုံးတစ်ရှူးဖြင့်ပြီးသည်။ ဒုတိယအမျိုးမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြွက်သားအဖွဲ့တွင် ပါဝင်‌သော ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ အမည်နှင့်လိုက်‌အောင် ထိုတစ်ရှူး၌ပါဝင်‌သော ဆဲတို့သည် ရှုံ့နိုင်ပွနိုင်ကြသည်။ ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး‌ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးတို့ လှုပ်ရှားနိုင်ကြသည်။ တတိယအမျိုးမှာ ဆက်တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ဆက်တစ်ရှူး၏ သ‌ဘောမှာ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးတို့ကို ဆက်စပ်‌ပေး၍ အ‌ထောက်အပံ့ပြု သော တစ်ရှူးများဖြစ်သည်။ အမျှင်၊ ရုန်းကန်မျှင်၊ အရိုးနု၊ ရုန်းကန်ရိုးနု၊ အဆီစသည်တို့သည် ဆက်တစ်ရှူးများ ဖြစ်ကြသည်။ စတုတ္ထအမျိုးအစားမှာ နာဗ်‌ကြောအဖွဲ့တွင်ပါဝင်‌သော ဆဲလ်အစုအ‌ဝေးတို့ ဖြစ်‌လေရာ ယင်းကို နာဗ်‌ကြောတစ်ရှူးဟု ‌ခေါ်‌လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅</ref> == အကိုးအကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခန္ဓာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] hmo47vu4lxhrxe4rcb65gz381uk18x1 0 16432 1053251 87829 2026-09-15T16:50:00Z Dr Lotus Black 31011 1053251 wikitext text/x-wiki *[[တစ်သျှူး(စက္ကူ)]] *[[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] {{disambig}} f1o4gdwmmdr7gph14kdpizm98tnfnha 0 16435 1053372 87883 2026-09-16T10:58:18Z EmausBot 5629 [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] jdvz5v5or7cwc9co5g3z3kf699jbu2i 0 17976 1053219 832282 2026-09-15T15:07:23Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ and interlink change 1053219 wikitext text/x-wiki {{Infraspeciesbox | image = Vegetable-Carrot-Bundle-wStalks.jpg | genus = Daucus | species = carota | subspecies = sativus | authority = ([[:en:Georg Franz Hoffmann|Hoffm.]]) [[:en:Gustav Schübler|Schübl.]] & [[:en:George Matthias von Martens|G. Martens]] | synonyms = *''Carota sativa'' <small>(Hoffm.) [[:en:Rupr.]]</small> *''Daucus sativus'' <small>(Hoffm.) [[:en:Röhl.]] ex [[:en:Pass.]] </small> | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2757967 |title=''Daucus carota'' subsp. ''sativus'' (Hoffm.) Arcang. |author=<!--Not stated--> |website=theplantlist.org |publisher=The Plant List |access-date=12 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510105719/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2757967|archive-date=10 May 2019}}</ref> }} '''မုန်လာဥနီပင်'''သည် အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ (''Daucus carota'') ဖြစ်သည်။ မုန်လာဥနီဟု ခေါ်သော်လည်း မုန်လာဥ၊ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ ပန်းမုန်လာ၊ မုန်ညင်း စသည်တို့နှင့် မျိုးရင်းချင်း မတူသည့်ပြင် မုန်လာဥဝါ နှင့်လည်း မျိုးရင်းချင်း မတူချေ။ မုန်လာဥနီပင်သည် မူလက [[ကက်စပီယံပင်လယ်|ကက်စပျန်ပင်လယ်]] ဒေသတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်။ ရှေးနှစ် ပေါင်းနှစ်ထောင်လောက်ကတည်းက ယင်းကို လူတို့သည် အစာအဖြစ် စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်။ မုန်လာဥနီပင်၏ အဖြူရွက်စိမ်းကြီး များသည်ထူ၍ အရည်ရွှမ်း၏။ ဥများမှာ အဖြူမှ အနီရင့်ရင့်ထိ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အချို့ ဥများမှာ ဘောလုံးကဲ့သို့ လုံး၍ အချို့မှာကျင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျော ရှိလေသည်။ မုန်လာဥနီပင်သည် ၂ နှစ်ခံ ပင်မျိုးဖြစ်၍ ၂ နှစ်၊ သို့မဟုတ် ၂ ရာသီ အသက်ရှင်နေသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အစေ့များကို စိုက်ပျိုးပြီးသည်နောက် ရက်ပေါင်း ၇ဝ အတွင်းတွင် ဥများကို စားနိုင်သည်။ မုန်လာဥနီပင်များကို အပင်စာသိုမှီးထားသောအမြစ် (ဥ) များအတွက် စိုက်ပျိုးကြရာ၊ ဥများမထိမနာအောင် ပြောင်းရွှေ့စိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့် စိုက်ခင်းများကိုကောင်းစွာဂရုစိုက်၍ ပြုပြင်ရလေသည်။ မြေဩဇာကောင်းသော မြေနုမြေပွများ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ဤမုန်လာဥနီ၏ မျိုးစေ့ကို မစိုက်ပျိုးမီ ရေနွေးတွင် နာရီ အနည်းငယ် စိမ်ထားပြီးမှ စိုက်ပါက ရိုးရိုးစိုက်သည်ထက် ပို၍ မြန်စွာပေါက်သည်။ ဥများကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းစေရန် တစ်တန်းနှင့်တစ်တန်း ၉ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ခွာပြီးလျှင် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်လည်း ၆ လက်မအထိ ကွာအောင်စိုက်၍အပင်ညံ့များကို နုတ်ပေးရသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မုန်လာဥနီပင်များကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင် တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံများ၌မူ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင် တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်အစာအတွက်သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ စင်စစ် မုန်လာဥနီ အရွက်များတွင် ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ် အမြောက်အမြား ပါရှိရာ၊ ဥမှာထက် အာဟာရဓာတ် ပို၍ များသည်။ ဥများတွင်ဗီတာမင်ဓာတ်အနည်းငယ်သာ ပါရှိသည်။ သကြားဓာတ်ပါသော မုန်လာဥနီပင် တစ်မျိုးရှိသေးသည် ယင်းကို သကြားမုန်လာဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ၁၉ ရာစုခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများသည် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၇ မျှသာ ပါရှိသော မုန်လာဥနီမျိုးတွင် ရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ အထိ ပါရှိလာအောင် မျိုးစေ့သန့်သန့်များကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးသည့်နည်းဖြင့် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုထက် သကြားရာခိုင်နှုန်းပိုလာအောင် သကြားမုန်လာပင် များကို ပြုပြင်လျက် ရှိနေကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် အထက်က သကြားအတွက် ကြံပင်များကိုသာ အားထား ခဲ့ကြရသော်လည်း ယခုအချိန်အခါတွင် [[အင်္ဂလန်]]ကဲ့သို့သော နိုင်ငံ များတွင် လယ်မြေ ဧကပေါင်း ထောင်သောင်းများစွာ၌ သကြားမုန်လာပင်များကို စိုက်ပျိုးထားကြလေသည်။ ထိုမုန်လာပင်များမှ သကြား တန်ချိန်ပေါင်းများစွာကို နှစ်စဉ် ရရှိလျက်ရှိသည်။ ရွက်လှ မုန်လာဥနီပင်မျိုးလည်း ရှိသေးရာ၊ ခြံဥယျာဉ်များကို တန်ဆာဆင်ရန် ထိုအပင် များကို စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ]] pmo3vvbzk1bd74xatqgvqaxfj63t6kw 0 19215 1053184 1052111 2026-09-15T12:19:14Z Dr Lotus Black 31011 1053184 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = ၃၅,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် | population_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း - [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများ) | languages = ကတူးဘာသာစကား၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပျူ]]၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကတူးလူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Kadu people''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းရှိ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်]] တို့နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] အချို့ဒေသများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma-Early Pagán. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ဘာသာဗေဒ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]] ၏ [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖော-သက် အခွဲအုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. Routledge.</ref>။ == သမိုင်းကြောင်း == ကတူးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရိုးရာဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" (သို့မဟုတ်) "အသက်/သက်" ဟူ၍ သညာတပ် ခေါ်ဆိုကြပြီး ရှေးကျလှသော သက်လူမျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်သည့် လူမျိုးငယ် (၅) မျိုးအနက် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)၊ စာမျက်နှာ (၃၄-၃၅)။</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ထိုသူတို့ကို "ကန္တူ" ဟု ရေးသားဖော်ပြကြပြီး၊ ခေတ်ပြိုင် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ချိုင်တု" (Cantu) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများအရ ကတူးတို့သည် ရှေးကာလက [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]] နှင့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ (၁၃) ရာစုအဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အတွင်း မြန်မာတို့ မြောက်ဘက်သို့ တိုးချဲ့ နယ်မြေသစ် ထူထောင်ကြရာတွင် ကတူးတို့၏ နယ်မြေများ ပုဂံအင်ပါယာအတွင်း ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်လာခဲ့သည်<ref>Aung-Thwin, M. (1985). *Pagan: The Origins of Modern Burma*. University of Hawaii Press.</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကတူးတို့သည် [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]] ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချင်းတွင်းခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့၌ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ယှဉ်တွဲ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှု == ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတူးလူမျိုး ၃,၆၀၀ ခန့်နှင့် ကတူးဘာသာစကား ပြောဆိုသူ ၂၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်<ref>Census of India, 1931: Volume XI, Burma Report.</ref>။ ကတူးလူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ရိုးသားအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ကြကာ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ကတူးတို့၏ ဘာသာစကားတစ်ခုသာ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ရာ ယခုအခါ သီးခြား ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ == နွယ်ဖွားမှုနှင့် လူမျိုးစု ဆက်နွှယ်မှု == ကနန်း နှင့် ကတူး တို့သည် မျိုးနွယ်တူ တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတူးနှင့် ကနန်း ဘာသာစကားအချို့သည် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် (ဂျိန်းဖော)]] စကားလုံးများနှင့် တူညီသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ကချင်လူမျိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ဆက်စပ်မှု ရှိပြီး [[ဗမာလူမျိုး]]စု၏ ဝေးကွာသော အဆက်အနွယ်များလည်း ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီအချို့က ယူဆကြသည်<ref>Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.</ref>။ သုတေသနများက [[သက်လူမျိုး]] အနွယ်များမှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိကြသည်<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma-Early Pagán*. Artibus Asiae and New York University.</ref>။ ကနန်းနှင့် ကတူး တို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်းရှိ [[ဝန်းသိုမြို့နယ်|ဝန်းသို]]၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်|ကောလင်း]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့နယ်|ထီးချိုင့်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်|ကသာ]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်|ပင်လည်ဘူး]] နှင့် [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]] ဝန်းကျင်တို့တွင် [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှော ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ကြသည်<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁)။</ref>။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] nfl1iqi7gb61hg3qvs3kfcrjwkp9rx9 0 29401 1053375 770453 2026-09-16T11:41:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053375 wikitext text/x-wiki ဖင်လန်နိုင်ငံသည် ဆက်သွယ်ရေး အရမ်းကောင်းမွန်သော ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းနိုင်ငံများမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတွင် သူတေသနရှာဖွေမှု နှင့် တီထွင်ကြံစမှုများကြောင့် ဆက်သွယ်ရေးတွင် ထုတ်လုပ်နိုင်မှုများအားကောင်းခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်ကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်မှုရှိနေသည့် ကုမ္ပဏီကြီး တစ်ခုဖြစ်သည့် [[နိုကီယာ ဆီးမန်းစ် ကွန်ယက်]] (Nokia Siemens Network)တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတွင်လည်း အဆင့်မြင့် အကောင်းဆုံး၊ အသစ်ဆုံး ဆက်သွယ်ရေးစံနစ်များကို ပြည်သူများ အသုံးပြုခွင့် ရရှိကြသည်။ ==တယ်လီဖုန်း== ကြိုး တယ်လီဖုန်း- ၂.၃၆၈ သန်း(၂၀၀၄) ကြိုးမဲ့ တယ်လီဖုန်း- ၄.၉၈၈ သန်း(၂၀၀၄) တယ်လီဖုန်း စံနစ်- အဆင့်မြင့်ဆုံး တယ်လီဖုန်းစံနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ပြည်တွင်း- ဒီဂျီတယ် ဖိုင်ဘာအော့ပ်တစ်ဆက်သွယ်ရေးများ နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဆယ်လူလာတိုင်များမှ ပြည်သူပြည်သားများ အပြည့်အဝသုံးနိုင်ရန် စီစဉ်ပေးထားသည်။ ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီကြီး သုံးခုရှိပြီး (အယ်လီဆာ၊ ဒီအန်အေ နှင့် ဆိုနယ်ရာ)တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဆောင်နာလာတီ သည် အယ်လီဆာ နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်သည်။ အခြား ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီသေးများလည်းရှိပြီး၊ ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်များကို ငှားရမ်းခြင်းဖြင့်သော်လည်ကောင်း၊ သေးငယ်သော နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်ကွန်ယက်များဖြင့်လည်းကောင်း ရောင်းချခြင်းများရှိသည်။ ဝယ်သူများတွင် ရွေးချယ်စရာများပေါများပြီး၊ ကုမ္ပဏီများသည် အပြိုင်အဆိုင် ဝယ်သူများကို နှစ်ချီအသုံပြုသူများ ဖြစ်အောင် စာချုပ်ချုပ်၍ ရောင်းချခြင်းမျိုး၊ ဈေးနှုန်းအပြိုင်အဆိုင်လုပ်၍ ရောင်းချခြင်းမျိုး၊ မြန်နှုန်းများ ပြိုင်၍ ရောင်းချခြင်းမျိုးတို့ အစုံရှိသည်။ ===အများသုံး တယ်လီဖုန်း=== လက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများခြင်း တို့ကြောင့် အများသုံးတယ်လီဖုန်းများ မရှိတော့ပေ၊ ထို့ကြောင့် ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် အခြားနိုင်ငံများလို လမ်းဘေးဖုန်းများ မတွေ့ရခြေ။ ===နိုင်ငံတကာ နှင့် ဆက်သွယ်မှု=== နိုင်ငံတကာ- ဆက်သွယ်ရေးနံပါတ်သည် ၃၅၈ ဖြစ်ပြီး၊ အက်စ်တိုးနီးယား နှင့် ပင်လယ် မြေအောက်ဆက်သွယ်ထားသည့် ကွန်ယက်လည်းရှိသည်။ ဂျိုလ်တုစလောင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက်၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံရှိ ဆက်သွယ်ရေးစခန်းကို အသုံးပြုပြီး၊ အင်တယ်လ်ဆတ် ဂျိုလ်တုကို ချိတ်ဆက်နိုင်သည်၊ ၁ အင်မာဆတ် (အတ္တလန်းတိတ် နှင့် အိန္ဒိယ သမုတ္တရာ) ကိုလည်း ချိတ်ဆက်နိုင်ပြီး၊ ဖင်လန်သည် အခြားနော်ဒစ်နိုင်ငံများဖြစ်ကြသည့် (ဒိန်းမတ်၊ အိုက်စ်လန်၊ နော်ဝေ၊ နှင့် ဆွီဒင်)တို့ နှင့် ပူးပေါင်းကာ အင်မာဆတ် ဆက်သွယ်ရေးစခန်းကို အသုံးပြုသည်။ ===အသုံးပြုသည့် စံနစ်များ=== ====CDMA==== ====GSM==== ====3G and 3.5G==== ====4G / LTE==== ==ရေဒီယို နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား== ===ဒီဂျီတယ်စံနစ်သို့ ပြောင်းခြင်း=== {{main|ဖင်လန်၏ ရုပ်မြင်သံကြားစံနစ်အား ဒီဂျီတယ်ပြောင်းခြင်း}} ပုံမှန်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် အနလော့ ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းများအားလုံးကို ဒီဂျီတယ်စံနစ်ဖြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဆက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ မနက် ၄ နာရီတွင် ပြောင်းလည်းခဲ့သည်။<ref>[http://www.digitelkkari.fi/site/uutinen81.shtml Digi-tv esillä ympäri maata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927025149/http://www.digitelkkari.fi/site/uutinen81.shtml |date=27 September 2007 }} (luettu 12. elokuuta 2007)</ref> ပြောင်းလည်းပြီးနောက် တီဗွီ-၁ တွင် ရက်သတ္တပါတ်တိုင် ဒီဂျီတယ်စံနစ်သို့ ပြောင်းသွားခြင်းကို ပြည်သူများသို့ ဆက်လက်အသိပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.itviikko.fi/page.php?page_id=46&news_id=200720943 Analogiset kanavat suljettiin lauantaina 1.9.2007 klo 4.00 aamuyöllä] (IT-viikko 29. elokuuta 2007)</ref> အစတွင် ပြောင်းလည်မှုအား အဆင်ပြေစွာ အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေရမည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အချိန်မီ အဆင်မသင့်မဖြစ်သည့် အိမ်ရာထိမ်းချုပ်ရေး ကုမ္ပဏီများ၊ ဆေးရုံများ နှင့် ကြိုးချိတ်ဆက်ပေးသည့် ကုမ္ပဏီများကို နောက်ကျခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ကြိုး-တီဗွီ ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် အိမ်များမှာ အနလော့ဖြင့် ထုတ်လွှင့်မှုများကို ၂၀၀၈ ဖေဘဝါရီလအထိ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ကြိုး-တီဗွီ အသုံးပြုသူများ အားလုံး ဒီဂျီတယ်စံနစ် လက်ခံသည့် စက်များလိုအပ်လာပြီး၊ ဒီဂျီတယ်စံနစ်လက်ခံသည့် ရုပ်မြင်သံကြားစက် အသစ်များတွင် မလိုအပ်တော့ပေ။ နိုင်ငံခြားမှ ထုတ်လွှင့်သည့် လိုင်းများမှာ အနေလော့ဖြင့် ဖေဘဝါရီလ နှင့် မတ်လအထိ ဆက်လက်ထုတ်လွှင့်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>[http://www.digitoday.fi/viihde/2008/07/01/saksalainen-tv-kanava--huseeraa-suomen-analogiataajuuksilla/200817449/66 Saksalainen tv-kanava huseeraa Suomen analogiataajuuksilla]</ref> ==== ကြည်လင် စံနစ်သို့ ပြောင်းခြင်း==== ထိုအချိန်ထိ ဒီဂျီတာ (Digita) မှ တစ်နိုင်ငံဝှမ်း ဒီဂျီတယ် စံနစ်သစ်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ချုပ်ကိုင်ထားသူဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အပြောင်းအလည်းများဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၉ နွေရာသီတွင် ဒီအန်အေ သို့ ကြည်လင်ထုတ်လွှင့်မှုစံနစ်အသစ်အား နိုင်ငံတော်မှ ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထို ခွင့်ပြုချက်ကို ၂၀၁၆ အထိဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ ၆၀ရာခိုင်နှုန်းသည် ကြည်လင်တီဗွီအား ကြည့်ရှုစေနိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးရမည့် အချက်ပါဝင်သည်။ ဒီဂျီတာ၊ အန်ဗီယာ နှင့် တယ်လ်မတ်စ် နော်ဒစ် တို့သည် နိုင်ငံတော် တန်ဒါခေါ်ယူရာတွင် ဒီအန်အေကို အရှုံးပေးလိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုထည်းမှ လက်ဝါးကြီးအုပ် ကိုင်တွယ်နေခြင်းကြောင့် ကြည်လင် တီဗီကြည့်ရှုရန် ဈေးနှုန်းများ ကြီးမြင့်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref>http://www.hs.fi/talous/artikkeli/Dna+nappasi+teräväpiirtotelevision+lähetysoikeudet+Digitan+nenän+edestä/1135247295728 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801064015/http://www.hs.fi/talous/artikkeli/Dna+nappasi+ter%C3%A4v%C3%A4piirtotelevision+l%C3%A4hetysoikeudet+Digitan+nen%C3%A4n+edest%C3%A4/1135247295728 |date=1 August 2014 }} Dna nappasi teräväpiirtotelevision lähetysoikeudet Digitan nenän edestä</ref>ကြည်လင် စံနစ် ထုတ်လွှင့်သည့် လိုင်းများမှာ ပိုက်ဆံပေးရသည့် ကြိုးလိုင်းအထုတ်များတွင် ပါဝင်ကြပြီး၊ အခမဲ့ ကြည့်နိုင်သည့် လိုင်းတစ်လိုင်းမှာ နိုင်ငံပိုင် ဦးလယ်မှ ထုတ်လွှင့်သည့် တီဗွီ-၂ ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၁ခုနှစ် မေလ ၂ရက်နေ့တွင် စတင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://yle.fi/yleisradio/faq/teravapiirto-hd/mika-yle-hd |title=HD {{!}} Yleisradio {{!}} yle.fi<!-- Bot generated title --> |access-date=10 May 2012 |archive-date=30 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630122220/http://yle.fi/yleisradio/faq/teravapiirto-hd/mika-yle-hd |url-status=dead }}</ref> အစပိုင်းတွင် ဒီဂျီတယ်စံနစ်ပြောင်းရာတွင် အင်တာနာ တိုင်များ နှင့် လက်ခံနိုင်သည့် စက်များလည်းလှယ်ကြရသည်။ ကြည်လင်စံနစ်သို့ ပြောင်းရမည်ဟု မဆိုထားဘဲ၊ ပုံမှန် လွှင့်နေကြ လိုင်းဟောင်းများကို ဒီဂျီတယ်စံနစ်ဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ကြည်လင်စံနစ်ကို အသုံးပြုလိုလျင်၊ လက်ခံကြည့်ရှုနိုင်သည့် ကြည်လင်တီဗီ (HDTV) နှင့် ကြည်လင်လက်ခံစက်များ (HD Receiver)လိုအပ်သည်။ ကြည်လင်စံနစ်တွင် မည်သည့် ထုတ်လွှင့်မှုစံထားကို အသုံးပြုရမည်ကို မသက်မှတ်ထားဘဲ၊ ဂျိုလ်တုစလောင်း၊ ကြိုး-တီဗွီ၊ အချက်အလက် ဆက်သွယ်ရေးကြိုးစသည့်ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ထုတ်လွှင့်ကြသော်လည်း၊ လေမှ ထုတ်လွှင့်ရာတွင် [[DVB-T2]] စံနစ်ကို အသုံးပြုပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ စမ်းသက် ထုတ်လွှင့်မှုကို ၂၀၀၈ နွေရာသီတွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>http://www.tekniikkatalous.fi/kommentit/uutiskommentti/article113329.ece?s=r&wtm=-18062008?s=k {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115230341/http://www.tekniikkatalous.fi/kommentit/uutiskommentti/article113329.ece?s=r&wtm=-18062008%3Fs%3Dk |date=15 November 2011 }} Digi-tv-sopan lisämausteet panevat pään sekaisin</ref> ===အသုံးပြုသည့် စံနစ်များ=== ====DVB-T==== ====DVB-C==== ====DVB-H==== ==အင်တာနက်== ===အသုံးပြုသည့် စံနစ်များ=== ====FTTH==== ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဖင်လန်နိုင်ငံ]] g6s5e90zmdfsra5g58dpdvuo2lnvh41 0 46795 1053285 1052955 2026-09-16T03:55:01Z Zawzawaungthwin 100038 infobox ပြင်ဆင် 1053285 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | monarch | name = နရောတ္တမ သီဟနု<br>នរោត្តម សីហនុ | title = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင် | image = Norodom Sihanouk in 1941.jpg | caption = ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က တရားဝင်ပုံတူ | alt = ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က စစ်ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော သီဟနု၏ အဖြူအမည်းဓာတ်ပုံ | succession = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဧပြီ ၁၉၄၁{{sndash}}၂ မတ် ၁၉၅၅ | reign_type = ပထမနန်းသက် | coronation = ၃ မေ ၁၉၄၁ | predecessor = သီဆိုဝပ် မွန်နီဗောင် | successor = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ|နရောတ္တမ သီဟမုနိ]] | reign2 = ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃{{sndash}}၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | reign_type2 = ဒုတိယနန်းသက် | predecessor2 = ''ဘုရင်စနစ် ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ကိုယ်တိုင်'' | successor2 = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | succession3 = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ | reign3 = ၂၀ ဇွန် ၁၉၆၀{{sndash}}၁၈ မတ် ၁၉၇၀ | reign_type3 = | predecessor3 = ချွပ် ဟဲလ် (ယာယီ) | successor3 = ချန် ဟင်း (ယာယီ) | succession4 = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ | reign4 = ၁၄ ဇွန် ၁၉၉၃{{sndash}}၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | reign_type4 = | predecessor4 = ''ချီယာ ဆင်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်'' | successor4 = ''ဘုရင်အဖြစ် ကိုယ်တိုင်'' | succession5 = နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ | reign5 = ၂၅ ဧပြီ ၁၉၇၅{{sndash}}၅ ဧပြီ ၁၉၇၆ | reign_type5 = | predecessor5 = ဆက်ခ် ဆတ်ဆာခန် (အမြင့်ဆုံးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်) | successor5 = ခီယူး ဆမ်ဖန် (နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်) | birth_date = {{Birth date|1922|10|31|df=y}} | birth_place = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] | death_date = {{Death date and age|2012|10|15|1922|10|31|df=y}} | death_place = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]] | burial_date = ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | burial_place = ငွေရောင်ဘုရား၊ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော် | spouse = * ဖတ် ကန်ဟိုးလ်<br><small>၁၉၄၂–၁၉၄၆</small> * သီဆိုဝပ် ပေါင်ဆန်မိုနီ<br><small>၁၉၄၂–၁၉၅၁</small> * သီဆိုဝပ် မိုနီကေဆန်<br><small>၁၉၄၄–၁၉၄၆</small> * မမ် မန်နီဗန် ဖာနီဗောင်<br><small>၁၉၄၉–၁၉၅၅</small> * နရောတ္တမ သာဗက် နော်လီယက်<br><small>၁၉၅၅–၁၉၆၈</small> * နရောတ္တမ မိုနီနီယက်<br><small>၁၉၅၅–</small> | issue = {{Collapsible list | title = {{nobold|''စာရင်းကြည့်ရန်''}} | မင်းသမီး ဘုပ္ဖာဒေဝီ | မင်းသား ယူဗန်နီယက် | မင်းသား ရာနာရစ်ဒ် | မင်းသား ရာဗီဗောင် | မင်းသား ချက်ခရာပေါင် | မင်းသား နရာဒီပို | မင်းသမီး ဆိုရိယာ ရွန်းဆီ | မင်းသမီး ကန်သာဘုပ်ဖာ | မင်းသား ခေမာနူရက်ခ် | မင်းသမီး ဘိုတမ်ဘုပ်ဖာ | မင်းသမီး ဆူဂျာတာ | ဘုရင် [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | မင်းသား နရင်ဒြာပေါင် | မင်းသမီး အာရွန်ရာစမီ }} | issue_link = #Family | father = နရောတ္တမ ဆူရာမာရစ် | mother = သီဆိုဝပ် ကိုဆာမက် | house = နရောတ္တမမင်းဆက် | signature = Signature of Norodom Sihanouk.svg | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | education = École de cavalerie, Saumur | occupation = တေးရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ နိုင်ငံရေးသမား | political_party = * တစ်သီးပုဂ္ဂလနိုင်ငံရေးသမား<br><small>၁၉၄၅–၁၉၅၅၊ ၁၉၇၀–၁၉၈၁၊ ၁၉၉၁–၂၀၁၂</small> * ဆန်ဂ်ကွမ်<br><small>၁၉၅၅–၁၉၇၀</small> * FUNCINPEC<br><small>၁၉၈၁–၁၉၉၁</small> }} '''နရောတ္တမ သီဟနု'''({{lang-km|នរោត្តម សីហនុ}}၊ ၁၉၂၂ အောက်တိုဘာ ၃၁ ~ ၂၀၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅)သည် ၁၉၄၁ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ခုနှစ်အကြားတွင် တစ်ကြိမ် ၁၉၉၃ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] အဖြစ် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် သားတော် [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]]အား နန်းလွှဲပေးခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၂၂|၂၀၁၂|}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ]] l9sbq5cd51ouutjtvebr6ptjc1cid7i 1053286 1053285 2026-09-16T04:03:04Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက် ထည့်သွင်း 1053286 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | monarch | name = နရောတ္တမ သီဟနု<br>នរោត្តម សីហនុ | title = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင် | image = Norodom Sihanouk in 1941.jpg | caption = ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က တရားဝင်ပုံတူ | alt = ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က စစ်ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော သီဟနု၏ အဖြူအမည်းဓာတ်ပုံ | succession = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဧပြီ ၁၉၄၁{{sndash}}၂ မတ် ၁၉၅၅ | reign_type = ပထမနန်းသက် | coronation = ၃ မေ ၁၉၄၁ | predecessor = သီဆိုဝပ် မွန်နီဗောင် | successor = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ|နရောတ္တမ သီဟမုနိ]] | reign2 = ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃{{sndash}}၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | reign_type2 = ဒုတိယနန်းသက် | predecessor2 = ''ဘုရင်စနစ် ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ကိုယ်တိုင်'' | successor2 = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | succession3 = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ | reign3 = ၂၀ ဇွန် ၁၉၆၀{{sndash}}၁၈ မတ် ၁၉၇၀ | reign_type3 = | predecessor3 = ချွပ် ဟဲလ် (ယာယီ) | successor3 = ချန် ဟင်း (ယာယီ) | succession4 = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ | reign4 = ၁၄ ဇွန် ၁၉၉၃{{sndash}}၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | reign_type4 = | predecessor4 = ''ချီယာ ဆင်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်'' | successor4 = ''ဘုရင်အဖြစ် ကိုယ်တိုင်'' | succession5 = နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ | reign5 = ၂၅ ဧပြီ ၁၉၇၅{{sndash}}၅ ဧပြီ ၁၉၇၆ | reign_type5 = | predecessor5 = ဆက်ခ် ဆတ်ဆာခန် (အမြင့်ဆုံးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်) | successor5 = ခီယူး ဆမ်ဖန် (နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်) | birth_date = {{Birth date|1922|10|31|df=y}} | birth_place = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] | death_date = {{Death date and age|2012|10|15|1922|10|31|df=y}} | death_place = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]] | burial_date = ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | burial_place = ငွေရောင်ဘုရား၊ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော် | spouse = * ဖတ် ကန်ဟိုးလ်<br><small>၁၉၄၂–၁၉၄၆</small> * သီဆိုဝပ် ပေါင်ဆန်မိုနီ<br><small>၁၉၄၂–၁၉၅၁</small> * သီဆိုဝပ် မိုနီကေဆန်<br><small>၁၉၄၄–၁၉၄၆</small> * မမ် မန်နီဗန် ဖာနီဗောင်<br><small>၁၉၄၉–၁၉၅၅</small> * နရောတ္တမ သာဗက် နော်လီယက်<br><small>၁၉၅၅–၁၉၆၈</small> * နရောတ္တမ မိုနီနီယက်<br><small>၁၉၅၅–</small> | issue = {{Collapsible list | title = {{nobold|''စာရင်းကြည့်ရန်''}} | မင်းသမီး ဘုပ္ဖာဒေဝီ | မင်းသား ယူဗန်နီယက် | မင်းသား ရာနာရစ်ဒ် | မင်းသား ရာဗီဗောင် | မင်းသား ချက်ခရာပေါင် | မင်းသား နရာဒီပို | မင်းသမီး ဆိုရိယာ ရွန်းဆီ | မင်းသမီး ကန်သာဘုပ်ဖာ | မင်းသား ခေမာနူရက်ခ် | မင်းသမီး ဘိုတမ်ဘုပ်ဖာ | မင်းသမီး ဆူဂျာတာ | ဘုရင် [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | မင်းသား နရင်ဒြာပေါင် | မင်းသမီး အာရွန်ရာစမီ }} | issue_link = #Family | father = နရောတ္တမ ဆူရာမာရစ် | mother = သီဆိုဝပ် ကိုဆာမက် | house = နရောတ္တမမင်းဆက် | signature = Signature of Norodom Sihanouk.svg | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | education = École de cavalerie, Saumur | occupation = တေးရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ နိုင်ငံရေးသမား | political_party = * တစ်သီးပုဂ္ဂလနိုင်ငံရေးသမား<br><small>၁၉၄၅–၁၉၅၅၊ ၁၉၇၀–၁၉၈၁၊ ၁၉၉၁–၂၀၁၂</small> * ဆန်ဂ်ကွမ်<br><small>၁၉၅၅–၁၉၇၀</small> * FUNCINPEC<br><small>၁၉၈၁–၁၉၉၁</small> }} '''နရောတ္တမ သီဟနု'''({{lang-km|នរោត្តម សីហនុ}}၊ ၁၉၂၂ အောက်တိုဘာ ၃၁ ~ ၂၀၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅)သည် ၁၉၄၁ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ခုနှစ်အကြားတွင် တစ်ကြိမ် ၁၉၉၃ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] အဖြစ် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် သားတော် [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]]အား နန်းလွှဲပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Douglas Gillison |date=22 April 2008 |title=Retired King Says KR Murdered His Children, Grandchildren |url=https://www.cambodiadaily.com/archives/retired-king-says-kr-murdered-his-children-grandchildren-1242/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305074302/https://www.cambodiadaily.com/archives/retired-king-says-kr-murdered-his-children-grandchildren-1242/ |archive-date=5 March 2016 |access-date=21 July 2015 |work=The Cambodia Daily}}</ref><ref>{{cite web |author=Georgia Wilkins |date=29 August 2008 |title=Sihanouk declares assets to debunk myth he's rich |url=http://www.phnompenhpost.com/national/sihanouk-declares-assets-debunk-myth-hes-rich |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001123600/http://www.phnompenhpost.com/national/sihanouk-declares-assets-debunk-myth-hes-rich |archive-date=1 October 2015 |access-date=30 September 2015 |work=The Phnom Penh Post}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၂၂|၂၀၁၂|}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ]] 37bsxcqd77po5e15ccx5rle85la47dg 0 47584 1053282 852142 2026-09-16T03:26:01Z ~2026-50156-67 148212 /* */ စသည့်တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 1053282 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | name = ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း | native_name = | image = | alt = | caption = |order = |majority = |predecessor2 = |successor2 = |party = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ပုဂံမြို့]] ကျအိုရွာ | death_date = | death_place = | ethnicity = | other_names = | known_for =မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု | occupation = | parents = | spouse = | children = | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] | awards = [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | url = }} '''ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း''' သည် ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် [[တကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်း|တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ]] ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့်အတူ [[အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ]] လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ဝန်ကြီး ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏။ သူသည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဝန်ကြီး၊ တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လမ်းပန်းအဆောက်အအုံဝန်ကြီး စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == [[ပုဂံမြို့]] ကျအိုရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ [[ညောင်ဦးမြို့]] အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ပခုက္ကူမြို့ ဝက်စလီကျောင်း၊ မြင်းခြံမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့ဖူး၏။ == နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ == [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]နှင့် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ဥပဒေဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ် တကသ စည်းမျဉ်းရေးဆွဲရေးကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လေသည်။ [[File:World Youth Leaders and Burmese Youth and Student Leaders in 1947, Rangoon.JPG|thumb|နယ်ချဲ့ဆန်ကျင်ရေး မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ပါဝင်ဦးဆောင်ခဲ့ကြသော ကျောင်းသားလူငယ် ခေါင်းဆောင်များအား ကမ္ဘာ့ကျောင်းသားလူငယ် အဖွဲ့ချုပ်က အသိအမှတ်ပြု လာရောက် တွေ့ဆုံစဉ်]] ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရှေ့နေ လိုက်သည်။ [[ဂျပန်ခေတ်]]တွင် အရှေ့ အာရှ လူငယ် အစည်းအရုံးကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်၏။ ဗမာ့ တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲကာ ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စည်းရုံး လှုံ့ဆော် ခဲ့သော အဖွဲ့ကြီးမှာ [[ဘဂျမ်း၊ ဦး (ပုဂံ)|ဦးဘဂျမ်း]] ဦးစီးသော (အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး) ပင် ဖြစ်တော့သည်။<ref>ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး (၁၉၄၅)</ref> အရှေ့ အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံးကို စစ်ပြီးခေတ်၌ ဗမာနိုင်ငံ လူငယ်များ အစည်းအရုံး (ဗလစ) ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခု အထိ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၇ ခု [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်၍ ဗိုလ်ချုပ်နှင့်တကွ ဝန်ကြီး တစ်ဖွဲ့လုံးကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော်ရှေ့နေကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ [[ကမ္ဘာအေးစေတီ]] ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ နှင်းဆီကုန်းဘိုးဘွားစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ဝင်လူကြီး စသည်ဖြင့် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း == နိုင်ငံတော်အစိုးရက ချီးမြှင့်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၁၀ (၁၉၅၉-၆၀)</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ‎]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[Category:မြန်မာ ရှေ့နေများ]] eaykemwxz414ntvgxcsces62zdsxf59 0 49463 1053204 918295 2026-09-15T14:35:04Z Ninjastrikers 22896 1053204 wikitext text/x-wiki {{infobox brand | name = Skynet DTH | logo = Skynet Logo.png | image = | caption = | type = အခပေးဂြိုဟ်တုရုပ်သံလိုင်း | currentowner = ရွှေသံလွင်မီဒီယာ ကုမ္ပဏီလီမိတက် | origin = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | introduced = နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀ | discontinued = | related = | markets = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း | previousowners = | trademarkregistrations = | ambassadors = | tagline = | website = {{url|http://www.skynetdth.com}} }} '''စကိုင်းနက်''' (Sky Net) ဂြိုဟ်တုရုပ်သံလိုင်းသည် စကိုင်းနက် ရုပ်သံဖမ်းစက် (Sky Net set-top box) ဖြင့် ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်သော မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် အခပေးရုပ်သံလိုင်းဖြစ်ပြီး ရွှေသံလွင်မြန်မာမီဒီယာ ကုမ္ပဏီလီမိတက်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://cisco-news.tmcnet.com/news/2010/10/07/5053424.htm |title=Myanmar to launch Sky Net DTH and MPS systems in November |publisher=Cisco-news.tmcnet.com |date= |accessdate=2011-12-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digitaltvnews.net/content/?p=16762 |title=Myanmar to launch Sky Net DTH and MPS systems in November |publisher=Digitaltvnews.net |date=2010-10-07 |accessdate=2011-12-14}}</ref> စကိုင်းနက် ဒီတီအိပ်ချ် ရုပ်သံလိုင်းများကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၆) ရက်တွင် စတင်စမ်းသပ်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၁) ရက်နေ့မှစတင်၍ ပုံမှန်အစီအစဉ်အဖြစ် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံခြားမှ ရုပ်သံလိုင်းများ အပါအဝင် ရုပ်သံလိုင်းပေါင်း (၄၈) လိုင်း ဖြင့်စတင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် ရုပ်သံလိုင်းပေါင်း (၁၁၄)အထိ တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် နိုင်ငံတကာရုပ်သံလိုင်း နှင့် ကိုယ်ပိုင်ရုပ်သံလိုင်းအချို့ ကို ပိတ်သိမ်းခြင်း အသစ်ထည့်သွင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့အထိ စုစုပေါင်း ရုပ်သံလိုင်း ၇၂ လိုင်းကို အေပီစတား 7 ဂြိုဟ်တုမှ ထုတ်လွှင့်ပြသပေးလျက်ရှိသည်။ == ကြည့်ရှုနိုင်သောရုပ်သံလိုင်းများ == {| class="wikitable" |'''လိုင်းနံပါတ်.''' |'''ရုပ်သံလိုင်း အမည်''' |'''Channels resolution''' |- |1 |BUDDHA |480i |- |2 |[[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|MRTV]] |480i |- |3 |[[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|MWD]] |480i |- |4 |[[Channel ME Myanmar|Channel ME]] |480i |- |5 |[[မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် ရုပ်သံလိုင်း|MITV]] |480i |- |6 |MNTV |480i |- |7 |Global Business Channel |480i |- |8 |One News |480i |- |9 |Channel 9 HD |1080i |- |10 |SKYNET Info Channel |480i |- |11 |SKYNET Up To Date |480i |- |12 |SKYNET LIVE SD Channel |480i |- |13 |SKYNET Cartoon |480i |- |14 |[[Nick Jr. (Southeast Asia)|Nick jr]] |480i |- |15 |[[Nickelodeon (Southeast Asia)|Nickelodeon]] |480i |- |16 |DREAMWORKS |480i |- |17 |ZooMoo HD |1080i |- |18 |ANIMAX |480i |- |19 |MYANMAR ARTS |480i |- |20 |MYANMAR MOVIES |480i |- |21 |ASIAN MOVIES |480i |- |22 |ACTION MOVIES HD |1080i |- |23 |MOVIE COLLECTION HD |1080i |- |24 |WORLD MOVIES HD |1080i |- |25 |INTRENATIONAL DRAMA HD |1080i |- |26 |SKYNET ALFC |480i |- |27 |SKYNET EDUCATION |480i |- |28 |SKYNET HEALTH Channel |480i |- |29 |SKYNET HOME |480i |- |30 |SKYNET TINE YIN TAR |480i |- |31 |SKYNET HADAYA |480i |- |32 |SKYNET KNOWLEDGE |480i |- |33 |SKYNET TEEN |480i |- |34 |SKYNET MUSIC |480i |- |35 |MTV LIVE HD |1080i |- |36 |MTV SEA HD |1080i |- |37 |ZING |480i |- |38 |CCTV-4 |480i |- |39 |[[CGTN Documentary]] |480i |- |40 |[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း|NHK World TV]] |480i |- |41 |MRTV NEWS |480i |- |42 |FUTURE CHANNEL |480i |- |43 |FUTURE CHANNEL |480i |- |44 |FUTURE CHANNEL |480i |- |45 |FUTURE CHANNEL |480i |- |46 |SKYNET Shopping Channel-1 |480i |- |47 |SKYNET Shopping Channel-2 |480i |- |48 |[[TLC (Asia)|TLC]] |480i |- |49 |AFN |480i |- |50 |[[HGTV]] |480i |- |51 |ROCK ENTERTAINMENT HD |1080i |- |52 |[[Discovery Channel (Asia)|Discovery Channel]] |480i |- |53 |[[Discovery Asia|Discovery Asia HD]] |1080i |- |54 |[[Animal Planet (Asia)|Animal Planet]] |480i |- |55 |[[History (Southeast Asian TV channel)|History HD]] |1080i |- |56 |[[TVN (Asia)|tvN]] |480i |- |57 |[[AXN (Asia)|AXN]] |480i |- |58 |ROCK EXTREM HD |1080i |- |59 |SMITHSONIAN HD |1080i |- |60 |Love Nature HD |1080i |- |61 |[[BBC Earth (TV channel)|BBC Earth]] |480i |- |62 |[[Sun TV (India)|Sun TV]] |480i |- |63 |[[Zee TV]] |480i |- |64 |[[Zee Cinema]] |480i |- |65 |Paramount HD |1080i |- |66 |EGG NETWORK |480i |- |67 |TechStorm HD |1080i |- |68 |[[Golf Channel]] |480i |- |69 |[[Eurosport]] |480i |- |70 |Edge sport |480i |- |71 |SKYNET SPORTS-1 |480i |- |72 |SKYNET SPORTS-2 |480i |- |73 |SKYNET SPORTS-3 |480i |- |74 |SKYNET SPORTS-4 |480i |- |75 |SKYNET SPORTS-5 |480i |- |76 |SKYNET SPORTS-6 |480i |- |77 |SKYNET SPORT HD |1080i |- |78 |FIGHT SPORT HD |1080i |- |79 |SKYNET CINEMA PAY PER VIEW |1080i |- |80 |SKYENT CINEMA PAY PER VIEWS HD 2 |1080i |} * ကိုးကား {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{Official| http://www.skynetdth.com/}} *{{Facebook|skynetdthofficial}} [[Category:တိုက်ရိုက်အသံလွှင့် ဂြိုဟ်တုဝန်ဆောင်မှုများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] 7yf9vgsd02odctgbjaq1bpqpt5t5rqj 0 50773 1053283 865347 2026-09-16T03:28:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053283 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးဇော်ဇော် | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1967|8|22}} | birth_place = [[ ရေကြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ | death_date = | death_place = | nationality = မြန်မာ | occupation = Max Myanmarကုမ္ပဏီ တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ | spouse = ဒေါ်ဌေးဌေးခိုင် | parents = | relatives = အိမ့်မှူးဇော်နှင့် ရဲမာန်ဇော် }} '''ဦးဇော်ဇော်''' (၂၂ ဩဂုတ် ၁၉၆၇ ဖွား) သည်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/zaw-zaw/ |access-date=9 June 2022 |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529155435/https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/zaw-zaw/ }}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ထိပ်တန်းစီးပွားရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။'' == ဘဝအစ == ဇော်ဇော်ကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ဩဂုတ်လ ၂၂ရက်တွင်  [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေကြည်မြို့နယ်|ရေကြည်မြို့န]]ယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်ရှိ တက္ကသိုလ်များ|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ]] သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ သူသည် အသက်၂၀ကျော်အရွယ် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သို့ သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FKj4CmBqQ64|title=Inspirational and motivational talk for young Entrepreneurs by U Zaw Zaw (MYEA Event)|work=Max Myanmar Group|access-date=24 Feb 2023 |date=28 Aug 2019 }}</ref> အလုပ်၂ခု၊၃ခု တစ်ပြိုင်တည်းလုပ်သည်ဟုလည်းဆိုသည်။ == စီးပွားရေးနယ်ပယ်သို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် Max Myanmar ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://maxmyanmargroup.com/about-us/|title=Max Myanmar Group about us|work=Max Myanmar Group|access-date=24 Feb 2023}}</ref>  အစပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကားဟောင်းများ တင်ပို့ရောင်းချသူအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်  ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ဟိုတယ်လုပ်ငန်း၊<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmtimes.com/special-features/194-your-money-2014/11017-u-zaw-zaw-banker-with-a-clear-vision.html |access-date=9 June 2022 |archive-date=23 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423073412/https://www.mmtimes.com/special-features/194-your-money-2014/11017-u-zaw-zaw-banker-with-a-clear-vision.html }}</ref>ကျောက်မျက်၊ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ BOT စနစ်ဖြင့်ဆောင်ရွက်သည့် လမ်းလုပ်ငန်းစသည့် လုပ်ငန်းအများအပြားကို ဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Myanmar-s-reformist-business-tycoon-leading-economic-evolution|title=Myanmar's reformist business tycoon leading economic evolution|work=Nikkei Asia|access-date=24 Feb 2023 |date=22 Feb 2017 }}</ref>  သူသည် ဦး[[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]နှင့် [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ]]၏မြေး နေရွှေသွေးအောင်တို့ အပါအဝင် ယခင်အာဏာရ စစ်အစိုးရလက်ထက် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]မှ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ဇော်ဇော်သည် နိုင်ငံအတွင်းသို့ မော်တော်ကားနှင့် မော်တော်ဆိုင်ကယ် တင်သွင်းခွင့်လိုင်စင်၊ စက်သုံးဆီ တင်သွင်းဖြန့်ဖြူးရေး လိုင်စင်များ အပါအဝင် လိုက်လျောမှုများနှင့် သွင်းကုန်လိုင်စင်များအား [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]လက်ထက်တွင် ရရှိခဲ့သည်ဟု မီဒီယာတို့ကဖော်ပြကြသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်အကြာတွင် Hotel Max Yangon ဖြင့် ဟိုတယ်လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ကုမ္ပဏီသည် နိုင်ငံ၏မြို့တော်သစ်ဖြစ်သည့် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်တွ]]င် ၂၀၁၃ ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် အားကစားကွင်းအပါအဝင် ဆောက်လုပ်ရေးပရောဂျက်များအတွက် လေလံအများအပြားကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.dvb.no/news/car-swap-scheme-looks-to-cut-pollution/17749|title=Car swap scheme looks to cut pollution|work=DVB|access-date=24 Feb 2023|date=20 September 2011|archive-date=9 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009003107/http://www.dvb.no/news/car-swap-scheme-looks-to-cut-pollution/17749}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်  [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]နှင့် ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးရှိသူဖြစ်သော ဇော်ဇော်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ချမှတ်ထားသော အထူးသတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံသားများစာရင်း (SDN) စာရင်းအောက်တွင် ၎င်းတို့နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ခံထားရသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၂၀၀ ခန့်တွင် တစ်ဦးအဖြစ် အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://mm.usembassy.gov/my/treasury-amends-burmese-sanctions-regulations-identifies-blocked-companies-owned-designated-persons-delists-several-burmese-soes_burm/|title=အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ထားရှိသည့် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများပြင်ဆင်ခြင်း၊ တစ်သီးပုဂ္ဂလ ပစ်မှတ်ထားအရေးယူပိတ်ဆို့မှု (SDN) အောက်တွင်ထားရှိသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ထိုပစ်မှတ်ထားအရေး ယူပိတ်ဆို့မှုအောက်တွင်ရှိနေသော နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအား ဖယ်ရှားသတ်မှတ်ခြင်း|work=အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်သူ့ရေးရာရုံး|access-date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၁၇ မေ ၂၀၁၆|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706190951/https://mm.usembassy.gov/my/treasury-amends-burmese-sanctions-regulations-identifies-blocked-companies-owned-designated-persons-delists-several-burmese-soes_burm/|url-status=dead}}</ref> ကြီးမားသောဆုတ်ယုတ်မှုဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://english.dvb.no/zaw-zaws-singapore-takeover-bid-hits-a-snag/|title=Zaw Zaw's Singapore takeover bid hits a snag|work=DVB|access-date=24 Feb 2023 |date=29 April 2013 }}</ref> ထိုစဉ်က နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးသမားတစ်ဦးအနေဖြင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]စတော့ဈေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာလည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-aussino-zaw-zaw-idINDEE88I04D20120919|title=Blacklisted Myanmar tycoon seeks salvation in Singapore|work=REUTERS|access-date=24 Feb 2023 |date=19 September 2012 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-usa-sanctions-idINL3N18F5LZ|title=RPT-Targeted Myanmar tycoon may profit from US sanctions changes|work=REUTERS|access-date=24 Feb 2023 |date=19 May 2016 }}</ref> ၂၀၁၀ နောက်ပိုင်း ရွေးကောက်ခံ ဒီမိုကရေစီအစိုးရတက်လာသည့်နောက်တွင် ဦးဇော်ဇော်သည် ထိုကာလအုပ်ချုပ်သူများနှင့်လည်း နီးကပ်သောဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/max-myanmars-zaw-zaw-i-am-ready-to-play-any-part.html|title=Max Myanmar’s Zaw Zaw: ‘I Am Ready to Play any Part’|work=The Irrawaddy|access-date=24 Feb 2023 |date=4 April 2016 }}</ref> အထူးသဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့်လည်း နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/how-a-burma-tycoon-is-profiting-from-change.html|title=How a Burma Tycoon Is Profiting From Change|work=The Irrawaddy|access-date=24 Feb 2023 |date=3 June 2013 }}</ref> ဒီမိုကရေစီအစိုးရတက်လာပြီးနောက် သူ့ကို အရေးယူပိတ်ဆို့မှု  စာရင်းမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် US Treasury က ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-sanctions-saga/|title=The sanctions saga|work=Frontier Myanmar|access-date=24 Feb 2023 |date=2 June 2016 }}</ref> VOAသတင်းဌာနက ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ရက်တွင် ဦးဇော်ဇော်အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယအချမ်းသာဆုံးလူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/weekly-current-affairs-richest-thief-in-burma/5819106.html|title=အချမ်းသာဆုံး စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု|work=VOA Burmese|access-date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date=၁၈ မတ် ၂၀၂၁ }}</ref> == ၂၀၂၁ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ၁ရက်နေ့]] စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဦးဇော်ဇော်သည် အခြားသောစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်အချို့တို့နှင့်နည်းတူ ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းခံခဲ့ရသည်ဟု ဧရာဝတီကဖော်ပြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tycoons-close-daw-aung-san-suu-kyi-interrogated-myanmar-military.html|title=Tycoons Close to Daw Aung San Suu Kyi Interrogated by Myanmar Military|work=The Irrawaddy|access-date=24 Feb 2023 |date=15 February 2021 }}</ref> ယင်းနောက် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။ထို့နောက် လူမြင်ကွင်းမှ လအနည်းငယ်အကြာ ပျောက်ကွယ်နေခဲ့သည်။၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သင်္ဃန်းကျွန်း မြို့နယ်ရှိ အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ(၁)၊ သုဝဏ္ဏ ခရီးစဉ်အတွင်း  [[မြန်မာနိုင်ငံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်|မြန်မာနိုင်ငံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ဥ]]က္ကဋ္ဌ ဦးဇော်ဇော် သည် လူမြင်ကွင်းသို့ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်ကိုတွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/15900?d=1|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌနိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ(၁)၊ သုဝဏ္ဏသို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေး|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date=၂၆ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၁ }}</ref> ဦးဇော်ဇော် သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ထံမှ ငွေတိုက်စာချုပ်နှင့် ငွေတိုက်လက်မှတ်များ အများဆုံးလေလံဆွဲဝယ်ယူပေးခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ဘဏ္ဍာငွေအပေါ် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ သူ၏ [[ဧရာဝတီဘဏ်]] နှင့် AYA Trust ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်ကုမ္ပဏီသည် ကျပ်သန်းပေါင်း ၄၆,၅၀၀ တန်ကြေးရှိ ငွေတိုက်စာချုပ်များ ဝယ်ယူခဲ့သည့် မှတ်တမ်းကို [[Myanmar Now]] က ဖော်ထုတ်ပြသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ကလည်း နေပြည်တော်၊ ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] ဦးဆောင်တည်ထားသည့် မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်အတွက် ကျပ်ငွေ သိန်း ၂၉၇၀ လှူသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39647/ |title=ပုဂ္ဂလိကဘဏ်သူဌေးကြီးများ လူထုပိုက်ဆံဖြင့် စစ်ကောင်စီဘဏ္ဍာတိုက်ကို ဖြည့်ပေးနေ|work=[[Myanmar Now]]|access-date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date= ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/06/30/335924.html |title=နေပြည်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်တည်သည့်ဘုရား ခရိုနီကြီးများ ငွေလှူ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date= ၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ }}</ref> == လှူဒါန်းမှုများ == သူ ဦးဆောင်တည်ထောင်ထားသည် ဧရာဝတီဖောင်ဒေးရှင်းက ပညာရေး၊လူမှုရေး၊ကျန်းမာရေး ပရဟိတများကို ဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ayabank.com/en_US/covid-19-%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%82%E1%80%AB%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%AD/|title=Covid-19 ရောဂါစစ်ဆေးရေးစခန်း (တိုက်ကြီး) ကို ဧရာဝတီဖောင်ဒေးရှင်းမှ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း|work=AYA Bank|access-date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523232753/https://www.ayabank.com/en_US/covid-19-%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%82%E1%80%AB%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%AD/}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကုတင် ၅၅၀ ဆံ့ ရန်ကင်းကလေးဆေးရုံကြီးကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ထိုသို့ လှူဒါန်းမှုနှင့်အတူ လိုအပ်သော ခွဲစိတ်မှုများအတွက် အမှန်တကယ်လိုအပ်နေသူတို့ကို သူ၏ဖောင်ဒေးရှင်းမှတဆင့် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ခြင်းလည်းရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmtimes.com/national-news/yangon/3246-children-s-hospital-opens-in-yankin.html |access-date=9 June 2022 |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090007/https://www.mmtimes.com/national-news/yangon/3246-children-s-hospital-opens-in-yankin.html }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း လူသားချင်း စာနာမှုနှင့် တခြားအကူအညီများအတွက် ငွေကျပ်သိန်းပေါင်း တစ်သောင်း လှူဒါန်းမှုလည်းပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/41691233|title=ရခိုင်အရေး သိန်းတသိန်းကျော် လှူ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date=၂၀ အောက်တိုဘာ၂၀၁၇}}</ref> သူသည် နိုင်ငံအတွင်း COVID-19 ဝင်ရောက်လာခဲ့ချိန်တွင် Facility Quarantines များ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည့်အပြင် ဆရာဝန်နှင့် သူနာပြုများ သွားလာရေးခက်ခဲမှုမရှိစေရန်  တည်းခိုနေထိုင်ရေး၊ နေ့စားစားနပ်ရိက္ခာနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သလို မန္တလေးအစရှိသည့် မြို့ကြီးအချို့တွင်လည်း အလားတူဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ခြင်းများရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://maxmyanmargroup.com/ayeyarwady-foundation-funded-500-million-mmk-worth-of-health-insurance-benefit-for-caregivers/|title=Ayeyarwady Foundation funded 500 Million MMK worth of Health Insurance Benefit for Caregivers|work=Max Myanmar Group|access-date=24 Feb 2023 |date=31 March 2020 }}</ref> ဦးဇော်ဇော်သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းအခွန်ထမ်းများထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် နိုင်ငံတော်၏ ထူးချွန်ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၁၇-၁၈ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်၏ ထိပ်တန်းအခွန်ပေးဆောင်သည့် လက်မှတ်အား သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်က]] ၎င်းအား ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/president-honors-top-taxpayers.html|title=President Honors Top Taxpayers|work=The Irrawaddy|access-date=24 Feb 2023 |date= 25 January 2019 }}</ref> == မိသားစုဘဝ == ဇနီးမှာ ဒေါ်ဌေးဌေးခိုင်  ဖြစ်သည်။သမီးဖြစ်သူ အိမ့်မှူးဇော်နှင့်သားဖြစ်သူ ရဲမာန်ဇော် တို့ ထွန်းကားသည်။ == ကိုးကား == {{Lifetime|၁၉၆၇| }} [[Category:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] iqpiqqydqowa1p1fitgr6qca53j6l8r 0 52797 1053206 772109 2026-09-15T14:41:35Z Dr Lotus Black 31011 1053206 wikitext text/x-wiki [[File:CarrotDiversityLg.jpg|thumb|[[မုန်လာဥနီ]]ကို လိမ္မော်ရောင်ဖြစ်စေသည်မှာ ကဲရော့တင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။]] '''ကဲရော့တင်း''' ({{Lang-en|'''Carotenes'''}}) ဆိုသည်မှာ မူလက မုံလာဥနီမှ ရရှိသော အနီရောင်၊ အရောင်ပြုပစ္စည်း သုံးမျိုးစုပေါင်းဖြစ်သည်။ မြက်နှင့် သစ်ရွက်များတွင်လည်း ပါရှိကြောင်း တွေ့ရှိကြရသည်။ ကဲရော့တင်း သည် ရှုပ်ထွေးသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များ ဖြစ်သည်။ ဗီတာမင်အေ အဟာရ ရရှိစေနိုင်သော အဝါရောင် အသီးအနှံအမြစ်များတွင် ကဲရော့တင်းများ ပါရှိသည်။<ref>{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=ကဲရော့တင်း}}</ref> ကဲရော့တင်းများသည် [[အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း]]အတွက် အရေးပါသည်။ ကဲရော့တင်းတွင် [[အောက်ဆီဂျင်]] အက်တမ် မပါဝင်ပေ။ ယင်းသည် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]၊ ခရမ်း၊ အပြာ၊ ပြန့်ကျဲသော လိမ္မော်ရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်ကို စုပ်ယူသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီတာမင် အေ]] 3so0ht5rkr71ogb30so1bpgdjpjobvr 0 60504 1053326 918052 2026-09-16T07:03:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053326 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးပါတီ |native_name = |colorcode = #2E3492 |chairman = ဦးကျော်မင်း |secretary_general = ဦးကျော်စိုးအောင် |leader1_title = |leader1_name = |leader2_title = |leader2_name = |founded = {{Start date|df=yes|1989}} (တည်ထောင်)<br>{{Start date|df=yes|2013|3|12}}<br>(ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်)<ref name=UEC>{{cite web|url=http://uecmyanmar.org/index.php/voters/86-2013-05-08-09-12-08/214-2013-11-15-08-36-05|title=Democracy and Human Rights Party|publisher=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|accessdate=23 January 2016}}</ref> |headquarters = [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |website = |ideology = |position = |international = |membership = |colours = အပြာ၊ အစိမ်း၊ အနီ |seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|0|224|hex=#2E3492}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|0|440|hex=#2E3492}} |symbol = |country = မြန်မာနိုင်ငံ |flag = }} '''ဒီမိုကရေစီနှင့်လူ့အခွင့်အရေးပါတီ''' ({{lang-en|Democracy and Human Rights Party}}, DHRP) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[နိုင်ငံရေးပါတီ]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၈၉ တွင် အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးနှင့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>[http://aappb.org/wp-content/uploads/2014/05/R_-_U_Kyaw_Hla_Aung.pdf Political Prisoner Profile: U Kyaw Hla Aung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095356/http://aappb.org/wp-content/uploads/2014/05/R_-_U_Kyaw_Hla_Aung.pdf |date=4 March 2016 }} Assistance Association for Political Prisoners (Burma)</ref> [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ရှစ်နေရာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ<ref name=RHT>Robert H Taylor (2009) ''The State in Myanmar'', NUS Press</ref> လေးနေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။<ref>Dieter Nohlen, Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume I, p615 ISBN 0-19-924958-X</ref> ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပါတီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ မတ်လ ၁၃ ရက်တွင် ခွင့်ပြုမိန့် အမှတ်စဉ် (၆၃) ဖြင့် ဒီမိုကရေစီနှင့်လူ့အခွင့်အရေးပါတီ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပါတီဝင်အရေအတွက်မှာ တစ်သောင်းခန့် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.7daydaily.com/story/42476|title=ဒီမိုကရေစီနှင့်လူ့အခွင့်အရေးပါတီ|publisher=၇ ရက်သတင်းဂျာနယ်|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|accessdate=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆|archivedate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170925025243/http://www.7daydaily.com/story/42476}}</ref> == မှတ်ပုံတင် ငြင်းပယ်ခြင်း == အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ဥပဒေအရ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ကြရန် စကစ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနည်းဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာ နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ ပုဒ်မ ၅ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မညီညွတ်ခြင်းကြောင့် ၂၀၂၄ ဇူလိုင် ၈ ရက်နေ့တွင် ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းမှ ငြင်းပယ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail1&news_id=drVU%2Fwp2i%2F6LcVssYxXw1Frw8Mc193PXmuMnZLF99qI%3D|title=ပါတီမှတ်ပုံတင်ခွင့် လျှောက်ထားချက်ကို ငြင်းပယ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-7-28|publisher=UEC}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] 4dpc01t6n7i7zza1twikxhyd5v6mzdw 0 62591 1053188 395415 2026-09-15T12:21:57Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ပွေး(တိရစ္ဆာန်)]] မှ [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1053188 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] ouzht0nup6v0gvi5tqc1dd1r1dqulfi 0 64561 1053190 770706 2026-09-15T12:34:56Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1053190 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Acne |pronounce = ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|n|i|audio=LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-Acne.wav}} {{respell|AK|nee}}) | synonyms = Acne vulgaris | image = Acne vulgaris on a very oily skin.jpg | caption = ၁၈ နှစ်အရွယ် ပျိုဖော်ဝင်ချိန် မိန်ကလေးတဦးတွင် ဝက်ခြံပေါက်ပုံ | alt = Photograph of an 18-year-old male with moderate severity acne vulgaris demonstrating classic features of whiteheads and oily skin distributed over the forehead | field = [[အရေပြားရောဂါဗေဒ]] | symptoms = [[:en:comedo|Blackheads, whiteheads]], [[:en:pimple]]s, oily skin, [[:en:scar]]ring | complications = [[:en:anxiety (mood)|Anxiety]], reduced [[:en:self-esteem]], [[:en:clinical depression|depression]], [[:en:suicidal ideation|thoughts of suicide]] | onset = [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]] | duration = | types = [[:en:Comedo|blackhead]], [[:en:Comedo|whitehead]], [[:en:papule]], [[:en:pustule]], [[:en:Nodule (dermatology)|nodule]], [[:en:cyst]] | causes = | risks = [[မျိုးရိုးဗီဇပညာ|မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း]] | diagnosis = | differential = [[:en:Folliculitis]], [[:en:rosacea]], [[:en:hidradenitis suppurativa]], [[:en:miliaria]], [[:en:perioral dermatitis]]<ref>{{cite book |last1=Kahan |first1=Scott |title=In a Page: Medicine|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-7035-4|page=412|url=https://books.google.com/books?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906210844/https://books.google.com/books?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412|archive-date=6 September 2017}}</ref> | prevention = | treatment = Lifestyle changes, medications, medical procedures | medication = [[:en:Azelaic acid]], [[:en:benzoyl peroxide]], [[:en:salicylic acid]], [[:en:antibiotics]], [[:en:combined oral contraceptive pill|birth control pills]], [[:en:Ethinylestradiol/cyproterone acetate|co-cyprindiol]], [[:en:retinoids]], [[:en:isotretinoin]] | prognosis = | frequency = 633 million affected (2015) | deaths = }} '''ဝက်ခြံ'''ဆိုသည်မှာ [[မျက်နှာ]]၊ လည်ပင်း၊ ပခုံး၊ ရင်ဘတ်နှင့် ရံဖန်ရံခါ ကျောဘက်တွင်ပါ ပေါက်တတ်သည့် [[အရေပြား]]မူမမှန်မှုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ထိုမူမမှန်မှုကြောင့် အထူးသဖြင့် မျက်နှာတွင် အနီဖုလေးများပေါက်လာတတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများတွင်လည်း ပေါက်တတ်သည်။ ထိုအနီဖု၏ ဝန်းကျင်တွင် နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်သည်။ ဝက်ခြံကို ညှစ်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းများ ရှိပါက အမာရွတ်များ အရုပ်ဆိုးစွာ ကျန်ခဲ့တတ်သည်။ == ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း == ပျိုဖော်ဝင်စပြုလာချိန်တွင် လူပျို၊ အပျိုပေါက်စတို့သည် ဝက်ခြံပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်။ [[ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]]နှင့် ဝက်ခြံသည် အဆက်အစပ်ရှိသော်လည်း အကြောင်းရင်းအတိအကျကို မပြောနိုင်ပါ။ ထိုအသက်အရွယ်အပိုင်းအခြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော [[ဟော်မုန်း|ဟော်မုန်းဓာတ်]]အပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ == ဝက်ခြံပေါက်သည့်အကြောင်းရင်း == အမွေးအမှင်နှင့် မွေးညင်းတို့၏ အခြေတွင် ချွေးအိတ်ရှိသည်။ ဝက်ခြံသည် ထိုအိတ်၏ အပေါ်ပိုင်းမှစ၍ မြစ်ဖျားခံသည်။ ထိုနေရာသည် အရေပြားခြောက်သွေ့မသွားစေရန် ချွေးအိတ်က ဆီဘမ်းဟု ခေါ်သောအဆီ ထုတ်ပေးရသည့် နေရာဖြစ်သည်။ မျက်နှာအဆီပြန်ခြင်း၊ ခြေဆီလက်ဆီထွက်ခြင်းတို့မှာ ထိုသဘောပင် ဖြစ်သည်။ ထိုချွေးအိတ်ရှိရာ မွေးညင်းပေါက်အဝသည် ချေး(ဂျီး)၊ ချွေး၊ ဖုန်၊ အမှုန်နှင့် အလှပြင်ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပိတ်သွားပါက မွေးညင်းပေါက်ဝမှ ချွေးအိတ်အထိသွားရာ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အဆိုပါဆီဘမ်းဟုခေါ်သော အဆီတို့ဖြင့် ပိတ်ဆို့တောင့်ခဲသွားသည်။ ထိုအခါ အနာစိမ်းကဲ့သို့ နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်သည်။ ထိုအဆီခဲတောင့်ကို ကိုယ်တွင်းရှိ [[အင်န်ဇိုင်း|အင်ဇိုင်း]]များက ဖြိုခွဲကာ ယားကျိကျိနှင့် အနာကို ကလိချင်၊ ဆွချင်စိတ်ပေါ်လာစေမည့် အရာများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းပေးလိုက်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝက်ခြံဟူသော အနီဖု၊ သို့မဟုတ် အမာရွတ်များ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အရေပြားရောဂါများ]] [[Category:ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း]] q88wb3kjvguvt0fqzyqph28jujvxx7n 0 79068 1053205 916731 2026-09-15T14:38:10Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/65.18.127.57|65.18.127.57]] ([[User talk:65.18.127.57|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 807055 wikitext text/x-wiki {{Infobox web browser | name = Opera | logo = Opera 2015 icon.svg | screenshot = Opera Web Browser.png | caption = Opera 45.0 displaying the Speed Dial on [[Windows 10]] | developer = Opera Software | released = {{Start date and years ago|1995|4}}<ref>{{cite web | url = http://www.opera.com/docs/history/presto/#o1 | title = Opera version history&nbsp;— Opera 1 series | publisher = Opera Software | accessdate = 21 February 2012 | date = 21 February 2012 }}</ref> | status = Active |programming language = [[C++]]<ref>{{cite web|first=Vincent |last=Lextrait |title=The Programming Languages Beacon, v10.3 |url=http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |date=July 2010 |accessdate=11 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.today/20120530/http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |archivedate=30 May 2012 |df= }}</ref> | operating system = Windows, [[macOS]], [[Linux]], (formerly [[FreeBSD]]) <!-- Mobile OSes go into [[Opera Mobile]] and [[Opera Mini]]--> | engines = [[:en:Blink (layout engine)|Blink]] (formerly [[:en:Presto (layout engine)|Presto]]), [[:en:V8 (JavaScript engine)|V8]] | language count = 42 | genre = Web browser | license = Freeware }} ဝဘ်ဘရောက်တစ်ခုဖြစ်သည့် '''Opera''' ကို ဝင်းဒိုး၊ macOS နှင့် Linux စက်လည်ပတ်မှုစနစ် (Operating Systems) များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ Opera Software မှ တီထွင်ထုတ်လုပ်ထားသည်။ Blink layout engine ကို အသုံးပြုထားသည်။ အစောပိုင်းကနဦး ဗားရှင်း (Version) များသည် Presto layout engine ကို အသုံ:ပြုထားပြီး လက်ရှိအချိန်ထိ အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ FreeBSD စနစ်ပေါ်တွင် အလုပ်လုပ်ဆောင်သည်။ Opera ၏ ပြောကြားချက်အရ အသုံးပြုသူမှာ သန်းပေါင်း ၃၅၀ ကျော်ရှိကာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ လေးပုံတစ်ပုံသော ပမာဏ ဖြစ်သည်။<ref name="opera 4q14 report">{{cite web|title=Opera Quarterly Report 4Q14|url=http://www.operasoftware.com/content/download/6314/215510/version/2/file/4Q14.pdf|website=Opera Software - Financial Reports|publisher=Opera Software ASA|accessdate=19 February 2015}}</ref> မိုဘိုင်း Opera ကို အသုံးပြုသူ အရေအတွက်မှာ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ၂၉၁ သန်း ရောက်ရှိခဲသည်။<ref name="2Q15 quarterly report">{{cite book|title=Opera Software 2Q15 Quarterly Report|date=11 August 2015|publisher=Opera Software ASA|location=Oslo|format=PDF}}</ref> SlashGeek ၏ အချက်အလက်များအရ Opera သည် အခြားသော ဝဘ်ဘရောက်ဆာများတွင် ပါဝင်သည့် အသွင်အပြင် (features) များကို နောက်ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ Speed Dial, pop-up blocking, browser session, private browsing, tabbed browsing ကဲ့သို့သော အသွင်အပြင်များ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=5 features Opera Browser did first|url=http://www.slashgeek.net/5-features-opera-browser-did-first/|publisher=SlashGeek|accessdate=5 October 2016|archivedate=6 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006053458/http://www.slashgeek.net/5-features-opera-browser-did-first/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/software/reviews/2009/09/first-look-opera-10-faster-with-new-features.ars|title=First look: Opera 10 faster with new features|last=Reimer|first=Jeremy|accessdate=11 June 2014|date=1 September 2009|website=Ars Technica|publisher=Condé Nast}}</ref><ref>{{cite web|title=Opera version history|url=http://www.opera.com/docs/history/presto/#o40|publisher=Opera|accessdate=29 February 2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဝဘ် ဘရောက်ဆာများ]] rkirvfnzyxdlbghs44dvxo0mpy92ll3 0 93049 1053202 1053118 2026-09-15T14:28:09Z Ninjastrikers 22896 Restored revision 1031040 by [[Special:Contributions/Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ([[User talk:Ninjastrikers|talk]]) (TwinkleGlobal) 1053202 wikitext text/x-wiki {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 43nedmikjyecuycj4itx5c1dewsonbz 0 96348 1053344 425848 2026-09-16T09:05:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053344 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline |airline = နိုင်းအဲ လေကြောင်းလိုင်း<br/>{{small|{{lang|zh|九元航空}} / {{lang|pny|Jiǔyuán Hángkōng}}}} |logo = 9 Air Logo 2015.png |logo_size = |fleet_size = 16 |destinations = 22 |IATA = AQ |ICAO = JYH |callsign = TRANS JADE |parent= [[Juneyao Airlines]] |founded = 2015 |headquarters = [[ကွမ်ကျိုးမြို့]]၊ [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] |key_people = |hubs = [[Guangzhou Baiyun International Airport]] |focus_cities = [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]] |frequent_flyer = |lounge = |alliance = |website = http://9air.com<ref>{{cite web|url=http://9air.com|title=9 Air web site|publisher=9 Air}}</ref> |}} '''နိုင်းအဲ လေကြောင်းလိုင်း '''({{zh|c=九元航空|p=Jiǔyuán Hángkōng}}pinyin{{zh|c=九元航空|p=Jiǔyuán Hángkōng}})သည် တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ == သမိုင်း == စတင်ပျံသန်းခြင်းကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[ကွမ်ကျိုးမြို့ | ကွမ်ကျိုး]] - ဝမ်းကျိုး - [[ဟာရ်ပင်းမြို့ |ဟာရ်ပင်း]] ခရီးစဉ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2015/01/12/aq-jan15/|title=9 Air Launches Scheduled Revenue Service from mid-Jan 2015|publisher=airlineroute.net|date=12 January 2015}}</ref> == ပျံသန်းရာမြို့များ == ; မြန်မာ * [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]- [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] <br /> ; တရုတ် * [[ချောင်ချွန်းမြို့|ချောင်ချွန်း]] - Changchun Longjia International Airport * [[ချန်ဆားမြို့|ချန်ဆား]]  - Changsha Huanghua International Airport * [[တလျန်မြို့|တလျန် -]] Dalian Zhoushuizi International Airport * [[ကွမ်ကျိုးမြို့|ကွမ်ကျိုး]] - Guangzhou Baiyun International Airport [HUB] * [[ကွေ့ယန်မြို့ | ကွေ့ယန်]] - Guiyang - Guiyang Longdongbao International Airport * [[ဟာရ်ပင်းမြို့ | ဟာရ်ပင်း]] - Harbin Taiping International Airport * [[ဟိုင်းခိုမြို့ | ဟိုင်းခို]] - Haikou Meilan International Airport * Hailar District - Hulunbuir Hailar Airport * Hohhot - Hohhot Baita International Airport * Jieyang - Jieyang Chaoshan International Airport * Korla - Korla Airport * [[လန်ကျိုးမြို့ | လန်ကျိုး]]- Lanzhou Zhongchuan International Airport * Nanchang - Nanchang Changbei International Airport * [[နန်ကျင်းမြို့ | နန်ကျင်း]]- Nanjing Lukou International Airport * [[နန်းနင်မြို့ | နန်နင်း]]- Nanning Wuxu International Airport * Ningbo - Ningbo Lishe International Airport * Sanya - Sanya Phoenix International Airport * Shaoyang - Shaoyang Wugang Airport * Shenyang - Shenyang Taoxian International Airport * Shihezi - Shihezi Huayuan Airport * [[ထျန်းကျင်းမြို့| ထျန်းကျင်း]]- Tianjin Binhai International Airport * Urumqi - Urumqi Diwopu International Airport * [[ရှီးအန်းမြို့|ရှီးအန်း]] - Xi'an Xianyang International Airport * Xishuangbanna - Xishuangbanna Gasa Airport * Wenzhou - Wenzhou Longwan International Airport * Wuxi - Sunan Shuofang International Airport * [[ကျင့်ကျိုးမြို့|ကျင့်ကျိုး]]- Zhengzhou Xinzheng International Airport == လေယာဉ်အမျိုးအစားများ == === လက်ရှိ === ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လထိ စာရင်းများအရ ဘိုးရင်း ၇၃၇-၈၀၀ ၁၆ စင်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ {{As of|2017|8}}<ref>{{cite journal|title=Global Airline Guide 2017 (Part One)|journal=Airliner World|issue=October 2017|page=9}}</ref>{{Failed verification|date=August 2018}}<ref>{{cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/9-Air|title=9 Air Fleet Details and History|website=planespotters.net|date=23 August 2018|access-date=23 August 2018|archive-date=15 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515220804/https://www.planespotters.net/airline/9-Air|url-status=dead}}</ref><center class=""> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center" cellpadding="3" border="1" |+နိုင်းအဲလေကြောင်းလိုင်း လေယာဉ်များ<br /> ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |လက်ရှိ<br /> ! rowspan="2" |မှာယူထားမှု ! colspan="2" |ခရီးသည်အရေအတွက်<br /> ! rowspan="2" |မှတ်ချက် |- !ရိုးရိုး<br /> !စုစုပေါင်း |- |ဘိုးရင်း ၇၃၇-၈၀၀<br /> |၁၆ |၅၁ |၁၈၉<br /> |၁၈၉<br /> |- !စုစုပေါင်း !၁၆ !၅၁ |} </center> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများ]] gk85oviwaqixa96xyltlqh2g993eon9 0 132855 1053195 1036577 2026-09-15T12:50:06Z Dr Lotus Black 31011 /* ဇီဝမျိုးကွဲများ */ 1053195 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|Carboniferous|Present|earliest=Devonian}} | image = <center><imagemap> File:Insecta Diversity.jpg|300px rect 0 0 333 232 [[:en:Panorpa communis|Common scorpionfly]] rect 0 232 333 470 [[:en:Emperor (dragonfly)|Blue emperor]] rect 0 696 333 470 [[:en:Aularches miliaris|Coffee locust]] rect 0 928 333 700 [[:en:European earwig]] rect 0 1160 333 930 [[:en:Drosophila melanogaster|Vinegar fly]] rect 0 1392 333 1160 [[:en:German wasp]] rect 666 0 333 232 [[:en:Rhithrogena germanica|March brown mayfly]] rect 666 232 333 470 [[:en:Thopha saccata|Double drummer]] rect 666 696 333 470 [[ခွေးသန်း]] rect 666 928 333 700 [[:en:Monarch butterfly]] rect 666 1160 333 930 [[:en:European mantis]] rect 666 1392 333 1160 [[:en:Phyllium|Phyllium philippinicum]] rect 999 0 666 232 [[:en:Head louse]] rect 999 232 666 470 [[:en:Silverfish]] rect 999 696 666 470 [[:en:Chrysopa perla]] rect 999 928 666 700 [[:en:European stag beetle]] rect 999 1160 666 930 [[:en:Hodotermitidae|Northern harvester termite]] rect 999 1392 666 1160 [[:en:Dichrostigma flavipes]] </imagemap></center> | image_upright = 1.2 | image_caption = Diversity of insects from different orders. | image2 = A Magicicada chorus containing M. septendecim, M. cassini, and M. septendecula - pone.0000892.s004.oga | image2_caption = A chorus of several ''Magicicada'' species | display_parents = 2 | taxon = Insecta | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = အုပ်စုခွဲများ | subdivision = [[#Taxonomy|See text]]. | synonyms = * Ectognatha * Entomida }} '''အင်းဆက်''' ဆိုသည်မှာ [[ခြင်]]၊ [[ယင်ကောင်]]၊ [[ပျား]]စသော ကျောရိုးမဲ့ ပိုးကောင်များကို ဆိုလိုသည်။ အင်းဆက်များသည် တိရစ္ဆာန်အုပ်စုများတွင် မူကွဲအများဆုံးဖြစ်ပြီး မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁ သန်းထက်မက ဖော်ပြထားကာ သက်ရှိဇီဝများအားလုံး၏ ထက်ဝက်မကသော ပမာဏကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Chapman">{{cite book |author1=Chapman, A.D. |year=2006 |title=Numbers of living species in Australia and the World |publisher=Canberra: Australian Biological Resources Study |isbn=978-0-642-56850-2 |url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |access-date=15 October 2021 |archive-date=9 June 2009 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090609110928/http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/biodiversity/biodiversity.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220154543/http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/biodiversity/biodiversity.html|archive-date=20 February 2015|title=Threats to Global Diversity|last=Wilson|first=E.O.|access-date=17 May 2009|accessdate=15 October 2021|archivedate=20 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220154543/http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/biodiversity/biodiversity.html}}</ref> အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော မျိုးစိတ်များမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၆ သန်းမှ ၁၀ သန်းဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name="Chapman" /><ref>{{cite journal |author1=Novotny, Vojtech |author2=Basset, Yves |author3=Miller, Scott E. |author4=Weiblen, George D. |author5=Bremer, Birgitta |author6=Cizek, Lukas |author7=Drozd, Pavel |year=2002 |title=Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-04-25_416_6883/page/841 |journal=[[:en:Nature (journal)|Nature]] |pmid=11976681 |volume=416 |issue=6883 |pages=841–844 |doi=10.1038/416841a|bibcode = 2002Natur.416..841N|s2cid=74583 }}</ref><ref name="number">{{cite book |author=Erwin, Terry L. |year=1997 |title=Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles |pages=27–40 |url=http://entomology.si.edu/StaffPages/Erwin/T's%20updated%20pub%20PDFs%2010Jan2014/121_1995_Biodiversity-at-its-utmost.pdf |access-date=16 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109151957/https://entomology.si.edu/staffpages/Erwin/T%27s%20updated%20pub%20PDFs%2010Jan2014/121_1995_Biodiversity-at-its-utmost.pdf |archive-date=9 November 2018 |url-status=live }} In: {{cite book |editor1=Reaka-Kudla, M.L. |editor2=Wilson, D.E. |editor3=Wilson, E.O. |title=Biodiversity II |year=1997 |url=https://archive.org/details/biodiversityiiun00reak |url-access=registration |publisher=Joseph Henry Press, Washington, D.C. |isbn=9780309052276 }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိသတ္တဝါများအားလုံး၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာ အင်းဆက်များဖြစ်ကြသည်။<ref name="number"/><ref>{{cite journal|last=Erwin|first=Terry L.|year=1982|title=Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species|journal=The Coleopterists Bulletin|volume=36|pages=74–75|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/4383/Classic_papers_in_Foundations.pdf?sequence=1&isAllowed=y|access-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923014947/https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/4383/Classic_papers_in_Foundations.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=23 September 2015|url-status=live}}</ref> မျိုးစိတ်အနည်းငယ်ခန့်သည် ပင်လယ်တွင်နေထိုင်ကြသော်လည်း အင်းဆက်များကို ပတ်ဝန်းကျင်အားလုံးနီးပါးတွင် တွေ့မြင်ရသည်။ အင်းဆက်အားလုံးနီးပါးသည် ဥမှ သားပေါက်ကြသည်။ {{Clear}} ==အင်းဆက်နှင့် အခြားပိုးကောင်များ== ===အသွင်အပြင်များ=== အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၊ အခြားသော ကုန်းနေကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများနှင့် ခြေထောက်များစွာပါဝင်သော ပိုးမွှားများကို ပိုးကောင်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>နယူးဇီလန်ပြတိုက်သည် "နေ့စဉ်စကားဝိုင်းတွင်" ပိုးကောင်များသည် "အင်းဆက်များ၊ ပင့်ကူများနှင့် ကင်းခြေများကဲ့သို့သော ခြေထောက်ခြောက်ချောင်းထက်မနည်းရှိသော ကုန်းရိုးအဆစ်အမြစ်များကို ရည်ညွှန်းသည်" ဟု မှတ်သားထားသည်။[https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/science/your-bug-questions-answered/what-bug-insects-arachnids "What is a bug? Insects, arachnids, and myriapods"] at Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa website. Accessed 10 March 2022.</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== {{Main|အင်းဆက် ဇီဝမျိုးကွဲများ}} [[File:Eukaryote species pie tree.png|thumb|upright=1.75|[[ယူကာယုတ်]]အားလုံး၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် အင်းဆက်များဖြစ်သည် (left side of diagram).]] သိသိသာသာကွဲပြားသော အင်းဆက်မျိုးစိတ်များ၏ ခန့်မှန်းခြေစုစုပေါင်းတွင် အင်းဆက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅.၅သန်းခန့် ရှိနေကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် တစ်သန်းခန့်ကို အမည်ပေး ဖော်ပြထားသည်။ <ref name="Stork2018">{{cite journal |last=Stork |first=Nigel E. |title=How Many Species of Insects and Other Terrestrial Arthropods Are There on Earth? |journal=Annual Review of Entomology |date=7 January 2018 |volume=63 |issue=1 |pages=31–45 |doi=10.1146/annurev-ento-020117-043348 |pmid=28938083 |s2cid=23755007 |doi-access=free }}</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိရစ္ဆာန်]]၊ [[အပင်]] နှင့် [[မှို]] အပါအဝင် [[ယူကာယုတ်|ယူကရီယို]] မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ထက်ဝက်ခန့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>{{cite journal |last=Erwin |first=Terry L. |year=1982 |title=Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species |journal=The Coleopterists Bulletin |volume=36 |pages=74–75 |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/4383/Classic_papers_in_Foundations.pdf?sequence=1&isAllowed=y |access-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923014947/https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/4383/Classic_papers_in_Foundations.pdf?sequence=1&isAllowed=y |archive-date=23 September 2015 |url-status=live}}</ref> အကွဲပြားဆုံး အင်းဆက် [[:en:Order (Biology)| Order]][[မျိုးစဉ်]] များမှာ Hemiptera (အင်းဆက်ပိုးများ <!--intentional repeat, this is an introductory section-->)၊ Lepidoptera (လိပ်ပြာနှင့် ဖလံများ)၊ Diptera (ယင်ကောင်များ)၊ Hymenoptera (နကျယ်၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ပျား) နှင့် Coleoptera (ပိုးတောင်မာများ)၊ တစ်ခုစီတွင် ဖော်ပြထားသော မျိုးစိတ်ပေါင်း 100,000 ကျော်ရှိသည်။ <ref name="Stork2018"/>{{-}} <gallery class=center mode=packed widths=150 heights=150 caption="အင်းဆက်ပိုးမွှားများသည် အလွန်ကွဲပြားသည်။ အုပ်စုငါးခုစီတွင် ဖော်ပြထားသော မျိုးစိတ်ပေါင်း 100,000 ကျော်ရှိသည်။"> File:Palomena prasina MHNT Léguevin Blanc.jpg|True bugs<br/>([[:en:Hemiptera]]) File:Peacock butterfly (Aglais io) 2.jpg|လိပ်ပြာနှင့်ပိုးဖလံကောင်များ<br/>([[:en:Lepidoptera]]) File:Asilidae by kadavoor.jpg|ယင်<br/>([[:en:Diptera]]) File:Specimen of Podalonia tydei (Le Guillou, 1841) (cropped).jpg|နကျယ်<br/>([[:en:Hymenoptera]]) File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|Beetles<br/>([[:en:beetle|Coleoptera]]) </gallery> == အင်းဆက် ခန္ဓာဗေဒ == [[ဖိုင်:Insect anatomy diagram.svg|center|thumb|700x700px|'''အင်းဆက်ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ'''</br> '''က'''- ဦးခေါင်းပိုင်း<br> {{Unbulleted list | ၁။ အာရုံခံမျှင် | ၂။ အလင်းရောင်အာရုံခံ (အောက်) | ၃။ အလင်းရောင်အာရုံခံ (အပေါ်) | ၄။ ပေါင်းစပ်မျက်လုံး | ၅။ ဦးနှောက် (ဦးနှောက်အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်း) | ၃၁။ အစာမျိုပြွန် အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်း | ၃၂။ ပါးစပ်အစိတ်အပိုင်းများ }}<br /> '''ခ'''- ရင်ဘတ်ပိုင်း<br> {{Unbulleted list| | ၆။ ရင်ညွန့် | ၇။ ကျောဘက် သွေးလွှတ်ကြော | ၈။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လေပြွန်များ (ခရုပတ်ပုံ လမ်းကြောင်းဖြင့်) | ၉။ ရင်လယ် (ရှေ့တောင်ပံနှစ်ခုနှင့် တွဲဆက်ထားသည်) | ၁၀။ ရင်အောက် (နောက်ပံနှစ်ခုနှင့် တွဲဆက်ထားသည်) | ၂၆။ ပေါင်းရင်းအရွတ် | ၂၇။ ရှေ့အူလမ်းကြောင်း (ပထမအစာခြေအင်္ဂါ)) | ၂၈။ ရင်ဘတ်အာရုံကြောဖွဲ့စည်းမှု | ၂၉။ အဆစ်ဆုံနေရာများ | ၃၀။ တံတွေး ဂလင်း }}<br /> '''ဂ'''- ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း<br> {{Unbulleted list| | ၁၁။ ရှေ့တောင်ပံ | ၁၂။ နောက်တောင်ပံ | ၁၃။ ရှေ့အူပိုင်း (အစာအိမ်) | ၁၄။ နှလုံး | ၁၅။ မျိုးဥအိမ် | ၁၆။ နောက်အူပိုင်း (အူမကြီး၊ အညစ်အကြေးစွန့် အူလမ်းကြောင်းနှင့် မစင်အိမ်) | ၁၇။ စအို | ၁၈။ မျိုးပွားအင်္ဂါ | ၁၉။ အာရုံကြောမကြီး (ဝမ်းဗိုက်အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်း) | ၂၀။ မယ်လ်ပီဂျီယံ ပြွန်များ (လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသည်) | ၂၁။ ခြေချောင်း အမွေးနုနေရာ | ၂၂။ ခြေသည်း | ၂၃။ ခြေဖျား | ၂၄။ ခြေသလုံး | ၂၅။ ပေါင် }} ]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်းဆက်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:ခြေဆစ်များသတ္တဝါ မျိုးပေါင်းများ]] {{Insect-stub}} j3ifmlk0b5zwj2gcl5kb93hgk901rao 0 140445 1053295 880372 2026-09-16T04:43:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] 1053295 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix =Samdech Akka Moha<br />Sena Padei Techo | name = ဟွန်ဆန် | native_name = ហ៊ុន សែន | honorific-suffix = | image = Cambodian President of the Senate Hun Sen met United States Secretary of Defense Lloyd Austin during his visit to senior Cambodian government officials in Phnom Penh on June 4, 2024 (cropped).jpg | alt = | caption =Hun Sen in 2024 | office = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] | term_start = ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၄<br /><small>၁၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၅ အထိ ယာယီ</small> | term_end = ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | monarch = [[နရောတ္တမ သီဟနု]]<br />[[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | president = Heng Samrin (၁၉၉၂ မတိုင်မီ)<br />Chea Sim (၁၉၉၂ - ၁၉၉၃)<br />နရောတ္တမ သီဟာနု (၁၉၉၃) | predecessor = Chan Sy | successor = [[ဟွန်မာနက်]] | office2 = {{nobold|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်}} | term_start2 = ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | term_end2 = ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၈ | office3 = ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ | deputy3 = Sar Kheng<br />Say Chhum | term_start3 = ၂၀ ဇွန် ၂၀၁၅ | term_end3 = | predecessor3 = Chea Sim | successor3 = | office4 = နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး | primeminister4 = Himself | term_start4 = ၁၉၈၇ | term_end4 = ၁၉၉၀ | predecessor4 = Kong Korm | successor4 = Hor Namhong | primeminister5 = Pen Sovan<br />Chan Sy<br />Himself | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၉ | term_end5 = ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | predecessor5 = Ieng Sary | successor5 = Kong Korm | office6 = Member of the National Assembly | term_start6 = ၁၄ ဇွန် ၁၉၉၃ | term_end6 = | constituency6 =Kampong Cham (၁၉၉၃–၁၉၉၈)<br />Kandal (၁၉၉၈–လက်ရှိ) | majority6 = ၄၂၂,၂၅၃ (၇၅.၃၃%) | predecessor6 = | birth_name = Hun Bunal | birth_date = {{birth date and age|1952|8|5|df=y}} | birth_place = Stueng Trang, Kampong Cham, French Indochina (ယခု [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]) | alma_mater = | death_date = | death_place = | nationality = ကမ္ဘောဒီးယား |blank1 = လူမျိုး |data1 = တရုတ်ကမ္ဘောဒီးယား | party = ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီ | spouse = {{marriage|Bun Rany|5 January 1976}} | children = ၅ | parents = Hun Neang<br />Dee Yon | signature = Hun Sen sig.png | website = {{URL|samdechhunsen.gov.kh|Official website}} | allegiance = {{Flagicon image|Banner of the Communist Party of Kampuchea.svg|23px}} Khmer Rouge {{small|(၁၉၇၀–၁၉၇၇)}}<br />{{flag|People's Republic of Kampuchea}} {{small|(၁၉၇၉–၁၉၉၂)}}<br />{{flag|Cambodia}} {{small|(၁၉၉၃–၁၉၉၉)}} | branch = {{flagdeco|Cambodia|1979}} ကမ်ပူချား အမျိုးသားကယ်ဆယ်ရေးတပ်ပေါင်းစု<br />[[File:Flag of the State of Cambodia (1989–1992).svg|23px|border|link =]] ကမ်ပူချား ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးတပ်<br />တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယားတပ် | rank = [[File:Cambodian Army OF-10.svg|10px]] Five-Star General<ref>{{cite web|url=https://www.phnompenhpost.com/national/royal-letter-sihanouk-praises-five-star-leaders|title=ROYAL LETTER: Sihanouk praises five star leaders|first=|last=ppp_webadmin|date=31 December 2009|website=Phnom Penh Post|accessdate=5 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cppdailynews.blogspot.com/2009/12/his-majesty-promotes-cambodian-leaders.html|title=Welcome to Cambodian People's Party- CPP News and Information Wolrd Wide: His Majesty Promotes Cambodian Leaders to Five-Star General|first=Cambodian People's|last=Party|date=27 December 2009|publisher=|accessdate=5 December 2018}}</ref> | commands = Democratic Kampuchea – Eastern Region | serviceyears = ၁၉၇၀–၁၉၉၉ | awards = Grand Order of National Merit | battles = ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်တွင်းစစ် (တိုက်ပွဲတွင်း ဒဏ်ရာရ) }} '''ဟွန်ဆန်''' ({{lang-en|Hun Sen}}; {{lang-km|ហ៊ុន សែន ဟုန သေန}}; ၅ ဩဂုတ် ၁၉၅၂ မွေးဖွား){{efn|Though he was born on 5 August 1952, his birthdate in official documents is 4 April 1951.<ref name="CNV">{{cite web |url=http://cnv.org.kh/en/?page_id=38 |title=Samdech Hun Sen |website=cnv.org.kh |accessdate=1 March 2014 |quote=Born on August 5, 1952 (officially on April 4th, 1951) in Peam Koh Sna Commune, Stoeung Trang District of Kampong Cham Province, upon completion of his local primary schooling, in 1965 Hun Sen came to Phnom Penh to continue his secondary education in the Lycée Indra Devi. |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107070824/http://cnv.org.kh/samdech-akka-moha-sena-padei-techo-hun-sen/ }}</ref>}} သည် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် (၃၈)နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ<ref name="veconomist">{{cite news|author=|title=Cambodia’s prime minister has wrecked a 25-year push for democracy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21730149-his-latest-ploy-disband-main-opposition-party-cambodias-prime-minister-has-wrecked|work=[[The Economist]]|date=12 October 2017}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ သက်တမ်းအကြာဆုံး နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအကြာဆုံး နိုင်ငံခေါင်းဆောင်စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘွဲ့နာမည် အပြည်အစုံမှာ Samdech Akka Moha Sena Padei Techo - ''ဆာမ်ဒေ့အဂ္ဂမဟာသေနာပတိတေဇော'' ဟွန်ဆန် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် သူ၏ သား [[ဟွန်မာနက်]] (Hun Manet) အား ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးလွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီးနောက် ဟွန်ဆန် (Hun Sen) က ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ တရားဝင် နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|title=Prime Minister Hun Sen announces resignation|work=[[Khmer Times]]|date=26 July 2023|accessdate=26 July 2023|archive-date=27 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727011745/https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|url-status=live}}</ref> သူသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသဖြင့် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပေါ် ဆက်လက်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိနေစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/501331664/hun-manet-will-become-new-prime-minister-on-august-22nd/|title=Hun Manet will become new Prime Minister on August 22nd|work=[[Khmer Times]]|date=26 July 2023|accessdate=26 July 2023|archive-date=27 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727011740/https://www.khmertimeskh.com/501331664/hun-manet-will-become-new-prime-minister-on-august-22nd/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{notelist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] {{bio-stub}} i5h0uyk63gxt6ytkt3i1gl0ls5mekq8 0 154921 1053287 859572 2026-09-16T04:07:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053287 wikitext text/x-wiki '''တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း''' (သို့) '''ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း''' ({{lang-en|'''free solo climbing''' or '''free soloing'''}}) တွင် တောင်တက်သမား (သို့မဟုတ် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား) များသည် ကြိုးများ ၊ ဆိုင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် အခြား ကာကွယ်ပေးသော ပစ္စည်းများမပါဘဲ သူတို့ကိုယ်ပိုင် တစ်ဦးချင်း ခွန်အားနှင့် အရည်အချင်းပေါ်တွင် လုံးဝမှီခိုရန် တွန်းအားပေးထားပြီး တစ်ကိုယ်တည်းတက်ကြသည့် ရေခဲတောင် သို့မဟုတ် ကျောက်တောင်ကိုတက်သည့် နည်းစနစ် ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း သည် တောင်တက်ခြင်း၏အန္တရာယ်အရှိဆုံးပုံစံဖြစ်ပြီး ကျောက်တောင်တက်ခြင်း နှင့်မတူသည့်အချက်မှာ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား များသည် အန္တရာယ်မရှိ၊ စိတ်ချရသော အမြင့်နေရာမှ (အန္တရာယ်ရှိသော) အထက်သို့ တက်ကြ၍ ထိုနေရာမှ ပြုတ်ကျပါက စိုးရိမ်ဖွယ် ဒဏ်ရာအနာတရရရှိနိုင် (သို့) သေကြေနိုင်သည်။ <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/dangerous-allure-of-free-solo-climbing-755444|title=Free Solo Climbing is Dangerous and Deadly|last=Green|first=Stewart|date=20 July 2017|access-date=10 December 2020|archive-date=14 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014140959/https://www.thoughtco.com/dangerous-allure-of-free-solo-climbing-755444}}</ref>တောင်တက်သမားများစွာသည် တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းကို ထိပ်တန်းအားကစားသမားများအတွက်သာ ထိုက်တန်သော သီးသန့်တကာ့ သီးသန့်နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.theinertia.com/mountain/why-we-wont-see-a-rise-in-free-solo-climbing-deaths-after-alex-honnolds-story-won-an-oscar/|title=Why We Won't See a Rise in Free Solo Climbing Deaths After Alex Honnold's Story Won an Oscar|last=Taylor|first=Will}}</ref> ထိုအခြေအနေက တစ်ကိုယ်တော်အလွတ်တောင်တက်သမားများအား မီဒီယာများနှင့် ကျောက်တောင်တက်အားကစားသမားများအကြား ကျော်ကြားစေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://galeapps.galegroup.com/apps/auth?userGroupName=&origURL=http%3A%2F%2Fgo.galegroup.com%2Fps%2Fi.do%3Fp%3DAONE%26u%3D%26id%3DGALE%257CA576873857%26v%3D2.1%26it%3Dr&prodId=AONE|title=Gale - User Identification Form}}</ref> "ကြိုးလွတ်တောင်တက်" သည် အစောပိုင်းက တောင်တက်သမားများ၏ ဗန်းစကားတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း အော်စကာဆုရ ရုပ်ရှင် "ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း"သည် ကျော်ကြားလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် Merriam-Webster သည် ထိုစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ထဲသို့ တရားဝင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.ukclimbing.com/news/2019/09/free_solo_enters_merriam-webster_dictionary_film_scoops_7_emmys-72073|title='Free Solo' enters Merriam-Webster Dictionary, Film Scoops 7 Emmys|last=Berry|first=Natalie}}</ref> == အများပြည်သူအမြင် == တောင်တက်သမားအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားက တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်းများကို ချီးမွမ်းကြသော်လည်း အခြားသူများကမူ ဖြစ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်များနှင့် ထိုတောင်တက်ခြင်းများမှ အခြားတောင်တက်သမားများကိုပေးနိုင်ခြေရှိသော သတင်းစကားများကို သတိပြုစိုးရိမ်ကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.climbing.com/news/opinion-the-free-solo-documentary-addressed-some-uncomfortable-truths-but-ignored-others/|title=Opinion: The Free Solo Documentary Addressed Some Uncomfortable Truths, But Ignored Others|last=Corrigan|first=Kevin|language=en-us}}</ref>ကုမ္ပဏီများစွာသည် တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများနှင့် အလုပ်လုပ်သည့်အခါ ထိုအမြင်များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်စဉ်းစားကြသည်။ တောင်တက်အားကစားနှင့် ကာလကြာဆက်နွယ်ခဲ့သော အာဟာရဖြည့်ချောင်းကုမ္ပဏီ Cliff Bar သည် တောင်တက်သမားများစွန့်စားရသော အန္တရာယ် များကို ထောက်ပြကာ မည်မျှသော အန္တရာယ်များကိုသာ စွန့်စားသင့်ကြောင်း အချေအတင်ပြောဆိုခြင်းများကို နှိုးဆွပေးပြီး ၂၀၁၄တွင် တောင်တက်သမား ၅ဦးအား စပွန်ဆာပေးခြင်းကို ဖြုတ်ချခဲ့သည် ။ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/16/sports/clif-bar-drops-sponsorship-of-5-climbers-citing-risks-they-take.html|title=A Sponsor Steps Away From the Edge|last=Branch|first=John|language=en-US}}</ref> သို့သော် North Face နှင့် Red Bull တို့သည် တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများကို မြှင့်တင်ပေးပြီး တစ်ကိုယ်တောင်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား အသိုင်းအဝိုင်းကြီးထွားလာရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယခင် Cliff Bar မှ ဖြုတ်ချခဲ့သော တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားတစ်ဦးဖြစ်သည့် အဲလက်စ် ဟွန်းနိုး သည် ဝေဖန်သူများအကြိုက်တွေ့ခဲ့ကြသော ၂၀၁၈ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဖရီးဆိုလို တွင်ပါဝင်လာခဲ့ပြီး အကောင်းဆုံး မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ပါဝင်သူအကယ်ဒမီဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။ == လှုံ့ဆော်မှုများ == နာမည်ကျော်ကြားသော တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား များသည် ရိုးရှင်းမှု နှင့် တောင်တက်သမားတစ်ယောက်တက်နိုင်သောအမြန်နှုန်းကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းများအဖြစ် ညွှန်းဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ထိုခဏ၌ ဇန် ကဲ့သို့သောအခြေအနေကိုဖြစ်ပေါ်စေသော လိုအပ်သည့် ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်မှုရှိရခြင်း ကလည်း တစ်ကိုယ်တော်တောင်တက်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အအောင်မြင်ဆုံးတစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများသည် တောင်တက်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် လည်းကျော်ကြားလာကြပြီး ရှားရှားပါးပါး အဖြစ်မျိုးတွင် ကျောက်တောင်တက်သမားများ၏ သေးငယ်သော အဝိုင်းအဝန်း၏ အပြင်ဘက်တွင် လည်း နာမည်ကောင်းရရှိကြသည်။ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သည့် အလေ့အထသည် အများအားဖြင့်တောင်တက်သမားနှင့်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သောလမ်းကြောင်းများနှင့်သာသက်ဆိုင်သည်။ ထိုလမ်းကြောင်းများ၏ ခက်ခဲမှုသည်လည်း တောင်တက်သမား၏ စွမ်းရည်တတ်နိုင်မှုအတွင်းသာ ကောင်းစွာကာမိနေသည်။ သို့သော် ရှောင်လွှဲမရနိုင်သော အန္တရာယ်များဖြစ်သည့် လိမ့်ကျလာသည့်ကျောက်တုံးများ နှင့် ရာသီဥတုရုတ်တရက်ပြောင်းလဲမှု တို့မှာအမြဲတမ်းရှိနေသည်။ အချို့ နာမည်ကျော်ထိပ်တန်းတောင်တက်သမားများမှာ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ရင်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် John Bachar, Derek Hersey, Vik Hendrickson, Robert Steele, Dwight Bishop, Jimmy Ray Forester, Jimmy Jewell, Tony Wilmott နှင့် John Taylor တို့ ပါဝင်သည်။ <ref name=":0"/> <ref>{{Cite book|last=Perrin|first=John|title=The Climbing Essays|year=2006|url=https://archive.org/details/climbingessays0000perr}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Pearsons|first=Neil|title=Abandon all rope part 2|url=http://film.guardian.co.uk/reelexperiences/story/0,14617,1269561,00.html}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Jimmy Ray Forester Killed in Solo Fall|url=http://www.rockandice.com/lates-news/jimmy-ray-forester-killed-in-solo-fall|accessdate=10 December 2020|archivedate=14 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414090814/http://www.rockandice.com/lates-news/jimmy-ray-forester-killed-in-solo-fall}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Ghiglieri|first=Michael Patrick|title=Off The Wall: Death in Yosemite|year=2007|url=https://archive.org/details/offwalldeathinyo0000ghig}}</ref> <ref>{{Cite news|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Dwight Bishop, 48|url=http://mtstandard.com/news/local/obituaries/dwight-bishop/article_8ad3b1cc-5304-5ac4-8ed2-0ac96a596184.html|date=25 July 2004}}</ref> [[ဖိုင်:Michael_Reardon_-_free_soloing_in_Joshua_Tree.jpg|thumb| Michael Reardon သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ Joshua Tree National Park ရှိ ''လမ်းဆုံကျောက်တုံး'' ပေါ်တွင် ''အောက်ညာဘက်နှင်းလျှောစီးလမ်းကြောင်း'' (၅.၁၀ ခ) ကိုတစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခဲ့သည်။]] [[ဖိုင်:Organ_Pipes,_Mt_Wellington_-_Battlements,_Bryan_Kennedy.jpg|left|thumb| Bryan Kennedy သည် ၁၉၇၇ Tasmania ရှိ Wellington, Battlements Organ Pipes Mount Wellington သို့တိုက်ရိုက်ထွက်ခွာသွားခြင်းဖြစ်သည်။]] အားကစားသည် လူသိများသော လိုက်စားသူ အမြောက်အမြားကို မွေးထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မတ်စောက်သော ကမ်းပါးပေါ်တွင် လုံးဝတစ်ကိုယ်တည်း ဖြစ်ကာ အကာအကွယ်မဲ့နေသော သူတို့၏ ဓာတ်ပုံ များကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ ၂၀၁၇ ဇွန်လတွင် အဲလက်စ်ဟွန်နိုး သည် Yosemite ရှိ El Capitan မှ Yosemite Decimal System တွင် 5.13a အဆင့်သတ်မှတ်ထားသောလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ပထမဆုံးကြိုးလွတ်တစ်ကိုယ်တော်တက်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာသတင်းများတွင် နေရာယူခဲ့သည် <ref>{{ကိုးကားခြင်း|title=Free solo.}}</ref> ပုံမှန်တစ်ကိုယ်တော်တောင်တက်ခြင်းဖြင့် လူသိများသောတောင်တက်သမားများတွင် Hansjörg Auer ၊ Jim Erickson, John Bachar, Patrick Berhault, Thomas Bubendorfer, Matt Bush, Renaldo Clarke, Peter Croft, Steph Davis, Bill Denz, Tim Deroehn, Catherine Destivelle, ပက်ထရစ် Edlinger, အဲရစ် Escoffier, ယောဟနျသ Gill, Brad Gobright, ဒန် Goodwin က, သူ Mike ဂရေဟမ်, Wolfgang ကိုGüllich, Colin Haley, Derek Hersey, အဲလက်စ် Honnold, အလက်ဇန်းဒါး Huber, ဂျင်မီ Jewel, အဲရစ်ဂျုံးစ်, ကီဗင် Jorgeson, Matt လွိုက်, Dave MacLeod, ဒန် Osman, Dean Potter, Paul Preuss, Andreas Proft, Herbert Ranggetiner, Michael Reardon, Alain Robert, Tobin Sorenson, Will Stanhope, Ueli Steck, Slavko Svetičič, Miroslav Šmíd, Akihira Tawara, John Yablonski, Maurizio Zanolla ၊ [https://www.nationalgeographic.com/adventure/2019/03/climber-jim-reynolds-free-solos-fitz-roy/ Jim Reynolds] ။ တချို့ တောင်တက်သမားများမှာ အခွင့်ကြုံမှ သို့မဟုတ် ရှားရှားပါးပါးမှ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ကြသော်လည်း တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်လောကအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသောတောင်တက်သမားများတွင် Pierre Allain ၊ Henry Barber, Lynn Hill, Ron Kauk, Jean-Christophe Lafaille, John Long, Dave MacLeod, Reinhold Messner တို့ ပါဝင်သည်။ == ခက်ခဲသော တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်းများ == ၅.၁၄ တန်း ပတ်ဝန်းကျင် တွင်တက်သော တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား မရှိသလောက်နည်းသည်။ ဤနေရာတွင်တောင်တက်သမားများသည် မည်သည့် padding သို့မဟုတ် spotters မသုံးသောကြောင့် ဤစာရင်းတွင် "highball" ကျောက်သားတက်ခြင်းများမပါ ၀ င်ပါ။ "highball" ကျောက်တောင်တက်ခြင်း နှင့်တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခရီးတို များအကြား မှုန်ဝါးနေသော ခြားနားချက် နှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားစရာအချို့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.allclimbing.com/archive/2009/01/kevin-jorgeson-sends-ambrosia-and-blurs-line-between-highball-and-free-solo/|title=Kevin Jorgeson Sends Ambrosia and Blurs Line Between Highball and Free Solo|date=11 January 2009|accessdate=13 December 2017}}</ref> * 5.14b (8c) - ဒါဝင်ဒီကစ် (၅၀)&nbsp;ပေ) - မာဂေးလပ်၊ စပိန် - Dave MacLeod ၊ မတ်လ ၂၀၀၈ <ref>{{Cite web|url=http://www.climbing.com/news/macleod-solos-514b-in-spain/|title=MacLeod Solos 5.14b in Spain|accessdate=13 December 2017}}</ref> * 5.14a (8b +) - Kommunist (22m) - Tyrol, Austria - Alexander Huber, 2004 ။ ''ပထမ ၅.၁၄ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်း။'' <ref>{{Cite web|url=http://www.alpinist.com/doc/web08x/wfeature-solo-huber|title=Solo, Part IV: Alexander Huber - Alpinist.com|accessdate=13 December 2017}}</ref> == အဆောက်အဦများကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်း == တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်သမား အချို့သည် အဆောက်အအုံများကို တက်ရောက်ကြသည်။ Alain Robert ("French Spider-Man") နှင့် Dan Goodwin ("Skyscraperman") တို့သည်ကမ္ဘာအနှံ့မှ [[မိုးမျှော်တိုက်|မိုးမျှော်တိုက်ကြီး]] များစွာကို လုံခြုံရေးပစ္စည်းလုံးဝမသုံးဘဲ အဆောက်အဦတက်ခြင်း ဟုခေါ်သော အားကစားတစ်မျိုး အနေဖြင့်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ * Paul Preuss (၁၉၁၃ ခုနှစ်အောက်တိုဘာ ၃ ရက်၊ အသက် ၂၇ နှစ်) သည်မီတာ ၃၀၀ ကျော်မှ ပြုတ်ကျခြင်းတွင် Mandlkogel ၏မြောက်ဘက် Ridge ကို ( Gosaukamm အကွာအဝေးတွင်) တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ရန် ပထမဆုံး ကြိုးပမ်းမှုတွင်သေဆုံးခဲ့သည်။ * Oriol Batallé (၁၉၈၅၊ စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်၊ အသက် ၂၀) သည် Diables မြို့ရိုး ( Montserrat ) ရှိSánchez-Martínezလမ်းကြောင်း (7a) သို့ပထမဆုံးတစ်ကိုယ်တော်တက်ရန်ကြိုးပမ်းစဉ်အတွင်းသေဆုံးခဲ့သည်။ ကျောက်ဆောင်ဘေးအငူစွန်းတွင် တတိယမြောက်ကြိုးဆိုင်း၌သေဆုံးလျက်တွေ့ရသည်။ * Jimmy Jewell သည် North Wales, Tremadog ရှိ Poor Man's Peuterey (ပြင်းထန်သော) မှ (အောက်တိုဘာ ၃၁၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ အသက် ၃၄ နှစ်) တွင်သေဆုံးသည်။ သူသည်လမ်းကြောင်းကိုဒေသခံအရက်ဆိုင်မှသူ၏တောင်တက်ကလပ်တဲသို့ဖြတ်လမ်းအဖြစ်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည်သူ၏ပုံမှန်အဆင့်နှင့်စွမ်းရည်ထက်နိမ့်သည်။ * Yosemite အမျိုးသားဥယျာဉ်ရှိ Sentinel ရော့ခ် တွင် Steck-Salathéလမ်းကြောင်း ကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက် နေစဉ် Derek Hersey သည်မေလ ၂၈၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ်တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ * Dwight Bishop သည် (၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်၊ အသက် ၄၉ နှစ်) Wyoming ရှိ Grand Teton အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သော Grand Traverse လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်ယောက်တည်းကြိုးမပါဘဲတောင်တက်နေစဉ် ပြုတ်ကျခဲ့သည်။ * Jimmy Ray Forester သည်မက္ကဆီကိုရှိ El Potrero Chico တွင် (solo solo) နေစဉ် (နိုဝင်ဘာ ၂၄၊ ၂၄၊ အသက် ၄၃ နှစ်၊ အသက် ၄၃ နှစ်) ပြုတ်ကျသည်။ Forester သည်အတွေ့အကြုံရှိပြီးပါရမီရှိသောတောင်တက်သမားတစ် ဦး ဖြစ်ပြီးပန်းခြံအတွင်းရှိ Scariest Ride (၅၀.၉) ဟုခေါ်သော လိမ့်ကျလာတတ်သော ကျောက်တုံးများကြောင့် နာမည်ကြီးသည့် လမ်းကြောင်းသို့ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် စခန်းသို့ပြန်ရောက်မလာခဲ့ပါ။ နောက်တစ်နေ့တွင်သူ့ကို နံရံ၏အောက်ခြေတွင်တွေ့ရှိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.rockandice.com/lates-news/jimmy-ray-forester-killed-in-solo-fall|title=Jimmy Ray Forester Killed in Solo Fall|publisher=Rockandice.com|date=2010-11-30|accessdate=10 December 2020|archivedate=14 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414090814/http://www.rockandice.com/lates-news/jimmy-ray-forester-killed-in-solo-fall}}</ref> * ဂရိတ်ဂတ်တနာအမျိုးသားဥယျာဉ် တွင်တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးမဲ့တောင်တက် နေစဉ် (၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၅ ရက်၊ အသက် ၅၈ နှစ်) တွင်ဂျော့ခ်ျဂတ်နာသည်သေဆုံးသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.nationalparkstraveler.com/2008/07/did-gusty-winds-cause-fatal-climbing-accident-grand-teton-national-park|title=Did Gusty Winds Cause a Fatal Climbing Accident at Grand Teton National Park? - National Parks Traveler}}</ref> * John Bachar သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် Mammoth Lakes အနီးရှိ Dike Wall တွင် (၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်၊ အသက် ၅၂ နှစ်) တွင်တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ရာတွင် မတော်တဆမှု ကြောင့်သေဆုံးခဲ့သည်။ * Akihira Tawara (13 စက်တင်ဘာ 2011; အသက်အရွယ် 27) Yamnuska ပေါ်ရှိDirectissima 5.8 လမ်းကြောင်းကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်စဉ် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.rmotoday.com/local-news/local-climbers-remember-japanese-enthusiast-1561657|title=Local climbers remember Japanese enthusiast}}</ref> * မိုက်ကယ်ဂျေ Ybarra (ဇူလိုင်လ 2012; ကွယ်လွန်သွား <ref>As Ybarra set out on Saturday, 29 June, and was alone at the time of his death, there is uncertainty about the exact date of this fatality. Like the Daily Mail, and the Union Democrat, the New York Times says it happened on "the weekend" of 29 June to 1 July. Huffpost intimates that his fall occurred on Sunday, 1 July.</ref> အသက် 45) ကယ်လီဖိုးနီးယားရဲ့ Sierra Nevada တောင်တန်း ရှိ Matterhorn တောင်ထွတ်ပေါ်သို့ တစ်ကိုယ်တော်တက်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/07/15/michael-ybarra-s-death-underscores-the-allure-and-dangers-of-solo-mountain.html|title=Michael Ybarra's Death Underscores the Allure and Dangers of Solo Climbing|date=15 July 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/michael-ybarra-dead-extreme-sports-writer_n_1652554|title=Extreme Sports Writer Falls To His Death|date=2012-07-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.uniondemocrat.com/localnews/3796318-151/climber-falls-to-death-by-yosemite|title=Climber falls to death by Yosemite|accessdate=10 December 2020|archivedate=28 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191028165906/https://www.uniondemocrat.com/localnews/3796318-151/climber-falls-to-death-by-yosemite}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/07/business/media/michael-j-ybarra-author-and-extreme-sports-reporter-is-dead-at-45.html|title=Michael J. Ybarra, Author and Extreme-Sports Reporter, Is Dead at 45|date=2012-07-06}}</ref> * Brad Parker သည် (၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်၊ အသက် ၃၆ နှစ်)၊ Yosemite, CA. တွင် Matthes Crest Traverse ကိုတက်ရန်ကြိုးစားစဉ်ပေ ၃၀၀ ခန့် မှ ပြုတ်ကျသေဆုံးသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://sfist.com/2014/08/20/experienced_rock_climber_falls_to_h.php|title=Experienced Rock Climber Falls To His Death in Yosemite Free Climb After Proposing To Girlfriend|publisher=SFist|date=2014-08-20|accessdate=10 December 2020|archivedate=11 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111130633/http://sfist.com/2014/08/20/experienced_rock_climber_falls_to_h.php}}</ref> * အင်ဒရူး Barnes (12 ဇွန်လ 2015; အသက်အရွယ် 46) နယူးယောက်ရှိ Shawangunk တောင်တန်းများ တွင်တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်နေစဉ် {{Convert|50|ft|m}} မှ ပြုတ်ကျသွားပြီး ဆုံးပါးခဲ့သည် ။ <ref>{{Cite web|url=http://www.watertowndailytimes.com/national/schenectady-county-rock-climber-dies-in-fall-at-nature-preserve-20150612|title=Schenectady County rock climber dies in fall at nature preserve|access-date=10 December 2020|archive-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018044828/http://www.watertowndailytimes.com/national/schenectady-county-rock-climber-dies-in-fall-at-nature-preserve-20150612|url-status=dead}}</ref> * Angus Moloney (အသက် ၂၂ နှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်၊ အသက် ၂၂ နှစ်) တွင် &nbsp;Gregory Canyon Trail၊ Boulder Open Spaces နှင့် Mountain Parks အထက်ပဉ္စမအထွတ်အထိပ်တွင် ပေ၁၀၀အမြင့်၌ ကြိုးလွတ်တစ်ကိုယ်တော်တောင်တက်နေစဉ် ပြုတ်ကျသေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.outsideonline.com/2024006/free-solo-climber-falls-death-near-boulder|title=Free-Solo Climber Falls to Death Near Boulder - Outside Online|date=7 October 2015}}</ref> * မြောက်ကာရိုလိုင်းနားရှိတိုတို ဖော့တောင် တွင် တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက် နေစဉ်တွင်အော်စတင် ၀ င်ဝဲလ်သည်ပြုတ်ကျ ပြီးနောက် ( ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇွန် ၃၀၊ အသက် ၃၁ နှစ်) သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/austin-howell-31-known-for-bold-solos-in-the-southeast-dies-in-free-soloing-fall/|title=Austin Howell, 31, Known For Bold Solos in the Southeast, Dies in Free Soloing Fall - Rock and Ice|date=1 July 2019}}</ref> တောင်တက်ခြင်းအမျိုးအစားများမှာ - * တစ်ကိုယ်တော်တက်ခြင်း - ပြုတ်ကျပါက ဖမ်းထားရန် ကြိုးများကို သုံးသည်။ * Bouldering : ပြုတ်ကျလာနိုင်ခြင်းအတွက် Bouldering Matဟုခေါ်သည့် အောက်ခံကို ကူရှင်အဖြစ်သုံးကာ ပြုတ်ကျပါက အန္တရာယ်မရှိနိုင်လောက်သည့် အမြင့်မျိုးကို တက်ခြင်း။ * နက်ရှိုင်းသောရေ soloing : တောင်တက်သည့် နေရာ၏အောက်ခြေတွင် ရေထုထည်ရှိသည့် တောင်တက်ခြင်း။ * Free BASE -ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်း နှင့် လေထီးတစ်ခုနှင့် ဆင်းသက်ရန် BASEတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်း။ * မြန်ဆန်စွာတက်ခြင်း - တက်ရောက်ရာတွင် ပန်းတိုင်ကို တတ်နိုင်သလောက်အချိန်တိုအတွင်း ပြီးဆုံးအောင်တက်ရသည့် တောင်တက်စည်းမျဉ်းတစ်မျိုး။ * ထိပ်ပိုင်းကြိုး တောင်တက်ခြင်း - တောင်ထိပ်တွင် ကျောက်ဆူးကြိုးများ ချိတ်ကာ ကြိုးများ အသုံးပြုခြင်းဖြင့်တောင်တက်ခြင်း။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == နောက်ထပ်ဖတ်ရန် == * ''The High Lonesome: Epic တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်းဇာတ်လမ်းများ'' ၊ John Long ။{{ISBN|1-56044-858-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-56044-858-X|1-56044-858-X ကို]] * Ament, Pat (2001) ။ ''အမေရိက၌ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်း၏သမိုင်း'' * ''[https://web.archive.org/web/20081120221546/http://www.yosemite.org/newsroom/clips2004/april/040804.htm Oblivion of Edge - တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တက်သောတောင်တက်သမားများသည်ဝိညာဉ်ရေးဆွဲဆောင်မှုကိုခံစားရသည်ဟု]'' Sheila Mulrooney Eldred ကပြောကြားသည်။ ''Fresno Bee'', 8 2004ပြီ 2004 [[Category:တွယ်တက်ခြင်း အမျိုးအစားများ]] 765kps68xlsfwzrt1wcpb36sxtn1k64 0 178136 1053343 964541 2026-09-16T09:01:19Z ပရဟိတ 147401 1053343 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကုန်းကော် |official_name = ကုန်းကော်ရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ခေးနင်း |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.4032802581787|96.9592590332031|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကုန်းကော်ရွာ''' ({{Lang-en|Konekaw}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၂၅၅ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၃၀၄ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၂၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကုန်းကော် |North = ခိုက်တုန်ဟုန်း |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = ခေးနင်း |Southwest = လွယ်ကုန် |West = ပင်တိန် |Northwest = လွိုင်လျန် မန်တန်း }} {{ကျောက်မဲမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} fjxfrmxunftu4f8k7ihha4ih74icx3h 0 178137 1053355 1004515 2026-09-16T10:18:59Z ပရဟိတ 147401 1053355 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လွယ်ကုန် |official_name = လွယ်ကုန်ရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ခေးနင်း |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.3716793060303|96.9886932373047|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''လွယ်ကုန်ရွာ''' ({{Lang-en|Loikone}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၂၅၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၃၀၄ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၂၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = လွယ်ကုန် |North = - |Northeast = - |East = နောင်မိန်း |Southeast = နမ့်ဟန်ခိန် |South = ကုန်းညောင် |Southwest = လုပ်ပါ |West = လုပ်ပါ |Northwest = }} {{ကျောက်မဲမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} rmxklce464nb73w8wkjf9q118px5d12 0 178138 1053371 1003584 2026-09-16T10:56:27Z ပရဟိတ 147401 1053371 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လုပ်ပါ |official_name = လုပ်ပါရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ခေးနင်း |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.3467998504639|96.9390716552734|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''လုပ်ပါရွာ''' ({{Lang-en|Lokepar}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၂၅၃ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ခေးနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၃၀၄ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၂၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = လုပ်ပါ |North = မန်ပန် ဖီတစ် |Northeast = လွယ်ကုန် |East = ခွန်ညု |Southeast = ကုန်းညောင် |South = ထန်းတပင် |Southwest = နောင်ပိန် |West = နောင်ပိန် |Northwest = - }} {{ကျောက်မဲမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} tf106igylgluvew3v7z3fpp23iu6faj 2 182331 1053239 1051210 2026-09-15T15:54:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* to create */ 1053239 wikitext text/x-wiki ==to create== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များစာရင်း]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များစာရင်း]] ehgaxcb6dojcvjcv1euvie421drfopv 0 200828 1053272 1044348 2026-09-15T23:47:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053272 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Gautam Adani|caption=Official portrait in 2012|image=Gautam Adani.jpg|birth_name=Gautam Shantilal Adani|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1962|6|24}}|birth_place=[[Ahmedabad]], [[Gujarat]], India|education=[[Gujarat University]] (dropped out, 1978)<ref name="Prime Insights"/>|occupation=Businessman, Industrialist|years_active=1981–present|organization=|known_for=|title={{plainlist| * Founder and Chairman of [[Adani Group]] * President of [[Adani Foundation]] }}|spouse(s)=[[Priti Adani]]|children=2, including [[Karan Adani]]|parents=|relatives=[[Pranav Adani]] (nephew)<br />|website={{url|adani.com/About-us/Chairman-Message|Official website}}}} [[Category:Articles with hCards]] '''ဂေါတမ် အဒါနီ''' (ဇွန် 24 1962 မွေးဖွား) သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] ဘီလျံနာ စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်ဖြစ်သည်။ သူသည် အိန္ဒိယရှိ ဆိပ်ကမ်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများတွင် ပါဝင်သည့် Ahmedabad အခြေစိုက် နိုင်ငံစုံလုပ်ငန်းစု Adani Group ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။ <ref name="Bloomberg">{{Cite news|title=Gautam Adani Bloomberg Index|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/gautam-s-adani/|archivedate=11 February 2022}}</ref> <ref name="Keener Spotlight">{{Cite news|title=The World's Second-Biggest Fortune Deserves a Keener Spotlight|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-09-22/adani-s-fortune-trumping-bezos-deserves-greater-recognition|archivedate=15 October 2022}}</ref> အဒါနီ သည် ၎င်း၏ဇနီး Priti Adani ဦးဆောင်သော အဒါနီ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်သည်။ 2022 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ Forbes ၏ အဆိုအရ အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှုသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 138.1 ဘီလီယံနှင့် Bloomberg ၏ အဆိုအရ $133 ဘီလီယံရှိသည်။ သူသည် [[အာရှ|အာရှတွင်]] အချမ်းသာဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့တတိယအချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Real Time Billionaires|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|archivedate=2022-09-18|language=en}}</ref> == ဘဝ အစောပိုင်း == အဒါနီ သည် [[ဂျိန်းဘာသာ|ဂျိန်း]] မိသားစုဖြစ်သော ရှန်တီလယ် အဒါနီ (ဖခင်) နှင့် ရှန်တဘန် အဒါနီ (မိခင်) တို့မှ ၂၄ ဇွန်လ ၁၉၆၂ တွင်[[အမယ်ဒါဘတ်မြို့|အမယ်ဒါဘတ်]], ဂူဂျာရတ် တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref name="Prime Insights">{{Cite news|title=Gautam Adani- College Dropout To Billionaire Entrepreneur|url=https://primeinsights.in/gautam-adani/}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.businessworld.in/amp/article/The-Rise-Of-The-Tycoon/05-02-2018-139609/|title=The Rise Of The Tycoon: Gautam Adani|author=Chandna|date=2019-02-26|accessdate=8 December 2022|archivedate=17 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220317122500/https://www.businessworld.in/amp/article/The-Rise-Of-The-Tycoon/05-02-2018-139609/}}</ref> မွေးချင်း ၇ ယောက်ရှိသည်။ သူ၏မိဘများသည် ဂူဂျာရတ်မြောက်ပိုင်းရှိ သာရတ် မြို့မှ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news|title=A look into profile of billionaire Gautam Adani|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/20110829-profile-of-billionaire-gautam-adani-747307-2011-08-20|archivedate=23 May 2022|date=20 August 2011|language=en}}</ref> သူ့အဖေသည် အထည်အလိပ် ကုန်သည်အသေးစား ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/business/india/top-10-gujarati-billionaires-3732.html?page=4|title=Top 10 Gujrati Billionaires|date=2015-08-01}}</ref> အမယ်ဒါဘတ် ရှိ Sheth Chimanlal Nagindas Vidyalaya ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် Gujarat တက္ကသိုလ်တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဘွဲ့ အတွက် စာရင်းသွင်းခဲ့သော်လည်း ဒုတိယနှစ်တွင် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ <ref name="gujarati">{{Cite news|author=Joseph|title=Gautam Adani: Another Gujarati who made it big|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/gautam-adani-another-gujarati-who-made-it-big/articleshow/2605913.cms|archivedate=23 May 2022|date=8 December 2007}}</ref> အဒါနီ သည် စီးပွားရေးကို စိတ်အားထက်သန်သော်လည်း သူ့အဖေ၏ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း ကို စိတ်မဝင်စားပေ။ <ref>{{Cite journal|url=https://www.cambridge.org/core/journals/business-history-review/article/transnational-indian-business-in-the-twentieth-century/6B6236551634D106A0E65880574D7373/core-reader#|title=Transnational Indian Business in the Twentieth Century|author=Cambridge Core|journal=Business History Review|date=2017-12-12|volume=91|issue=4|pages=651–679|doi=10.1017/S0007680517001350}}</ref> == အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း == [[ဖိုင်:Secretary_Kerry_greets_Executive_Chairman_Adani_before_meeting_with_Indian_CEOs_amid_Vibrant_Gujarat_Summit.jpg|right|thumb| [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] John Kerry သည် Gautam Adani၊ 2014 ခုနှစ်တွင် နှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။]] ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်တွင် အဒါနီ သည် မဟိန္ဒရာ ညီအကိုများ တွင် စိန်ရွေးသူ အဖြစ် အလုပ်လုပ်ရန် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် [[မွမ်ဘိုင်းမြို့|မွမ်ဘိုင်း]] သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|url=https://www.cambridge.org/core/journals/business-history-review/article/transnational-indian-business-in-the-twentieth-century/6B6236551634D106A0E65880574D7373/core-reader#|title=Transnational Indian Business in the Twentieth Century|date=2017-12-12|pages=651–679}} </ref> 1981 ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏အစ်ကို မဟာဆွတ်ဘိုင်း အဒါနီ သည် Ahmedabad တွင် ပလတ်စတစ်ယူနစ်တစ်ခုကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ထိုအလုပ်ကို ကြီးကြပ်ရန် သူ့ကိုခေါ်ခဲ့သည်။ ဤအကျိုးတူပူးပေါင်းမှုသည် polyvinyl chloride (PVC) တင်သွင်းမှုများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာချီကုန်သွယ်မှုသို့ တက်လှမ်းရာတွင် အဒါနီ အတွက် တံခါးပေါက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="gujarati"/> 1985 ခုနှစ်တွင် သူသည် အသေးစား စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံ ပိုလီမာများကို စတင် တင်သွင်းခဲ့သည်။ 1988 ခုနှစ်တွင် Adani သည် Adani Group ၏ ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သော Adani Enterprises ဟု ယခု လူသိများသော Adani Exports ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မူလက ကုမ္ပဏီသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စွမ်းအင်သုံး ကုန်ပစ္စည်းများ ကိုသာ ရောင်းဝယ်သည်။ <ref name="gujarati"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးဖြေလျှော့မှု မူဝါဒများသည် သူ့ကုမ္ပဏီ အတွက် အခွင့်အလမ်း တရပ် ဖြစ်လာပြီး သတ္တု၊ အထည်အလိပ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်များ ရောင်းဝယ်ရေးသို့ လုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ <ref name="gujarati"/> <ref>{{Cite news|title=Gautam Adani: Cementing his portfolio|url=https://www.thehindubusinessline.com/specials/corporate-file/gautam-adani-cementing-his-portfolio/article65439045.ece|archivedate=23 May 2022|work=www.thehindubusinessline.com|date=22 May 2022|language=en}}</ref> ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် Gujarat အစိုးရ သည် Mundra ဆိပ်ကမ်း ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ outsourcing ကြေညာခဲ့ပြီး 1995 ခုနှစ်တွင် အဒါနီ က ကန်ထရိုက် ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/Gautam-Adani-the-baron-to-watch-out-for-if-Narendra-Modi-becomes-king/articleshow/33521536.cms|title=Gautam Adani, the baron to watch out for if Narendra Modi becomes king|date=2014-04-10|work=[[The Times of India]]|archivedate=16 April 2022}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဆိပ်ခံတံတားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မူလက Mundra ဆိပ်ကမ်းနှင့် အထူး စီးပွာရေးဇုန် မှ ကိုင်တွယ်အုပ်ချုပ် နေသော လုပ်ငန်းများကို Adani Ports &amp;amp; SEZ (APSEZ) က တာဝန် လွှဲပြောင်း ယူခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ကုမ္ပဏီသည် အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိက ဆိပ်ကမ်းပေါင်းစုံ အော်ပရေတာ ဖြစ်လာသည်။ Mundra Port သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ကုန်စည်တန်ချိန် သန်း ၂၁၀ နီးပါး သယ်ယူနိုင်သည်။ <ref>{{Cite web|last=Manoj|first=P.|title=APSEZ set to become top container port operator|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/apsez-set-to-become-top-container-port-operator/article9801005.ece|access-date=2021-03-11|date=3 August 2017|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Adani becomes first Indian port operator to record 200 MT cargo movement|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/adani-becomes-first-indian-port-operator-to-record-200-mt-cargo-movement/articleshow/68592301.cms?from=mdr|archivedate=2021-03-11}}</ref> 1996 ခုနှစ်တွင် အဒါနီ အုပ်စု ၏ လျှပ်စစ်လုပ်ငန်းခွဲ ဖြစ်သော အဒါနီ ပါဝါကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အဒါနီ ပါဝါ သည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိက အပူစွမ်းအင် ထုတ်လုပ်သည့် ၄၆၂၀ မဂ္ဂါဝပ် စွမ်းရည်ရှိသော အပူစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ များကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/abb-links-648-mw-solar-project-at-kamuthi-with-national-grid/articleshow/52728908.cms|title=Adani Solar Project|date=2016-06-13|publisher=economictimes.com}}</ref> 2006 ခုနှစ်တွင် အဒါနီ သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှု ဈေးကွက် သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref name="coal to H2">{{Cite news|title=The World's Third-Richest Man Sells the World a Green Dream Built on Coal|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2022-09-09/world-s-third-richest-billionaire-adani-pivots-from-coal-mogul-to-green-champion|archivedate=9 September 2022|work=[[Bloomberg News]]}}</ref> 2009 ခုနှစ်မှ 2012 ခုနှစ်အတွင်း ဩစတြေးလျရှိ Abbot Point ဆိပ်ကမ်း နှင့် [[ကွင်းစလန်ပြည်နယ်|Queensland ရှိ]] Carmichael ကျောက်မီးသွေးတွင်း တို့ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookbusiness.com/specials/the-boss/gautam-adani-1237|title=Gautam Adani, chairman Adani group|date=2015-07-10|accessdate=8 December 2022|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307025714/https://outlookbusiness.com/specials/the-boss/gautam-adani-1237}}</ref> 2020 ခုနှစ် မေလတွင်၊ အဒါနီ သည် US$ 6 ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ Solar Energy Corporation of India (SECI) မှ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆိုလာ လေလံကို အနိုင် ရရှိခဲ့သည်။ 8000 မဂ္ဂါဝပ် photovoltaic ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ စီမံကိန်းကို Adani Green မှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်သည်။ Adani Solar သည် ၂၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထပ်ဆောင်း ဆိုလာဆဲလ်နှင့် module ထုတ်လုပ်မှုကို တည်ဆောက်မည်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|date=2020-06-09|title=Adani Green hits new high on winning world's largest solar bid worth $7 bn|url=https://www.business-standard.com/article/markets/adani-green-hits-new-high-stock-zooms-127-in-three-months-120060900281_1.html|archivedate=2020-06-10}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2020-06-09|title=Adani wins world's largest solar project; to invest Rs 45,000 crore|url=https://www.financialexpress.com/industry/adani-wins-worlds-largest-solar-project-to-invest-rs-45000-crore/1986420/|access-date=2020-06-10|language=en-US}}</ref> 2020 ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Adani သည် ဒေလီပြီးလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအလုပ်အများဆုံးဖြစ်သည့် မွမ်ဘိုင်းလေဆိပ်တွင် ရှယ်ယာ 74% ကို ရယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|last=Karmali|first=Naazneen|title=India's 10 Richest Billionaires 2021|url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2021/04/06/indias-10-richest-billionaires-2021/|access-date=2021-07-01|language=en}}</ref> 2021 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် Bloomberg India Economic Forum တွင် စကားပြောဆိုစဉ် အဒါနီ က ၎င်းတို့သည် အစိမ်းရောင် စွမ်းအင်လုပ်ငန်းသစ် တစ်ခုတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 70 ဘီလီယံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="coal to H2"/> <ref>{{Cite news|title=Adani to invest $70 billion in renewable energy, produce cheapest hydrogen|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/adani-to-invest-70-billion-in-renewable-energy-produce-cheapest-hydrogen/article37440792.ece|archivedate=9 September 2022|work=[[The Hindu]]|date=11 November 2021|language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Gautam Adani says $50-70 bn investment planned across energy chain|url=https://www.business-standard.com/article/companies/gautam-adani-says-50-70-bn-investment-planned-across-energy-chain-121100401172_1.html|archivedate=9 September 2022|work=[[Business Standard]]|date=4 October 2021|language=en}}</ref> 2022 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်၊ သူသည် ဤရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို မည်ကဲ့သို့ အသုံးချမည်ဆိုသည့် အသေးစိတ်အချက်အလက် အသစ်များဖြစ်သည့် ဆိုလာ၊ အီလက်ထရောနစ် (အစိမ်းရောင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ထုတ်လုပ်ရန်)၊ လေတာဘိုင်စက်ရုံကြီးများ တည်ဆောက်ရန်အတွက် တင်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Billionaire Adani Adds More Detail on $70 Billion Green Push|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-09-07/third-richest-adani-adds-more-detail-on-70-billion-green-push|archivedate=9 September 2022|work=[[Bloomberg News]]|date=7 September 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Gautam Adani's $70 Billion Pledge Now Includes Greenest Data Centers|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-11-11/adani-s-70-billion-pledge-now-includes-greenest-data-centers|archivedate=9 September 2022|work=[[Bloomberg News]]|date=November 11, 2021}}</ref> 2022 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူသည် [[မာခက်ရှ် အမ်ဘန်နီ]] ကိုကျော်လွန်ပြီး အာရှ၏ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="forbes1">{{Cite web|date=3 February 2022|title=Indian Billionaire Gautam Adani Becomes Asia's Richest Person|url=https://www.forbes.com/sites/aayushipratap/2022/02/03/indian-billionaire-gautam-adani-becomes-asias-richest-person/|access-date=11 February 2022|work=Forbes}}</ref> 2022 ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် Fortune မှ ကမ္ဘာ့တတိယ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite news|title=A college dropout is now the 3rd richest person in the world|url=https://fortune.com/2022/08/29/gautam-adani-net-worth-2022-college-dropout-richest-person/|archivedate=9 September 2022|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=August 29, 2022|language=en}}</ref> 2022 ခုနှစ် မေလတွင်၊ အဒါနီ မိသားစုသည် Ambuja Cements နှင့် ၎င်း၏လုပ်ငန်းခွဲ ACC ကို Holcim Group ထံမှ $10.5 billion ဖြင့် ပြည်ပ အထူးရည်ရွယ်ချက် ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/adani-to-acquire-holcim-india-assets-for-10-5-bn/articleshow/91581073.cms|title=Adani to acquire Holcim India assets for $10.5 bn|work=The Times of India|date=16 May 2022|access-date=15 September 2022}}</ref> 2022 ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်၊ Adani Group ၏ ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် AMG Media Networks Limited (AMNL) သည် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်လွှင့်သူ NDTV ၏ 29.18% ပိုင်ဆိုင်သော RRPR Holding ကို ဝယ်ယူရန် စီစဉ်ထားပြီး နောက်ထပ် 26% ကို ဝယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းချက်တစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကြေညာချက်တစ်ခုတွင်၊ NDTV မှ Adani သည် ကုမ္ပဏီတည်ထောင်သူများ၊ သတင်းထောက်ဟောင်း Radhika Roy နှင့် စီးပွားရေးပညာရှင်ခင်ပွန်း Prannoy Roy အား အသိပေးခြင်းမရှိဘဲ တခြားလူမှတစ်ဆင့် ၎င်း၏ရှယ်ယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း၊ သဘောတူညီချက်သည် “ဆွေးနွေးခြင်း၊ ခွင့်ပြုချက် သို့မဟုတ် အသိပေးခြင်းမရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news|title=Fears for independent media in India as tycoon eyes major news channel|language=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/24/india-ndtv-adani-media-takover/|archivedate=2022-08-26}}</ref> အဒါနီ သည် ဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|Narendra Modi]] ၏ အာဏာရ Bharatiya Janata ပါတီ နှင့် နီးစပ်သည်ဟု ယူဆသောကြောင့် အိန္ဒိယရှိ အယ်ဒီတာ့အာဘော် လွတ်လပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍လည်း အဆိုပါ ကမ်းလှမ်းချက်သည် စိုးရိမ်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="Keener Spotlight"/> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-62655446|title=India tycoon Adani in hostile bid for news channel NDTV|date=24 August 2022|archivedate=24 August 2022}}</ref> == ကိုယ်ပိုင်ဘဝ == Gautam Adani သည် Priti Adani နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့ဇနီးမောင်နှံတွင် သားနှစ်ယောက်ဖြစ်သော Karan Adani နဲ့ Jeet Adani တို့ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://business.mapsofindia.com/business-leaders/gautam-adani.html|title=Gautam Adani|date=2015-06-02}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/columns/the-informer/achtung-baby/articleshow/53066653.cms|title=Priti Adani|date=2016-07-07}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jains-to-organise-trade-fair/articleshow/15652322.cms|title=Jains to organise trade fair|date=10 November 2006|archivedate=27 January 2023|access-date=8 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127014448/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jains-to-organise-trade-fair/articleshow/15652322.cms|url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှာ ပြန်ပေးဆွဲခံရပြီး ငွေမပေးရဘဲ ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Throwback: When India's fifth richest man was kidnapped for ransom|url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/throwback-when-indias-fifth-richest-man-survived-a-kidnapping-and-terrorist-attack/606122|archivedate=13 December 2020|date=14 June 2020|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Two accused of abducting Gautam Adani 20 years ago acquitted|url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/two-accused-of-abducting-gautam-adani-20-years-ago-acquitted-5473592/|archivedate=13 December 2020|date=1 December 2018|location=Ahmedabad|language=en}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် မွန်ဘိုင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း Taj Mahal Palace Hotel တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Billionaire Survivor of Ransom, Terror Attacks Now Rivals Ambani|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-13/billionaire-survivor-of-ransom-terror-attacks-now-rivals-ambani|archivedate=13 December 2020|date=13 December 2020|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Gautam Adani felt safe in Taj toilet|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Gautam-Adani-felt-safe-in-Taj-toilet/articleshow/3767246.cms|archivedate=13 December 2020|date=28 November 2008|language=en}}</ref> == ပရဟိတအလုပ် == အဒါနီ သည် Adani Group မှရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ထားသော Adani Foundation ၏ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို 1996 ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဖောင်ဒေးရှင်းသည် Maharashtra ၊ [[ရာဇဌာန်ပြည်နယ်]] ၊ Himachal Pradesh ၊ [[မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်|မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်]] ၊ Chhattisgarh နှင့် [[ဩရိဿပြည်နယ်|ဩရိဿ]] ပြည်နယ်များတွင် လည်ပတ်နေသည်။ <ref>{{Cite web|title=Adani Foundation {{!}} Youth4work|url=https://www.university.youth4work.com/adani-foundation|access-date=2020-12-07|language=en|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331015615/https://www.university.youth4work.com/adani-foundation|url-status=dead}}</ref> 2020 ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ် ဖြစ်ပွားမှုကို တိုက်ဖျက်ရန် သူ၏အဖွဲ့၏ ပရဟိတ [[ကိုဗစ် ၁၉|ရုံးမှ]] တဆင့် PM Cares Fund သို့ {{INRConvert|100|c}} လှူဒါန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/business/news-coronavirus-gautam-adani-donation-rs-1000-crore-pm-fund-602679|title=Gautam Adani gives Rs 100 crore to PM Fund to fight coronavirus|date=2020-03-29|work=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-01}}</ref> Gujarat CM Relief Fund သို့ {{INRConvert|5|c}} နှင့် Maharashtra CM Relief Fund သို့ {{INRConvert|1|c}} ထည့်ဝင် လှူဒါန်း ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/billionaire-gautam-adani-commits-to-support-fight-against-coronavirus/articleshow/74983932.cms|title=Billionaire Gautam Adani commits to support fight against coronavirus|date=2020-04-04|work=The Economic Times|archivedate=2020-04-10}}</ref> [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနိုင်ငံ]] [[ဒန်မမ်မြို့|Dammam]] မှ ဂူဂျာရတ် ရှိ Mundra သို့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအောက်ဆီဂျင် မက်ထရစ်တန် 80 ပါသည့် ISO [[ကရိုင်ယိုဂျင်းနစ်|cryogenic]] တိုင်ကီလေးလုံးကို Adani ဦးဆောင်ပြီး တင်သွင်းခဲ့သည်။ အဖွဲ့သည် Linde Saudi Arabia မှ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဆင့် အောက်ဆီဂျင်ဆလင်ဒါ ၅၀၀၀ ကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ [[တွစ်တာ]] ပို့စ်တစ်ခုတွင် Adani က သူ၏အဖွဲ့သည် ဂူဂျာရတ် ၏ Kutch ခရိုင်ရှိ လိုအပ်သည့်နေရာတိုင်းအတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အောက်ဆီဂျင်ဆလင်ဒါ ၁၅၀၀ ကို နေ့စဉ် ပေးဝေနေပါသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|last=My Nation|title=To improve oxygen availability, Adani group imports cryogenic tanks from Saudi Arabia|url=https://www.mynation.com/india-news/to-improve-oxygen-availability-adani-group-imports-cryogenic-tanks-from-saudi-arabia-qs47sk|access-date=2021-05-11|language=en}}</ref> 2022 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် Adani သည် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ရူပီး ကုဋေ 60,000 (ဒေါ်လာ 7.7 ဘီလီယံ) လှူဒါန်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ Adani ၏ဖွဲ့စည်းပုံကို Adani ဖောင်ဒေးရှင်းမှ စီမံခန့်ခွဲမည်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယရှိ ပရဟိတယုံကြည်မှုသို့ အကြီးမားဆုံးလွှဲပြောင်းမှုတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/92423541.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst|title=Adani commits to give away Rs 60,000 crore in charity|date=2022-06-24|access-date=2022-06-24|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website|https://www.adani.com/About-us/One-Vision-One-Team/Gautam-Adani}} * [https://www.adanifoundation.org/ Adani Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702163046/https://www.adanifoundation.org/ |date=2 July 2022 }} * [https://www.adanirealty.com/ Adani Realty] * Gautam Adani on Twitter [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယလူမျိုး သန်းကြွယ်သူဌေးများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] 17l1bnopfap53nqnl0zbjuj4cbw210k 0 202880 1053271 917706 2026-09-15T22:12:30Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053271 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ခင်မောင်ဆွေ |image = |office1=[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ <br>ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်]] |appointer1=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ |term_start1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end1 = |president1 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီတာဝန်)}} |leader1= [[စောထွန်းအောင်မြင့်]]၊ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် |predecessor1 = ရာထူးစတင် |successor1 = |office2 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]<br> ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် |term_start2= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |term_end2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname2= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata2= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor2 = အဖွဲ့စတင် |successor2 = ကောင်စီဖျက်သိမ်း |office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင် |order3 = |term_start3 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end3 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | 1blankname3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedat3= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor3 = ကောင်စီစတင် |successor3 = ရာထူးအနားပေး |office4 = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]]ပါတီဥက္ကဋ္ဌ |constituency4 = |majority4 = |term_start4 = ဇွန် ၂၀၁၀ |term_end4 = |predecessor4 = |successor4 = |party ={{plainlist| *[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] *[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]] (၂၀၁၀-လက်ရှိ) }} | birth_date = ဇူလိုင် {{Birth year and age|၁၉၄၂}} | birth_place = [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]၊ [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | residence = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | occupation = နိုင်ငံရေးသမား |honorific prefix=ဦး}} '''ဦးခင်မောင်ဆွေ''' သည် လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစု]] (NDF) ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။​ ယခင်က ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/243868|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း |work=|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}</ref>ယင်းမတိုင်းခင်နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဦးခင်မောင်ဆွေသည် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (NLD) ပါတီ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင်ဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး NLD ပါတီမှ ခွဲထွက်ခဲ့ကာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစု (NDF) ပါတီကို တည်ထောင်သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]မတိုင်မီ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သော နိုင်ငံရေးပါတီတွေများတွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစုပါတီလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="rfa"/> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးခင်မောင်ဆွေကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပုသိမ်ခရိုင်၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့မှ အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[ဘူမိဗေဒ]]ဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ မြန်မာ့ရေနံကော်ပိုရေးရှင်းတွင် ဘူမိဗေဒပညာရှင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes">{{cite web |title=ဦးခင်မောင်ဆွေ (သို့မဟုတ်) အင်န်အယ်လ်ဒီနှင့် လမ်းခွဲခဲ့သူ |url=https://myanmar.mmtimes.com/national-news/26579-2017-05-31-06-39-02.html |website=The Myanmar Times |access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |date=31 မေ 2017 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226211153/https://myanmar.mmtimes.com/national-news/26579-2017-05-31-06-39-02.html }}</ref> == နိုင်ငံရေး == [[ရှစ်လေးလုံး|ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]တွင် ရေနံမြေအလုပ်သမားသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်တွင် အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes"/> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]]မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]မှ အာဏာလွှဲပြောင်းရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ရာ ဦးခင်မောင်ဆွေလည်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဦးခင်မောင်ဆွေကို နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု၊ အကြည်ညိုပျက်စေမှုများဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၇ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes"/> ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ထောင်မှလွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ]] ဝင်မဝင်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင်များ သဘောထားကွဲလွဲရာမှ ပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒေါက်တာသန်းငြိမ်းနှင့် ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ ဦးဆောင်ကာ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]]ပါတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="mmtimes"/> === စစ်ကောင်စီဝင် === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းယူမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name="rfa">{{cite web |title=မန်းငြိမ်းမောင်၊ ဦးသိန်းညွန့်နဲ့ ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ကို တပ်မတော်နေရာပေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-coup-myanmar-new-government-02022021114403.html |website=Radio Free Asia |access-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en}}</ref> === နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင်အဖြစ်မှ ဖယ်ရှားခံရခြင်း === စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ၂နှစ်အကြာ ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်တွင် အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ဦးခင်မောင်ဆွေ ပြန်မပါလာတော့ဘဲ ဖယ်ရှားခံလိုက်ရသည်။သို့သော်လည်း ၎င်းကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မူဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့သည်။အကြံပေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဆင့်နေအိမ်မှ ဖယ်ပေးလိုက်ရပြီး ဒုတိယဝန်ကြီးအဆင့်နေအိမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရကာ လစာလည်း အလျှော့ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/13976|title=အရာချခံရသည့် ဦးသိန်းညွန့်နှင့် ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ ဝန်ကြီးအိမ်ရာမှ ဖယ်ပေးရ |work=Myanmar Now|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}</ref> ထို့နောက်၊ စစ်ကောင်စီဝင်ဟောင်းများ ခန့်အပ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။ === ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် === [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၅ ဖြင့် ယခင် နစက ကောင်စီဝင်များနှင့် နစက ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များကို ကာလုံဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့သစ်တွင် ပြောင်းရွေ့တာဝန်ပေးခံရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/29778?d=1|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=2025 August 2}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရခြင်း == စစ်ကောင်စီဝင်ဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်ဆွေသည် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး၏ ၂၀၂၁ မေ ၁၇ရက် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုပြုလုပ်တွင် ဦးခင်မောင်ဆွေ ထည့်သွင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/|title=မြန်မာစစ်တပ်နှင့်ဆက်နွှယ်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့် မိသားစုဝင်များအား ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုပြုလုပ်ခြင်း|work=U.S. Embassy in Burma|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၇ မေ ၂၀၂၁|archive-date=24 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134954/https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/|url-status=dead}}</ref>ယင်းအပြင် ဥရောပသမဂ္ဂကလည်း ဦးခင်မောင်ဆွေကို ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၉ ရက်တွင် အရေးယူပိတ်ဆို့ ဒဏ်ခတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2021:132I:FULL&from=EN|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2021/638 of 19 April 2021 implementing Regulation (EU) No 401/2013 concerning restrictive measures in view of the situation in Myanmar/Burma|work=the European Union|access-date=1 Mar 2023|date=19 April 2021}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{Lifetime|၁၉၄၂| }} [[Category:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] 6nyv7ui2jed63vt8tbiy7en7dt8hlmw 0 203496 1053276 1040675 2026-09-16T02:16:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053276 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name =စောဒန်နီယယ် | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | smallimage_alt = | alt = | caption = |office1=[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ <br>ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်]] |appointer1=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ |term_start1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end1 = |president1 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီတာဝန်)}} |leader1= စောထွန်းအောင်မြင့်၊ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် |predecessor1 = အဖွဲ့စတင် |successor1 = |office2 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]<br> ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် |term_start2 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |term_end2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname2 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata2= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင် |appointer3=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | term_start3 = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end3 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | predecessor3 = ကောင်စီစတင် |successor3=ရာထူးအနားပေး |president3 = ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |leader3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office4 = [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{b-da|25 November 1957}} | birth_place = မြန်မာနိုင်ငံ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = | nationality = | party = [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂၀၁၆-၂၀၂၁) | otherparty = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | mother = | father = | relatives = | residence = | education = | alma_mater = | occupation = {{hlist|နိုင်ငံရေးသမား}} | profession = | known_for = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | cabinet = | committees = | portfolio = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | signature = | signature_alt = | website = |honorific prefix=[[စည်သူဘွဲ့ |စည်သူ]]}} '''စောဒန်နီယယ်''' ({{lang-en|Saw Daniel}}; ၁၉၅၇ မွေးဖွား <ref name=":0">{{Cite web|date=2 December 2020|title=Karenni armed group urges govt, Tatmadaw on single stand in peace talks|url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-armed-group-urges-govt-tatmadaw-single-stand-peace-talks.html|access-date=4 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208143227/https://www.mmtimes.com/news/karenni-armed-group-urges-govt-tatmadaw-single-stand-peace-talks.html}}</ref>) သည် [[ကယားလူမျိုး]] နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ကာလုံဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။​ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကောင်စီလက်ထက်တွင် စကစ ကောင်စီနှင့် စကစ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့  အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/243868|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း |work=Eleven Media Group|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၃ |date= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}</ref>ယင်းမတိုင်ခင် [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /> == နိုင်ငံရေးဘဝ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]တွင် စောဒန်နီယယ်အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ( ၁၄ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/973|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=4 February 2021|website=Tatmadaw Information Team|language=my|accessdate=16 February 2021|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307110636/http://www.dsinfo.org/node/973}}</ref> အဆိုပါရာထူးလက်ခံခြင်းအတွက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက စောဒန်နီယယ်အား ပါတီမှ ထုတ်ပယ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ဖယ်ထုတ်ခြင်းခံရပြီး၊ စကစ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။ === ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် === [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၅ ဖြင့် ယခင်နစက ကောင်စီဝင်များနှင့် နစက ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များကို ကာလုံဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့သစ်တွင် တာဝန်ပေးခံရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/29778?d=1|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=2025 August 2}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ဥရောပသမဂ္ဂက ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၉ရက် တွင်လည်းကောင်း၊အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ၂၀၂၁ ဇူလိုင် ၂၁ရက် တွင်လည်းကောင်း၊ဩစတြေးလျအစိုးရက ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၅တွင်လည်းကောင်း ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://mm.usembassy.gov/treasury-sanctions-senior-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military/?_ga=2.146885687.1489531749.1678176675-1213731328.1677229645|title=Treasury Sanctions Senior Officials and Family Members Connected to Burma’s Military|work=U.S. Embassy in Burma|access-date=7 March 2023|date=2 July 2021}}{{Dead link|date=September 2026 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2021:132I:FULL&from=EN|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU)|work=the European Union|access-date=7 March 2023 |date=19 April 2021}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.legislation.gov.au/Details/F2023L00076|title=Autonomous Sanctions (Designated and Declared Persons – Myanmar) Amendment Instrument 2023|work=Australian Government|access-date=7 March 2023 |date= 25 January 2023 }}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/၂၀၂၂ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော “[[စည်သူဘွဲ့]]” ကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2594%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2584%25E1%2580%25B6%25E1%2580%2590%25E1%2580%25B1%25E1%2580%25AC%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2599%25E1%2580%25B6%25E1%2580%25A1%25E-784|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း|accessdate=2 August 2025|publisher=Myanmar National Portal|archive-date=23 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260223042710/https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%B6%E1%80%A1%E-784|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{DEFAULTSORT:ဒန်နီယယ်၊ စော}} [[Category:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[Category:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] 9t2d28opvkfe9r0gdycb7lulxjjq9d4 0 206897 1053273 952785 2026-09-16T00:08:37Z ~2026-49813-08 148208 /* တရုတ် */ 1053273 wikitext text/x-wiki {{Redirect|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ကြီးထွားလာသော ပဋိပက္ခများ|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်(၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} {{refimprove}} {{Infobox military conflict | conflict = မြန်မာပဋိပက္ခ | campaign = | image = Myanmar civil war.svg | caption = ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့အထိ စစ်ရေးအခြေအနေများ။ [[တပ်မတော်]]ထိန်းချုပ်နယ်မြေများကို {{highlight|red|#EBC0B3}} ဖြင့် ပြထားသည်။ လတ်တလောမြေပုံအတွက် [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အသေးစိတ်မြေပုံ|ဤနေရာ]]တွင်ကြည့်ပါ။ | casus = | date = {{start date|1948|04|02|df=yes}} – လက်ရှိ<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=02|year1=1948}}) | place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | status = ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ * ၁၉၄၈။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တက်လာသည့် လူများစု မြန်မာလူမျိုးအရပ်သားအစိုးရအား မကျေနပ်သဖြင့် ကွန်မြူနစ်များနှင့် လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အချို့ စတင်ပုန်ကန်။ ပြည်တွင်းစစ်စတင်။ * ၁၉၆၂။ မြန်မာလူမျိူးအရပ်သားအစိုးရအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ ဖြုတ်ချ။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်စတင်။ [[ပင်လုံစာချုပ်]]ဖျက်သိမ်းခံရ။ * ၁၉၈၂။ စစ်အစိုးရမှ မြန်မာလူမျိုးအား [[ဗမာလူမျိုး]]ဟု အမည်ပြောင်း။ * ၁၉၈၈။ စစ်အစိုးရကို မကျေနပ်သော ဗမာလူမျိုးများက စစ်အစိုးရကို ဆန္ဒပြ။ [[၈၈၈၈အ‌ေရးအခင်း]]ဖြစ်ပွား။ စစ်အာဏာရှင် [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ပြုတ်ကျ။ စစ်အစိုးရအသစ်မှ အရေးအခင်းကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်း။ * ၁၉၈၉။ စစ်အစိုးရမှ နိုင်ငံနာမည်အား Burmaမှ Myanmarသို့ နာမည်ပြောင်း။ * ၂၀၁၁။ စစ်အစိုးရ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖျက်သိမ်း။ အရပ်သားအစိုးရတက်လာ။ * ၂၀၁၇။ [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိူးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု]]ဖြစ်ပွား။ * ၂၀၂၁။ မြန်မာစစ်တပ်မှ အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချ။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ပြန်လည် စတင်။ လူများစု ဗမာလက်နက်ကိုင်များ စစ်အစိုးရကို ပုန်ကန်။ [[ပြည်သူ့ခုခံတွန်းလှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]]စတင်ဖြစ်ပွား။ * ၂၀၂၅။ နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ။ SAC, အင်အားကြီးEAOအဖွဲ့များနှင့် NUGတို့ နိုင်ငံ့အစိတ်အပိုင်းများကို အသီးသီးထိန်းချုပ်ထား။ | territory = | combatant1 = {{flagicon|Myanmar}} '''[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|SAC]]'''<!-- ကျေးဇူးပြုပြီး ဆွေးနွေးမှုမပြုဘဲ အခြားအမည်မပြောင်းလဲပါနှင့် --> * {{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] {{plainlist| * '''ထောက်ပံ့''' * {{flag|China}} * {{flag|India}} * {{flag|Russia}} * {{flag|North Korea}} * {{flag|Iran}} * {{flag|Belarus}} * {{flag|Israel}} }} {{small|'''ယခင်:'''}}<br> {{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ]] (၁၉၄၈–၁၉၆၂) * {{flagicon image|Flag of the AFPFL.svg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]] {{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်|စစ်အစိုးရ]] (၁၉၆၂–၂၀၁၁) * {{flagicon image|Burma Socialist Programme Party flag.svg}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|မဆလ]] (၁၉၆၂–၁၉၈၈) * [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖအစိုးရ]] (၁၉၈၈–၂၀၁၁) {{flagicon image|Flag of DKBA.svg}} [[ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်|ဒီကေဘီအေ]] (၁၉၉၄–၂၀၁၀) | combatant2 = {{flagdeco|Myanmar}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * [[ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်မတော်|ABSDF]] ---- * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] * '''​ထောက်ပံ့''' * {{flag|USA}} * {{flag|UK}} * {{flag|East Timor}} * {{flag|European Union}} * {{flag|South Korea}} * {{flag|Japan}} | commander1 = {{flagicon|Myanmar}}{{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[မင်းအောင်လှိုင်]]<br>{{small|([[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]])}}<br> {{flagicon|Myanmar}}{{flagicon image|Myanmar Armed Forces Emblem.svg}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]<br>{{small|([[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]])}}<br> {{flagicon|Myanmar}}[[File:Myanmar Armed Forces Emblem.svg|19px|link=]] [[တင်​အောင်ဆန်း]]<br>{{small|([[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]])}} {{Collapsible list |title = {{small|'''အစောပိုင်း ခေါင်းဆောင်များ'''}} |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[စဝ်ရွှေသိုက်]] (၁၉၄၈–၁၉၅၂) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဦးနု]] (၁၉၄၈–၁၉၆၂) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဘဦး]] (၁၉၅၂–၁၉၅၇) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] (၁၉၅၇–၁၉၆၂) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]] (၁၉၆၂–၁၉၈၁) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] (၁၉၈၁–၁၉၈၈) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးစောမောင်]] (၁၉၈၈–၁၉၉၂) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးသန်းရွှေ]] (၁၉၉၂–၂၀၁၁) |{{flagicon|Myanmar}} [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] (၂၀၁၁–၂၀၁၆) |{{flagicon|Myanmar}} [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] (၂၀၁၆–၂၀၁၈) }} | commander2 = {{flagicon image|Infobox AA.png}}[[ထွန်းမြတ်နိုင်]]<br> {{flagicon image|Infobox AA.png}}[[ညိုထွန်းအောင်]]<br> {{flagicon image|DKBA-5 Buddhist Flag Variant.svg}} [[စောစတီး]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[နော်စီဖိုးရာစိန်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တာအိုက်ပေါင်း]]<br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တာဘုန်းကျော်]]<br> {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[စောမူတူးဆေးဖိုး]]<br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်ကြားရှင်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ရန်မိုးလျှံ]]<br> {{flagicon image|Shan State Army (South) Flag.svg}} [[ရွက်ဆစ်]]<br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} Bao Youxiang<br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} Wei Hsueh-kang<br> {{Collapsible list |title = {{small|'''အစောပိုင်း ခေါင်းဆောင်များ'''}} |{{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ဘိုမြ၊ စော|စောဘိုမြ]] (၁၉၇၆–၂၀၀၀) |{{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ဖဒိုမန်းရှာလာဖန်း]] (၂၀၀၀–၂၀၀၈) |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} [[သိန်းဖေမြင့်]] (၁၉၄၈–၅၂) |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} [[သန်းထွန်း၊ သခင်|သခင်သန်းထွန်း]] (၁၉၅၂–၆၈){{KIA}} |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1939-1946) and (1946-1970).svg}} [[စိုး၊ သခင်|သခင်စိုး]] (၁၉၄၈–၇၀){{POW}} |{{flagicon image|Shan State Army flag.png}} [[လော်စစ်ဟန်]] (၁၉၆၇–၁၉၇၃){{POW}} |{{flagicon image|Mong Tai Army flag.svg}} [[ခွန်ဆာ]] (1985–1996){{Surrendered}} |{{flagicon image|Flag of the Republic of China Army.svg}} Li Mi (1950–1953) |[[ဂျော်နီနှင့် လူသာထူး]] (၁၉၉၇–၂၀၀၆){{Surrendered}} }} | units1 = ''[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် တိုက်ပွဲဝင်သူများစာရင်း|စာရင်းအပြည့်အစုံ]]'' | units2 = ''[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် တိုက်ပွဲဝင်သူများစာရင်း|စာရင်းအပြည့်အစုံ]]'' | strength1 = {{flagicon image|Myanmar Armed Forces Emblem.svg}} ၂၅၀၀၀၀{{efn|Includes an additional 72,000 reserve personnel.<ref>International Institute for Strategic Studies; Hackett, James (ed.) (2010). ''The Military Balance 2010''. London: Routledge, pp. 420-421. ISBN 1-85743-557-5.</ref>}}<br> [[File:Myanmar Police Emblem.png|19px|link=]] ၅၃၀၀၀<ref>{{Cite web |title=Myanmar Police Force Official Website |url=http://myanmarpoliceforce.org/mm |accessdate=17 January 2021 |archivedate=2 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202090818/http://www.myanmarpoliceforce.org/mm/ }}</ref> {{Collapsible list |title = {{small|'''ယခင်အင်အား'''}} |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} ၄၃၀၀၀ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /> |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} ၂၈၉၀၀၀ (၁၉၉၅)<ref>Heppner & Becker, 2002: 18–19</ref> }} | strength2 = PDF ၅၀၀၀၀(၂၀၂၃)<ref name="ludu">{{cite web |title=“စစ်ကောင်စီက မြို့ပြကိုလက်မလွှတ်ရဖို့ အသည်းအသန်လုံးပန်းနေရတဲ့အခြေအနေပဲ” |url=https://www.ludunwayoo.com/14331/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211213030540/https://www.ludunwayoo.com/14331/ |date=13 December 2021 }}</ref> {{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} ၆၀၀<ref>{{cite web|url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/154-absdf|title=ABSDF|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310081946/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/154-absdf}}</ref>–၁၀၀၀<ref name="Rotberg">{{cite web|url=https://books.google.ca/books?id=A6bjyIcXIKgC&pg=PA148&lpg=PA148#v=onepage&q&f=false|title=Burma ''Rotberg''|publisher=}}</ref><br> {{flagicon image|Infobox AA.png}} ၁၀၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /> <ref>{{cite web|title = ‘I Want to Stress That We Are Not the Enemy’|url = http://www.irrawaddy.org/interview/i-want-to-stress-that-we-are-not-the-enemy.html|accessdate = 28 September 2015}}</ref><br> {{flagicon image|DKBA-5 Buddhist Flag Variant.svg}} ၁၅၀၀<ref>{{cite web|url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5|title=DKBA-5|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022635/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5}}</ref><br> {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} ၈,၀၀၀<ref>AP, 4 May 2012, Myanmar state media report battles between government troops, Kachin rebels killed 31</ref><br> {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} ၆၀၀၀<ref name="Rotberg" />–၇၀၀၀<ref name="burmalibrary1" /><br> {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} ၅၀၀<ref name="Rotberg" />–၁၇၀၀<ref name="burmalibrary1" /><br> {{flagicon image|New Mon State Party flag.svg}} ၈၀၀+ (အရန် ၂,၀၀၀)<ref>{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/164-nmsp|title=NMSP|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012041839/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/164-nmsp}}</ref><br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} ၃၀၀၀–၄၀၀၀<ref>{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/47-govt-troops-killed-tens-thousands-flee-heavy-fighting-shan-state.html|title=47 Govt Troops Killed, Tens of Thousands Flee Heavy Fighting in Shan State|work=irrawaddy.org}}</ref><br> {{flagicon image|Flag of the Eastern Shan State Special Region 4 (Myanmar).png}} ၃၀၀၀<ref name="MMndaa">{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/163-ndaa|title=NDAA|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-02-28|archive-date=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216170529/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/163-ndaa}}</ref>–၄,၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Shan State Army-North flag.png}} ၈၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Shan State Army (South) Flag.svg}} ၆၀၀၀<ref name="burmalibrary1">Burma center for Ethnic Studies, Jan. 2012, "Briefing Paper No. 1" http://www.burmalibrary.org/docs13/BCES-BP-01-ceasefires(en).pdf</ref>–၈၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} ၁၅၀၀+<ref>{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/156-tnla|title=TNLA|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310072318/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/156-tnla}}</ref><br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} ၂၀၀၀၀<ref name="WashingtonPost">Johnson, Tim (29 August 2009). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/28/AR2009082803764.html China Urges Burma to Bridle Ethnic Militia Uprising at Border]. ''[[The Washington Post]]''.</ref>–၂၅၀၀၀<ref name="JanesDefence">{{cite web|last1=Davis|first1=Anthony|title=Wa army fielding new Chinese artillery, ATGMs|url=http://www.janes.com/article/53155/wa-army-fielding-new-chinese-artillery-atgms|publisher=IHS Jane's Defence Weekly|accessdate=23 July 2015}}</ref><br> {{small|'''အခြားတပ်ဖွဲ့များမှ မသိရသောအင်အားများ'''}} ---- {{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} ၆၀၀၀ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /><br> {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} ၄၀၀၀+ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /><br> {{flagicon image|Flag of the Republic of China Army.svg}} ၁၄၀၀၀ (၁၉၅၀)<ref name="ThantMyint" /> ---- '''စုစုပေါင်း'''<br> '''၁၅၀၀၀၀-၂၅၀၀၀၀'''(၂၀၁၆)<ref name="MMPeaceMonitor">{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups|title=Armed ethnic groups|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29}}</ref> {{Collapsible list |title = {{small|'''ယခင် အင်အား'''}} |၆၀၀၀၀–၇၀၀၀၀ (၁၉၈၈)<ref name="Pavković, 2011: 476">Pavković, 2011: 476</ref> |၅၀၀၀၀ (၁၉၉၈)<ref name="Bertil Lintner 1999">Bertil Lintner (1999). ''Burma in revolt: opium and insurgency since 1948''. Bangkok: Silkworm Press. ISBN 978-974-7100-78-5.</ref> |၁၅၀၀၀ (၂၀၀၂)<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Myanmar-ARMED-FORCES.html Myanmar: Armed forces.] ''Encyclopedia of the Nations''.</ref> }} | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = {{significant figures|173,487|2}}+ သေဆုံး{{efn|{{bulleted list|၁၃၀,၀၀၀ (၁၉၄၈–၂၀၁၁)<ref name="PERI_20Jul11"/>|{{significant figures|43,487|2}}+ (၂၀၁၁ မှ)<ref name="ACLED_23June22"/>}}}}<br />စစ်ဘေးရှောင် ၆၀၀,၀၀၀–၁,၀၀၀,၀၀၀ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်က Burma ဟု လူသိများသော မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိသျှ]]ထံမှ [[လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း|လွတ်လပ်ရေး]]ရခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Head |first1=Jonathan |title=Myanmar: Air strikes have become a deadly new tactic in the civil war |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-64397397 |publisher=BBC News |access-date=18 September 2023 |date=31 January 2023}}</ref><ref>{{cite news |access-date= 18 September 2023 |publisher=Al-Jazzera |date= 8 November 2013 |last1=Malerba |first1=Andre |last2=DeCicca |first2=Lauren |title=In pictures: A ceasefire in Myanmar? |url=https://www.aljazeera.com/gallery/2013/11/8/in-pictures-a-ceasefire-in-myanmar}}</ref> တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ အများအပြားသည် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အတွက် တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေသည့် ပဋိပက္ခတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ပါဝင်သည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အများအပြားနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အများအပြားသည် လွတ်လပ်ရေး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တိုးမြှင့်ရေး သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု ထူထောင်ရေးတို့ကို ဆက်လက်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်၏ပဋိပက္ခများမှာ ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရှည်ကြာဆုံး ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last1=Miliband |first1=David |title=How to Bring Peace to the World's Longest Civil War |url=http://time.com/4597920/myanmar-peace/ |access-date=11 March 2019 |magazine=Time |date=12 December 2016 |language=en |archive-date=13 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513231847/https://time.com/4597920/myanmar-peace/ |url-status=live |accessdate=11 February 2024 |archivedate=10 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190310015844/http://time.com/4597920/myanmar-peace/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Slow |first1=Oliver |title=Fighting in Kachin Highlights Myanmar Civil War Worries |url=https://www.voanews.com/a/kachin-fighting-myanmar-civil-war/4365603.html |access-date=11 March 2019 |work=VOA |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=24 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724063056/https://www.voanews.com/a/kachin-fighting-myanmar-civil-war/4365603.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaicome |first1=Jittrapon |title=Marking 70 Years of War in Myanmar |url=https://thediplomat.com/2019/02/marking-70-years-of-war-in-myanmar/ |access-date=11 March 2019 |work=The Diplomat |date=8 February 2019 |archive-date=30 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230010445/https://thediplomat.com/2019/02/marking-70-years-of-war-in-myanmar/ |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံဖြစ်ရပ် == ဗြိတိသျှတို့လက်မှ လွတ်လပ်ရေးမရမီက တိုင်းရင်းသားအများစုတို့သည် ကိုလိုနီနယ်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်လိုသည့် တူညီသောစိတ်ဓာတ် ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]သည် တိုင်းရင်သားများနှင့် အတူတကွလွတ်လပ်ရေးရယူရန် [[ပင်လုံညီလာခံ]]၌ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သိုသော် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် လွတ်လပ်ရေးမရမီပင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရကာ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|လွတ်လပ်ပြီးခေတ်]]အစိုးရသည်လည်း ပင်လုံညီလာခံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အလေးပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သို့‌ဖြစ်ရာ [[ဗမာလူမျိုး|လူများစုဗမာတိုင်းရင်းသား]]များနှင့် လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာလာခဲ့ရသည်။ == လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာလ (၁၉၄၈-၆၂) == ၁၉၄၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေးရသည်နောက် အကြီးဆုံး အတိုက်အခံအဖွဲ့များမှာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) နှင့် KNU ခေါင်းဆောင်သော ကရင်မျိုးချစ်များ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအား မည်သို့ဦးဆောင်မည်ဟူသော နိုင်ငံရေးဝါဒကွဲပြားကာ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် ဗကပမှ ပဲခူးနယ်၊ ပေါက်ခေါင်းကြီးမှစ၍ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်တော့သည်။ KNU တို့၏ လိုလားချက်မှာမူ လွတ်လပ်ရေးရသည်နောက် ကရင်လူမျိုးတို့ခေါင်းဆောင်သော သီးခြားနိုင်ငံ(ကော်သူး​လေ)ဖြစ်လာရန်တည်း။ အဆိုပြုနယ်နိမိတ်တွင် ကရင်၊ ကရင်နီနယ်နှင့် ကရင်အများစုရှိရာ အောက်မြန်မာပြည်အစိတ်အပိုင်းတချို့တို့ ပါသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးနုခေါင်းဆာင်သော ဗဟိုအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်သည့်အတွက် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့ ကိုယ်စားပြုခွင့်ရသော ဖက်ဒရယ်အစိုးရစနစ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသသို့ လိုလားချက်ပြောင်းသွားသည်။ == နေဝင်းခေတ် ခေါ် မြန်မာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ခေတ် (၁၉၆၂-၈၈) == ပါလီမန်အစိုးရ ၃ ဆက် အုပ်ချုပ်ပြီးသည်နောက် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တပ်မတော်က ၁၉၆၂ ခုတွင် အာဏာသိမ်းသည်။ ပါလီမန်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များကို လျှပ်တပြက်ဖမ်းဆီးကာ တရားခွင်မတင်ဘဲ လျော်ရာပုဒ်မဖြင့် ထောင်သို့ သွင်းသည်။ ထိုကာလတွင်ပင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် ဖက်ဒရယ်စနစ်အား ပစ်ပယ်သော အစိုးရအား စတင်တော်လှန်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၇ ခုတွင် တရုတ်ပြည်၌ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးဖြစ်သည်နည်းတူ မြန်မာ၌လည်း ရန်ကုန်မှစ၍ မြို့များတွင် တရုပ်-ဗမာအရေးအခင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်လူမျိုး ၃၁ ယောက်သေဆုံးသည့် ထိုအရေးအခင်းပြီးနောက် တရုပ်ပြည်သည် ဗကပအား အတိအလင်း ထောက်ခံလာသည်။ ၁၉၇၂ ခုတွင် ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရသည် ကချင်တပ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဗကပနှင့်လည်းကောင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် လုပ်သည်။ သို့သော် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုပင် လက်မခံသော အစိုးရ၏သဘောထားကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့။ ညှိနှိုင်းမှုများ မပြေလည်သည်နောက် တပ်မတော်ခွဲထွက် ဗကပနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ ဌာနချုပ်ရှိရာပြန်ပုံကို ပြည်တွင်းသတင်းစာများတွင် ''သူတို့ပြန်ကြလေပြီ'' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ ၁၉၇၄ အရောက်တွင် ပုဂ္ဂလစည်းစိမ်တို့ကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းကာ ဗမာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီကာ တပါတီစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံကို ဦးဆောင်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ ၂၆ နှစ်ကြာ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် မြန်မာပြည်သည် သီးခြားနေ တိုးတက်မှုနည်းသော ချွတ်ခြုံမွဲနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ==နဝတခေတ် (၁၉၈၈-၁၉၉၇) == ၁၉၈၈ ခုတွင် နိုင်ငံအဝှမ်း ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲများ ပေါ်လာသည်။ ရလဒ်မှာ မဆလဥက္ကဋ္ဌ ဦးနေဝင်းပြုတ်ကျကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေဦးဆောင်သော တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များက နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောင်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) အနေဖြင့် အာဏာလွှဲယူလိုက်ခြင်းပင်တည်း။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ထို ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းတွင် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားမှုပြယုဂ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်က အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အမည်ဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည်။ သို့သော် နဝတက ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အတည်မပြုဘဲ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အကျယ်ချုပ်ထားကာ နိုင်ငံတော်အေးငြိမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) ဖွဲ့၍ တကျော့ပြန်အာဏာရှင်စနစ်သို့ ခရီးဆက်သည်။ == နအဖခေတ် (၁၉၉၇-၂၀၁၁) == ၁၉၉၇ ခုတွင် နဝတကိုဖျက်သိမ်းကာ နအဖကို တပ်မတော်အကြီးတန်းအရာရှိ ၁၁ ဦးဖြင့် ဖွဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ကာလများ၌ တပ်မတော်သည် အခြေစိုက်စခန်းများ စစ်ဌာနချုပ်များကို တိုးချဲ့ကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကို အတော်ပင် ဖိနှိပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုတွင် အင်အားကြီးလက်နက်ကိုင်ဖြစ်သော KNU ၏တပ် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ကို ထိုးစစ်စသည်။ စစ်ဘေးကြောင့် သန်းနှင့်ချီသော ဒုက္ခသည်တို့ ထိုင်းနယ်စပ်သို့ ပြေးကြသည်။ ဒုက္ခသည်များအပြင် သူငါခွဲသည့်အနေဖြင့် ကျေးရွာများကို တပ်မတော်မှ ရွှေ့ပြောင်းခိုင်းသည်များလည်း ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုတွင် စက်သုံးဆီအား အစိုးရမှ စရိတ်ထောက်မှုဖြတ်သည်နောက် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးခေါ် သံဃာ့သပိတ် ပေါ်လာသည်။ နောက် ဆန္ဒပြမှု၏ရည်ရွယ်ချက် မြင့်လာကာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ လွှတ်ပေးရေး၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေးနှင့် လွတ်လပ်သောရွေးကောက်ပွဲများထိ ကြွေးကြော်သံများ တိုးလာသည်။ သို့သော် မြို့ကြီးအချို့၌သာ ပျံ့နှံ့ပြီး မကြာခင်ပင် အစိုးရက အသံပျောက်အောင် လုပ်လိုက်နိုင်သည်။ ၂၀၀၉ ခုတွင် တရုတ်အစိုးရနှင့် သဘောတူမှုရသည်နောက် ပြေးပေါက်ပိတ်နေသော မြန်မာ့အမျိုးသားဒီမိုကရေစီမဟာမိတ်တပ်ခေါ် ကိုးကန့်တပ်ကို တပ်မတော်မှ စတိုက်သည်။ ကိုးကန့်တို့မှာ ၎င်းတို့အခြေစိုက်နေရာပါ ဆုံးရှုံးရသည်။ ၎င်းဒေသမှ ဒုက္ခသည် ၃၀၀၀၀ ကျော်သည်လည်း နေရပ်ပျောက်ကာ တရုပ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်နယ်သို့ ရောက်သွားသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်တွင် ကရင်တပ်မှခွဲထွက်သည့် ဒီမိုကရက်တစ်ကရင်ဗုဒ္ဓဘာသာတပ်နှင့် တိုက်ပွဲစသည်။ ကရင်ဒုက္ခသည် ၁၀၀၀၀ နီးပါး ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြေးရပြန်သည်။ == အရပ်သားတပိုင်းအစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁-၂၁) == ၂၀၀၈ ခုတွင် နှစ် ၂၀ ကြာရေးသည့် အခြေခံဥပဒေသစ်ကို ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒကောက်ပွဲဖြင့် အတည်ပြုပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုတွင် စစ်ဘက်အကြီးတန်းအရာရှိဟောင်းများ ခေါင်းဆောင်သည့် အရပ်သားအစိုးရတက်လာသည်။ နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုအဖြစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအချို့ကို ပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား သမ္မတအဖြစ် ရွေးနိုင်ရန် အခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်လိုကြောင်း အတင်းအကြပ် အဆိုပြုချက်တင်သည်။ သို့သော် မအောင်မြင်ခဲ့။ အခြားဘာသာများနည်းတူ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကလေးများကိုလည်း ဘာသာရေးအသိတိုးစေရန် ဓမ္မကျောင်းဖွင့်သင့်သည်ဟူသော အတွေးအခေါ်ဖြင့် ၉၆၉ လှုပ်ရှားမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ကနဦးတွင် ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးမုန်းတီးမှုများကို ထည့်သွင်းသင်ကြားသဖြင့် တင်းမာမှုများ ရှိလာသည်။ ၂၀၁၃ ခုတွင် မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေးဆူပူမှုများ ပေါ်လာသည်။ ၉၆၉ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာမျိုးချစ်ခေါင်းဆောင် ဆရာတော် ဥူးဝီရသူ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်ဟု အများစုက သတ်မှတ်ကြသည်။ ၂၀၁၅ ခု၌ နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုများရှိလာသည်နောက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများ ပြန်စသည်။ သို့သော် မညှိနှိုင်းမီကပင် အစိုးရက ကနဦးလိုလားချက်ကို တင်ကြိုသတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သဖြင့် ဆက်၍ စကားပြောမရနိုင်ဖြစ်နေသည်။ သို့ပြင် လှုပ်ရှားဆဲဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အချို့ကလည်း ပွဲမတက်ပေ။ အစိုးရ၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို အခြေခံဥပဒေပါ တပ်မတော်၏အခန်းကဏ္ဍများက ကန့်သတ်ထားပြီး လိုလားသည့်အတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဒီမိုကရက်တစ်အပြောင်းအလဲများ လုပ်၍မရနိုင်ဟု ထောက်ပြမှုများ ရှိသည်။ ၎င်းသို့ တပ်မတော်၏အခန်းကဏ္ဍကို ကျယ်ကျယ်လောင်လောင်ပြောဆိုသူများကိုလည်း နှုတ်ပိတ်သည်များရှိရာ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာရှေ့နေ ဦးကိုနီလည်း တဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဤ ၂၀၁၅ ခုတွင်ပင် ပြန်၍ အားကောင်းလာသော MNDAA ကိုးကန့်တပ်များနှင့် တိုက်ပွဲပြန်စသည်။ ၂၀၁၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်တွင် အာရကန်ဘဂ်လီကယ်တင်ရေးတပ်မတော်က ဘင်္ဂလား-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို စတိုက်သည်။ နယ်ခြားစောင့်အရာရှိ ၉ ယောက် သေသည်။ တပ်မတော်မှ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းသို့ တပ်များ သွင်းသည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်၌ ရိုဟင်ဂျာတပ်က ထပ်တိုက်သည်နောက် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင် "မဲမဲမြင်လစ် အကုန်ပစ်" ဗျူဟာကို တပ်မတော်က စသည်။ ကနဦးရှိနှင့်ပြီး ဘင်္ဂလားဒုက္ခသည်စခန်းသို့ ဒုက္ခသည် ၁၀၀၀၀၀ ခန့် ရောက်လာသည်နောက် ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးက လူမျိုးပျောက်ရှင်းလင်းခြင်း (လူမျိုးတခုအား မိမိနိုင်ငံ၌ မရှိစေရန် စီမံသည့်ဖြစ်ရပ်) ဟု နိုင်ငံတကာသို့ အသိပေးရသည်။ ၂၀၁၆ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းတွင် ရခိုင့်တပ်မတော်၊ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်နှင့် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တို့ ပေါင်းကာ မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တပ်ဟူသောအမည်ဖြင့် စစ်ဆင်ရေးများ တပြိုင်နက်လုပ်သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ တရုပ်-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အဓိကလုပ်ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် မုံးကိုးမြို့ကို သိမ်းလိုက်နိုင်သည်။ သို့သော် တပ်မတော်မှ လေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးများဖြင့် နှိပ်နင်းသည့်အတွက် အရပ်သားများပါ မထိခိုက်စေရန် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်၌ မြို့မှ ခွါရသည်။ == ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုနှင့် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ}} ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်၊ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ လွှတ်တော်သစ်မစမီတွင် မှ [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] မှ မဲမသမာမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်ချုပ်ကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဟု သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref name="NPR">{{cite web |last1=Chappell |first1=Bill |last2=Diaz |first2=Jaclyn |title=Myanmar Coup: With Aung San Suu Kyi Detained, Military Takes Over Government |url=https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |publisher=NPR |access-date=8 February 2021 |date=1 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208000452/https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |url-status=live }}</ref> တပ်ချုပ်ကြီးနှင့် အသစ်ဖွဲ့လိုက်သော [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]] လက်သစ် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (နစက)/အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ(စကစ) အား ဖယ်ရှားရန် [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒပြပွဲများ]] ဖြစ်လာသည်။ ဆရာဝန်နှင့်ကျောင်းဆရာများပါဝင်သည့် အထွေထွေသပိတ်မှာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စကစ]] ၏အုပ်ချုပ်မှုကို လွန်စွာ အထိနာစေသည်။ ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားသုံးဖြိုခွင်းခြင်း၊ လူနေရပ်များ၌ လူစုလူဝေးမရှိစေရန် ခြိမ်းခြောက်ပစ်ခတ်ခြင်းများလုပ်ပြီးနောက် ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြသူများသည် နယ်စပ်ရှိတပ်များသို့သွားကာ လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ရန် သင်တန်းယူကြသည်။ နိုင်ငံ့အနှံ့ဖြစ်ပွားမည့် ပြည်တွင်းစစ်သို့ တာစူနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ခံ လူထုအစိုးရမှ ကိုယ်စားလှယ်အများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဥပဒေပြုရေးအဖွဲ့ ဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) က [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] နှင့်ရင်ဆိုင်ရန် ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်ဖွဲ့လိုကြောင်း တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များကို အဆိုပြုသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကလေးမြို့တွင် လက်နက်ကိုင်ဆန္ဒပြသူများကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] မှ စတွေ့ရသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လ ၂၈ ရက်၌ သပိတ်စခန်းများကို အင်အားသုံး ဖြိုခွင်းမည်ပြုစဉ် လက်လုပ်သေနတ်များ၊ တူမီးသေနတ်များဖြင့် ခုခံလာခြင်း ဖြစ်သည်။ အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသည်အနေဖြင့် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်တပ်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်တပ်]]တို့မှ တိုက်ပွဲများ စသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဧပြီလ ၄ ရက်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်တွင် လက်မှတ်ထိုးထားသော အဖွဲ့ ၇ ခုမှ ([[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|CRPH]] မှ ဖွဲ့ထားသည့်) [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) နှင့်ပူးပေါင်းရန် သဘောတူကြသည်။ ၎င်းအနက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် ကရင်တပ်ပါပြီး နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ဗမာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပါသည်။ အချို့အဖွဲ့များသည်လည်း အာဏာသိမ်းစစ်အုပ်စုနှင့် အဆက်အဆံရပိဖားသညိ။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်တွင် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်က ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်၌ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု စသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မေလ ၅ ရက်၌ မညစက စစ်အာဏာရှင်အားဆန့်ကျင်ပြီး ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်ဖြစ်လာမည့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ ကြေညာသည်။ မေလ ၂၃ ရက်တွင် တပ်မတော်နှင့် စတိုက်ပြီး တပ်မတော်သား ၁၃ ယောက်ထက်မနည်း အသက်ဆုံးသည်။ ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်၌လည်း ကရင်နီပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်သည် တပ်မတော်မှအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ခိုက်လျက် ရှိသည်။ == အဓိကစစ်မျက်နှာများ == === ကချင် === {{citation needed}} ကချင်တို့သည် ယခင်က မြန်မာစစ်တပ်တွင် စစ်သားများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဖူးသည်။ ၁၉၆၂ ၌ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းက အာဏာသိမ်းသည်နောက် ကချင်စစ်သားအများစုက တပ်မှပြေးကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ထံ ပူးပေါင်းသည်။ သို့ဖြင့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့နှင့် ၎င်း၏လက်နက်ကိုင်မျက်နှာစာ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ် ဖြစ်လာသည်။ ကချင်အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဖြစ်နေသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကြီးစီးသော မြန်မာစစ်တပ်တွင် မနေလိုခြင်းသည် အဓိကအကြောင်းခံဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခု တနှစ်အတွင်းပင် ကချင်နှင့်အစိုးရတပ်များ ထိတွေ့မှုများစွာဖြစ်ကာ နှစ်ဘက်အထိအခိုက် ၂၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိခဲ့သည်။ စစ်တပ်ဘက်မှ ၂၁၁ ယောက်ပါသည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရွာပေါင်း ၃၆၄ ရွာမှ အရပ်သား ၁၀၀၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ရသည်။ အစိုးရသတင်းအရ ၂၀၁၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ကချင်တို့ဌာနချုပ် လိုင်ဇာအနီးထိရောက်အောင် တိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ကချင်လက်နက်ကိုင် ၂၂ ယောက်ကို နှိမ်နင်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အပစ်ရပ်သဘောတူချက်ကို မကြာခဏပင် လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ ကာလအရှည်ဆုံးတခုမှာ ၁၉၉၄ ခုက လက်မှတ်ထိုးမှုဖြစ်ပြီး ၁၇ နှစ်အကြာ ၂၀၁၁ ခု၊ ဇွန်လအထိ ခံသည်။ နောက် ဗန်းမော်အရှေ့ဘက် တပင်းမြစ်အနီးရှိ ကချင်လက်နက်ကိုင်တို့ကို အစိုးရတပ်များ တိုက်သည့်အတွက် သဘောတူမှုပျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဧပြီလတွင် ယခင်ကပင် ယာယီစခန်းအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းနေနေရသော စခန်း ၁၅၀ ကျော်မှ ဒုက္ခသည် ၉၀၀၀၀ တို့ ထပ်မံ နေရာရွှေ့ရသည်။ ပြည်တွင်းရွှေ့ပြောင်းမှုစောင့်ကြည့်ရေးစင်တာ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၁၈ ခု၊ ဧပြီနှင့်မေလအကြား ကချင်နှင့်မြန်မာစစ်တပ်တို့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀၀၀ ကျော် ပြောင်းနေရကြောင်း သိရသည်။ === ကယား === {{citation needed}} ကယားပြည်နယ်မှ အကြီးဆုံးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့မှ ကရင်နီတပ်မတော်ဖြစ်သည်။ ကရင်နီတိုင်းရင်းသားတို့ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် ကယားပြည်နယ်တွင်းမှ သဘာဝသယံဇာတများကို ထုတ်ယူနေသော်လည်း ကရင်နီတိုင်းရင်းသားတို့မှာ အကျိုးခံစားရခြင်း မရှိ။ ထို့အပြင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်တွင်လည်း စိုက်ပျိုးရေးကို အားပြုရသော တိုင်းရင်းသားများ၏ စပါးတို့ကို ဈေးနှိမ်ဝယ်ခြင်း၊ အစိုးရလယ်တွင် လုပ်အားပေးခေါင်းစဉ်ဖြင့် အခမပေးဘဲ ခိုင်းခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်တို့နှင့်ဆက်စပ်သည်ယူဆသော ကျေးရွာများကို မီးရှို့ခြင်း၊ စစ်စခန်းနှင့်နီးရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ စောင့်ကြည့်ခံအဖြစ် ထားခြင်း၊ မသင်္ကာသူတို့ကို တရားလက်လွတ်ဖမ်းခြင်း စသော ဥပဒေမဲ့ကိစ္စများကို ကာလရှည်ခံစားရသော မိမိတို့ တိုင်းရင်းသားများအတွက် ကရင်နီတပ်မတော်က လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်‌ေအာင်မြတ်က ဦးဆောင်သည်။ အင်အာ၆၀၀၀-၈၀၀၀ အကြားတွင် ရှိသည်။ ယခုအခါနယ်ခြားစောင့်အဖြစ်အသွင် ပြောင်းထားသော ကလလတကလည်း ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ကရင်နီတပ်မတော်၊တော်လှန်ရေးတပ်များနှင့်အတူ စစ်တပ်ကိုတိုက်ခိုက်နပြီဖြစ်သည်။ေ === ကရင် === {{citation needed}} မြန်မာပြည်၏ တတိယအကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သော ကရင်တို့သည် မြန်မာပြည်အရှေ့ပိုင်း၌ အဓိကနေထိုင်သည်။ ၁၉၄၉ ကစ၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကာလ၌ ကရင်လူမျိုး ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်းကို တပ်မတော်မှ ထုတ်လိုက်သည်။ ယင်းအချက်မှာ တပ်မတော်၌ ဗမာမဟုတ်သောတိုင်းရင်းသားတို့ သဘောမတွေ့စရာအချက် ဖြစ်လာသည်။ စမစ်ဒွန်း၏နေရာကို မျိုးချစ်ဗမာ နေဝင်းက အစားထိုးယူကာ ဗမာကြီးစိုးသောတပ်ကို ဦးတည်ထူထောင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်ပါတီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သွားသည်။ ကရပ်တို့နှင့်တိုက်ခိုက်စဉ်က မြေလှန်စနစ်ခေါ်သော ရွာများကို ပြောင်းရွှေ့စေကာ နယ်မြေတခွင်၌ အရပ်သားနှင့်လက်နက်ကိုင် လူလုံးကွဲအောင် ပြုခြင်း၊ မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် အသွားအလာနည်းစေခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်နှင့်အဆက်အဆံရှိသောရွာများကို မီးရှို့ကာ သာဓကပြခြိမ်းခြောက်ခြင်း စသော စစ်ဘက်အပြုအမူများအပြင် ပေါ်တာ ခေါ် ဝန်တင်လူအဖြစ်ခေါ်ကာ အဓမ္မခိုင်းစေခြင်း၊ မသင်္ကာသောနယ်မြေတို့၌ အရပ်သားများအား ဖြတ်သန်းစေကာ မိုင်းရှင်းလူအဖြစ် သုံးခြင်း၊ ဥပဒေစိုးမိုးမှုမရှိ တရားမျှတမဲ့ကင်းနေသော အရပ်သားမိန်းမပျိုများအား အဓမ္မကာမရယူခြင်း စသော စစ်ဘက်ပြစ်မှုများကို တပ်မတော်က လုပ်ဆောင်ကြောင်း ကရင်လက်နက်ကိုင်နှင့်ဒုက္ခသည်တို့က ဆိုသည်။ သို့သော် ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက သက်ဆိုင်ရာအရာရှိများကို ချက်ချင်းအရေးယူရန် ညွှန်ကြားထားသော်လည်း မည်သည့်အမှုတစုံတရာမှ ပေါ်ပေါက်မလာခြင်းကြောင့် ၎င်းသို့ဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဟု တပ်မတော်မှ ငြင်းသည်။ ကရင်တို့၏ ကနဦးရည်မှန်းချက်ဖြစ်သော လွတ်လပ်သောနိုင်ငံကို၎င်း၊ ၁၉၇၆ ခု၌ တဆင့်လျှော့ခဲ့သည့် ကရင်တို့ကိုယ်စားပြုသော ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်ကို၎င်း တက်လာသောအစိုးရအဆက်ဆက်က သဘောမတူဘဲ လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ ၎င်းအချက်သည်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတိုင်း၌ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ကရင်တို့အတွက် ရလဒ်ထွက်မလာခြင်းပင်။ ၁၉၉၅ ခု၌ ကရင်တပ်တို့၏ အဓိကဌာနချုပ် ဝါးခသစ်စခန်းကို တပ်မတော်မှ တိုက်ခိုက်လိုက်သည်နောက် ရွှေ့ပြောင်းတပ်အဖြစ်သာ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ မတိုင်ခင်က ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကို ထိုင်းအစိုးရက မျက်နှာလွှဲနေသော်လည်း အစိုးရနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးသဘောတူညီချက်များ ရလာသည်နောက် နယ်စပ်ကို ထိုင်းအစိုးရက ကြပ်မတ်ခြင်းသည်လည်း ကရင်တို့ တကွက်နာရသည့်အချက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုတွင် အရပ်သားအစိုးရနှင့် KNU တို့ ပြည်လုံးကျွတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်တွင် လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ အခြား လက်နက်ကိုင် ၇ ဖွဲ့လည်း ပါသည်။ သို့သော် ၂၀၁၈ ခု၊ မတ်လ၌ တပ်မတော်က KNU ထိန်းချုပ်နယ်မြေအတွင်း တပ်ရင်းနှစ်ခုကိုဆက်မည့် လမ်းဖေါက်ရန်ခေါင်းစဉ်ဖြင့် တပ်သား ၄၀၀ ခန့် လွှတ်လိုက်သည်နောက် အပစ်အခတ်များ ပြန်စသည်။ ဖာပွန်ခရိုင်၊ လာမူပလော၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ရာ လူ ၂၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ပြေးရသည်။ ၂၀၁၈ ခု၊ မေလ ၁၇ ရက်တွင် တပ်မတော်က ထိုလမ်းဖေါက်မှုကို ယာယီရပ်ထားမည်ဟု ကြေညာကာ တပ်ကို ပြန်ဆုတ်သည်။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းသည်နောက် KNU က တိုက်ပွဲပြန်စသည်။ ဧပြီလ ၂၇ ရက်တွင် သံလွင်မြောက်အနောက်ခြမ်း၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ တပ်မတော်မှ စခန်းတခုကို ကရင်တို့ သိမ်းလိုက်သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းပစ်ကူဖြင့် ပြန်သိမ်းရန် ကြိုးစားသည်။ နှစ်ဘက်ထိခိုက်မှု ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိ။ ===ချင်း=== {{See also|ချင်း စစ်မြေပြင်}} ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉၅၀ ဝန်းကျင်ကပင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်းဆိုတိုက်ပွဲဝင်ကြရာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်အနှံ့ တိုက်ပွဲများ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ချင်းမြို့ရွာ အများအပြားသည်လည်း မီးလောင်တိုက် အသွင်းခံခဲ့ရသည်။{{citation needed}} ===စစ်ကိုင်း=== စစ်ကိုင်းတိုင်း သည် ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း နယ်စပ် ဒေသ ပြည်နယ်များနှင့် မတူ ခိုအောင်း ရန် တော တောင် နည်းပါးသည့် လွင်ပြင်များ ဖြစ်ကာ လက်နက် ခဲယမ်းမီးကျောက် ဝယ်ယူရရှိရန် ခက်ခဲ သော်လည်း မကြောက် မရွံ့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လက်ဖြစ် လက်နက်များဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း ကျေးရွာ အများအပြားသည်လည်း မီးလောင်တိုက် အသွင်းခံခဲ့ရသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း လူထုအများအပြား စစ်ပြေး ဒုက္ခသည် ဖြစ်ရသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ===မကွေး=== မကွေးတိုင်းသည် စစ်ကိုင်းနည်းတူ ၂၀၂၁ မှ စတင်ကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်သော ဒေသ ဖြစ်လာသည်။ မကွေးတိုင်းတွင် ယောဒေသ နှင့် ဆက်စပ်နယ်များသည် အပြင်းထန်ဆုံး ခုခံ တိုက်ခိုက်သည့် ဒေသများ ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်း ကျေးရွာများလည်း မီးတင်ရှို့ခြင်း ခံကြရကာ လူအများ စစ်ပြေး ဒုက္ခသည်ဘဝ ရောက်ကြရသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ===ရှမ်း=== ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကြီးခရိုင် ဖယ်ခုံမြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မူဆယ် များတွင် ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲခရိုင် နောင်ချိုမြို့နယ် တွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} === ရခိုင် === ရခိုင်ဒေသတွင် မြန်မာ့တပ်မတော် ကို ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်မှာ မူဂျာဟစ်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ မှ ၁၉၆၁ ထိ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရခိုင့်တပ်တော် အေအေ သည် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်ထူထောင်ရေး ကြွေးကြော်သံဖြင့် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ရွေးကော်ပွဲ အပြီး ရခိုင်တွင် တိုက်ပွဲများ နည်းပါးသွားသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}}၂၀၂၃ခုနှစ်၁၀၂၇စစ်‌ဆင်ရေးစတင်ပြီးချိန်မှစ၍ ရခိုင်တွင် စစ်ပွဲများတစ်ကျော့ပြန်စလာခဲ့သည်။ == လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်မှု == မြန်မာအစိုးရအား ကရင်ပြည်နယ်တွင်လုပ်ခဲ့သော မြေလှန်ဗျူဟာကြောင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီသို့တင်သော DLA Piper အဖွဲ့၏ အစီရင်ခံစာအရ အဆိုပါလုပ်ရပ်သည် ကရင်လူမျိုးစုအား လူမျိုးပျောက်ရှင်းလင်းခြင်းမှ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} မြေမြှုပ်မိုင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရာနှင့်ချီသော အရပ်သားသေဆုံးမှုများအတွက် နှစ်ဘက်အပြန်အလှန် လက်ညှိုးထိုးကြသည်။ KNU အား ရွာနီးချုပ်စပ်များ၌ မိုင်းထောင်ကြောင်း အစိုးရမှ စွပ်စွဲသည်။ KNU ကမူ ထိုသို့ မိုင်းထောင်ရခြင်းမှာ အရပ်သားများအား တိုက်ခိုက်သော အစိုးရတပ်တို့ကို အားလျော့စေရန် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းမိုင်းကြောင့် အထိအခိုက်များသူမှာ အရပ်သားများသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထိုင်းနယ်စပ်အထိသွား၍ ဆေးမကုနိုင်ပါကလည်း အသက်ဆုံးရနိုင်ချေ များသည်။ ဒေသတွင်းဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ ကုသနိုင်သော ကိရိယာနှင့်ဆေးပစ္စည်းများ မရှိ။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ကလေးစစ်သားသုံးခြင်းမှာ နှစ်ဘက်စလုံးတွင်ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ရောက်မှသာ တပ်နှင့် အခြားလက်နက်ကိုင် ၇ တပ်တို့ ကလေးများအား စစ်ဘက်နှင့် နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားအတွက် အသုံးချမည်မဟုတ်ကြောာင်း ယူနီဆက်နှင့် သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ သို့သော်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း (ပလဖ) ကမူ သဘောတူမှုကို ဖေါက်ဖျက်ကာ ဆက်သုံးမြဲဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ ရာနှင့်ချီသော ကလေးစစ်သားတို့ကို ထွက်ခွင့်ပေးခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်က ၂၀၁၃-၁၄ ကာလတွင်ပင် အသက်မပြည့်သူ အနည်းဆုံး ၃၄၀ ခန့်ကို စစ်သားစုခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြောင်း၊ ၎င်းကာလတွင် အခြားလက်နက်ကိုင်များဖြစ်သော ရှမ်းပြည်တပ်မတော်(တောင်ပိုင်း)၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်နှင့် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တို့၌ ဆက်လက်စုဆောင်းနေသေးကြောင်း ပလဖက ဆိုသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} == နိုင်ငံခြားအထောက်အပံ့ == === တရုတ် === ဗီဒိုအာဏာသူံးခွင့်ညှင်းခွင့်မရှိ။(Data Laws) တရုတ်သည် မြန်မာရှိ လက်နက်ကိုင်တို့၏ နောက်ခံဖြစ်ကြောင်း ကာလအတန်ကြာ သံသယအဖြစ်ခံရသည်။ သို့သော် ရှည်လျားသောနယ်နိမိတ်ထိစပ်မှုကြောင့် မြန်မာအစိုးရသည် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သောဆက်ဆံရေး ရှိသည်သာမက လက်နက်ကိုင်များလည်း အလားတူဆက်ဆံရေး ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ မော်စီတုံးခေါင်းဆောင်သော ၁၉၆၀-၇၀ ကာလများ၌ တရုတ်သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) ကို အတိအလင်းထောက်ခံသည်။ သို့သော် စီးပွားရေးလိုလားသော တိန့်ရှောင်ဖန်လက်ထက်၌ မြန်မာအစိုးရနှင့် လက်တွဲကာ မြန်မာပြည်မှ သယံဇာတထုတ်ယူရန်ကို ပို၍ စိတ်ဝင်စားလာသည်။ ဗကပတို့ လက်နက်ကိုင်မှုစွန့်သည့် ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း၌လည်း ညီညွတ်သောဝတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်ဦး စသော အခြားတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒုတိယအဖွဲ့သည် မြန်မာပြည်နေ ဟန်တရုတ်များဖြစ်သည်။တရုတ်သည် အခုကစ မြန်မာ​့အရေး​​​ ပါဝင်ခွင့်မရှိ ။ ၂၀၁၆ ခုတွင် တရုတ်သည် နယ်စပ်များသို့ စစ်သားများလွှတ်ကာ စည်းကြပ်သည့်နည်းတူ မြန်မာအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန်ကိုလည်း ထောက်ခံအားပေးသည်။ ဆွေးနွေးကြရန် ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၃ သန်းပင် ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် ဝအဖွဲ့ကို တရုပ်နှင့်ဆက်စပ်သည်ဟု သံသယရှိကြောင်း မြန်မာအစိုးရက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ===အိန္ဒိယ === အိန္ဒိယနှင့်မြန်မာသည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်မှုကြောင့် မဟာဗျူဟာမြောက်စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးကို စခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်ကို လက်နက် သင်တန်းနှင့် နည်းဗျူဟာမြောက်ပစ္စည်းများ ပေးသည်။ အထူးသဖြင့် ရေတပ်အတွက် ရေဒါနှင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး နည်းပညာတို့ ဖြစ်သည်။ ရေငုပ်သင်္ဘော မောင်းနှင်ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ရေးအတွက်လည်း ကာလရှည် သင်တန်းပေးသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နှစ်နိုင်ငံ၏နယ်စပ်တွင် ၁၉၉၀ နှစ်များကပင်ရှိနေသော လက်နက်ကိုင်တို့ကို ပူးပေါင်းနှိမ်နင်းရန် ဖြစ်သည်။ မြန်မာသည်လည်း အနောက်မြောက်ဘက်မှ သောင်းကျန်းသူတို့ကို ဖိဖိဆီးဆီးဖမ်းကာ အိန္ဒိယအစိုးရထံ အပ်သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မေလတွင် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များအပါအဝင် လက်နက်ကိုင် ၂၂ ယောက်ကို အိန္ဒိယသို့ လွှဲခဲ့သည်။ အလားတူပင် အိန္ဒိယသည်လည်း အဖြစ်ဆိုးများကြောင့် ထွက်ပြေးလာသော ဘင်္ဂလီဒုက္ခသည်တို့ကို အင်အားသုံးကာ မြန်မာသို့ပင် ပြန်လွှတ်သည်။ === ပါကစ္စတန် === ၁၉၄၈-၅၀ ကာလ၌ ပါကစ္စတန်သည် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းရှိ မူဂျာဟစ်တို့အား အထောက်အပံ့များ ပေးသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်တွင် ပါကစ္စတန်အစိုးရ မူဆလင်များအပေါ်ဆက်ဆံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးချက်ပင် ထုတ်သည်။ ၎င်းအတွက် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် မူလဆင်ဖြစ်သူ သံအမတ် ဦးဖေခင်ကိုလွှတ်ကာ နားလည်မှုစာချုပ် သွားချုပ်စေသည်။ ပါကစ္စတန်က မူဂျာဟစ်တို့ကို မထောက်ပံ့တော့ရန်နှင့် ဒေသတွင်းလက်ကျန်တို့ကို ဖမ်းရန် သဘောတူလိုက်သည်။ ၁၉၅၄ ခုတွင် မူဂျာဟစ်ခေါင်းဆောင် ကာဆင်ကို ပါကစ္စတန်အာဏာပိုင်တို့က ဖမ်းလိုက်ပြီးနောက် မြန်မာမှ သူ့နောက်လိုက်တို့က မြန်မာအစိုးရထံ လက်နက်ချကြသည်။ === ထိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာပြည်မှ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်သူတို့အား အတိအလင်းထောက်ခံသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနယ်စပ်မှဖြတ်ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ သွင်းနေသည်ကို မျက်စိမှိတ်ပေးသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာလရှည်ဒုက္ခသည်စခန်းဝန်ကို ပေါ့လိုသည့်ပြင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာသော မြန်မာနှင့် စီးပွားရေးသဘောတူချက်များ ရလာပြီးနောက် နယ်စပ်အားစည်းကြပ်ကာ အထောက်အပံ့အားလုံးကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်။ === အမေရိကန် === ၁၉၅၁ မှစ၍ စီအိုင်အေတို့က တရုပ်ပြည် ယူနန်နယ်မှ မြန်မာသို့ဝင်လာသော ကူမင်တန်တို့ကို အထောက်အပံ့များပေးသည်။ ၎င်းတွင် စက္ကူစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ၁၉၅၃ မတိုင်မီအထိ ထိုင်းနိုင်ငံမှတဆင့်ပေးသော လက်နက်မဟုတ်သောအထောက်အပံ့များလည်း ပါသည်။ နောက် စစ်သား ၇၀၀၀ အား ထိုင်ဝမ်သို့ လေကြောင်းဖြင့် ပို့ပြီးနောက် လက်ကျန်စစ်သားများကို ဆက်မထောက်ပံ့တော့။ === မြောက်ကိုရီးယား === မြောက်ကိုရီးယားမှ ခြေလျင်သုံးအဝေးပစ်လက်နက်များ ထုတ်လုပ်ရန် နည်းပညာဝယ်ယူခဲ့သည်။ ပညာရှင်များကိုပါ ခေါ်ယူ၍ ပြည်တွင်း၌ သင်တန်းပေးရန် စီမံသော်လည်း နျူကလီးယားထုတ်ရန်ဟု သတင်းကြီးကာ အနောက်အုပ်စုမှ ဖိအားပေးလာခြင်းကြောင့် ၎င်းပညာရှင်တို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ရသည်။ ဝယ်ယူလက်စ ခြေလျင်သုံးအဝေးပစ်လက်နက်ထုတ်နည်းကို စစ်ဘက်ပညာရှင်များဖြင့် ဆက်လက်ဖန်တီးနေသည်။ ဆယ်စုနှစ်တခုကျော်ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း မအောင်မြင်သေး။ === ရုရှား === ယခင်က ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈ ခုနောက်ပိုင်းတွင် "ရန်သူ၏ရန်သူမှာ မိတ်ဆွေ" ဟူသော ဗျူဟာအတိုင်းပင် အနောက်အုပ်စုနှင့် မသင့်မြတ်သော ရုရှားနှင့် နီးကပ်သောဆက်ဆံရေး စခဲ့သည်။ မြန်မာဘက်မှ လက်နက်ဝယ်ယူခြင်း၊ လူကြိုက်နည်းသော ရုရှားတက္ကသိုလ်များသို့ ပညာသင်များ လွှတ်ခြင်းဖြင့် ရုရှားအတွက် ဝင်ငွေဖန်တီးပေးပြီး ရုရှားမှ အပြန်အလှန်အနေဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ၌ မြန်မာစစ်တပ်အတွက် အမာခံပရိသတ်အဖြစ် နေသည်။ == လက်နက်ရောင်းသူများ == ၂၀၁၉ ခု စာရင်းအရ တပ်မတော်အား နိုင်ငံ ၇ နိုင်ငံမှ (တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အစ္စရေး၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ရုရှားနှင့် ယူကရိန်း) မှ ကုမ္ပဏီ ၁၄ ခုတို့က လက်နက်ရောင်းချပေးသည်။ အိန္ဒိယမှ ရေငုပ်သင်္ဘာ၊ အစ္စရေးမှ အီလက်ထရောနစ်ထောက်လှမ်းရေးဆော့ဝဲနှင့် စနိုက်ပါတပ်မှန်ပြောင်းများ၊ ယူကရိန်းမှ ဘီးတပ်/ချိန်းတပ်တင့်များ၊ မြောက်ကိုရီးယားမှ အဝေးပစ်အမြောက်မြား အထူးပြုရောင်းခဲ့သည်။ နည်းပညာအများဆုံးပေးသူဖြစ်လာသော တရုတ်မှ ကေအိတ် (K-8) တိုက်လေယာဉ်ထုတ်နည်း၊ ၁၂၂-မမ ဒုံးတွဲပစ်စင်ထုတ်နည်း၊ အလိုအလျောက်ပဲ့ထိန်း လေယာဉ်ပစ်ဒုံးထုတ်နည်းတို့အပြင် မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်နှင့် စစ်ဘက်သုံးယာဉ်များ ရောင်းပေးသည်။ ==အခြားဖတ်ရန်== * [[ကရင်ပဋိပက္ခ]] * [[ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] * [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သောစစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုတွင်း စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုတွင်း စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:လူမျိုးရေးအခြေခံ စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးအခြေခံ စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ ပြည်တွင်းစစ်များ]] f9wamau9h26zslvd77hmfobf0mf0p2b 1053281 1053273 2026-09-16T02:59:20Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-49813-08|~2026-49813-08]] ([[User talk:~2026-49813-08|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1053273|1053273]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1053281 wikitext text/x-wiki {{Redirect|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ကြီးထွားလာသော ပဋိပက္ခများ|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်(၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} {{refimprove}} {{Infobox military conflict | conflict = မြန်မာပဋိပက္ခ | campaign = | image = Myanmar civil war.svg | caption = ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့အထိ စစ်ရေးအခြေအနေများ။ [[တပ်မတော်]]ထိန်းချုပ်နယ်မြေများကို {{highlight|red|#EBC0B3}} ဖြင့် ပြထားသည်။ လတ်တလောမြေပုံအတွက် [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အသေးစိတ်မြေပုံ|ဤနေရာ]]တွင်ကြည့်ပါ။ | casus = | date = {{start date|1948|04|02|df=yes}} – လက်ရှိ<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=02|year1=1948}}) | place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | status = ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ * ၁၉၄၈။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တက်လာသည့် လူများစု မြန်မာလူမျိုးအရပ်သားအစိုးရအား မကျေနပ်သဖြင့် ကွန်မြူနစ်များနှင့် လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အချို့ စတင်ပုန်ကန်။ ပြည်တွင်းစစ်စတင်။ * ၁၉၆၂။ မြန်မာလူမျိူးအရပ်သားအစိုးရအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ ဖြုတ်ချ။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်စတင်။ [[ပင်လုံစာချုပ်]]ဖျက်သိမ်းခံရ။ * ၁၉၈၂။ စစ်အစိုးရမှ မြန်မာလူမျိုးအား [[ဗမာလူမျိုး]]ဟု အမည်ပြောင်း။ * ၁၉၈၈။ စစ်အစိုးရကို မကျေနပ်သော ဗမာလူမျိုးများက စစ်အစိုးရကို ဆန္ဒပြ။ [[၈၈၈၈အ‌ေရးအခင်း]]ဖြစ်ပွား။ စစ်အာဏာရှင် [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ပြုတ်ကျ။ စစ်အစိုးရအသစ်မှ အရေးအခင်းကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်း။ * ၁၉၈၉။ စစ်အစိုးရမှ နိုင်ငံနာမည်အား Burmaမှ Myanmarသို့ နာမည်ပြောင်း။ * ၂၀၁၁။ စစ်အစိုးရ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖျက်သိမ်း။ အရပ်သားအစိုးရတက်လာ။ * ၂၀၁၇။ [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိူးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု]]ဖြစ်ပွား။ * ၂၀၂၁။ မြန်မာစစ်တပ်မှ အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချ။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ပြန်လည် စတင်။ လူများစု ဗမာလက်နက်ကိုင်များ စစ်အစိုးရကို ပုန်ကန်။ [[ပြည်သူ့ခုခံတွန်းလှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]]စတင်ဖြစ်ပွား။ * ၂၀၂၅။ နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ။ SAC, အင်အားကြီးEAOအဖွဲ့များနှင့် NUGတို့ နိုင်ငံ့အစိတ်အပိုင်းများကို အသီးသီးထိန်းချုပ်ထား။ | territory = | combatant1 = {{flagicon|Myanmar}} '''[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|SAC]]'''<!-- ကျေးဇူးပြုပြီး ဆွေးနွေးမှုမပြုဘဲ အခြားအမည်မပြောင်းလဲပါနှင့် --> * {{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] {{plainlist| * '''ထောက်ပံ့''' * {{flag|China}} * {{flag|India}} * {{flag|Russia}} * {{flag|North Korea}} * {{flag|Iran}} * {{flag|Belarus}} * {{flag|Israel}} }} {{small|'''ယခင်:'''}}<br> {{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ]] (၁၉၄၈–၁၉၆၂) * {{flagicon image|Flag of the AFPFL.svg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]] {{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်|စစ်အစိုးရ]] (၁၉၆၂–၂၀၁၁) * {{flagicon image|Burma Socialist Programme Party flag.svg}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|မဆလ]] (၁၉၆၂–၁၉၈၈) * [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖအစိုးရ]] (၁၉၈၈–၂၀၁၁) {{flagicon image|Flag of DKBA.svg}} [[ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်|ဒီကေဘီအေ]] (၁၉၉၄–၂၀၁၀) | combatant2 = {{flagdeco|Myanmar}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * [[ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်မတော်|ABSDF]] ---- * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] * '''​ထောက်ပံ့''' * {{flag|USA}} * {{flag|UK}} * {{flag|East Timor}} * {{flag|European Union}} * {{flag|South Korea}} * {{flag|Japan}} | commander1 = {{flagicon|Myanmar}}{{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[မင်းအောင်လှိုင်]]<br>{{small|([[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]])}}<br> {{flagicon|Myanmar}}{{flagicon image|Myanmar Armed Forces Emblem.svg}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]<br>{{small|([[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]])}}<br> {{flagicon|Myanmar}}[[File:Myanmar Armed Forces Emblem.svg|19px|link=]] [[တင်​အောင်ဆန်း]]<br>{{small|([[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]])}} {{Collapsible list |title = {{small|'''အစောပိုင်း ခေါင်းဆောင်များ'''}} |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[စဝ်ရွှေသိုက်]] (၁၉၄၈–၁၉၅၂) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဦးနု]] (၁၉၄၈–၁၉၆၂) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဘဦး]] (၁၉၅၂–၁၉၅၇) |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} [[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] (၁၉၅၇–၁၉၆၂) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]] (၁၉၆၂–၁၉၈၁) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] (၁၉၈၁–၁၉၈၈) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးစောမောင်]] (၁၉၈၈–၁၉၉၂) |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးသန်းရွှေ]] (၁၉၉၂–၂၀၁၁) |{{flagicon|Myanmar}} [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] (၂၀၁၁–၂၀၁၆) |{{flagicon|Myanmar}} [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] (၂၀၁၆–၂၀၁၈) }} | commander2 = {{flagicon image|Infobox AA.png}}[[ထွန်းမြတ်နိုင်]]<br> {{flagicon image|Infobox AA.png}}[[ညိုထွန်းအောင်]]<br> {{flagicon image|DKBA-5 Buddhist Flag Variant.svg}} [[စောစတီး]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[နော်စီဖိုးရာစိန်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တာအိုက်ပေါင်း]]<br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တာဘုန်းကျော်]]<br> {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[စောမူတူးဆေးဖိုး]]<br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်ကြားရှင်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ရန်မိုးလျှံ]]<br> {{flagicon image|Shan State Army (South) Flag.svg}} [[ရွက်ဆစ်]]<br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} Bao Youxiang<br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} Wei Hsueh-kang<br> {{Collapsible list |title = {{small|'''အစောပိုင်း ခေါင်းဆောင်များ'''}} |{{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ဘိုမြ၊ စော|စောဘိုမြ]] (၁၉၇၆–၂၀၀၀) |{{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ဖဒိုမန်းရှာလာဖန်း]] (၂၀၀၀–၂၀၀၈) |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} [[သိန်းဖေမြင့်]] (၁၉၄၈–၅၂) |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} [[သန်းထွန်း၊ သခင်|သခင်သန်းထွန်း]] (၁၉၅၂–၆၈){{KIA}} |{{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1939-1946) and (1946-1970).svg}} [[စိုး၊ သခင်|သခင်စိုး]] (၁၉၄၈–၇၀){{POW}} |{{flagicon image|Shan State Army flag.png}} [[လော်စစ်ဟန်]] (၁၉၆၇–၁၉၇၃){{POW}} |{{flagicon image|Mong Tai Army flag.svg}} [[ခွန်ဆာ]] (1985–1996){{Surrendered}} |{{flagicon image|Flag of the Republic of China Army.svg}} Li Mi (1950–1953) |[[ဂျော်နီနှင့် လူသာထူး]] (၁၉၉၇–၂၀၀၆){{Surrendered}} }} | units1 = ''[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် တိုက်ပွဲဝင်သူများစာရင်း|စာရင်းအပြည့်အစုံ]]'' | units2 = ''[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် တိုက်ပွဲဝင်သူများစာရင်း|စာရင်းအပြည့်အစုံ]]'' | strength1 = {{flagicon image|Myanmar Armed Forces Emblem.svg}} ၂၅၀၀၀၀{{efn|Includes an additional 72,000 reserve personnel.<ref>International Institute for Strategic Studies; Hackett, James (ed.) (2010). ''The Military Balance 2010''. London: Routledge, pp. 420-421. ISBN 1-85743-557-5.</ref>}}<br> [[File:Myanmar Police Emblem.png|19px|link=]] ၅၃၀၀၀<ref>{{Cite web |title=Myanmar Police Force Official Website |url=http://myanmarpoliceforce.org/mm |accessdate=17 January 2021 |archivedate=2 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202090818/http://www.myanmarpoliceforce.org/mm/ }}</ref> {{Collapsible list |title = {{small|'''ယခင်အင်အား'''}} |{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} ၄၃၀၀၀ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /> |{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} ၂၈၉၀၀၀ (၁၉၉၅)<ref>Heppner & Becker, 2002: 18–19</ref> }} | strength2 = PDF ၅၀၀၀၀(၂၀၂၃)<ref name="ludu">{{cite web |title=“စစ်ကောင်စီက မြို့ပြကိုလက်မလွှတ်ရဖို့ အသည်းအသန်လုံးပန်းနေရတဲ့အခြေအနေပဲ” |url=https://www.ludunwayoo.com/14331/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211213030540/https://www.ludunwayoo.com/14331/ |date=13 December 2021 }}</ref> {{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} ၆၀၀<ref>{{cite web|url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/154-absdf|title=ABSDF|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310081946/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/154-absdf}}</ref>–၁၀၀၀<ref name="Rotberg">{{cite web|url=https://books.google.ca/books?id=A6bjyIcXIKgC&pg=PA148&lpg=PA148#v=onepage&q&f=false|title=Burma ''Rotberg''|publisher=}}</ref><br> {{flagicon image|Infobox AA.png}} ၁၀၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /> <ref>{{cite web|title = ‘I Want to Stress That We Are Not the Enemy’|url = http://www.irrawaddy.org/interview/i-want-to-stress-that-we-are-not-the-enemy.html|accessdate = 28 September 2015}}</ref><br> {{flagicon image|DKBA-5 Buddhist Flag Variant.svg}} ၁၅၀၀<ref>{{cite web|url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5|title=DKBA-5|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022635/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5}}</ref><br> {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} ၈,၀၀၀<ref>AP, 4 May 2012, Myanmar state media report battles between government troops, Kachin rebels killed 31</ref><br> {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} ၆၀၀၀<ref name="Rotberg" />–၇၀၀၀<ref name="burmalibrary1" /><br> {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} ၅၀၀<ref name="Rotberg" />–၁၇၀၀<ref name="burmalibrary1" /><br> {{flagicon image|New Mon State Party flag.svg}} ၈၀၀+ (အရန် ၂,၀၀၀)<ref>{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/164-nmsp|title=NMSP|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012041839/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/164-nmsp}}</ref><br> {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} ၃၀၀၀–၄၀၀၀<ref>{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/47-govt-troops-killed-tens-thousands-flee-heavy-fighting-shan-state.html|title=47 Govt Troops Killed, Tens of Thousands Flee Heavy Fighting in Shan State|work=irrawaddy.org}}</ref><br> {{flagicon image|Flag of the Eastern Shan State Special Region 4 (Myanmar).png}} ၃၀၀၀<ref name="MMndaa">{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/163-ndaa|title=NDAA|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-02-28|archive-date=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216170529/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/163-ndaa}}</ref>–၄,၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Shan State Army-North flag.png}} ၈၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Shan State Army (South) Flag.svg}} ၆၀၀၀<ref name="burmalibrary1">Burma center for Ethnic Studies, Jan. 2012, "Briefing Paper No. 1" http://www.burmalibrary.org/docs13/BCES-BP-01-ceasefires(en).pdf</ref>–၈၀၀၀<ref name="MMPeaceMonitor" /><br> {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} ၁၅၀၀+<ref>{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/156-tnla|title=TNLA|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310072318/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/nippon-foundation/156-tnla}}</ref><br> {{flagicon image|United Wa State Army flag.png}} ၂၀၀၀၀<ref name="WashingtonPost">Johnson, Tim (29 August 2009). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/28/AR2009082803764.html China Urges Burma to Bridle Ethnic Militia Uprising at Border]. ''[[The Washington Post]]''.</ref>–၂၅၀၀၀<ref name="JanesDefence">{{cite web|last1=Davis|first1=Anthony|title=Wa army fielding new Chinese artillery, ATGMs|url=http://www.janes.com/article/53155/wa-army-fielding-new-chinese-artillery-atgms|publisher=IHS Jane's Defence Weekly|accessdate=23 July 2015}}</ref><br> {{small|'''အခြားတပ်ဖွဲ့များမှ မသိရသောအင်အားများ'''}} ---- {{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1946-1969).png}} ၆၀၀၀ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /><br> {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} ၄၀၀၀+ (၁၉၅၁)<ref name="RGibson2" /><br> {{flagicon image|Flag of the Republic of China Army.svg}} ၁၄၀၀၀ (၁၉၅၀)<ref name="ThantMyint" /> ---- '''စုစုပေါင်း'''<br> '''၁၅၀၀၀၀-၂၅၀၀၀၀'''(၂၀၁၆)<ref name="MMPeaceMonitor">{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups|title=Armed ethnic groups|publisher=Myanmar Peace Monitor|accessdate=2016-01-29}}</ref> {{Collapsible list |title = {{small|'''ယခင် အင်အား'''}} |၆၀၀၀၀–၇၀၀၀၀ (၁၉၈၈)<ref name="Pavković, 2011: 476">Pavković, 2011: 476</ref> |၅၀၀၀၀ (၁၉၉၈)<ref name="Bertil Lintner 1999">Bertil Lintner (1999). ''Burma in revolt: opium and insurgency since 1948''. Bangkok: Silkworm Press. ISBN 978-974-7100-78-5.</ref> |၁၅၀၀၀ (၂၀၀၂)<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Myanmar-ARMED-FORCES.html Myanmar: Armed forces.] ''Encyclopedia of the Nations''.</ref> }} | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = {{significant figures|173,487|2}}+ သေဆုံး{{efn|{{bulleted list|၁၃၀,၀၀၀ (၁၉၄၈–၂၀၁၁)<ref name="PERI_20Jul11"/>|{{significant figures|43,487|2}}+ (၂၀၁၁ မှ)<ref name="ACLED_23June22"/>}}}}<br />စစ်ဘေးရှောင် ၆၀၀,၀၀၀–၁,၀၀၀,၀၀၀ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်က Burma ဟု လူသိများသော မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိသျှ]]ထံမှ [[လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း|လွတ်လပ်ရေး]]ရခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Head |first1=Jonathan |title=Myanmar: Air strikes have become a deadly new tactic in the civil war |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-64397397 |publisher=BBC News |access-date=18 September 2023 |date=31 January 2023}}</ref><ref>{{cite news |access-date= 18 September 2023 |publisher=Al-Jazzera |date= 8 November 2013 |last1=Malerba |first1=Andre |last2=DeCicca |first2=Lauren |title=In pictures: A ceasefire in Myanmar? |url=https://www.aljazeera.com/gallery/2013/11/8/in-pictures-a-ceasefire-in-myanmar}}</ref> တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ အများအပြားသည် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အတွက် တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေသည့် ပဋိပက္ခတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ပါဝင်သည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အများအပြားနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အများအပြားသည် လွတ်လပ်ရေး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တိုးမြှင့်ရေး သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု ထူထောင်ရေးတို့ကို ဆက်လက်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်၏ပဋိပက္ခများမှာ ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရှည်ကြာဆုံး ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last1=Miliband |first1=David |title=How to Bring Peace to the World's Longest Civil War |url=http://time.com/4597920/myanmar-peace/ |access-date=11 March 2019 |magazine=Time |date=12 December 2016 |language=en |archive-date=13 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513231847/https://time.com/4597920/myanmar-peace/ |url-status=live |accessdate=11 February 2024 |archivedate=10 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190310015844/http://time.com/4597920/myanmar-peace/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Slow |first1=Oliver |title=Fighting in Kachin Highlights Myanmar Civil War Worries |url=https://www.voanews.com/a/kachin-fighting-myanmar-civil-war/4365603.html |access-date=11 March 2019 |work=VOA |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=24 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724063056/https://www.voanews.com/a/kachin-fighting-myanmar-civil-war/4365603.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaicome |first1=Jittrapon |title=Marking 70 Years of War in Myanmar |url=https://thediplomat.com/2019/02/marking-70-years-of-war-in-myanmar/ |access-date=11 March 2019 |work=The Diplomat |date=8 February 2019 |archive-date=30 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230010445/https://thediplomat.com/2019/02/marking-70-years-of-war-in-myanmar/ |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံဖြစ်ရပ် == ဗြိတိသျှတို့လက်မှ လွတ်လပ်ရေးမရမီက တိုင်းရင်းသားအများစုတို့သည် ကိုလိုနီနယ်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်လိုသည့် တူညီသောစိတ်ဓာတ် ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]သည် တိုင်းရင်သားများနှင့် အတူတကွလွတ်လပ်ရေးရယူရန် [[ပင်လုံညီလာခံ]]၌ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သိုသော် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် လွတ်လပ်ရေးမရမီပင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရကာ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|လွတ်လပ်ပြီးခေတ်]]အစိုးရသည်လည်း ပင်လုံညီလာခံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အလေးပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သို့‌ဖြစ်ရာ [[ဗမာလူမျိုး|လူများစုဗမာတိုင်းရင်းသား]]များနှင့် လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာလာခဲ့ရသည်။ == လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာလ (၁၉၄၈-၆၂) == ၁၉၄၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေးရသည်နောက် အကြီးဆုံး အတိုက်အခံအဖွဲ့များမှာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) နှင့် KNU ခေါင်းဆောင်သော ကရင်မျိုးချစ်များ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအား မည်သို့ဦးဆောင်မည်ဟူသော နိုင်ငံရေးဝါဒကွဲပြားကာ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် ဗကပမှ ပဲခူးနယ်၊ ပေါက်ခေါင်းကြီးမှစ၍ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်တော့သည်။ KNU တို့၏ လိုလားချက်မှာမူ လွတ်လပ်ရေးရသည်နောက် ကရင်လူမျိုးတို့ခေါင်းဆောင်သော သီးခြားနိုင်ငံ(ကော်သူး​လေ)ဖြစ်လာရန်တည်း။ အဆိုပြုနယ်နိမိတ်တွင် ကရင်၊ ကရင်နီနယ်နှင့် ကရင်အများစုရှိရာ အောက်မြန်မာပြည်အစိတ်အပိုင်းတချို့တို့ ပါသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးနုခေါင်းဆာင်သော ဗဟိုအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်သည့်အတွက် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့ ကိုယ်စားပြုခွင့်ရသော ဖက်ဒရယ်အစိုးရစနစ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသသို့ လိုလားချက်ပြောင်းသွားသည်။ == နေဝင်းခေတ် ခေါ် မြန်မာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ခေတ် (၁၉၆၂-၈၈) == ပါလီမန်အစိုးရ ၃ ဆက် အုပ်ချုပ်ပြီးသည်နောက် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တပ်မတော်က ၁၉၆၂ ခုတွင် အာဏာသိမ်းသည်။ ပါလီမန်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များကို လျှပ်တပြက်ဖမ်းဆီးကာ တရားခွင်မတင်ဘဲ လျော်ရာပုဒ်မဖြင့် ထောင်သို့ သွင်းသည်။ ထိုကာလတွင်ပင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် ဖက်ဒရယ်စနစ်အား ပစ်ပယ်သော အစိုးရအား စတင်တော်လှန်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၇ ခုတွင် တရုတ်ပြည်၌ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးဖြစ်သည်နည်းတူ မြန်မာ၌လည်း ရန်ကုန်မှစ၍ မြို့များတွင် တရုပ်-ဗမာအရေးအခင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်လူမျိုး ၃၁ ယောက်သေဆုံးသည့် ထိုအရေးအခင်းပြီးနောက် တရုပ်ပြည်သည် ဗကပအား အတိအလင်း ထောက်ခံလာသည်။ ၁၉၇၂ ခုတွင် ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရသည် ကချင်တပ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဗကပနှင့်လည်းကောင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် လုပ်သည်။ သို့သော် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုပင် လက်မခံသော အစိုးရ၏သဘောထားကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့။ ညှိနှိုင်းမှုများ မပြေလည်သည်နောက် တပ်မတော်ခွဲထွက် ဗကပနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ ဌာနချုပ်ရှိရာပြန်ပုံကို ပြည်တွင်းသတင်းစာများတွင် ''သူတို့ပြန်ကြလေပြီ'' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ ၁၉၇၄ အရောက်တွင် ပုဂ္ဂလစည်းစိမ်တို့ကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းကာ ဗမာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီကာ တပါတီစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံကို ဦးဆောင်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ ၂၆ နှစ်ကြာ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် မြန်မာပြည်သည် သီးခြားနေ တိုးတက်မှုနည်းသော ချွတ်ခြုံမွဲနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ==နဝတခေတ် (၁၉၈၈-၁၉၉၇) == ၁၉၈၈ ခုတွင် နိုင်ငံအဝှမ်း ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲများ ပေါ်လာသည်။ ရလဒ်မှာ မဆလဥက္ကဋ္ဌ ဦးနေဝင်းပြုတ်ကျကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေဦးဆောင်သော တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များက နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောင်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) အနေဖြင့် အာဏာလွှဲယူလိုက်ခြင်းပင်တည်း။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ထို ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းတွင် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားမှုပြယုဂ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်က အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အမည်ဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည်။ သို့သော် နဝတက ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အတည်မပြုဘဲ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အကျယ်ချုပ်ထားကာ နိုင်ငံတော်အေးငြိမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) ဖွဲ့၍ တကျော့ပြန်အာဏာရှင်စနစ်သို့ ခရီးဆက်သည်။ == နအဖခေတ် (၁၉၉၇-၂၀၁၁) == ၁၉၉၇ ခုတွင် နဝတကိုဖျက်သိမ်းကာ နအဖကို တပ်မတော်အကြီးတန်းအရာရှိ ၁၁ ဦးဖြင့် ဖွဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ကာလများ၌ တပ်မတော်သည် အခြေစိုက်စခန်းများ စစ်ဌာနချုပ်များကို တိုးချဲ့ကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကို အတော်ပင် ဖိနှိပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုတွင် အင်အားကြီးလက်နက်ကိုင်ဖြစ်သော KNU ၏တပ် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ကို ထိုးစစ်စသည်။ စစ်ဘေးကြောင့် သန်းနှင့်ချီသော ဒုက္ခသည်တို့ ထိုင်းနယ်စပ်သို့ ပြေးကြသည်။ ဒုက္ခသည်များအပြင် သူငါခွဲသည့်အနေဖြင့် ကျေးရွာများကို တပ်မတော်မှ ရွှေ့ပြောင်းခိုင်းသည်များလည်း ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုတွင် စက်သုံးဆီအား အစိုးရမှ စရိတ်ထောက်မှုဖြတ်သည်နောက် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးခေါ် သံဃာ့သပိတ် ပေါ်လာသည်။ နောက် ဆန္ဒပြမှု၏ရည်ရွယ်ချက် မြင့်လာကာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ လွှတ်ပေးရေး၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေးနှင့် လွတ်လပ်သောရွေးကောက်ပွဲများထိ ကြွေးကြော်သံများ တိုးလာသည်။ သို့သော် မြို့ကြီးအချို့၌သာ ပျံ့နှံ့ပြီး မကြာခင်ပင် အစိုးရက အသံပျောက်အောင် လုပ်လိုက်နိုင်သည်။ ၂၀၀၉ ခုတွင် တရုတ်အစိုးရနှင့် သဘောတူမှုရသည်နောက် ပြေးပေါက်ပိတ်နေသော မြန်မာ့အမျိုးသားဒီမိုကရေစီမဟာမိတ်တပ်ခေါ် ကိုးကန့်တပ်ကို တပ်မတော်မှ စတိုက်သည်။ ကိုးကန့်တို့မှာ ၎င်းတို့အခြေစိုက်နေရာပါ ဆုံးရှုံးရသည်။ ၎င်းဒေသမှ ဒုက္ခသည် ၃၀၀၀၀ ကျော်သည်လည်း နေရပ်ပျောက်ကာ တရုပ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်နယ်သို့ ရောက်သွားသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်တွင် ကရင်တပ်မှခွဲထွက်သည့် ဒီမိုကရက်တစ်ကရင်ဗုဒ္ဓဘာသာတပ်နှင့် တိုက်ပွဲစသည်။ ကရင်ဒုက္ခသည် ၁၀၀၀၀ နီးပါး ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြေးရပြန်သည်။ == အရပ်သားတပိုင်းအစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁-၂၁) == ၂၀၀၈ ခုတွင် နှစ် ၂၀ ကြာရေးသည့် အခြေခံဥပဒေသစ်ကို ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒကောက်ပွဲဖြင့် အတည်ပြုပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုတွင် စစ်ဘက်အကြီးတန်းအရာရှိဟောင်းများ ခေါင်းဆောင်သည့် အရပ်သားအစိုးရတက်လာသည်။ နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုအဖြစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအချို့ကို ပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား သမ္မတအဖြစ် ရွေးနိုင်ရန် အခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်လိုကြောင်း အတင်းအကြပ် အဆိုပြုချက်တင်သည်။ သို့သော် မအောင်မြင်ခဲ့။ အခြားဘာသာများနည်းတူ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကလေးများကိုလည်း ဘာသာရေးအသိတိုးစေရန် ဓမ္မကျောင်းဖွင့်သင့်သည်ဟူသော အတွေးအခေါ်ဖြင့် ၉၆၉ လှုပ်ရှားမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ကနဦးတွင် ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးမုန်းတီးမှုများကို ထည့်သွင်းသင်ကြားသဖြင့် တင်းမာမှုများ ရှိလာသည်။ ၂၀၁၃ ခုတွင် မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေးဆူပူမှုများ ပေါ်လာသည်။ ၉၆၉ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာမျိုးချစ်ခေါင်းဆောင် ဆရာတော် ဥူးဝီရသူ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်ဟု အများစုက သတ်မှတ်ကြသည်။ ၂၀၁၅ ခု၌ နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုများရှိလာသည်နောက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများ ပြန်စသည်။ သို့သော် မညှိနှိုင်းမီကပင် အစိုးရက ကနဦးလိုလားချက်ကို တင်ကြိုသတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သဖြင့် ဆက်၍ စကားပြောမရနိုင်ဖြစ်နေသည်။ သို့ပြင် လှုပ်ရှားဆဲဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အချို့ကလည်း ပွဲမတက်ပေ။ အစိုးရ၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို အခြေခံဥပဒေပါ တပ်မတော်၏အခန်းကဏ္ဍများက ကန့်သတ်ထားပြီး လိုလားသည့်အတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဒီမိုကရက်တစ်အပြောင်းအလဲများ လုပ်၍မရနိုင်ဟု ထောက်ပြမှုများ ရှိသည်။ ၎င်းသို့ တပ်မတော်၏အခန်းကဏ္ဍကို ကျယ်ကျယ်လောင်လောင်ပြောဆိုသူများကိုလည်း နှုတ်ပိတ်သည်များရှိရာ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာရှေ့နေ ဦးကိုနီလည်း တဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဤ ၂၀၁၅ ခုတွင်ပင် ပြန်၍ အားကောင်းလာသော MNDAA ကိုးကန့်တပ်များနှင့် တိုက်ပွဲပြန်စသည်။ ၂၀၁၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်တွင် အာရကန်ဘဂ်လီကယ်တင်ရေးတပ်မတော်က ဘင်္ဂလား-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို စတိုက်သည်။ နယ်ခြားစောင့်အရာရှိ ၉ ယောက် သေသည်။ တပ်မတော်မှ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းသို့ တပ်များ သွင်းသည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်၌ ရိုဟင်ဂျာတပ်က ထပ်တိုက်သည်နောက် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင် "မဲမဲမြင်လစ် အကုန်ပစ်" ဗျူဟာကို တပ်မတော်က စသည်။ ကနဦးရှိနှင့်ပြီး ဘင်္ဂလားဒုက္ခသည်စခန်းသို့ ဒုက္ခသည် ၁၀၀၀၀၀ ခန့် ရောက်လာသည်နောက် ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးက လူမျိုးပျောက်ရှင်းလင်းခြင်း (လူမျိုးတခုအား မိမိနိုင်ငံ၌ မရှိစေရန် စီမံသည့်ဖြစ်ရပ်) ဟု နိုင်ငံတကာသို့ အသိပေးရသည်။ ၂၀၁၆ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းတွင် ရခိုင့်တပ်မတော်၊ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်နှင့် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တို့ ပေါင်းကာ မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တပ်ဟူသောအမည်ဖြင့် စစ်ဆင်ရေးများ တပြိုင်နက်လုပ်သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ တရုပ်-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အဓိကလုပ်ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် မုံးကိုးမြို့ကို သိမ်းလိုက်နိုင်သည်။ သို့သော် တပ်မတော်မှ လေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးများဖြင့် နှိပ်နင်းသည့်အတွက် အရပ်သားများပါ မထိခိုက်စေရန် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်၌ မြို့မှ ခွါရသည်။ == ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုနှင့် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ}} ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်၊ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ လွှတ်တော်သစ်မစမီတွင် မှ [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] မှ မဲမသမာမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်ချုပ်ကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဟု သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref name="NPR">{{cite web |last1=Chappell |first1=Bill |last2=Diaz |first2=Jaclyn |title=Myanmar Coup: With Aung San Suu Kyi Detained, Military Takes Over Government |url=https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |publisher=NPR |access-date=8 February 2021 |date=1 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208000452/https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |url-status=live }}</ref> တပ်ချုပ်ကြီးနှင့် အသစ်ဖွဲ့လိုက်သော [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]] လက်သစ် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (နစက)/အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ(စကစ) အား ဖယ်ရှားရန် [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒပြပွဲများ]] ဖြစ်လာသည်။ ဆရာဝန်နှင့်ကျောင်းဆရာများပါဝင်သည့် အထွေထွေသပိတ်မှာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စကစ]] ၏အုပ်ချုပ်မှုကို လွန်စွာ အထိနာစေသည်။ ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားသုံးဖြိုခွင်းခြင်း၊ လူနေရပ်များ၌ လူစုလူဝေးမရှိစေရန် ခြိမ်းခြောက်ပစ်ခတ်ခြင်းများလုပ်ပြီးနောက် ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြသူများသည် နယ်စပ်ရှိတပ်များသို့သွားကာ လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ရန် သင်တန်းယူကြသည်။ နိုင်ငံ့အနှံ့ဖြစ်ပွားမည့် ပြည်တွင်းစစ်သို့ တာစူနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ခံ လူထုအစိုးရမှ ကိုယ်စားလှယ်အများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဥပဒေပြုရေးအဖွဲ့ ဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) က [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] နှင့်ရင်ဆိုင်ရန် ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်ဖွဲ့လိုကြောင်း တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များကို အဆိုပြုသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကလေးမြို့တွင် လက်နက်ကိုင်ဆန္ဒပြသူများကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] မှ စတွေ့ရသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လ ၂၈ ရက်၌ သပိတ်စခန်းများကို အင်အားသုံး ဖြိုခွင်းမည်ပြုစဉ် လက်လုပ်သေနတ်များ၊ တူမီးသေနတ်များဖြင့် ခုခံလာခြင်း ဖြစ်သည်။ အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသည်အနေဖြင့် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်တပ်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်တပ်]]တို့မှ တိုက်ပွဲများ စသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဧပြီလ ၄ ရက်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်တွင် လက်မှတ်ထိုးထားသော အဖွဲ့ ၇ ခုမှ ([[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|CRPH]] မှ ဖွဲ့ထားသည့်) [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) နှင့်ပူးပေါင်းရန် သဘောတူကြသည်။ ၎င်းအနက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် ကရင်တပ်ပါပြီး နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ဗမာပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပါသည်။ အချို့အဖွဲ့များသည်လည်း အာဏာသိမ်းစစ်အုပ်စုနှင့် အဆက်အဆံရပိဖားသညိ။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်တွင် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်က ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်၌ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု စသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မေလ ၅ ရက်၌ မညစက စစ်အာဏာရှင်အားဆန့်ကျင်ပြီး ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်ဖြစ်လာမည့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ ကြေညာသည်။ မေလ ၂၃ ရက်တွင် တပ်မတော်နှင့် စတိုက်ပြီး တပ်မတော်သား ၁၃ ယောက်ထက်မနည်း အသက်ဆုံးသည်။ ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်၌လည်း ကရင်နီပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်သည် တပ်မတော်မှအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ခိုက်လျက် ရှိသည်။ == အဓိကစစ်မျက်နှာများ == === ကချင် === {{citation needed}} ကချင်တို့သည် ယခင်က မြန်မာစစ်တပ်တွင် စစ်သားများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဖူးသည်။ ၁၉၆၂ ၌ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းက အာဏာသိမ်းသည်နောက် ကချင်စစ်သားအများစုက တပ်မှပြေးကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ထံ ပူးပေါင်းသည်။ သို့ဖြင့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့နှင့် ၎င်း၏လက်နက်ကိုင်မျက်နှာစာ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ် ဖြစ်လာသည်။ ကချင်အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဖြစ်နေသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကြီးစီးသော မြန်မာစစ်တပ်တွင် မနေလိုခြင်းသည် အဓိကအကြောင်းခံဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခု တနှစ်အတွင်းပင် ကချင်နှင့်အစိုးရတပ်များ ထိတွေ့မှုများစွာဖြစ်ကာ နှစ်ဘက်အထိအခိုက် ၂၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိခဲ့သည်။ စစ်တပ်ဘက်မှ ၂၁၁ ယောက်ပါသည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရွာပေါင်း ၃၆၄ ရွာမှ အရပ်သား ၁၀၀၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ရသည်။ အစိုးရသတင်းအရ ၂၀၁၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ကချင်တို့ဌာနချုပ် လိုင်ဇာအနီးထိရောက်အောင် တိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ကချင်လက်နက်ကိုင် ၂၂ ယောက်ကို နှိမ်နင်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အပစ်ရပ်သဘောတူချက်ကို မကြာခဏပင် လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ ကာလအရှည်ဆုံးတခုမှာ ၁၉၉၄ ခုက လက်မှတ်ထိုးမှုဖြစ်ပြီး ၁၇ နှစ်အကြာ ၂၀၁၁ ခု၊ ဇွန်လအထိ ခံသည်။ နောက် ဗန်းမော်အရှေ့ဘက် တပင်းမြစ်အနီးရှိ ကချင်လက်နက်ကိုင်တို့ကို အစိုးရတပ်များ တိုက်သည့်အတွက် သဘောတူမှုပျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဧပြီလတွင် ယခင်ကပင် ယာယီစခန်းအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းနေနေရသော စခန်း ၁၅၀ ကျော်မှ ဒုက္ခသည် ၉၀၀၀၀ တို့ ထပ်မံ နေရာရွှေ့ရသည်။ ပြည်တွင်းရွှေ့ပြောင်းမှုစောင့်ကြည့်ရေးစင်တာ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၁၈ ခု၊ ဧပြီနှင့်မေလအကြား ကချင်နှင့်မြန်မာစစ်တပ်တို့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀၀၀ ကျော် ပြောင်းနေရကြောင်း သိရသည်။ === ကယား === {{citation needed}} ကယားပြည်နယ်မှ အကြီးဆုံးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့မှ ကရင်နီတပ်မတော်ဖြစ်သည်။ ကရင်နီတိုင်းရင်းသားတို့ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် ကယားပြည်နယ်တွင်းမှ သဘာဝသယံဇာတများကို ထုတ်ယူနေသော်လည်း ကရင်နီတိုင်းရင်းသားတို့မှာ အကျိုးခံစားရခြင်း မရှိ။ ထို့အပြင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်တွင်လည်း စိုက်ပျိုးရေးကို အားပြုရသော တိုင်းရင်းသားများ၏ စပါးတို့ကို ဈေးနှိမ်ဝယ်ခြင်း၊ အစိုးရလယ်တွင် လုပ်အားပေးခေါင်းစဉ်ဖြင့် အခမပေးဘဲ ခိုင်းခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်တို့နှင့်ဆက်စပ်သည်ယူဆသော ကျေးရွာများကို မီးရှို့ခြင်း၊ စစ်စခန်းနှင့်နီးရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ စောင့်ကြည့်ခံအဖြစ် ထားခြင်း၊ မသင်္ကာသူတို့ကို တရားလက်လွတ်ဖမ်းခြင်း စသော ဥပဒေမဲ့ကိစ္စများကို ကာလရှည်ခံစားရသော မိမိတို့ တိုင်းရင်းသားများအတွက် ကရင်နီတပ်မတော်က လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်‌ေအာင်မြတ်က ဦးဆောင်သည်။ အင်အာ၆၀၀၀-၈၀၀၀ အကြားတွင် ရှိသည်။ ယခုအခါနယ်ခြားစောင့်အဖြစ်အသွင် ပြောင်းထားသော ကလလတကလည်း ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ကရင်နီတပ်မတော်၊တော်လှန်ရေးတပ်များနှင့်အတူ စစ်တပ်ကိုတိုက်ခိုက်နပြီဖြစ်သည်။ေ === ကရင် === {{citation needed}} မြန်မာပြည်၏ တတိယအကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သော ကရင်တို့သည် မြန်မာပြည်အရှေ့ပိုင်း၌ အဓိကနေထိုင်သည်။ ၁၉၄၉ ကစ၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကာလ၌ ကရင်လူမျိုး ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်းကို တပ်မတော်မှ ထုတ်လိုက်သည်။ ယင်းအချက်မှာ တပ်မတော်၌ ဗမာမဟုတ်သောတိုင်းရင်းသားတို့ သဘောမတွေ့စရာအချက် ဖြစ်လာသည်။ စမစ်ဒွန်း၏နေရာကို မျိုးချစ်ဗမာ နေဝင်းက အစားထိုးယူကာ ဗမာကြီးစိုးသောတပ်ကို ဦးတည်ထူထောင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်ပါတီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သွားသည်။ ကရပ်တို့နှင့်တိုက်ခိုက်စဉ်က မြေလှန်စနစ်ခေါ်သော ရွာများကို ပြောင်းရွှေ့စေကာ နယ်မြေတခွင်၌ အရပ်သားနှင့်လက်နက်ကိုင် လူလုံးကွဲအောင် ပြုခြင်း၊ မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် အသွားအလာနည်းစေခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်နှင့်အဆက်အဆံရှိသောရွာများကို မီးရှို့ကာ သာဓကပြခြိမ်းခြောက်ခြင်း စသော စစ်ဘက်အပြုအမူများအပြင် ပေါ်တာ ခေါ် ဝန်တင်လူအဖြစ်ခေါ်ကာ အဓမ္မခိုင်းစေခြင်း၊ မသင်္ကာသောနယ်မြေတို့၌ အရပ်သားများအား ဖြတ်သန်းစေကာ မိုင်းရှင်းလူအဖြစ် သုံးခြင်း၊ ဥပဒေစိုးမိုးမှုမရှိ တရားမျှတမဲ့ကင်းနေသော အရပ်သားမိန်းမပျိုများအား အဓမ္မကာမရယူခြင်း စသော စစ်ဘက်ပြစ်မှုများကို တပ်မတော်က လုပ်ဆောင်ကြောင်း ကရင်လက်နက်ကိုင်နှင့်ဒုက္ခသည်တို့က ဆိုသည်။ သို့သော် ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက သက်ဆိုင်ရာအရာရှိများကို ချက်ချင်းအရေးယူရန် ညွှန်ကြားထားသော်လည်း မည်သည့်အမှုတစုံတရာမှ ပေါ်ပေါက်မလာခြင်းကြောင့် ၎င်းသို့ဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဟု တပ်မတော်မှ ငြင်းသည်။ ကရင်တို့၏ ကနဦးရည်မှန်းချက်ဖြစ်သော လွတ်လပ်သောနိုင်ငံကို၎င်း၊ ၁၉၇၆ ခု၌ တဆင့်လျှော့ခဲ့သည့် ကရင်တို့ကိုယ်စားပြုသော ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်ကို၎င်း တက်လာသောအစိုးရအဆက်ဆက်က သဘောမတူဘဲ လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ ၎င်းအချက်သည်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတိုင်း၌ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ကရင်တို့အတွက် ရလဒ်ထွက်မလာခြင်းပင်။ ၁၉၉၅ ခု၌ ကရင်တပ်တို့၏ အဓိကဌာနချုပ် ဝါးခသစ်စခန်းကို တပ်မတော်မှ တိုက်ခိုက်လိုက်သည်နောက် ရွှေ့ပြောင်းတပ်အဖြစ်သာ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ မတိုင်ခင်က ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကို ထိုင်းအစိုးရက မျက်နှာလွှဲနေသော်လည်း အစိုးရနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးသဘောတူညီချက်များ ရလာသည်နောက် နယ်စပ်ကို ထိုင်းအစိုးရက ကြပ်မတ်ခြင်းသည်လည်း ကရင်တို့ တကွက်နာရသည့်အချက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုတွင် အရပ်သားအစိုးရနှင့် KNU တို့ ပြည်လုံးကျွတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်တွင် လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ အခြား လက်နက်ကိုင် ၇ ဖွဲ့လည်း ပါသည်။ သို့သော် ၂၀၁၈ ခု၊ မတ်လ၌ တပ်မတော်က KNU ထိန်းချုပ်နယ်မြေအတွင်း တပ်ရင်းနှစ်ခုကိုဆက်မည့် လမ်းဖေါက်ရန်ခေါင်းစဉ်ဖြင့် တပ်သား ၄၀၀ ခန့် လွှတ်လိုက်သည်နောက် အပစ်အခတ်များ ပြန်စသည်။ ဖာပွန်ခရိုင်၊ လာမူပလော၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ရာ လူ ၂၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ပြေးရသည်။ ၂၀၁၈ ခု၊ မေလ ၁၇ ရက်တွင် တပ်မတော်က ထိုလမ်းဖေါက်မှုကို ယာယီရပ်ထားမည်ဟု ကြေညာကာ တပ်ကို ပြန်ဆုတ်သည်။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းသည်နောက် KNU က တိုက်ပွဲပြန်စသည်။ ဧပြီလ ၂၇ ရက်တွင် သံလွင်မြောက်အနောက်ခြမ်း၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ တပ်မတော်မှ စခန်းတခုကို ကရင်တို့ သိမ်းလိုက်သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းပစ်ကူဖြင့် ပြန်သိမ်းရန် ကြိုးစားသည်။ နှစ်ဘက်ထိခိုက်မှု ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိ။ ===ချင်း=== {{See also|ချင်း စစ်မြေပြင်}} ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉၅၀ ဝန်းကျင်ကပင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်းဆိုတိုက်ပွဲဝင်ကြရာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်အနှံ့ တိုက်ပွဲများ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ချင်းမြို့ရွာ အများအပြားသည်လည်း မီးလောင်တိုက် အသွင်းခံခဲ့ရသည်။{{citation needed}} ===စစ်ကိုင်း=== စစ်ကိုင်းတိုင်း သည် ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း နယ်စပ် ဒေသ ပြည်နယ်များနှင့် မတူ ခိုအောင်း ရန် တော တောင် နည်းပါးသည့် လွင်ပြင်များ ဖြစ်ကာ လက်နက် ခဲယမ်းမီးကျောက် ဝယ်ယူရရှိရန် ခက်ခဲ သော်လည်း မကြောက် မရွံ့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လက်ဖြစ် လက်နက်များဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း ကျေးရွာ အများအပြားသည်လည်း မီးလောင်တိုက် အသွင်းခံခဲ့ရသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း လူထုအများအပြား စစ်ပြေး ဒုက္ခသည် ဖြစ်ရသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ===မကွေး=== မကွေးတိုင်းသည် စစ်ကိုင်းနည်းတူ ၂၀၂၁ မှ စတင်ကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်သော ဒေသ ဖြစ်လာသည်။ မကွေးတိုင်းတွင် ယောဒေသ နှင့် ဆက်စပ်နယ်များသည် အပြင်းထန်ဆုံး ခုခံ တိုက်ခိုက်သည့် ဒေသများ ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်း ကျေးရွာများလည်း မီးတင်ရှို့ခြင်း ခံကြရကာ လူအများ စစ်ပြေး ဒုက္ခသည်ဘဝ ရောက်ကြရသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ===ရှမ်း=== ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကြီးခရိုင် ဖယ်ခုံမြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မူဆယ် များတွင် ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲခရိုင် နောင်ချိုမြို့နယ် တွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} === ရခိုင် === ရခိုင်ဒေသတွင် မြန်မာ့တပ်မတော် ကို ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်မှာ မူဂျာဟစ်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ မှ ၁၉၆၁ ထိ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရခိုင့်တပ်တော် အေအေ သည် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်ထူထောင်ရေး ကြွေးကြော်သံဖြင့် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ရွေးကော်ပွဲ အပြီး ရခိုင်တွင် တိုက်ပွဲများ နည်းပါးသွားသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}}၂၀၂၃ခုနှစ်၁၀၂၇စစ်‌ဆင်ရေးစတင်ပြီးချိန်မှစ၍ ရခိုင်တွင် စစ်ပွဲများတစ်ကျော့ပြန်စလာခဲ့သည်။ == လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်မှု == မြန်မာအစိုးရအား ကရင်ပြည်နယ်တွင်လုပ်ခဲ့သော မြေလှန်ဗျူဟာကြောင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီသို့တင်သော DLA Piper အဖွဲ့၏ အစီရင်ခံစာအရ အဆိုပါလုပ်ရပ်သည် ကရင်လူမျိုးစုအား လူမျိုးပျောက်ရှင်းလင်းခြင်းမှ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} မြေမြှုပ်မိုင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရာနှင့်ချီသော အရပ်သားသေဆုံးမှုများအတွက် နှစ်ဘက်အပြန်အလှန် လက်ညှိုးထိုးကြသည်။ KNU အား ရွာနီးချုပ်စပ်များ၌ မိုင်းထောင်ကြောင်း အစိုးရမှ စွပ်စွဲသည်။ KNU ကမူ ထိုသို့ မိုင်းထောင်ရခြင်းမှာ အရပ်သားများအား တိုက်ခိုက်သော အစိုးရတပ်တို့ကို အားလျော့စေရန် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းမိုင်းကြောင့် အထိအခိုက်များသူမှာ အရပ်သားများသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထိုင်းနယ်စပ်အထိသွား၍ ဆေးမကုနိုင်ပါကလည်း အသက်ဆုံးရနိုင်ချေ များသည်။ ဒေသတွင်းဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ ကုသနိုင်သော ကိရိယာနှင့်ဆေးပစ္စည်းများ မရှိ။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ကလေးစစ်သားသုံးခြင်းမှာ နှစ်ဘက်စလုံးတွင်ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ရောက်မှသာ တပ်နှင့် အခြားလက်နက်ကိုင် ၇ တပ်တို့ ကလေးများအား စစ်ဘက်နှင့် နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားအတွက် အသုံးချမည်မဟုတ်ကြောာင်း ယူနီဆက်နှင့် သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးကြသည်။ သို့သော်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း (ပလဖ) ကမူ သဘောတူမှုကို ဖေါက်ဖျက်ကာ ဆက်သုံးမြဲဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ ရာနှင့်ချီသော ကလေးစစ်သားတို့ကို ထွက်ခွင့်ပေးခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်က ၂၀၁၃-၁၄ ကာလတွင်ပင် အသက်မပြည့်သူ အနည်းဆုံး ၃၄၀ ခန့်ကို စစ်သားစုခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြောင်း၊ ၎င်းကာလတွင် အခြားလက်နက်ကိုင်များဖြစ်သော ရှမ်းပြည်တပ်မတော်(တောင်ပိုင်း)၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်နှင့် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တို့၌ ဆက်လက်စုဆောင်းနေသေးကြောင်း ပလဖက ဆိုသည်။ {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} == နိုင်ငံခြားအထောက်အပံ့ == === တရုတ် === တရုတ်သည် မြန်မာရှိ လက်နက်ကိုင်တို့၏ နောက်ခံဖြစ်ကြောင်း ကာလအတန်ကြာ သံသယအဖြစ်ခံရသည်။ သို့သော် ရှည်လျားသောနယ်နိမိတ်ထိစပ်မှုကြောင့် မြန်မာအစိုးရသည် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သောဆက်ဆံရေး ရှိသည်သာမက လက်နက်ကိုင်များလည်း အလားတူဆက်ဆံရေး ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ မော်စီတုံးခေါင်းဆောင်သော ၁၉၆၀-၇၀ ကာလများ၌ တရုတ်သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) ကို အတိအလင်းထောက်ခံသည်။ သို့သော် စီးပွားရေးလိုလားသော တိန့်ရှောင်ဖန်လက်ထက်၌ မြန်မာအစိုးရနှင့် လက်တွဲကာ မြန်မာပြည်မှ သယံဇာတထုတ်ယူရန်ကို ပို၍ စိတ်ဝင်စားလာသည်။ ဗကပတို့ လက်နက်ကိုင်မှုစွန့်သည့် ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း၌လည်း ညီညွတ်သောဝတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်ဦး စသော အခြားတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒုတိယအဖွဲ့သည် မြန်မာပြည်နေ ဟန်တရုတ်များဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုတွင် တရုတ်သည် နယ်စပ်များသို့ စစ်သားများလွှတ်ကာ စည်းကြပ်သည့်နည်းတူ မြန်မာအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန်ကိုလည်း ထောက်ခံအားပေးသည်။ ဆွေးနွေးကြရန် ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၃ သန်းပင် ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် ဝအဖွဲ့ကို တရုပ်နှင့်ဆက်စပ်သည်ဟု သံသယရှိကြောင်း မြန်မာအစိုးရက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ===အိန္ဒိယ === အိန္ဒိယနှင့်မြန်မာသည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်မှုကြောင့် မဟာဗျူဟာမြောက်စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးကို စခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်ကို လက်နက် သင်တန်းနှင့် နည်းဗျူဟာမြောက်ပစ္စည်းများ ပေးသည်။ အထူးသဖြင့် ရေတပ်အတွက် ရေဒါနှင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး နည်းပညာတို့ ဖြစ်သည်။ ရေငုပ်သင်္ဘော မောင်းနှင်ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ရေးအတွက်လည်း ကာလရှည် သင်တန်းပေးသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နှစ်နိုင်ငံ၏နယ်စပ်တွင် ၁၉၉၀ နှစ်များကပင်ရှိနေသော လက်နက်ကိုင်တို့ကို ပူးပေါင်းနှိမ်နင်းရန် ဖြစ်သည်။ မြန်မာသည်လည်း အနောက်မြောက်ဘက်မှ သောင်းကျန်းသူတို့ကို ဖိဖိဆီးဆီးဖမ်းကာ အိန္ဒိယအစိုးရထံ အပ်သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မေလတွင် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များအပါအဝင် လက်နက်ကိုင် ၂၂ ယောက်ကို အိန္ဒိယသို့ လွှဲခဲ့သည်။ အလားတူပင် အိန္ဒိယသည်လည်း အဖြစ်ဆိုးများကြောင့် ထွက်ပြေးလာသော ဘင်္ဂလီဒုက္ခသည်တို့ကို အင်အားသုံးကာ မြန်မာသို့ပင် ပြန်လွှတ်သည်။ === ပါကစ္စတန် === ၁၉၄၈-၅၀ ကာလ၌ ပါကစ္စတန်သည် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းရှိ မူဂျာဟစ်တို့အား အထောက်အပံ့များ ပေးသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်တွင် ပါကစ္စတန်အစိုးရ မူဆလင်များအပေါ်ဆက်ဆံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးချက်ပင် ထုတ်သည်။ ၎င်းအတွက် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် မူလဆင်ဖြစ်သူ သံအမတ် ဦးဖေခင်ကိုလွှတ်ကာ နားလည်မှုစာချုပ် သွားချုပ်စေသည်။ ပါကစ္စတန်က မူဂျာဟစ်တို့ကို မထောက်ပံ့တော့ရန်နှင့် ဒေသတွင်းလက်ကျန်တို့ကို ဖမ်းရန် သဘောတူလိုက်သည်။ ၁၉၅၄ ခုတွင် မူဂျာဟစ်ခေါင်းဆောင် ကာဆင်ကို ပါကစ္စတန်အာဏာပိုင်တို့က ဖမ်းလိုက်ပြီးနောက် မြန်မာမှ သူ့နောက်လိုက်တို့က မြန်မာအစိုးရထံ လက်နက်ချကြသည်။ === ထိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာပြည်မှ လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်သူတို့အား အတိအလင်းထောက်ခံသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနယ်စပ်မှဖြတ်ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ သွင်းနေသည်ကို မျက်စိမှိတ်ပေးသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာလရှည်ဒုက္ခသည်စခန်းဝန်ကို ပေါ့လိုသည့်ပြင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာသော မြန်မာနှင့် စီးပွားရေးသဘောတူချက်များ ရလာပြီးနောက် နယ်စပ်အားစည်းကြပ်ကာ အထောက်အပံ့အားလုံးကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်။ === အမေရိကန် === ၁၉၅၁ မှစ၍ စီအိုင်အေတို့က တရုပ်ပြည် ယူနန်နယ်မှ မြန်မာသို့ဝင်လာသော ကူမင်တန်တို့ကို အထောက်အပံ့များပေးသည်။ ၎င်းတွင် စက္ကူစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ၁၉၅၃ မတိုင်မီအထိ ထိုင်းနိုင်ငံမှတဆင့်ပေးသော လက်နက်မဟုတ်သောအထောက်အပံ့များလည်း ပါသည်။ နောက် စစ်သား ၇၀၀၀ အား ထိုင်ဝမ်သို့ လေကြောင်းဖြင့် ပို့ပြီးနောက် လက်ကျန်စစ်သားများကို ဆက်မထောက်ပံ့တော့။ === မြောက်ကိုရီးယား === မြောက်ကိုရီးယားမှ ခြေလျင်သုံးအဝေးပစ်လက်နက်များ ထုတ်လုပ်ရန် နည်းပညာဝယ်ယူခဲ့သည်။ ပညာရှင်များကိုပါ ခေါ်ယူ၍ ပြည်တွင်း၌ သင်တန်းပေးရန် စီမံသော်လည်း နျူကလီးယားထုတ်ရန်ဟု သတင်းကြီးကာ အနောက်အုပ်စုမှ ဖိအားပေးလာခြင်းကြောင့် ၎င်းပညာရှင်တို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ရသည်။ ဝယ်ယူလက်စ ခြေလျင်သုံးအဝေးပစ်လက်နက်ထုတ်နည်းကို စစ်ဘက်ပညာရှင်များဖြင့် ဆက်လက်ဖန်တီးနေသည်။ ဆယ်စုနှစ်တခုကျော်ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း မအောင်မြင်သေး။ === ရုရှား === ယခင်က ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈ ခုနောက်ပိုင်းတွင် "ရန်သူ၏ရန်သူမှာ မိတ်ဆွေ" ဟူသော ဗျူဟာအတိုင်းပင် အနောက်အုပ်စုနှင့် မသင့်မြတ်သော ရုရှားနှင့် နီးကပ်သောဆက်ဆံရေး စခဲ့သည်။ မြန်မာဘက်မှ လက်နက်ဝယ်ယူခြင်း၊ လူကြိုက်နည်းသော ရုရှားတက္ကသိုလ်များသို့ ပညာသင်များ လွှတ်ခြင်းဖြင့် ရုရှားအတွက် ဝင်ငွေဖန်တီးပေးပြီး ရုရှားမှ အပြန်အလှန်အနေဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ၌ မြန်မာစစ်တပ်အတွက် အမာခံပရိသတ်အဖြစ် နေသည်။ == လက်နက်ရောင်းသူများ == ၂၀၁၉ ခု စာရင်းအရ တပ်မတော်အား နိုင်ငံ ၇ နိုင်ငံမှ (တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အစ္စရေး၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ရုရှားနှင့် ယူကရိန်း) မှ ကုမ္ပဏီ ၁၄ ခုတို့က လက်နက်ရောင်းချပေးသည်။ အိန္ဒိယမှ ရေငုပ်သင်္ဘာ၊ အစ္စရေးမှ အီလက်ထရောနစ်ထောက်လှမ်းရေးဆော့ဝဲနှင့် စနိုက်ပါတပ်မှန်ပြောင်းများ၊ ယူကရိန်းမှ ဘီးတပ်/ချိန်းတပ်တင့်များ၊ မြောက်ကိုရီးယားမှ အဝေးပစ်အမြောက်မြား အထူးပြုရောင်းခဲ့သည်။ နည်းပညာအများဆုံးပေးသူဖြစ်လာသော တရုတ်မှ ကေအိတ် (K-8) တိုက်လေယာဉ်ထုတ်နည်း၊ ၁၂၂-မမ ဒုံးတွဲပစ်စင်ထုတ်နည်း၊ အလိုအလျောက်ပဲ့ထိန်း လေယာဉ်ပစ်ဒုံးထုတ်နည်းတို့အပြင် မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်နှင့် စစ်ဘက်သုံးယာဉ်များ ရောင်းပေးသည်။ ==အခြားဖတ်ရန်== * [[ကရင်ပဋိပက္ခ]] * [[ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] * [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သောစစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုတွင်း စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုတွင်း စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:လူမျိုးရေးအခြေခံ စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးအခြေခံ စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ ပြည်တွင်းစစ်များ]] jvnn281ryoyt6b26j439zi7imazuy17 0 229051 1053275 1051958 2026-09-16T01:25:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053275 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ultra low-cost carrier of the United States}} {{Use mdy dates|date=April 2022}} {{Infobox airline | airline = စပစ်ရစ် လေကြောင်းလိုင်း<br />{{small|Spirit Airlines}} | fleet_size = ၁၈၀<ref name="planespotters">{{cite web |url=https://www.planespotters.net/airline/Spirit-Airlines |title=Spirit Airlines Fleet Details and History |publisher=Planespotters.net |access-date=June 8, 2020 |archive-date=3 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603111246/https://www.planespotters.net/airline/Spirit-Airlines |url-status=dead }}</ref> | destinations = ၈၃ | IATA = NK | ICAO = NKS | callsign = SPIRIT WINGS | traded_as = {{unbulleted list | {{NYSE|SAVE}} | [[Russell 2000 Index|Russell 2000 Component]] }} | founded = {{start date and years ago|1983}} (as ''Charter One Airlines'') | commenced = {{start date and years ago|1990}}<br />{{start date and years ago|1992|5|29}} (as ''Spirit Airlines'') | aoc = GTIA770S<ref name="FAA">{{Cite web|url=https://av-info.faa.gov/detail.asp?DSGN_CODE=GTIA&OPER_FAR=121&OPER_NAME=SPIRIT+AIRLINES+INC|title=Federal Aviation Administration – Airline Certificate Information – Detail View|website=av-info.faa.gov|access-date=June 27, 2019|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802014246/https://av-info.faa.gov/detail.asp?DSGN_CODE=GTIA&OPER_FAR=121&OPER_NAME=SPIRIT+AIRLINES+INC}}</ref> | headquarters = မီရာမာရ်၊ [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | key_people = {{Unbulleted list | တက် ခရစ္စတီ (စီအီးအို) | စကော့ အမ် ဟယ်ရာလ်စန် }} | bases = {{bulleted list | [[ဟာ့ရ်စဖီးလ်–ဂျက်ဆင် အတ္တလန္တာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|အတ္တလန္တာ]] | [[အတ္တလန္တိတ်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|အတ္တလန္တိတ်မြို့]] | [[အိုဟဲ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ချီကာဂို–အိုဟဲ]] | [[ဒါးလက်စ်/ဖို့ဝို့သ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဒါးလက်စ်/ဖို့ဝို့သ် ]] | [[ဒတ်ထရွိုက်မြို့တော် ဝိန်းကောင်တီ လေဆိပ်|ဒတ်ထရွိုက်]] | [[ဖို့ လောင်ဒါဒေးလ်–ဟောလိဝုဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖို့ လောင်ဒါဒေးလ်]] | [[ဟယ်ရီ ရိဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|လက်စ် ဗေးဂက်စ်]] | [[မိုင်ယာမီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မိုင်ယာမီ]] | [[အော်လန်ဒို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|အော်လန်ဒို]] }} | frequent_flyer = Free Spirit<ref>{{cite web|title=Join – Free Spirit|url=https://www.spirit.com/FreeSpiritEnrollment.aspx|website=www.spirit.com|access-date=February 10, 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209220749/https://www.spirit.com/FreeSpiritEnrollment.aspx|url-status=dead}}</ref> | revenue = {{increase}} {{US$|3.23 billion|link=yes}} (2018)<ref name=10K>{{cite web |url=http://ir.spirit.com/Cache/1001248126.PDF?O=PDF&T=&Y=&D=&FID=1001248126&iid=4994436 |title=SAVE-2018.12.31-10K iXBRL |publisher=ir.spirit.com |access-date=May 26, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233524/http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-5PAQQ9/5970515123x0x971406/65B51961-B64B-429E-A910-844C48632DE2/SAVE-2017.12.31-10K_iXBRL_-_as_filed_with_SEC_-_2.13.18.pdf |archive-date=April 9, 2018 |url-status=live }}</ref> | operating_income = {{decrease}} {{US$|350.91 million}} (2018) | net_income = {{decrease}} {{US$|155.75 million}} (2018)<ref name=10K /> | assets = {{increase}} {{US$|5.165 billion}} (2018) | equity = {{increase}} {{US$|1.929 billion}} (2018) | num_employees = 8,938 (2020)<ref name="biztimes1">{{cite web|url=https://www.bizjournals.com/southflorida/news/2020/07/30/spirit-airlines-prepares-to-furlough-workers.html|title=Spirit Airlines prepares to furlough 20% to 30% of employees |last=Arrojas|first=Matthew|date=July 30, 2020|work=South Florida Business Journal|access-date=August 14, 2020}}</ref> | website = {{URL|spirit.com}} | image = Spirit Airlines logo.svg | hubs = | parent = }} ''စပစ်ရစ် လေကြောင်းလိုင်း'''' သည် အဓိက အမေရိကန် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော လေကြောင်းလိုင်း (Ultra low-cost carrier) ဖြစ်ပြီး မီရာမာရ်၊ မိုင်ယာမီမြို့တော်ဧရိယာ၊ ဖလော်ရီဒါ၌ ရုံးအခြေစိုက်သည်။ စပစ်ရစ် လေကြောင်းလိုင်းသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[ကာရစ်ဘီယံ|ကာရေဘီယံ]]နှင့် [[လက်တင်အမေရိက]]တို့တွင် စီစဉ်ထားသော လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ လည်ပတ်နေသည်။ စပစ်ရစ် လေကြောင်းလိုင်းသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်အထိ မြောက်အမေရိကတွင် အဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံးလေကြောင်းလိုင်း နှင့် မြောက်အမေရိကတွင် အကြီးဆုံးသော ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော လေကြောင်းလိုင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ၊ [[ဖရွန်တီယာ လေကြောင်းလိုင်း]] နှင့် [[ဂျက်ဗလူး လေကြောင်းလိုင်း]] တို့သည် စပစ်ရစ် ကိုရယူရန် ကမ်းလှမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== qk8cvqrweep6vhr0erm1cp78cb5lkiq 0 234093 1053331 946289 2026-09-16T07:40:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053331 wikitext text/x-wiki {{more citations|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! Name !Location!! Prefecture !! City, town or village |- | 1 | {{nihongo|[[Hagoromo Falls]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[Inkura Falls]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[Garō Falls]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[Ryūsei-Ginga Falls]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[Ashiribetsu Falls]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[Oshinkoshin Falls]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[Kurokuma Falls]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[Matsumi Falls]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[Fudō Falls]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[Akiu Great Falls]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[Sankai Falls]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[Nanataki Falls]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[Chagama Falls]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[Hottai Falls]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[Yasu Falls]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[Namekawa Great Falls]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[Shiraito Falls (Yamagata)|Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[Nanatsu Falls]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[Otsuji Falls]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[Sanjō Falls]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[Chōshi Falls]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[Fukuroda Falls]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[Kegon Falls]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[Kirifuri Falls]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[Fukiware Falls]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[Jōfu Falls]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[Tanashita no Fudō Falls]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[Marugami Falls]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[Hossawa Falls]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[Hayato Great Falls]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[Shasui Falls]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[Nanatsugamagodan Falls]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[Kitashōji Falls]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[Senga Falls]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[Suzu Falls]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[Naena Falls]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[Sōtaki Falls]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[Shōmyō Falls]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[Uba Falls]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[Ryūsō Falls]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[Sanbon Falls]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[Tadachi Falls]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[Neo Falls]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[Hirayu Great Falls]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[Yōrō Falls]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[Amida Falls]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[Abe Great Falls]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[Jōren Falls]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[Otodome Falls]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[Atera Seven Falls]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls (Mie)|Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[Akame Shijyūhachi Falls]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[Nanatsugama Falls]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] k42m9rxztpntr413zv3da3bxinpy40v 1053332 1053331 2026-09-16T07:41:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053332 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! Name !Location!! Prefecture !! City, town or village |- | 1 | {{nihongo|[[Hagoromo Falls]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[Inkura Falls]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[Garō Falls]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[Ryūsei-Ginga Falls]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[Ashiribetsu Falls]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[Oshinkoshin Falls]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[Kurokuma Falls]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[Matsumi Falls]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[Fudō Falls]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[Akiu Great Falls]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[Sankai Falls]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[Nanataki Falls]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[Chagama Falls]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[Hottai Falls]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[Yasu Falls]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[Namekawa Great Falls]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[Shiraito Falls (Yamagata)|Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[Nanatsu Falls]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[Otsuji Falls]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[Sanjō Falls]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[Chōshi Falls]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[Fukuroda Falls]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[Kegon Falls]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[Kirifuri Falls]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[Fukiware Falls]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[Jōfu Falls]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[Tanashita no Fudō Falls]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[Marugami Falls]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[Hossawa Falls]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[Hayato Great Falls]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[Shasui Falls]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[Nanatsugamagodan Falls]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[Kitashōji Falls]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[Senga Falls]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[Suzu Falls]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[Naena Falls]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[Sōtaki Falls]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[Shōmyō Falls]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[Uba Falls]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[Ryūsō Falls]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[Sanbon Falls]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[Tadachi Falls]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[Neo Falls]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[Hirayu Great Falls]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[Yōrō Falls]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[Amida Falls]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[Abe Great Falls]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[Jōren Falls]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[Otodome Falls]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[Atera Seven Falls]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls (Mie)|Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[Akame Shijyūhachi Falls]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[Nanatsugama Falls]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] l2zllzc10va9bg7fekkmkrzt29d1f0l 1053333 1053332 2026-09-16T07:42:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စာရင်း */ 1053333 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! အမည် !နေရာ!! ခရိုင် သို့မဟုတ် စီရင်စု!! မြို့ သို့မဟုတ် ရွာ|- | 1 | {{nihongo|[[Hagoromo Falls]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[Inkura Falls]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[Garō Falls]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[Ryūsei-Ginga Falls]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[Ashiribetsu Falls]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[Oshinkoshin Falls]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[Kurokuma Falls]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[Matsumi Falls]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[Fudō Falls]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[Akiu Great Falls]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[Sankai Falls]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[Nanataki Falls]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[Chagama Falls]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[Hottai Falls]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[Yasu Falls]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[Namekawa Great Falls]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[Shiraito Falls (Yamagata)|Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[Nanatsu Falls]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[Otsuji Falls]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[Sanjō Falls]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[Chōshi Falls]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[Fukuroda Falls]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[Kegon Falls]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[Kirifuri Falls]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[Fukiware Falls]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[Jōfu Falls]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[Tanashita no Fudō Falls]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[Marugami Falls]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[Hossawa Falls]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[Hayato Great Falls]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[Shasui Falls]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[Nanatsugamagodan Falls]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[Kitashōji Falls]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[Senga Falls]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[Suzu Falls]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[Naena Falls]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[Sōtaki Falls]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[Shōmyō Falls]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[Uba Falls]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[Ryūsō Falls]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[Sanbon Falls]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[Tadachi Falls]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[Neo Falls]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[Hirayu Great Falls]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[Yōrō Falls]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[Amida Falls]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[Abe Great Falls]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[Jōren Falls]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[Otodome Falls]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[Atera Seven Falls]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls (Mie)|Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[Akame Shijyūhachi Falls]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[Nanatsugama Falls]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] kknyju84jgl6beesfwjg4gzt5d7qq4v 1053334 1053333 2026-09-16T07:48:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စာရင်း */ 1053334 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! အမည် !နေရာ!! ခရိုင် သို့မဟုတ် စီရင်စု!! မြို့ သို့မဟုတ် ရွာ |- | 1 | {{nihongo|[[ဟဂိုရိုမိုရေတံခွန်]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[အင်းခုရရေတံခွန်]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[ဂရိုးရေတံခွန်]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[ရူးဆဲဂင်းဂရေတံခွန်]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[အရှိရိဘဲဆွတ်ရေတံခွန်]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[အိုရှင်းခိုရှင်းရေတံခွန်]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[ခုရိုခုမရေတံခွန်]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[မဆွတ်မိရေတံခွန်]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[အခိအုရေတံခွန်ကြီး]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[ဆန်းခိုင်ရေတံခွန်]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[နနတခိရေတံခွန်]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[ချဂမရေတံခွန်]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[ဟော့တိုင်းရေတံခွန်]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[ယဆုရေတံခွန်]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[နမဲခဝရေတံခွန်ကြီး]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[ရှိရအိတိုရေတံခွန် (ယမဂတ)|ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ရေတံခွန်]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[အိုဆွတ်ဂျိရေတံခွန်]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[ဆန်းဂျောရေတံခွန်]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[ချောရှိရေတံခွန်]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[ခဲဂွန်ရေတံခွန်]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[ခိရိဖုရိရေတံခွန်]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[ဖုခိဝရဲရေတံခွန်]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[ဂျောဖုရေတံခွန်]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[တနရှိတနော့ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[Marugami Falls]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[Hossawa Falls]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[Hayato Great Falls]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[Shasui Falls]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[Nanatsugamagodan Falls]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[Kitashōji Falls]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[Senga Falls]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[Suzu Falls]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[Naena Falls]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[Sōtaki Falls]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[Shōmyō Falls]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[Uba Falls]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[Ryūsō Falls]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[Sanbon Falls]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[Tadachi Falls]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[Neo Falls]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[Hirayu Great Falls]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[Yōrō Falls]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[Amida Falls]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[Abe Great Falls]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[Jōren Falls]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[Shiraito Falls]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[Otodome Falls]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[Atera Seven Falls]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls (Mie)|Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[Akame Shijyūhachi Falls]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[Nanatsugama Falls]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] 6fj2dar6ekujkwweze14yywex0v6n8y 0 242316 1053270 848236 2026-09-15T19:16:27Z Icodense 129605 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 1053270 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Completely unencylopedic text, copied from a religious script. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်သောစကား၊ မဂဓတိုင်းသုံး ဘာသာစကား၊ အာရိယန်လူမျိုးတို့ ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုအပ်သော စကား။ (ယင်းဘာသာ စကားကို ကမ္ဘာဦး လူသား, ဗြဟ္မာ, သူတစ်ပါးတို့ စကားပြောသံ မကြားရသေးသော ကလေးနှင့် တောတွင်းလူရိုင်း, ဘုရားရှင်တို့ ပြောဆိုကြသည်။ <ref>ရူ၊ နှာ။ ၄၁။ နိရယေ တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇပတ္တိဝိသယေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေဘိ သဗ္ဗတ္ထ မာဂဓဘာသာဝ ဥဿန္နာ၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၀။ မူလဋီ၊၂၊၁၉၂။)</ref> <ref>တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၆</ref> == မာဂဓဘာသာ == မာဂဓဘာသာဟူသည် (ယင်း အမည်ကပင် ညွှန်ပြထားပြီးဖြစ်၍) [[မဂဓတိုင်း]]သားတို့ ပြောဆို သုံးစွဲသော ဘာသာဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပေပြီ။ ဤဘာသာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အရာမှာ [[ဗုဒ္ဓ|ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ]]၏ တရားတော်များဖြစ်ရကား ယင်း မာဂဓဘာသာဟူသည်မှာလည်း "ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပေါ်ထွန်းချိန်ခေတ်နှင့် ထိုခေတ်၏ အနီးဖြစ်သည့် ရှေ့နောက်ခေတ်တို့၌ မဂဓတိုင်းသူတိုင်းသားတို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသောဘာသာဖြစ်သည်" ဟုလည်း ထပ်ဆင့် မှတ်သားရာ၏။<ref>ဤမာဂဓဘာသာ၏ အစပြုရာဌာနနှင့်ပတ်သက်၍ အနောက်တိုင်းပညာရှင်တို့၏ အယူအဆအမျိုးမျိုးကို ပါမောက္ခဂိုက်ဂါး၏ Pali Literature and Language, စာမျက်နှာ ၃-၄ တို့တွင်လည်းကောင်း, Encyclopedia Britannica, အတွဲ ၁၇ စာမျက်နှာ ၁၄၆-တွင်လည်းကောင်း, တွေ့ရှိနိုင်သည်။ </ref><ref>="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == မာဂဓဘာသာဖြင့်ပင် တရားဟော == ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်သည်လည်း မာဂဓဘာသာဖြင့်ပင် တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူအပ်ပေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘုရားရှင် [[သစ္စာလေးပါး]]တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ရာအရပ်သည် မဂဓဒေသ = မဂဓတိုင်း ဖြစ်၏၊ ဘုရားရှင် ဒေသစာရီ ကြွချီ၍ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား တရားအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးရာ အရပ်သည်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် မဂဓတိုင်းနှင့် [[ကောသလတိုင်း]]တို့ဖြစ်၏၊ ထိုအခါကလည်း မဂဓတိုင်း ရှင်ဘုရင်တို့ တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားချိန်ဖြစ်၍ မာဂဓဘာသာတတ်ပါက အသုံးဝင်သည်ဖြစ်၍ ၎င်းအရပ်တို့တွင် လူတိုင်းပင် နားလည်မည် ဖြစ်ရကား ဘုရားရှင်သည် ယင်း လူတိုင်းနားလည်နိုင်မည့် မာဂဓဘာသာဖြင့် ဟောကြားတော်မူမည်ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်းအဖွင့်၌- “''မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ပိဋကတ်သုံးပုံဟူသော ဘုရားစကားတော်ကို ပါဠိတော်အစဉ်သို့ တင်တော်မူသောအခါ မာဂဓဘာသာဖြင့်သာလျှင် တင်တော်မူသည်''”<ref>၂။ “သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တေပိဋက ဗုဒ္ဓဝစနံ တန္တိံ အာရောပေန္တော မာဂဓဘာသာယ ဧဝ အာရောပေတိ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁)”ဟူသော၎င်းအဋ္ဌကထာကို ထောက်၍ တန္တိအနာရောပိတပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာကို ဟောတော်မူသောကာလ၌ အများနားလည်စေခြင်းငှါ “ဒေသီယမာဂဓီဘာသာဖြင့်လည်း ဟောတော်မူသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏၊ ဒေသီယမာဂဓီဘာသာဟူသည် ထိုကာလ မဂဓတိုင်း၌ ပြောဆိုသုံးစွဲသော တိုင်းရင်း ဘာသာစကားတည်း။ (မောဂ်၊နိသျ၊နိဒါန်း-ဇ)</ref>ဟု မိန့်ဆိုလျက်ရှိလေသည်။ <ref>="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ဖောက်ပြန်ပြောင်းလွဲခြင်းမရှိသော ဘာသာ == ယင်း မာဂဓဘာသာကား သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်မှုဟူသော ဂုဏ်ထူးဝိသေသနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ဘာသာတကာတို့ထက် ထူးခြားသော ဘာသာဖြစ်၏။ သဘာဝနိရုတ္တိဟူသည်မှာ မိမိဆိုလိုသော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဖောက်ပြန်ပြောင်းလွဲခြင်းမရှိပဲ တိတိကျကျ ဖော်ပြနိုင်စွမ်းသည်ဖြစ်၍ ဘုရားရှင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ သုံးစွဲအပ်သောဘာသာဟု ဆိုလိုသည်။<ref>၃။ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေတိ ဧတ္ထ ဓမ္မသဒ္ဓေါ သဘာဝဝါစကောတိ ကတွာ အာဟ “ယာ သဘာဝနိရုတ္တိ”တိ၊ အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ အတ္ထော။ (မူလဋီ၊၂၊၁၉၁)။ အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာစိဏ္ဏာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝါစကဘာဝေ နိရုဠှာ ယာထာဝနိရုတ္တိ။ (အနုဋီ၊၂၊၁၉၂) </ref> တနည်းအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဖောက်လွှဲဖောက်ပြန် တိမ်းယိမ်းပျက်စီးခြင်း မရှိ ပကတိအတိုင်း တည်သော ဘာသာဟု ဆိုလိုပေသည်။ အခြားသောဘာသာတို့သည် ကာလတစ်ပါးသို့ရောက်လျှင် ဧကန် ပြောင်းလဲပျက်စီးကြ၏၊ မာဂဓဘာသာကား နေရာအချို့၌ဖြစ်စေ တခါတရံ၌ဖြစ်စေ ပြောဆိုသူတို့ အလွဲလွဲ အမှားမှား ရွှတ်ဆိုသင်ယူခြင်းစသောအကြောင်းကြောင့် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ပျက်စီးရာသော်လည်း နေရာ အားလုံး၌ဖြစ်စေ အခါခပ်သိမ်းဖြစ်စေ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။<ref>၁။ သေသာ...အဋ္ဌာရသ ဘာသာ ပရိဝတ္တန္တိ၊ အယမေဝေကာ ယထာဘုစ္စဗြဟ္မဝေါဟာရ အရိယဝေါဟာရ-သင်္ခါတာ မာဂဓဘာသာ န ပရိဝတ္တတိ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁-၂)။ သေသာ ပရိဝတ္တန္တိ ဧကန္တေန ကာလန္တရေ အညထာ ဟောန္တိ ဝိနဿန္တိ စ။ မာဂဓာ ပန ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တိပိ န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗထာ စ ပရိဝတ္တတိ၊ ကပ္ပဝိနာသေပိ တိဋ္ဌတိယော။ (မူလဋီ၊၂၊၁၉၂)။ မနုဿာနံ ဒုရုဂ္ဂဟဏာဒိနာ ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တပိ ဗြဟ္မလောကာဒီသု ယထာသဘာဝေနေဝ အဝဋ္ဌာနတော န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗသာ စ ပရိတ္တတိ။ (အနုဋီ၊၂၊၁၉၄)</ref> <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ကမ္ဘာဦးလူသားတို့၏ ဘာသာ == အကြောင်းကား “[[ငရဲ|ငရဲဘုံ]], [[တိရစ္ဆာန်|တိရစ္ဆာန်ဘုံ]], [[ပြိတ္တာ|ပြိတ္တာဘုံ]], လူ့ပြည်,<ref>၂။ လူ့ပြည်၌ မာဂဓီဘာသာကို အပြောများ၏ ဆိုသည်မှာ ဒေသီယမာဂဓီဘာသာ([[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီဘာသာ]])ကို ရည်၍ ဆိုဟန်တူ၏၊ ထိုစကားကိုလည်း [[ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း|ဇမ္ဗူဒီပ]]ဟု ခေါ်သော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|ဣန္ဒြိယတိုင်း]]ကို ရည်၍ ဆိုသည်ဟု ယူမှ ပစ္စက္ခ ယုတ္တိ ရှိနိုင်မည်။ (မောဂ်၊ နိသျ၊ နိဒါန်း-ဆ) </ref> [[နတ်ပြည် ၆ ထပ်|နတ်ပြည်]], [[ဗြဟ္မာဘုံ|ဗြဟ္မာ့ပြည်]]တို့၌ မာဂဓဘာသာကိုသာ အပြော များ၏”ဟု သမ္မောဟဝိနောဒနီ၌<ref>၃။ စာမျက်နှာ-၃၇၁။ </ref> မိန့်ဆိုချက်အရ ကမ္ဘာပျက်သောအခါမှာပင် ကမ္ဘာပျက်ရာတွင် မပါဝင်သော ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ သဘာဝအားဖြင့် တည်ရှိနိုင်သောကြောင့်တည်း။ ကမ္ဘာပျက်ရာတွင် မပါဝင်သော ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ သဘာဝအတိုင်း မဖောက်မပြန် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့်လည်း မာဂဓဘာသာသည် ကမ္ဘာဦးလူသားတို့၏ ဘာသာလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ထင်ရှားစေဦးအံ့- ကမ္ဘာဦးလူသားတို့မှာ ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ရောက်လာကြသူများဖြစ်ကြ၏။ ၎င်းတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ရှိစဉ်က ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် အများသုံး မာဂဓဘာသာကို ပြောဆိုခဲ့ကြသူများ ဖြစ်၍ လူ့ပြည်၌ လူသားအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်လာကြသောအခါ မာဂဓဘာသာကိုပင် ပြောဆိုကြပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့်ပင် မာဂဓဘာသာကို ပြောသူများ စာရင်း၌ ကမ္ဘာဦးလူသားတို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ကျမ်းဂန်တို့၌<ref>၄။ ရူပသိဒ္ဓိ နာမ်ကျမ်း အစနှင့် ကာရိကာသဒ္ဒါငယ် ဂါထာနံပါတ်-၁၅၈။ </ref> ပြဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပေသည်။ ကမ္ဘာဦးလူသားတို့ မာဂဓဘာသာကိုပြောသည်ဟု သိရသဖြင့် မာဂဓဘာသာသည် ဘာသာတကာတို့၏ အရင်းဖြစ်သော မူလဘာသာလည်း ဖြစ်တော့သည်၊ သို့ဖြစ်၍လည်း မာဂဓဘာသာ ဝါ-ပါဠိ-ဘာသာကို မူလဘာသာဟု သုံးစွဲသည်ကိုလည်း တွေ့ရခြင်းဖြစ်ပေသည်။ <ref>၅။ ပရိဝတ္တေသိ သဗ္ဗာပိ၊ သီဟဠကထာ တဒါ။ သဗ္ဗေသံ မူလဘာသာယ၊ မာဂဓာယ နိရုတ္တိယာ။ (မဟာဝံ၊ ၃၇၊၂၄၄)။ ဤနိဒါန်း စာမျက်နှာ ၂-လည်း ပြန်ကြည့်ပါ။ </ref><ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == အနမတဂ္ဂသံသရာ ခရီး၌ ပြောခဲ့သော ဘာသာ == ၎င်းပြင် – မာဂဓဘာသာသည် သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်သည့်အလျောက် အခြား မည်သည့်စကားသံ ကိုမျှ မကြားရသူသည် အလိုအလျောက် ကြံဖန်ပြောဆိုနိုင်ပါမူ မာဂဓဘာသာသို့ သက်ဝင်သောစကားကိုသာ ပြောဆိုပေလိမ့်မည်”<ref>၁။ ယောပိ အဂါမကေ မဟာရညေ နိဗ္ဗတ္တော၊ တတ္ထ အညော ကထေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ သောပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝစနံ သမုဋ္ဌာပေန္တော မာဂဓဘာသမေဝ ဘာသိဿတိ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁)။ ဤ၌ “ဘာသတိ” ဟု ဧကန်အားဖြင့် မဆိုပဲ “ဘာသိဿတိ” ဟု အားပြော့သော အနာဂတ် ဝိဘတ်ဖြင့် ဆိုထားသည်ကိုလည်း သတိပြုသင့်၏။ </ref> ဟု သမ္မောဟဝိနောဒနီ၌ မိန့်ဆိုလျက် ရှိ၏။ ၎င်း၌ ဆိုလိုသည်မှာ အနမတဂ္ဂသံသရာ ခရီး၌ မာဂဓဘာသာကို မရေမတွက်နိုင်အောင် ပြောကြားလေ့ ကျက်ခဲ့ဘူးလှပြီဖြစ်၍ သံသရာခရီးသည်မှန်သမျှ မာဂဓဘာသာ ဗီဇမျိုးစေ့ ကိန်းလျက်ရှိရကား စကားပြောရန်အချိန်တန်၍ အခြားမည်သည့်ဘာသာစကားသံကိုမျှ မကြားဘူးသူဖြစ်ပါက အလိုအလျောက် သဘာဝနိရုတ္တိဗီဇမှ ထ၍ပေါက်လာသော မာဂဓဘာသာကိုပင် ပြောဆိုပေလိမ့်မည်ဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ ပြောနိုင်သည်ဆိုသော်လည်း [[အဘယာရာမဆရာတော်]] မိန့်တော်မူသည်နှင့်အညီ ပြည့်စုံသော မာဂဓဘာသာ မဖြစ်ရာ၊ အနည်းငယ်မျှသော မာဂဓပျက် စကားသာ ဖြစ်တန်ရာသည်၊ ပြည့်စုံသော မာဂဓဘာသာကို လေ့လာသင်ကြားသူပင် တတ်နိုင်ခဲစွ၊ အလိုအလျောက် ဘယ်မှာတက်နိုင်ပါအံ့နည်း။ <ref>၂။ မောဂ်၊ နိသျ၊ နိဒါန်း-စ။ </ref> ထို့ပြင်လည်း ပါဠိဟုဆိုအပ်သော မာဂဓဘာသာသည် သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်၍ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၏ အရာလည်း ဖြစ်၏။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကိုရလျှင် မာဂဓဘာသာကို အလိုအလျောက် တတ်နိုင်သည့်နည်းတူ မာဂဓဘာသာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသည်လည်း [[ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၏ အကြောင်းတစ်ပါးဖြစ်လေသည်။<ref>၃။ ပုဗ္ဗယောဂေါ ဗာဟုသစ္စံ၊ ဒေသဘာသာ စ အာဂမော ။ ပ။ ပဋိသမ္ဘိဒပစ္စယာ။ ... ဒေသဘာသာ နာမ ဧကသတဝေါဟာရကုသလတာ၊ ဝိသေသေန ပန မာဂဓိကေ ကောသလ္လံ။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇)။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏလာဘီ ပုဂ္ဂလော အသိက္ခန္တောပိ မာဂဓဘာသံ ဇာနာတိ။ အညံ ဘာသံ သိက္ခန္တောဝ ဇာနာတိ၊ နာသိက္ခန္တော။ (ဘေဒစိန္တာဋီကာဟောင်း၊ ၅-ဂါထာအဖွင့်)။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁-လည်း ကြည့်။ </ref><ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ဝိနည်းကံဆောင်ရာမှာ ကျေးဇူးများ == မာဂဓဘာသာသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂုဏ်တို့နှင့်သာ ပြည့်စုံသည်မဟုတ်သေး၊ သာသနာတော်၏ အသက်ဟုဆိုအပ်သော [[ဝိနည်းကံ]]ဆောင်ရာတို့၌လည်း လွန်စွာကျေးဇူးများပေသည်။<ref>၄။ သာသနဿုပကာရတ္တာ၊ မာဂဓောဝိဓ ဂယှတေ။ သော ဟာနုသာဝနံ ပဋိသမ္ဘိဒါယ စ ပစ္စယော။ (ဘေဒစိန္တာ၊ ၅) သော ဟိ မာဂဓော သဒ္ဒေါ ကမ္မဝါစာနုသာဝနဉ္စ ဟောတိ ပဋိသမ္ဘိဒါယ ပစ္စယော စ။ ၎င်း၊ ဒီပနီ။</ref> ထိုစကား မှန်၏၊ ရဟန်းခံခြင်း, သိမ်သမုတ်ခြင်း စသော သာသနာတော်၏ မူလဘူတဖြစ်သည့် သံဃာ့ကံတို့ကို အောင်မြင်ထမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ရာ၌ ဆိုင်ရာကမ္မဝါစာတို့သည် မပါလျှင် မပြီးသော အရာများဖြစ်ကြ၏၊ ၎င်းကမ္မဝါစာတို့ကို သိထိလ, ဓနိတ, ဝိမုတ္တ, နိဂ္ဂဟီတ ပီသအောင် ရွတ်ဖတ်နိုင်မှ ကံမြောက်၏၊ ယင်းသို့ ရွတ်ဖတ်နိုင်ရန်မှာလည်း မာဂဓပါဠိဘာသာဆိုင်ရာ ရွတ်ဖတ်နည်းဖြစ်သည့် သိထိလ, ဓနိတ စသော ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိဆယ်ပါးကို ကျွမ်းကျင်ရပေမည်။ ယင်းသို့ ကျွမ်းကျင်မှသာ ကမ္မဝါစာကို မပျက်မစီးစေပဲ ကံအထမြောက်အောင် ရွတ်ဖတ်နိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။<ref>၅။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၇-၈-ကြည့်။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၉-လည်းကြည့်။ </ref> မာဂဓဘာသာကို မတတ်လျှင်ကား [[ကမ္မဝါစာ]]တို့ကို အောင်မြင်ထမြောက်အောင် ရွတ်ဖတ်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ယင်းသို့ဖြစ်၍ မာဂဓဘာသာသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာတော် အဓွန့်ရှည်စွာ တည်တံ့ ရေး၌ အလွန် အရေးပါ အရာရောက်သော ဘာသာထူး ဘာသာမြတ် ဖြစ်လေတော့သည်။ <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ဘုရားတရားကို ကိုယ်ပိုင်ဘာသာဖြင့်နားလည်ကြ == ဘုရားရှင်သည် မာဂဓဘာသာဖြင့် ဒေသနာဓမ္မစက်ကို ဟောမြွက်တော်မူသည်ဟု ဆိုခဲ့၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်လျှင် မာဂဓဘာသာစကားမတတ်သူ ဝေနေယျတရားနာသူတို့မှာ တရားတော်ကို မည်သို့ နားလည်နိုင်ပါသနည်း ဟူသော ပြဿနာသည် ပေါ်ထွက်လာ၏၊ အဖြေကား—ဘုရားရှင်သည် မာဂဓဘာသာဖြင့်ပင် တရားတော်တို့ကို ဟောကြားတော်မူသည်မှာ အမှန်ပင်၊ ထိုသို့ ဘုရားရှင်က မာဂဓဘာသာဖြင့် ဟောကြားသော်လည်း တရားနာယူသူ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂိုလ်တို့ကမူကား မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာဖြင့်ပင် နားလည်ကြလေသည်။ ဥပမာ—ဒမိဠလူမျိုးတို့ကလည်း ဒမိဠဘာသာစကားဖြင့် ဟောကြားနေသည်ဟုထင်၍ အန္ဓကလူမျိုးတို့ကလည်း အန္ဓကဘာသာဖြင့်ပင် ဟောညွှန်ပြသ ဆုံးမနေသည်ဟု ထင်လေသည်၊ ယင်းသို့ ထင်ရခြင်းသည်ပင် အစိန္တေယျ ဂုဏ်တော်လေးပါးတို့တွင် ဝါစာအစိန္တေယျ ဂုဏ်တော်ဟူသော ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်ပင် ဖြစ်လေသည်။ <ref>၁။ ဧကော ဧဝ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာဃောသော ဧကသ္မိံ ခဏေ ပဝတ္တမာနော နာနာဘာသာနံ သတ္တာနံ အတ္တနော ဘာသာဝသေန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဂဟဏူပဂေါ ဟုတွာ အတ္ထာဓိဂမာယ ဟောတိ။ အစိန္တေယျော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သကသကဘာသာနုရူပတော သောတပထမာဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၉-၂၀)။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄-စသည်တို့လည်းကြည့်။ တနည်းလည်း ဘုရားရှင်သည် လူသာမန်တို့ စကားတခွန်းပြောချိန်တွင် ၁၂၈-ခွန်းပင် ပြောဆိုနိုင်အောင် လျင်မြန်သော စကားတော်ရှိရကား မာဂဓမတတ်သော တရားနာသူတို့အတွက်၎င်းတို့ နားလည်နိုင်မည့် ဘာသာများဖြင့် လျင်မြန်စွာ ပြန်ဆိုဟောကြားတော်မူသည်ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်၊ အကြောင်းကား ကုလသမဂ္ဂစသော အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ လူမျိုးစုံစည်းဝေးသည့် ဌာနတို့၌ မိန့်ခွန်းပြောသူ၏ (သတ်မှတ်ထားသောဘာသာဖို့တွင် တစ်ခုခုသော)ဘာသာ စကားကို အခြားဘာသာတစ်ခုသို့ ပြန်ဆိုပြောကြားပေးသူများရှိရာ ၎င်းတို့ပြန်ဆိုမှုသည် မူလပြောသူနှင့် တပြိုင်နက်တည်း ပြောနေသည်ထင်ရလောက်အောင် လျင်မြန်သည်ကို တွေ့ရသောကြောင့်တည်း။ ၎င်းတို့ပင် ဤမျှ စွမ်းဆောင်နိုင်လျှင် အစိန္တေယျ ဂုဏ်တော်သခင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရှင် အဖို့မှာကား ဆိုဖွယ်ရာ မရှိပြီ။ </ref><ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ပြာကြိုဋ်ဘာသာအပါအဝင်ဖြစ်သော မာဂဓီဘာသာမဟုတ် == အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌ မာဂဓဘာသာဟုခေါ်သော ပါဠိဘာသာကိုပင် ရူပသိဒ္ဓိ စသော ကျမ်းတို့၌ '''မာဂဓီဘာသာ'''ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်၊ အဘယာရာမဆရာတော်လည်း မောဂ္ဂလ္လာန်နိသျနိဒါန်း၌ မာဂဓီဘာသာဟုပင် သုံးစွဲရေးသားတော်မူသည်ကို တွေ့ရသည်၊သို့ ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသော်လည်း မာဂဓဘာသာသည် '''ပြာကြိုဋ်ဘာသာ'''တို့တွင်<ref>၂။ ပါကတ, သောရသေနီ, မာဂဓီ, အဒ္ဓမာဂဓီ, ပေသာစီ, စူလိကာပေသာစီ, အပဗ္ဘံသတို့ကား ပြာကြိုဋ်ဘာသာ မျိုးတို့တည်း ။ </ref> အပါအဝင် ဖြစ်သော မာဂဓီဘာသာကား မဟုတ်ပေ။ <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == မာဂဓီဘာသာအကြောင်း == ထိုစကားကို ချဲ့ဦးအံ့၊ ပြာကြိုဋ်ဘာသာတို့တွင် “မာဂဓီ” ခေါ်သော ဘာသာတစ်ခုလည်း အပါအဝင်ဖြစ်၏၊ ၎င်းဘာသာ၏ ဖြစ်ပေါ်ရာဒေသ သို့မဟုတ်၎င်းဘာသာကို သုံးစွဲရာဒေသကား (မာဂမီဟူသော ယင်းအမည်ကိုထောက်၍) မဂဓတိုင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။<ref>၃။ မဂဓုပ္ပန္နေဘာသံ တံ၊ မာဂဓိံ သမ္မစက္ခတေ။ (ဆဗ္ဗာသာစန္ဒြိကာ၊ နှာ-၄)</ref> ဤမာဂဓီဘာသာကို [[အသောကမင်း|အသောကမင်းကြီး]]၏ နိုင်ငံတော်မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှိ ခါလသီ, မိရဋ, လောရိယာ, သဟသရာမ, ဗရာဗရ, ရာမဂဍ, ဓောလိနှင့် ဇောဂဍ စသောဌာနတို့တွင် တည်ရှိသော အသောကကျောက်စာများပေါ်တွင်တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ထို့နောက် နာဋက(ပြဇာတ်)ကျမ်းတို့တွင်အသုံးပြုသော ပြာကြိဋ် ဘာသာတို့တွင်လည်း မာဂဓီဘာသာပါရှိသည်ကို တွေ့ရှိရပြန်သည်။ မာဂဓီဘာသာကို အစောဆုံး အသုံးပြုသောကျမ်းကား အရှင်အဿဃောသ၏ နာဋကကျမ်းပင် ဖြစ်လေသည်၊ ၎င်း၏ နောက် တွင်ကား ဘာသ, ကာလိဒါသ စသော ဆရာကြီးတို့၏ နာဋကတို့၌လည်းကောင်း, မတ္တိကာသကဋိကာခေါ် နာဋက၌လည်းကောင်း, အခြား နာဋကကျမ်းများ၌လည်းကောင်း, မာဂဓီဘာသာကို သုံးစွဲသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ၎င်းပြင် ဝရရုစိဆရာ၏ ပါကတပ္ပကာသကျမ်း, စဏ္ဍဆရာ၏ ပါကတလက္ခဏကျမ်း, ဟေမစန္ဒြ ဆရာ၏ သိဒ္ဓဟေမစန္ဒြကျမ်း (အဋ္ဌမပိုင်း), ကြမဒီသူရဆရာ၏ သံခိတ္တသာရကျမ်း, လက္ခမီဓရ ဆရာ၏ ဆမ္ဘာသာစန္ဒြိကာကျမ်း မာကဏ္ဍေယဆရာ၏ ပါကတသဗ္ဗသွကျမ်း, သိံဟရာဇဆရာ၏ ပါကတရူပါဝတာရကျမ်းစသော ပြာကြိုဋ်ဘာသာကို အပြည့်အစုံပြသော သဒ္ဒါကျမ်းတို့တွင်လည်း မာဂဓီဘာသာကို တသီးတခြား ပြဆိုလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ နာသျှတ္တရကျမ်းပြု ဘရတမုနိ၏ ပညတ်ချက်အရ ဤ မာဂဓီဘာသာကို နာဋကကျမ်းတို့တွင် ဘုရင်၏ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ တွင်းတူးသမားများ အရက်ဆိုင်ပိုင်ရှင်များ မြင်းထိန်းများ လွမ်းခန်းသို့ရောက်နေသော ဇာတ်ဆောင်များနှင့် ကိုယ်ရံတော်များအတွက် အသုံး ပြုရလေသည်။<ref>၁။ မာဂဓီ တု နရိန္ဒာနံ၊ အန္တေပုရနိဝါသိနံ။ (၁၇၊ ၅၀။)။ သုရင်္ဂါခနကာဒီနံ၊ သောဏ္ဍကာရ’ဿရက္ခိနံ။ ဗျသနေ နာယကာနံ စ၊ အတ္တရက္ခာသု မာဂဓီ။ (၁၇၊ ၅၆။)</ref> ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်တို့ပြောသော စကားများကို သက္ကတဘာသာဖြင့်မရေးပဲ မာဂဓီဘာသာဖြင့် ရေးရလေသည်။ မာကဏ္ဍေယ၏ ပါကတသဗ္ဗ၌မူကား အထက်ပါတို့သာမက ရက္ခိုက်များ, ဘိက္ခုများ, အထီးကျန်သူများနှင့် အစေခံ စသူတို့အတွက်လည်း မာဂဓီဘာသာကိုပင် အသုံးပြုရ မည်ဟု ဆိုလေသည်။<ref>၂။ ရက္ခသဘိက္ခုကပဏစေဋာဒျာ မာဂဓိံ အာဟု။ </ref> ဆမ္ဘာသာစန္ဒြိကာ၌လည်း အလားတူပင် တံငါစသည့် အလွန်ယုတ်နိမ့်သူတို့အတွက် မာဂဓီကိုသုံးရန် ညွှန်ကြားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ <ref>၃။ ဓီဝရာဒျတိနီစေသု၊ မာဂဓီ ဝိနိယုဇ္ဇတေ။ (ဆဗ္ဘာသာစန္ဒြိကာ၊ နှာ-၅)</ref> ယင်းသို့ အောက်တန်းစားတို့ အတွက်သာ မာဂဓီကိုအသုံးပြုရန် ဘရတမုနိစသော ရှေးသက္ကတ ပညာရှိကြီးတို့ သတ်မှတ်ညွှန်ကြားခဲ့ကြရကား မာဂဓီဘာသာသည် အောက်တန်းစားတို့၏ ဘာသာ စကားသာ ဖြစ်လေတော့သည်၊ ထို့ကြောင့်လည်း သရဿတီကဏ္ဌာဘရဏ စသော ကျမ်းတို့၌— “ဒေဝါဒီ သက္ကတံ ပါဟု၊ ပါကတံ ကိန္နရာဒယော။ <ref>၄။ ဒုတိယ ပရိစ္ဆေဒ၊ ၉-ဂါထာ။ </ref> ပေသာစာဒိံ ပိသာစာဒီ၊ မာဂဓံ ဟီနဇာတယော” ဟု မာဂဓီဘာသာကို အောက်တန်းချ၍ မိန့်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ဤသို့ သက္ကတကျမ်းဆရာတို့ အောက်တန်းချ၍ မိန့်ဆိုခဲ့ခြင်း ခံရသော မာဂဓီဘာသာကား ယခုအခါ ပါဠိဘာသာဟု ခေါ်အပ်သည့် မာဂဓဘာသာ မဟုတ်နိုင်ပေ။ <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> == ပါဠိဘာသာနှင့် မာဂဓီဘာသာတို့ ကွာခြားချက် == ယင်း မာဂဓီဘာသာကား သုတိ (နားကြား)အားဖြင့်လည်းကောင်း, လိပ်(အရေးအသား)အားဖြင့်လည်းကောင်း, ပါဠိဘာသာနှင့် မတူထူးခြား ကွဲပြားသည့်ပြင် သဒ္ဒါအစီအရင်တို့၌လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွာခြားလေသည်။ အောက်ပါ နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို<ref>၁။ဤနှိုင်းယှဉ်ချက်ကို မောဂ္ဂလ္လာန်နိသျနိဒါန်းမှ ယူသည်၊ ဤမျှဖြင့် တင်းတိမ်ခြင်းမရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အသောကကျောက်စာတို့ကိုလည်းကောင်း, ကုမာရပါလစရှိတ, မတ္တိကာသကဋိကာ စသော ပြာကြိုဋ် ကာဗျ, နာဋကကျမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း, ပြခဲ့ပြီး ပြာကြိုဋ်သဒ္ဒါကျမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း, ရှာဖွေကြည့်ရှုလေ့လာကြရာ၏။</ref> ကြည့်ပါ။ {| class="wikitable" !မာဂဓီ (ကဝိသမယာဂတ) !ပါဠိ |- |ၐဒမာနုၐမံၐဘာလကေ, ကုမ္ဘၐဟၐ္ၐ ဝၐါဟိ ၐဋိဒေ၊ အဏိံၐံ ပိအာမိ ၐေါဏိဒေ ဝလိၐၐဒံ ၐမလေ ဟုဝီအဒိ။ |သတံ မာနုသမံသဘာရကေ, ကုမ္ဘသဟဿံ ဝသာဟိ သဉ္စိတံ၊ အနိသံ စ ပိဝါမိ သောဏိတံ, ဝဿသတံ သမရော ဘဝိဿတိ။ |} {| class="wikitable" !မာဂဓီ (အသောကလေခါ) !ပါဠိ |- |ပိယဒသိ လာဇာ မာဂဓံ သံဃံ အဘိဝါဒေတူနံ အာဟာ အပါဗာဓတံ စ ဖာသုဝိဟာရတံ စာ။ |ပိယဒဿီ ရာဇာ မာဂဓ သံဃံ အဘိဝါဒေတူန အာဟ အပ္ပါဗာဓတံ စ ဖာသုဝိဟာရတံ |} အထက်ပါ နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ကြည့်လျှင် အောက်ပါ ထူးခြားချက်များကို တွေ့ရပေမည်။ ပါဠိ၌- သ သည် မာဂဓီ၌ ၐ ဖြစ်သည်။ တ သည် မာဂဓီ၌ ဒ ဖြစ်သည်။ န သည် မာဂဓီ၌ ဏ ဖြစ်သည်။ ရ သည် မာဂဓီ၌ လ ဖြစ်သည်။ ဝ သည် မာဂဓီ၌ ၎င်းဝဗျည်း ပျောက်သည်။ ဩ (ပုလ္လင်-ပထမာ ဧကဝုစ်) ဧ ဖြစ်သည်။<ref>၂။ ပထမာ ဧကဝုစ်၏ ဧ-အပြုကို ပါဠိတော်၌လည်း အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရသည်။ သုခေ ဒုက္ခေ ဇီဝေ သတ္တမေ။ (ဒီ၊၁၊၅၃။ မ၊၂၊၁၈၅)။ နတ္ထိ အတ္တကာရေ နတ္ထိ ပရကာရေ နတ္ထိ ပုရိသကာရေ။ (ဒီ၊၁၊၅၀)။ ယေ အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ၊ သေ ပဏီတတရေ။ (ဒီ၊၂၊၂၂၂)၊ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထ ဖုဿိတဂ္ဂေ။ (ခုဒ္ဒက၊၇။ သုတ္တနိ၊၃၁၄။) ။ (၎င်းဋ္ဌတို့၌လည်းကြည့်)။ ဘောဂဝတီ နာမ မန္ဒိရေ၊ ဝါသာ ဟိရညဝတီတိ ဝုစ္စတိ။ နဂရေ နိမ္မိတေ ကဉ္စနမယေ၊ မဏ္ဍလဿ ဥရဂဿ နိဋ္ဌိတံ။ (ဇာ၊၂၊၂၇၈) ။ န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ။ (ကထာဝတ္ထု။ ၁-စသည်)။ ယေ လောကာမိသသံယောဇနေ၊ သေ ပဝုတ္တေ။ ...ယေ အာနေဉ္စသံယောဇနေ၊ သေ ဘိန္နေ။ .....ယေ အာကိဉ္စညာယတနသံယောဇနေ၊ သေ ဝန္တေ။ ... ယေ နေဝသညာနာသညာယတနသံယောဇနေ၊ သေ ဥစ္ဆိန္နမူလေ တာလာဝတ္ထုကတေ...။ (မ၊၃၊၄၂-၃)</ref> အမြွက်မျှ ထုတ်ပြအပ်သော အထက်ပါထူးခြားချက်တို့ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်ပင် ပါဠိဘာသာ နှင့် မာဂဓီဘာသာတို့ ကွာခြားပုံကို သိနိုင်လောက်ပေပြီ၊ ဤသို့လျှင် အသံအားဖြင့်လည်းကောင်း, အရေး အသားအားဖြင့်လည်းကောင်း, သဒ္ဒါအစီအရင်အားဖြင့်လည်းကောင်း, ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် ဤမာဂဓီဘာသာကို မာဂဓဘာသာခေါ် ပါဠိဘာသာနှင့် ရောထွေးမသွားစေသင့်ပေ။ <ref>၁။ သို့ရာတွင် ပါဠိတော်တို့၌ မာဂဓီဆန်သော အသုံးအနှုန်းအချို့ကိုကား တွေ့နိုင်သည်၊ ၎င်းတို့မှာ အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော ပထမာသိ-ဝိဘတ်၏ ဧ-အပြုစသည်တို့ပင် ဖြစ်သည်။ </ref> မာဂဓီဘာသာလောက် ပါဠိဘာသာနှင့် အလှမ်းမဝေးသော ပြာကြိုဋ်ဘာသာတို့လည်း ရှိကြ၏၊ ၎င်းတို့တွင်လည်း ပေသာစီဘာသာသည် အခြားပြာကြိုဋ်ဘာသာတို့ထက် ပါဠိဘာသာနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်၊ အချို့ ပုဒ်တို့တွင် ပါဠိဘာသာနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ တူညီသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရပေသည်၊ အောက်ပါ နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။ {| class="wikitable" |ပါဠိ |ပေသာစီ |သောရသေနီ |မာဂဓီ |- |လောက |လောက |လောအ |လောအ |- |နဂ |နဂ |ဏအ |ဏအ |- |သစီ |သစီ |သဤ |ၐဤ |- |ရဇတ |ရဇတ |ရအဒ |လအဒ |- |ကတ |ကတ |ကဒ |ကဋ |- |ကရ |ကရ |ကရ |ကလ |- |ဝသ |ဝသ |ဝသ |ဝၐ |- |မေသ |မေသ |မေသ |မေၐ |- |သာရသ |သာရသ |သာရသ |ၐါလၐ |- |ဝစန |ဝစန |ဝအဏ |ဝအဏ |- |ပဋ္ဋ |ပဋ္ဋ |ပဋ္ဋ |ပသ္န |- |အတ္ထ |အတ္ထ |အတ္ထ |အသ္တ |- |ဩ(ပုလ္လင်-ပထမာ) |ဩ |ဩ |ဧ |} ၎င်းပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် အလွန်နီးစပ်သော အရေးအသားကို ဂူဂျရုတ်နယ်၌ ရှိသော ဂိရ်နာရ် အသောကကျောက်စာတွင် တွေ့ရှိရသည်၊ နီးစပ်ပုံကို ဖတ်ရှု လေ့လာနိုင်ရန်၎င်းကျောက်စာမှ စာတမ်းအချို့ကို အောက်တွင် ဖော်ပြလိုက်ပေသည်။ ဣမံ ဓံမလိပိ ဒေဝါနံ ပြိယေန ပြိယဒသိနာ ရာဉာ လေခါပိတာ၊ ဣဓ န ကိံစိ ဇီဝံ အာရဘိတျာ ပြဗူဟိတဝျံ၊ န စ သမာဇျေ ကတဝျော၊ ဗဟုကံ ဟိ ဒေါသံ သမာဇမှိ ပသတိ ဒေဝါနံ ပြိယော ပြိယဒသိ ရာဇာ၊ အသ္တိပိတု ဧကစာ သမာဇာ သာဓုမတာ ဒေဝါနံ ပြိယသ ပြိယဒသိနော ရာဉာ၊ ပုရာ မဟာနသမှိ ဒေဝါနံ ပြိယသ ပြိယဒသိနော ရာဉော အနုဒိဝသံ ဗဟူနိ ပြာဏသတသဟသ္ရာနိ အာရဘိသု သူပါထာယ၊ သေ အဇ ယဒါ အယံ ဓံမလိပိ လိခိတာ တီ ဧဝ ပြာဏာ အာရဘရေ သူပါထာယ-ဒွေ မောရာ, ဧကော မဂေါ၊ သောပိ မဂေါ န ဓုဝေါ၊ ဧတေပိ တြီ ပြာဏာ ပဆာန အာရဘိသဌေ။ <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> ==အဒ္ဓမာဂဓီဘာသာနှင့် ပါဠိဘာသာ== [[ဂျိန်းဘာသာ|ဂျိန်းဝါဒီ]]တို့ ဘုရားသုံးဘာသာအဖြစ် လက်ခံအသုံးပြုသော '''အဒ္ဓမာဂဓီ''' ဘာသာသည်လည်း ပါဠိဘာသာနှင့် နီးစပ်သည်ပင်၊ အောက်ပါ အာစာရင်္ဂသုတ်မှ ထုတ်နုတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။ {| class="wikitable" |- ! အဒ္ဓမာဂဓီ !! ပါဠိ |- | သုယံ မေ အာဝုသံ တေဏ ဘဂဝယာ ဧဝံ အက္ခာယံ၊ ဣဟံ ဧဂေသိံ နော သန္နာ ဘဝတိ၊ ဧဝံ ဧဂေသိံ နော နာတံ ဘဝတိ၊ တံ ဇဟာ-“ကေ အဟံ အာသီ? ကေ ဝါ ဣအော စုဧ ပေစ္စာ ဘဝိဿာမိ?” || သုတံ မေ အာဝုသော တေန ဘဂဝတာ ဧဝံ အက္ခာတံ၊ ဣဟ ဧကေသံ နော သညာ နော သညာ ဘဝတိ၊ ဧဝံ ဧကေသံ နော ဉာတံ ဘဝတိ၊ တံ ယထာ- “ကော အဟံ အာသိံ? ကောဝါ ဣတော စုတော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ?” |- | || |- | တထာ ဝိမုတ္တဿ ပရိန္နစာရိဏော၊ ဓိတီမတော ဒုက္ခခမဿ ဘိက္ခုဏော။ ဝိသုဇ္ဈတီ ဇံသိ မလံ ပုရေ ကဍံ၊ သမီရိယံ ရုပ္ပမလံဝ ဇောတိဏာ။ || တထာ ဝိမုတ္တဿ ပရိညစာရိနော၊ ဓိတီမတော ဒုက္ခခမဿ ဘိက္ခုနော။ ဝိသုဇ္ဈတီ ယသ္မိ မလံ ပုရေ ကတံ၊ သမီရိတံ ရုပ္ပမလံဝ ဇောတိနာ။ |}<ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း</ref> === ကိုးကား === {{reflist}} [[Category:ပါဠိ| ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 58bvk42jgslsi4x8s72rk4bqenzutpx 0 247551 1053267 833830 2026-09-15T17:22:41Z Dr Lotus Black 31011 1053267 wikitext text/x-wiki [[ဇီဝဗေဒ]]တွင် '''လှုံဆော်ချက်''' ({{lang-en|stimulus}}) သည် [[သက်ရှိ]]တို့အဖို့ တုံ့ပြန်ဖွယ်ရာသော ပတ်ဝန်းကျင်မှ သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်သည်။ လိုလားအပ်သော လှုံဆော်ချက် ဖြစ်လျှင် ၎င်းထံသို့ သက်ရှိတို့ ချဉ်းကပ်ရန် အားထုတ်တတ်ပြီး မလိုလားအပ်သော လှုံဆော်ချက် ဖြစ်လျှင် ၎င်းထံမှ ခွါကျဉ်ရန်၊ ၎င်းကို ကာကွယ်ပယ်ဖျက်ရန် သက်ရှိတို့ အားထုတ်တတ်သည်။<br> * [[အလင်း]]ဟူသော စွမ်းအင်မှာ သက်ရှိတို့အဖို့ လှုံဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်အလင်းထုတ် ဝတ္ထုများမှ လာသော၊ ကိုယ်ပိုင်အလင်းမထုတ် ဝတ္ထုများမှ ပြန်ဟပ်လာသော အလင်းတို့ကို လူတို့က မျက်လုံးဖြင့် ဖမ်းယူသိရှိလျက် ပတ်ဝန်းကျင်ကို မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အပင်]]များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ [[အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း]]အတွက် အလင်းရှိရာဘက်သို့ တိုးတက်ပေါက်ရောက်တတ်သည်။ * [[အသံ]]ဟူသော [[ကြားခံနယ်|ကြားခံဒြပ်သား]]၏ တုန်ခါမှုသည်လည်း လှုံဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် လူတို့၏ နားစည်က လေထု၏ တုန်ခါမှုကို ဆင့်ကဲခံစားရလျက် အမျိုးမျိုးသော [[ဖိအား]]တို့ကို အသံအတိုးအကျယ် အဖြစ်၊ အမျိုးမျိုးသော [[ကြိမ်နှုန်း]]တို့ကို အသံ စူးခြင်း-အောခြင်း အဖြစ် ခွဲခြားခံစားမိရသည်။ (ဤတွင် အလင်းများ နားစည်သို့သာ သီးသန့် ကျရောက်ပါက ပုံရိပ်မြင်ရခြင်း၊ အသံကြားရခြင်း မရှိကြောင်းနှင့် လေထုတုန်ခါချက်များ အမြင်လွှာသို့သာ သီးသန့် ကျရောက်ပါကလည်း ပုံရိပ်မြင်ရခြင်း၊ အသံကြားရခြင်း မရှိကြောင်း သတိပြုဖွယ် ဖြစ်သည်။) * [[အနံ့]]နှင့် [[အရသာ]]တို့သည်လည်း လှုံဆော်ချက်များ ဖြစ်သည်။ စားလိုက် ရှုလိုက်သော [[မော်လီကျူး]]တို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် [[လျှာ]]၊ [[နှာခေါင်း]]တို့ရှိ အာရုံခံဆဲလ်များ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံရလဒ်အဖြစ် ဦးနှောက်သို့ သတင်းပေးပို့ချက် အမျိုးမျိုး ထွက်ပေါ်ခြင်းသည် လူက အနံ့၊ အရသာ အမျိုးမျိုးကို ကြုံတွေ့မှုအဖြစ် ခံစားရခြင်း ဖြစ်တော့သည်။ * [[တိရစ္ဆာန်]]တို့၏ [[အရေပြား]]၊ [[ကြွက်သား]]စသည်တို့ရှိ အခြားသော အာရုံခံဆဲလ်များက ခံစားမိသော ဖိအား(pressure) နှင့် [[အပူချိန်]] (temperature) တို့ကို "အထိအတွေ့"ဟု လှုံဆော်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် စာရင်းသွင်းကြသည်။<br> == အဘိဓမ္မာထဲတွင် == [[မြန်မာ]]ပြည်တွင် လေ့လာကြသော ပိဋကတ်၃ပုံလာ အဘိဓမ္မာထဲမှ ''အာရုံ'' ဟူသည်မှာ လှုံ့ဆော်ချက်(stimulus) ကိုပင် ဆိုလိုခြင်းဟု သိမှတ်နိုင်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဇီဝကမ္မဗေဒ]] {{Biology-stub}} raqria77tj3l1dngrgyzyg7x3n1rx6f 0 249454 1053258 1018968 2026-09-15T17:05:26Z Dr Lotus Black 31011 1053258 wikitext text/x-wiki [[File: Cerebrum animation small.gif|200px|thumb|right|အနီရောင်နှင့် ပြထားသည့် အပိုင်းမှာ '''အထက်ဦးနှောက် (စယ်ရီဘရမ်)''' ဖြစ်၏။]] '''စယ်ရီဘရမ်''' (ခေါ်) '''အထက်ဦးနှောက်''' (သို့) '''ထိပ်စွန်းဦးနှောက်'''<ref>{{cite web |title=BrainInfo |url=http://braininfo.rprc.washington.edu/centraldirectory.aspx?ID=31 |website=braininfo.rprc.washington.edu |access-date=28 September 2023 |archive-date=8 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908161053/http://braininfo.rprc.washington.edu/centraldirectory.aspx?ID=31 |url-status=dead }}</ref> ([[:en:cerebrum]] or '''endbrain''') သည် [[ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ]]များ၏ [[ဦးနှောက်]]ရှိ အကြီးမားဆုံး အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ပြီး၊ အပေါ်ပိုင်းကျနေသည့် မျက်နှာပြင် ပျော့ပျော့ရှုံ့ရှုံ့နှင့် တွေ့ရမည့် အပိုင်း ဖြစ်သည်။ အပြင်ပန်း အသွင်အပြင်အားဖြင့် ကျန်တခြမ်း၏ [[မှန်ဟပ်ပုံရိပ်]] သဖွယ် တခြမ်းစီ ဖြစ်နေသော [[နျူရွန်]]အစုအဝေးသား အိအိ ၂ခြမ်း ပါရှိနေ၏။ ဘက်ဘက်ခြမ်းဖြစ်စေ ညာဘက်ခြမ်း ဖြစ်စေ ဦးနှောက်တခြမ်းခြမ်း၏ အထက်ဦးနှောက် (စယ်ရီဘရမ်) တခုတွင် အဖု ၄ဖု ပါရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ -<br> # [[အရှေ့ဖု]] ([[:en:fronal lobe]]) # [[အထက်ကာဖု]] ([[:en:parietal lobe]]) # [[အောက်ခိုဖု]] ([[:en:temporal lobe]]) # [[အမြင်ဖု]] ([[:en:occipital lobe]]) တို့ ဖြစ်သည်။ == ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ် == * [[အောက်ဦးနှောက်|စယ်ရီဘက်လမ် (ခေါ်) အောက်ဦးနှောက်]] ([[:en:cerebellum]]) * [[ဦးနောက်ငုတ်|ဦးနှောက်ငုတ်တိုင်]] ([[:en:brain stem]]) == အကိုးအကား == {{notelist}} {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဦးနှောက်ကြီး]] r9g30lyis16l5imdibd7571ahpjjxmi 0 249458 1053253 834401 2026-09-15T16:56:41Z Dr Lotus Black 31011 1053253 wikitext text/x-wiki [[File:Parietal lobe animation small.gif|thumb|အနီရောင်နှင့် ပြထားသည့် အဖုမှာ [[အထက်ဦးနှောက်]]ရှိ '''အထက်ကာဖု''' ဖြစ်၏။]] [[ဦးနှောက်ကြီး]] တခြမ်းစီ၏ တစိတ်တပိုင်းသော '''အထက်ကာဖု''' (သို့) '''ပရိုင်ယက်တယ် အဖု''' ('''parietal lobe''') ဆိုသည်မှာ [[သက်ရှိ]]က မိမိပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[အာကာသ|အကျယ်အဝန်း]]နှင့် [[တည်နေရာ]]တို့ ဆိုင်ရာ အခြင်းအရာများကို ဖတ်ရှုနားလည်ခြင်း စသည့် အလုပ်များ၌ အဓိက ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရာ အဖုအပိုင်းဟု အကြမ်းဖျင်း မှတ်သားနိုင်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဦးနှောက်ကြီး]] pkax4h35z12vziia9293kwa23167nyw 0 257156 1053370 885017 2026-09-16T10:42:04Z Kontributor 2K 123147 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Nagoya-Railroad Makawa Line in Kiha 24.JPG]] → [[File:Nagoya-Railroad Mikawa Line in Kiha 24.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · 三河 spells Mikawa 1053370 wikitext text/x-wiki ဤကား မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီးရထားစက်ခေါင်းများ စာရင်းများဖြစ်သည်။ == ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများ == ဗြိတိသျှခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော စက်ခေါင်းများမှာ ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများသာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၇ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် အေဇီးရိုးဝမ်း (A-01) စက်ခေါင်းမှာ (၁၀)တန်ခန့်သာရှိပြီး ဆွဲအား (၃၈၅၇)ပေါင်ရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတိုးချဲ့ အသုံးပြုလာသော ကုန်ရထားဆွဲ ဝိုင်ဒီ(YD) အမျိုးအစားစက်ခေါင်းများမှာ (၉၂)တန်ရှိကာ ဆွဲအား (၁၉၇၂၉)ပေါင်ရှိခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်တက်ရထားများတွင် အသုံးပြုသည့် ဂျီအေ(GA) အမျိုးအစားစက်ခေါင်းများမှာ (၁၀၅)တန်ရှိပြီး ဆွဲအားမှာ (၄၁၈၈၉)ပေါင်ရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ် မီးရထားလမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သော သံလမ်းများမှာ တစ်ကိုက်လျှင် ၇၅ပေါင်၊ ၆၀ပေါင်၊ ၅၀ပေါင်နှင့် ၄၀ ၁/၄ ပေါင်စီးသော သံလမ်းများဖြစ်သည်။ ၃၉ပေရှိသော သံလမ်းတစ်ဆက်တွင် ၃၉ပေ သံလမ်း (၂)ချောင်း ၊ ဇလီဖားတုံး (၁၆)တုံး၊ သံလမ်းဆက်ပြား (၂)စုံ၊ ဇာဝီ(၈)လုံး၊ ပင်ငုတ်(၆၄)ချောင်း, ၁ ၁/၂ အရွယ် လမ်းခင်းကျောက် (၂၉၆)ကုဗပေကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>နှစ်တရာပြည့်မီးရထား (၁၈၇၇ - ၁၉၇၇)၊ စာ-၄၃</ref> === E^old (0-4-2) အမျိုးအစား <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.florian-grupp.de/rmm/steamLoco.html|title=Railways in Myanmar/Burma - Stream locos|author=florian-grupp}}</ref> === အိန္ဒိယမီးရထားမှသတ်မှတ်ထားသော “E” အမျိုးအစား 0-4-2 ပါသော ပထမဆုံးအင်ဂျင်ရထားကို ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မှပြည်မြို့ ရထားလမ်းတည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်ဟု ယူဆရပါသည်။ . နောက်ပိုင်းတွင် နံပါတ် ၃၁ အထိ ရရှိခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |မှတ်ချက် |- |၁ |31 |1874 |Sharp S. |2385 |1874 | |- |၂၀ |11-30 |1876 |Vulcan |771 - 790 |1876 |12၊ 13၊ 15၊ 16၊ 19၊ 21၊ 23၊ 24၊ နှင့် 28 တို့ကို Federated Malay State Railway (1912 in 5 in 1913, 4 in 1913), nos. 11, 14, 25 ကို 1914 ခုနှစ်မတိုင်မီ Assam Bengal မီးရထားထံရောင်းချခဲ့သည်။ |- |၃ |4-6 |1877 |Vulcan |811, 805 - 806 |1877 |အမှတ် ၄ နှင့် ၅ ကို Assam Bengal Railways ထံ ၁၀လပိုင်း ၁၉၀၈ တွင် ရောင်းချခဲ့သည်။ 6 ကို Federated Malay State Railways သို့ 1913 ခုနှစ်တွင် ရောင်းချခဲ့သည်။ |} === F (0-6-0) အမျိုးအစား <ref name=":0" /> === အင်ဂျင် ၁၅၃ လုံးဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည့် အိန္ဒိယမီးရထားမှ “F” အမျိုးအစား 0-6-0 သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်း အမျိုးအစား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ပြည်မြို့အထိ ရထားလမ်း တရားဝင်မဖွင့်လှစ်မီ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး လေးစီး ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နံပါတ် ၇ မှ ၁၀ အထိ နံပါတ်တပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၂ နှင့် ၁၉၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အင်ဂျင် ၁၄၃ လုံးပါသော နောက်ထပ် ဆယ်စီး ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |မှတ်ချက် |- |4 |7 - 10 |1874 |Dübs |841 - 844 |1874 | |- |13 |32 - 44 |1882 |Neilson |2859 - 2871 |1882 |၁၉၁၆ခုနှစ်တွင်37 နှင့် 38 အရှေ့အာဖရိကသို့ပေးပို့သည်။ နှစ်စီးစလုံး ၁၉၁၉ခုနှစ်တွင်ပြန်လာခဲ့သည်။ |- |10 |48 - 57 |1885 |Vulcan |1097 - 1106 |1885 | |- |4 |63 - 66 |1887 |Neilson |3612 - 3615 |1887 | |- |21 |77 - 97 |1887 |Neilson |3648 - 3668 |1887 |၁၉၁၆ခုနှစ်တွင် 81, 83 နှင့် 96 အရှေ့အာဖရိကသို့ပေးပို့သည်။ |- |10 |98 - 107 |1888 |Neilson |3790 - 3799 |1887/88 |101 နှင့် 102 ကို 1916 တွင် အရှေ့အာဖရိကသို့ပေးပို့။ 102 သည် 1919 တွင်ပြန်လာခဲ့သည်။ 107 သည် 1916 တွင် Mesopotamia သို့ပေးပို့။ |- |5 |108 - 112 |1890 |Neilson |4165 - 4169 |1890 |108 နှင့် 112 သည် 1916ခုနှစ် တွင် Mesopotamia သို့ပေးပို့သည်။ 109 - 111 သည် အိန္ဒိယသို့ 1917 ခုနှစ်တွင် ပင်လယ်လမ်းကြောင်းတွင် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ |- |6 |113 - 118 |1892 |Neilson |4415 - 4420 |1892 |113 နှင့် 115 အရှေ့အာဖရိကသို့ 1919 တွင်ပြန်လာပြီး 107 နှင့် 108 သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 114၊ 116 နှင့် 117 တို့သည် 1916 ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ 118 သည် 1917 ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယသို့ ပင်လယ်လမ်းကြောင်းတွင် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ |- |20 |121 - 140 |1894 |Neilson |4696 - 4715 |1894 | |- |29 |173 - 201 |1901 |Neilson |5838 - 5866 |1900 | |- |25 |213 - 237 |1903 |Dübs |4279 - 4303 |1902 | |- |3 |542 - 544 |1945 |Neilson |4719, 4733, 4735 |1894 |ex. Assam Bengal Railways (no. 12, 26, 28) |- |3 |545 - 547 |1945 |Neilson |4791, 4792, 4845 |1895 |ex. Assam Bengal Railways (no. 32, 33, 41) |} == ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရလာပြီးနောက် စစ်ကြိုခေတ်နှင့် စစ်အတွင်းကျန်ရှိခဲ့သည့် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းစက်ခေါင်းဟောင်းကြီးများမှာ ဆွဲအားကျလျက် မကြာခဏ ပျက်စီးချို့ယွင်းလာသည့်အတွက် ရထားများတွင်ကျယ်စွာ ခုတ်မောင်းရေးမှာ ထိခိုက်လာသဖြင့် စက်ခေါင်းသစ်များ မှာယူရေးကို မြန်မာ့မီးရထားဌာနမှာ စဉ်းစားလာခဲ့သည်။ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အဲလ်စသွန်ကုမ္ပဏီ (Alsthom) မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၆)လုံးကို ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် စတင်ဝယ်ယူခဲ့သည်။ တစ်စီးလျှင် ထိုခေတ်ကာလတန်ဖိုး ၅,၅၉၀,၀၀၀ ကျပ် ကျသင့်ခဲ့သည်။<ref name=":1">နှစ်တရာပြည့်မီးရထား (၁၈၇၇ - ၁၉၇၇)။ စာ၁၀၁- ၁၀၉။</ref> [[ဖိုင်:Rule of Myanmar Railwaysl Locamotive Serial Nos.png|thumb|① "D" သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။② မောင်းနှင်ဝင်ရိုးအရေအတွက် (Driving Axle) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ③ ③ရွေ့လျားနေသော axes အရေအတွက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ C က 3၊ D က 4၊ F က 6 ဖြစ်ပါသည်။ ④ မြင်းကောင်ရေအားနံပါတ် (ယူနစ်- HP) ကိုယ်စားပြုသည်။ (ယခုပုံတွင် မြင်းကောင်ရေ ၅၀၀ အမျိုးအစားကိုဆိုလိုသည်။) ⑤ စက်ခေါင်း နံပါတ်စဉ်။ (ယခုပုံတွင် အမှတ်စဉ် (၁၁) ဖြစ်သည်။)<ref>{{Cite web|url=https://tangdwin.sakura.ne.jp/Railways/aboutlocos.html|title=ミャンマー国鉄の機関車について|publisher=ZKOKH}}</ref>]] === DF.1201 (Bo'Bo'Bo'-de) အမျိုးအစား === ပထမဆုံးအနေဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံ အဲလ်စသွန်ကုမ္ပဏီ (Alsthom) မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၆)လုံးကို ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် စတင်ဝယ်ယူခဲ့သည်။ တစ်စီးလျှင် ထိုခေတ်ကာလတန်ဖိုး ၅၅၉,၀၀၀ ကျပ် ကျသင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့မှ စတင်ပြီး ရန်ကုန် - ပြည်၊ လက်ပံတန်း - ပြည်၊ ရန်ကုန် - မုတ္တမနှင့် ရန်ကုန် - မန္တလေးအကြား ပြေးဆွဲနေသော အမြန်လူစီးရထားခရီးစဉ်များတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":1" /> {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED TRAIN AT YANGON RAILWAY STATION MYANMA JAN2013 (8513010402).jpg|frameless]] |6 |1201 – 1206 |1958 |Alsthom | - |1957 |MGO 16VHSR |initial numbered BBB-DE001 - BBB-DE006 |} === DF.1207 (Bo'Bo'Bo'-de) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED TRAIN AT YANGON STATION MYANMAR JAN 2013 (8554826850).jpg|thumb|DF.1230 (ဒီဇယ်လျှပ်စစ်)အား ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အဲလ်စသွန်ကုမ္ပဏီ (Alsthom) မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၂၇)လုံးကို ကမ္ဘာ့ဘဏ်ချေးငွေ ဒေါ်လာ(၁၄)သန်းအနက်မှ ထပ်မံဝယ်ယူခဲ့သည်။တစ်စီးလျှင် ထိုခေတ်ကာလတန်ဖိုးငွေ ၆၉၅,၂၂၅ ကျပ်ကျသင့်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Bo'Bo'Bo'-de အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်ပြည်လုပ် စက်ခေါင်းများတွင် လျှပ်စစ်အင်းအားပြောင်းစနစ် (Electrical Transmission) ကိုတပ်ဆင်ထားသည်။ အဆိုပါ စက်ခေါင်းများကို ၁၉၆၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။၁၉၆၈ခုနှစ် နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း အဲလ်စသွန်ကုမ္ပဏီ (Alsthom) မှ နောက်ထပ် ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း အစီး(၂၀)ကို ထပ်မံမှာယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၄/၈၅ခုနှစ်များတွင် အစိတ်အပိုင်းများ ပေးပို့ခဲ့ပြီး အင်းစိန်အလုပ်ရုံတွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.florian-grupp.de/rmm/dieselLoco.html|title=Railways in Myanmar/Burma - Diesel locos|author=florian-grupp}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ Sifang ထံမှ နောက်ထပ်စက်ခေါင်း (၄)စီးကို မှာယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် DF.1207 အင်ဂျင်များကို အင်းစိန်အလုပ်ရုံတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးနေသော သို့မဟုတ် မတော်တဆမှုများကြောင့် ပျက်စီးသွားသော အခြား DF.1207 အမျိုးအစားများကို အသုံးပြုကာ အင်းစိန်အလုပ်ရုံတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ၂၀၂၂ခုနှစ်မှစတင်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ဖြင့် မြင်းကောင်ရေ ၁၂၀၀ အား ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)တွင် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိရာ ၂၀၂၄ခုနှစ်တွင် DF.1268 မှ DF.1273 အထိ စက်ခေါင်း ၅လုံး တပ်ဆင်တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Circular train 03.jpg|frameless]] |27 |1207 – 1233 |1964 |Alsthom |? |1964 |SACM MGO 12VBSHR |19 still in service in 2014 |- | |1 |1234 |1968 |Alsthom |? |1968 |SACM MGO 12VBSHR |financed by "Paper Industry & Chemical Industries Board" |- | |4 |1235 - 1238 |1969 |Alsthom |? |1968 |SACM MGO 12VBSHR | |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED TRAIN AT YANGON STATION MYANMAR JAN 2013 (8554822776).jpg|frameless]] |15 |1239 – 1253 |1970 |Alsthom |? |1969 |SACM MGO 12VBSHR | |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED TRAIN AT YANGON CIRCULAR RAILWAY YANGON MYANMAR JAN 2013 (8554852004).jpg|frameless]] |5 |1254 – 1258 |1984 |Alsthom |? |1984 |SACM MGO 12VBSHR |assembled in Insein workshop |- |[[ဖိုင်:A Train Station in Yangon.jpg|frameless]] |3 |1259 – 1261 |1985 |Alsthom |? |1985 |SACM MGO 12VBSHR |assembled in Insein workshop |- | |1 |1262 |1986 |Insein workshop | |1986 |SACM MGO 12VBSHR |reconstructed from DF1218 and DF1231 |- | |1 |1263 |1993 |Insein workshop | |1993 |SACM MGO 12VBSHR |reconstructed from div. DF1207 locos |- | |4 |1264 – 1267 |1995 |Sifang |? |1995 |MTU 12V396TC13 | |- | |5 |1268 - 1273 |2022 |Naypyitaw | |2022 | | |- | |1 |1200.01 |2007 |Insein workshop | |2007 |? |reconstructed from div. DF1207 locos |- | |1 |1200.02 |2008 |Insein workshop | |2008 |SAC MGO |reconstructed from div. DF1207 locos |- | |1 |1200.03 |2009 |Insein workshop | |2009 |Caterpillar 3508B |reconstructed from div. DF1207 locos |- | |5 |1200.04 - 1200.08 |2010 |Insein workshop | |2010 |Caterpillar 3508B |reconstructed from div. DF1207 locos |} === DF.1301/YDM-4 (Co'Co'-de) အမျိုးအစား === အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရထားလမ်း အကျယ်အား ပြင်ဆင်အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာ့မီးရထားအတွက် YDM-4 စက်ခေါင်းအသစ်နီးပါးကို ချိုသာသောဈေးနှုန်းဖြင့် ဝယ်ယူရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကောင်း ရရှိခဲ့သည်။မြန်မာ့မီးရထားသည် အိန္ဒိယထုတ်လုပ်သူ Diesel Loco Works Varanasi (DLW) မှ YDM-4 စက်ခေါင်းအသစ်များကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး တန်ဇန်းနီးယား မီးရထားမှ YDM-4 အင်ဂျင်များကို ထပ်မံအသုံးပြုခဲ့သည်။ ပထမစက်ခေါင်း (၂၁) လုံးကို DF.1268 – DF.1288 အဖြစ် ကနဦးသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို DF.1301 – DF.1321 ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Train - panoramio (38).jpg|frameless]] |10 |1301 - 1310 |2000 |DLW |? | |ALCO 6-251D |ex. Indian Railways; initially numbered DF1268 - 1277 |- | |11 |1311 - 1321 |2006 |DLW |? |2006 |ALCO 6-251D |initially numbered DF1278 - 1288 |- |[[ဖိုင်:Myanma Railways 1.jpg|frameless]] |5 |1322 - 1326 |2007 |DLW |? | |ALCO 6-251D |ex. Indian Railways |- |[[ဖိုင်:Mandalay, estación 1.jpg|frameless]] |15 |1327 - 1341 |2008 |DLW |? | |ALCO 6-251D |ex. Indian Railways |- | |6 |1342 - 1347 |2011 |DLW |? | |ALCO 6-251D |ex. Indian Railways |- | |13 |1348 - 1360 |2011 |DLW |? | |ALCO 6-251D |ex-TRL (Tanzania) No. 73R01 - 14 or 15 |- | |6 |1361 - 1366 |2017 |DLW |? |2017 | |first batch of 18 ordered |} === DF.1601 (Bo'Bo'Bo'-de) အမျိုးအစား === မြန်မာ့မီးရထားမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မြင်းကောင်ရေ 1,600 အား တိုးမြှင့်ထားသော စက်ခေါင်း ဆယ်လုံးအား ထပ်မံမှာယူခဲ့သည်။ စက်ခေါင်း ၁၄ လုံးနှင့် ၂၁ စက်ခေါင်းတွဲများကို ၂သုတ်ခွဲကာ ၁၉၇၄ နှင့် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ပေးပို့ခဲ့ပါသည်။ မြင်းကောင်ရေများသော အင်ဂျင်များကို မန္တလေး - လားရှိုးနှင့် သာစည် - ရွှေညောင် တောင်ပေါ်လမ်းပိုင်းများတွင် အဓိကအသုံးပြုခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Train from Ye to Dawei 01.jpg|frameless]] |10 |1601 - 1610 |1971 |Alsthom |? |1971 |MGO V16ASHR | |- | |14 |1611 - 1624 |1974 |Alsthom |? |1974 |MGO V16ASHR |1617, 1622 reconstructed in 1981 |- |[[ဖိုင်:Train from Dawei to Mawlamyine 01.jpg|frameless]] |21 |1625 - 1645 |1978 |Alsthom |? |1977 |MGO V16ASHR | |} === DF.2001 (Bo‘Bo‘Bo‘-de) အမျိုးအစား === Alsthom မှ DF.1207 နှင့် DF.1601 ဒီဇယ်-လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများသည် ရှည်လျားသောတွဲဆိုင်းများနှင့် လားရှိုးနှင့် ရွှေညောင်သို့ တောင်ပေါ်လမ်းပိုင်းများအတွက် အလွန်အားနည်းပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့မီးရထားမှ မြင်းကောင်ရေ ၂,၀၀၀ ရှိသော Alsthom မှ နောက်ထပ် စက်ခေါင်း ၁၅ လုံးကို မှာယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ကုမ္ပဏီ Dalian မှ စက်ခေါင်း ၁၂ လုံး တင်သွင်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Thazi to Shwenyaung and Inle Lake (15132257872).jpg|frameless]] |15 |2001 - 2015 |1987 |Alsthom |? |1987 |SEMT Pielstick | |- | |6 |2016 - 2021 |1993 |Dalian |? |1993 |Caterpillar 3516DI-TA |CKD-7-B |- | |6 |2022 - 2027 |1994 |Dalian |? |1993 |Caterpillar 3516DI-TA |CKD-7-B |} === '''DF.2028 (Bo‘Bo‘Bo‘-de) အမျိုးအစား''' === တရုတ်ကုမ္ပဏီ Sifang နှင့် Dalian တို့သည် DF.2001 အတန်းအစား ဒီဇယ်-လျှပ်စစ်အင်ဂျင်များကို ဆက်လက်ပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် AAR တွဲချိတ်များနှင့် လေဘရိတ်တပ်ဆင်မှုများသာ တပ်ဆင်ထားသည်။ စက်ခေါင်းတွဲများနှင့်အတူ မြန်မာ့မီးရထားမှ ခရီးသည်တင်ရထားတွဲများကို ယူနန်မီးရထားမှ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- | |9 |2028 - 2036 |1997 |Sifang |? |1997 |MTU 16V396TC14 | |- |[[ဖိုင်:Outside Hispaw, the down train to Mandalay (15151503815).jpg|frameless]] |10 |2037 - 2046 |1998 |Dalian |? |1998 |MTU 16V396TC14 | |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS TRAIN JOURNEY FROM YANGON TO BAGAN(18 HOURS) AT BAGAN STATION MYANMAR JAN 2013 (8537814332).jpg|frameless]] |8 |2047 - 2054 |2008 |Dalian |? |2008 |Caterpillar 3516-B | |- |[[ဖိုင်:DF.2056.jpg|frameless]] |12 |2055 - 2066 |2008 |Dalian |? |2008 |Caterpillar 3516-B | |- | |6 |2067 - 2072 |2008 |Dalian |? |2008 |Caterpillar 3516-B |doubtful whether really delivered |- | |13 |2067 - 2079 |2015 |Dalian |? | | |numbering unclear |} === '''DF.2100 (Bo‘Bo‘Bo‘-de) အမျိုးအစား''' === မြင်းကောင်ရေ ၂၀၀၀ အား ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းသစ်များ တပ်ဆင်ထုတ်လုပ် ရေးလုပ်ငန်းကို ၂၀၁၈ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ရက်နေ့တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဒီဇယ် လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၁၀)ခေါင်း DF-2093 မှ DF-2102 ထိ ကို စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)တွင် တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါသည်။<ref name=":02">[https://www.railways.gov.mm/new-locomotive-assembly-manufacturing-plant/ စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)၏ နောက်ခံသမိုင်း]</ref> === DD.1501 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် Alsthom အမျိုးအစား DF.1207 (၂၇)လုံးနှင့်အတူ အမျိုးအစား B'B'-dh ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ် စက်ခေါင်း ၂၈ လုံးကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ခရု(ပ်)ကုမ္ပဏီ (Krupp)ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံမှာ ထုတ်လုပ်သော ဒီဇယ်ဟိုက်ဒရောလစ်စက်ခေါင်းများတွင် အရွေ့အင်းအားပြောင်းစနစ် (Hydraulic Transmission) ကိုတပ်ဆပ်ထားသည်။ အဆိုပါ စက်ခေါင်းများအနက် တောင်တက်ဒီဇယ်စက်ခေါင်းနှင့် မြေပြန့်ဒီဇယ်စက်ခေါင်များဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး တောင်တင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်များတွင် အရေလှည့်ပတ်ခြင်းမှ ရရှိသော ဘရိတ်အင်အား(Hydro Dynamic Brake) ကိုတပ်ဆပ်ထားသည်။ အဆိုပါ စက်ခေါင်း (၂၈)လုံးအနေက်မှ (၁၄)လုံးကို မန္တလေး - မြစ်ကြီးနားနှင့် မန္တလေး - နဘား -ကသာကြားပြေးဆွဲနေသော လူစီးရထားတချို့တွင် ၁၉၆၅ခုနှစ် ဇွန်လမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကျန်တောင်တက် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၁၄)လုံးကို မန္တလေး - လာရှိုးကြားပြေးဆွဲနေသော လူစီးကုန်တင်ရထားများတွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အသုံးပြုခဲ့သည်။ တောင်တက်သုံး ဒီဇယ်စက်ခေါင်းတစ်စီးသည် ထိုခေတ်ကာလ ၈၂၉,၀၇၈ ကျပ်နှင့် မြေပြန့်သုံး ဒီဇယ်စက်ခေါင်းတစ်စီးသည် ထိုခေတ်ကာလ ၇၈၈,၄၇၀ ကျပ်တန်ဖိုး ကျသင့်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[ဖိုင်:မြန်မာ့ မီးရထား.jpg|thumb|DD.1501 အမျိုးအစား စက်ခေါင်အား မြင်တွေ့ရစဉ်။ (လက်ဝဲဘက်ခြမ်း)]] {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |28 |1501 - 1528 |1964 |Krupp |4585 - 4612 |1964 |Maybach MD655 |DD1503/04/11/12/14/17-21/23/25-28 re-powered with MTU 12V396 |} === DD.1529 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === DD.907 နှင့် DD.1201 အမျိုးအစားစက်ခေါင်များနှင့်အတူ ဂျပန်နိုင်ငံ Kisha Seizo Kaisha မှ DD.1529 အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော 1,500hp ရှိသော စက်ခေါင်းကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ အင်ဂျင်ခြောက်လုံးသာ ပေးပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ လေးလုံးကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် MTU အင်ဂျင်ဖြင့် ပြန်လည် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင်၃လုံးသာ အသုံးပြုခြင်းရှိတော့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |6 |1529 - 1534 |1972 |Kisha Seizo Kaisha |3510 - 3515 |1972 |MAN |DD1529, DD1531, DD1532, DD1534 re-motorized with MTU |} === DC.501 (C-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၆၅ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ကေ၊အက်စ်၊ကေ ကုမ္ပဏီ (K.S.K Co.) မှ ဒီဇယ်ဟိုက်ဒရောလစ်တွဲရေှ့စက်ခေါင်း (၁၀)လုံးကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ် မေလမှ စတင်ပြီး (စီ)အမျိုးအစား တွဲရွှေ့စက်ခေါင်း (၁၀)လုံးကို မလွှကုန်းဝင်း ကုန်တွဲစီလုပ်ငန်းများနှင့် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးဝင်းလူစီးတွဲစီလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ တစ်စီးလျှင် ၃၄၃,၆၁၁ ကျပ်တန်ဖိုးကျသင့်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |10 |501 - 510 |1965 |Kisha Seizo Kaisha |3066 - 3075 |1964 |MAN 16/18 |some later re-powered with MTU engines |} === DD.501 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီတာချီကုမ္ပဏီ (Hitachi Co.) မှ ဒီဇယ်ဟိုက်ဒရောလစ်တွဲရှေ့ စက်ခေါင်း(၅)လုံးကို တစ်စီးလျှင် ကာလတန်ဖိုးငွေကျပ် ၃၆၇,၆၁၅ ဖြင့်ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှစတင်၍ (၃)လုံးကို မန္တလေး - မတ္တရာ၊ မန္တလေး-တံတားဦး လော်လယ်ရထားများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျန်(၂)လုံးကို မန္တလေးဘူတာဝင်းအတွင်း လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":1" /> {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |3 |501 - 503 |1965 |Hitachi |12756 - 12758 |1965 |MAN 16/18 |repowered with MTU 6V396T12 |- |2 |504 - 505 |1965 |Hitachi |12802 - 12803 |1965 |MAN 16/18 |repowered with MTU 6V396T12 |} === DD.506 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားသည် ကာဝါဆာကီ (Kawasaki)မှ မြင်းကောင်ရေ ၅၀၀ ရှိသည့် ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ်သုံး စက်ခေါင်းငါးလုံးကို မှာယူခဲ့သည်။ DD.508 နှင့် DD.509 ကို ၂၀၁၀ နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ကျန် ၃လုံးသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |5 |506 - 510 |1978 |Kawasaki |4056 - 4060 |1978 |MTU 6V396TC12 | |} === DD.511 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:Railway Mandalay Myanmar.jpg|thumb|မန္တလေးဘူတာကြီး ယာဒ်ဝင်းအတွင်း DD.516 စက်ခေါင်းဖြင့်တွဲရွေ့နေသည်ကို မြင်တွေ့ရစဉ်။]] [[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS DIESEL SHUNTER ON THE YANGON CIRCULAR RAILWAY YANGON MYANMAR JAN 2013 (8553743373).jpg|thumb|DD.520 ရှိန်တိန်စက်ခေါင်းအား ရန်ကုန်ဘူတာကြီးအနီး မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ၁၉၈၆ခုနှစ်တွင် ကာဝါဆာကီ (Kawasaki)မှ ဝင်ရိုးလေးခုပါသော ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ် တွဲရေှ့စက်ခေါင်း နှစ်လုံးကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ထပ် အင်ဂျင် ၁၀ လုံးအတွက်အစိတ်အပိုင်းများကို မြန်မာပြည်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အင်းစိန် အလုပ်ရုံတွင် တပ်ဆင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အင်ဂျင် ၁၂ လုံးစလုံးသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့ပြီး DD.515 ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ အနားပေးခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |2 |511 - 512 |1986 |Kawasaki |? |1986 |MTU 6V396TC12 |512 re-motorized with 12V128 ZC |- |5 |513 - 517 |1987 |Kawasaki/ Insein workshop |? | |MTU 6V396TC12 | |- |5 |518 - 522 |1989 |Kawasaki/ Insein workshop |? | |MTU 6V396TC12 | |} === DD.901 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:Market on the rails of the train station in Mandalay.jpg|thumb|DD.901 စက်ခေါင်းအား မန္တလေး သူရဲဈေးဘူတာအနီး မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ B'B'-dh အမျိုးအစား ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ်အင်ဂျင် ခြောက်လုံးကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ Krupp (M800BB) ထံမှ မြင်းကောင်ရေ ၉၀၀ ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |6 |901 - 906 |1969 |Krupp |4964 - 4969 |1969 |MTU MA12V362 |} === DD.907 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် 860hp အမျိုးအစား B'B'-dh အင်ဂျင်ခုနစ်လုံးကို ဂျပန်နိုင်ငံမှ ထုတ်လုပ်သူ Kisha Seizo Kaisha ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် DD.908 နှင့် DD.912 ကိုသာ ကျန်ရှိပါတော့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |7 |907 - 913 |1971 |Kisha Seizo Kaisha |3493 - 3499 |1971 |MTU MA12V362.TB10 | |} === DD.914 (Bo‘Bo‘-de) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:Circular train 01.jpg|thumb|DD.930 စက်ခေါင်းအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်းတွင် မြင်တွေ့ရစဉ်။]] မြန်မာနိုင်ငံသို့ စုစုပေါင်း အရေအတွက် ၂၉ လုံးပါရှိသော ဒီဇယ်-လျှပ်စစ်အင်ဂျင် အမျိုးအစား တစ်မျိုးတည်းကိုသာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ပထမအသုတ် (၁၆)လုံးသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ကျန် (၁၆)လုံးမှာ နောက်ငါးနှစ်အကြာတွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ အသုတ်နှစ်ခုလုံးသည် Alsthom မှ တင်သွင်းပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတွင် အဓိကအသုံးပြုခဲ့ပြီး အားလုံးကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ထဲမှ နှစ်စီးမှလွဲ၍ ၎င်းတို့အားလုံးကို တရုတ်နိုင်ငံ DF.1111 အတန်းအစားဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED TRAIN AT YANGON RAILWAY STATION MYANMA JAN2013 (8513008960).jpg|frameless]] |16 |914 - 929 |1972 |Alsthom |? |1972 |MGO V12ASHR | |- |[[ဖိုင်:Circle_line_train_myanmar_yangon.JPG|frameless]] |13 |930 - 942 |1977 |Alsthom |? |1977 |MGO V12ASHR |} === DD.943 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် Krupp မှပေးပို့သော DD.901 အမျိုးအစား စက်ခေါင်းခြောက်လုံး မှာယူအသုံးပြုပြီးနောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်စက်ခေါင်း (၁၆)လုံး (Krupp M1200BB) ကို မှာယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မြင်းကောင်ရေ 1,100 ဝန်းကျင်ရှိသော အားကောင်းသည့်အင်ဂျင်များ ဖြစ်သော်လည်း DD.943 အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားသည်။ စက်ခေါင်း (၁၆)လုံး သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ယင်းတို့မှ ၂လုံးကိုကိုအနားပေးခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- | |16 |943 - 958 |1979 |Krupp |5449 - 5464 |1978 |MTU MA 6V396T12 | |} === DD.959 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် 1,100 hp ရှိသော Krupp ၏ ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ်အင်ဂျင်စက်ခေါင်းများ၏ ဒုတိယအသုတ်ကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် flexicoil suspension ပါရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ပထမအသုတ်အတန်းအစား (အတန်းအစား DD.943) အောက်တွင် အမျိုးအစားမခွဲခြားဘဲ DD.959 အမျိုးအစားအဖြစ် သက်မှတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ စက်ခေါင်း (၁၄)လုံး သည် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |11 |959 - 969 |1987 |Krupp |5600 - 5610 |1987 |MTU MA 6V396T12 |} === DD.1101 (B'2'-dh ) အမျိုးအစား === D2D.2201 (JR DD 51) အမျိုးအစား စက်ခေါင်း နှစ်လုံးကို တစ်ဝက်ခွဲဖြတ်ပြီး DD.1101 အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည့် B'2'-dh အင်ဂျင်နှစ်လုံးအဖြစ်သို့ မြန်မာ့မီးရထားမှ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ရွာထောင် အလုပ်ရုံတွင်ရှိပြီး ဆက်လက်အသုံးပြုခြင်း မရှိတော့ပေ။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |1 |1101 |2007 |Myanma Railways | | | |cut from JR DD 51 1070; scrapped in May 2015 |- |1 |1102 |2007 |Myanma Railways | | | |cut from JR DD 51 1070; out of service |- |1 |1103 |2007 |Myanma Railways | | | |cut from JR DD 51 1001; out of service |- |1 |1104 |2007 |Myanma Railways | | | |cut from JR DD 51 1001; status unknown |} === DD.1111 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:Circular train 11.jpg|thumb|တရုတ်နိုင်ငံမှ ရောင်းချခဲ့သော လူစီးကုန်တင်တွဲ တစ်စီးအား မြင်တွေ့ရစဉ်။]] တရုတ်နိုင်ငံမှ မီးရထားများဖြစ်ကာ DFH 21 (DFH = "Dong fang hong" ရှေ့နေဝင်းနီဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော) အမျိုးအစား B'B'-dh ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉-၂၀၁၀နှစ်များတွင် ယင်း နှစ်ပေါင်း (၃၀)ကျော် သက်တမ်းရှိ အင်ဂျင်စက်ခေါင်းများနှင့် ခရီးသည်တင်ရထားတွဲများနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ စက်ခေင်းများကို DD.1111 အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းရှိ Alsthom DD.914 နှင့် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- | |5 |1111 - 1115 |2009 |Sifang |? |1977 | |ex CR DFH21 (Kunming - Hekou) |- |[[ဖိုင်:MYANMAR RAILWAYS LOCO HAULED LOCAL TRAIN ON THE YANGON CIRCULAR RAILWAY YANGON MYANMAR JAN 2013 (8554843632).jpg|frameless]] |30 |1116 - 1145 |2010 |Sifang |? |1977 | |ex CR DFH21 (Kunming - Hekou) |} === DD.1201 (B'B'-dh) အမျိုးအစား === ဂျပန်နိုင်ငံ Kisha Seizo Kaisha ထံမှ DD.907 အမျိုးအစား ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ် စက်ခေါင်း ခုနစ်လုံးကို ဝယ်ယူပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် မြင်းကောင်ရေ 1,200 ရှိသော အင်ဂျင်ပါဝါရှိသော နောက်ထပ် စက်ခေါင်း ၁၀ လုံးကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စက်ခေါင်းငါးလုံးကို MTU အင်ဂျင်ဖြင့် ပြန်လည် ဆည်ဆောက်စေခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ်အထိ အင်ဂျင်ဆယ်လုံးတွင် လေးလုံးသည် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေဆဲဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Myingyan Railway Station 1.jpg|frameless]] |10 |1201 - 1210 |1972 |Kisha Seizo Kaisha |3500 - 3509 |1972 |MAN |DD1203, DD1205, DD1207, DD1209, DD1210 later re-motorized with MTU 12V396TC13 |} == လျှပ်စစ်ရထားစက်ခေါင်းများ == === ED.500 အမျိုးအစား === ၁၉၈၆-၈၇ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ ကြံခင်းဘိလပ်မြေစက်ရုံရှိ စက်ရုံသုံး လျှပ်စစ်ရထားလမ်းတွင် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် လျှပ်စစ်ရထားစက်ခေါင်းများ (၄)လုံးကို ဂျပန်နိုင်ငံ ကာဝါဆာကီ(Kawasaki) Hyogo အလုပ်ရုံမှ မှာယူတင်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရထားလမ်းသည် စက်ရုံမှ ကျောက်တောင်နှင့် ကြံခင်းဆိပ်ကမ်းများကို ဖောက်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်ကာ မိုင်အတော်တန် ရှည်လျားသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံအကူအညီဖြင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ပတ် လျှပ်စစ်ရထားလမ်းတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းများအတွက် ကနဦး ပရောဂျက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ == ဒီဇယ်သံလမ်းပြေး ရထားများ (ကားရထားများ) == ဒီဇယ်သံလမ်းပြေး ရထား (DMU) များကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ တဲလ်ဘော့ကုမ္ပဏီ (Talbot Co.)မှ တွဲဆိုင်းရထား (၈)စီးကို ဝယ်ယူပြီး ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတွင် ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၉)ရက်နေ့တွင် စတင်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ === DMU.1 (Talbot) အမျိုးအစား === [[ဖိုင်:Rangoon circular dmu trains at rangoon central station 1960.jpg|thumb|အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ Talbot Co. မှထုတ်လုပ်သောဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထားအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအဖြစ် ရန်ကုန်ဘူတာကြီး၌ ၁၉၆၀ခုနှစ်ဝန်းကျင် မြင်တွေ့ရစဉ်။]] စက်ခေါင်းသစ်ဝယ်ယူခြင်းများကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ အသုတ်လိုက်ဝယ်ယူခဲ့ရာ ဒုတိယအသုတ်ဝယ်ယူမှုတွင် အနောက်ဂျာမဏီနိုင်ငံ Talbot Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၉ပေ ၄လက်မ ၊ အနံ ၉ပေ ၃လက်မ ၊ အမြင့် ၁၁ပေ ၆လက်မ ၊ အလေးချိန် ၈၆.၂ တန် မြင်းကောင်ရေအား ၇၀၄ ရှိ သံလမ်းပြေးဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထား (DMU) ၈ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၈,၈၅၀,၉၇ဝိ/ဖြင့်ဝယ်ယူပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းမှာ တွဲဆိုင်း ၈ ဆိုင်းဖြင့်ပြေးဆွဲမှုမလုံလောက်တော့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဒညင်းကုန်း-မင်္ဂလာဒုံလမ်းပိုင်းသစ်ဖောက်လုပ်ပြီးနောက် တတိယအသုတ် ၄ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၄,၄၅၉,၅၂ဝိ/ ဖြင့် ထပ်မံဝယ်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ခုနှစ်မှ နိုဝင်ဘာလမှာ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝယ်ယူပြီး(DMU/DRC) သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားများပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အင်းစိန်တွင် သံလမ်းပြေးဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ အားတည်ထောင်ပြီး ၁၉၆၅ စက်တင်ဘာလမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ B'B'+2'2'+B'B' အမျိုးအစား ဒီဇယ်ရထားတွဲ ၂၁ တွဲကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ Talbot ထံမှ မှာယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ထိုအချိန်ကာလက လေအေးပေးစနစ်နှင့် အလိုအလျောက်တံခါးဖွင့်ပါရှိသော အလွန်ခေတ်မီသော ရထားတွဲများဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ပါသည်။ စနစ်တကျစီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တွဲဆိုင်းသစ်၊ အပိုပစ္စည်းစသည်တို့ ထပ်မံဖြည့်တင်းဝယ်ယူပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲနောက်ပိုင်းတွင် လေအေးပေးစက်များ ချို့ယွင်းလာခြင်းနှင့် ပြတင်းပေါက်များမှာ အပေါ်တခြမ်းပိတ်ခြင်းဖြစ်တို့ကြောင့် မြန်မာ့မီးရထားမှ အင်ဂျင်များနှင့် ပြတင်းပေါက်များကို ဖယ်ရှားခဲ့ရကာ ရထားတွဲများကို စက်ခေါင်းဆွဲ လူစီးရထားတွဲများအဖြစ် ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခဲ့ရသည်။<ref name=":03">နှစ်တရာပြည့် မီးရထား (၁၈၇၇-၁၉၇၇) ၊ ၁၉၇၇ ၊ စာမျက်နှာ ၃၄</ref> {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |- |8 |13101 - 13108 |1961 | |1961 |4x185hp | |- |4 |13201 - 13204 |1962 | |1961 |4x185hp | |- |9 |13301 - 13309 |1963 | |1961 |4x185hp | |} === DMU.2 (Ganz-Mavag) အမျိုးအစား === ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ Ganz_MAVAG Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၇ပေ ၈လက်မ အလေးချိန် ၁၀၄.၃တန် မြင်းကောင်ရေအား ၅၆၀ ရှိသော သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားတွဲဆိုင်း (DMU) ၂ ဆိုင်းအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၂,၅၇၃,၂၇ဝိ/ ဖြင့်လည်းကောင်းဝယ်ယူပြီး ၁၉၆၀ ဇွန်လပိုင်းမှစတင်ပြီး ခရီးတိုလော်ကယ်ရထားအဖြစ်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။<ref name=":03" /> အဆိုပါရထားတွဲများသည် ခရီးတိုခရီးစဉ်များပြေးဆွဲရာတွင် Talbot မီးရထားများထက်ပင် အသုံးဝင်ခဲ့သော်လည်း မကြာမီမှာပင်အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တွဲဆိုင်းသစ်၊ အပိုပစ္စည်းစသည်တို့ ထပ်မံဖြည့်တင်းဝယ်ယူပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့သည့်အတွက် သက်တမ်းကုန်ပျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ === DMU.3 အမျိုးအစား === LRBEအမျိုးအစားထက် ပိုကြီးသော ရထားတွဲများကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဟီးနိုးဘတ်စ်ကားနှစ်စီးအား ကိုယ်ပိုင်လုပ်ခရီးသည်တင်ရထားတွဲအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရွာထောင်အလုပ်ရုံတွင် 1A'2'+2'2'+2'A1' အမျိုးအစား 1A'2'+2'2'+2'A1' ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော အဆိုပါရထားတွဲခြောက်တွဲကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွင်း စတင် အသုံးပြုပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ပထမရထားတွဲ ၂ တွဲကို ရန်ကုန်လော်ကယ်ရထားများတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်၊ မန္တလေး၊ မုံရွာ၊ ခင်ဦးနှင့် ရွှေဘိုကြား ရထားတွဲလေးခုနှင့်အတူ မုံရွာသို့ ပြောင်းလဲပြေးဆွဲခဲ့သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြေးဆွဲမှု နှစ်စီးသာ ကျန်ရှိတော့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ရထားတွဲများအားလုံး အနားပေးခဲ့သည်။<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.florian-grupp.de/rmm/railcar.html|title=Railways in Myanmar/Burma - Rail Car|author=florian-grupp}}</ref> === DEMU (စပိန် CAF)အမျိုးအစား === ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများ ပြီးစီးပြီနောက်ပိုင်း ပြေးဆွဲရန်အတွက် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မစ်ဆူဘီရှီ နှင့် စပိန်နိုင်ငံရှိ CAF တို့မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်ကားခြောက်စီးပါ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သုံး ရထား (DEMU) ၁၁ စီးကိုဝယ်ယူရန်အတွက် စတင် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်]]ကာလနှင့် [[၂၀၂၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ|တိုကျိုအိုလံပစ်ကာလ]]အတွင်း လုပ်ငန်းများနောက်နှေးမှုများကြောင့် အချိန်မှီပေးပို့နိုင်ခြင်းမရှိသည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် အစားထိုးအသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် KIHA 40 အမျိုးအစားရထားများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ရက်နေ့တွင် ပထမအသုတ် DEMU အမျိုးအစား ရထားများ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရထားတစ်ဆိုင်းလျှင် ၆တွဲပါဝင်ပြီး ရထားတစ်စီးလျှင် ဂျပန်ယန်း ၁.၆၉၇ ဘီလီယံကုန်ကျခဲ့သည်။ တွဲဆိုင်းဖွဲ့ဆင်မှုအနေဖြင့် MC1+M+M+M+M+MC2 ဟူ၍ တွဲ၆တွဲပါဝင်သည်။ တစ်တွဲအလျားအနေဖြင့် ၁၉.၁မီတာ၊ (၆)တွဲပါတွဲအလျားအနေဖြင့် ၁၂၀.၉မီတာ၊ တွဲအကျယ် ၂.၈မီတာ၊ တွဲအမြင့် ၃.၅၉၉မီတာ၊ ကြမ်းပြင်အမြင့် ၁.၁၈၀ မီတာဖြစ်သည်။ ၆တွဲပါရထားတစ်စီးလျှင် ထိုင်စီးခရီးသည် စုစုပေါင်း ၃၃၂ဦး၊ ရပ်စီးခရီးသည် စုစုပေါင်း ၅၀၀ဦးနှင့် စုစုပေါင်း ၈၃၂ဦးတင်ဆောင်နိုင်သည်။ ဒီဇိုင်းအရ အများဆုံး (၁)နာရီလျှင် ၁၁၀ ကီလိုမီတာနှုန်း အထိပြေးဆွဲနိုင်သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:New Circular Train from CAF.jpg|left|frameless]] |11 |3001 - 3066 |2024 |Mitsubishi Corporation + CAF |2021 | | |} === DEMU (ဂျပန် Niigata Transis) အမျိုးအစား === ၂၀၂၀၊ ဩဂုတ်လတွင် Niigata Transis သည်မြန်မာ့မီးရထား၏ ရန်ကုန်-တောင်ငူလမ်းပိုင်းတွင် အသုံးပြုမည့် DEMU ရထားသစ် ၄စီးကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် Niigata ဆိပ်ကမ်းမှကဆင့် ရေကြောင်းဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ JICA မှအဆင့်မြင့်တင်နေသော ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်း၏ ပထမပိုင်း ရန်ကုန်-တောင်ငူလမ်းပိုင်း ပြီးစီးပြီးနောက် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခင်က Niigata Transis မှ RBE ရထားများနှင့် လူစီးရထားများရှိနေပြီးဖြစ်သော်လည်း ယခုတစ်ခေါက် DEMU ရထားများမှာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးသော ရထားသစ်တင်သွင်းခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":4">{{Cite web|title=ミャンマー国鉄向け電気式気動車 陸送･船積み|author=2427junction|url=https://2427junction.com/mmrreportnt.html}}</ref> ရထားတစ်စီးတွင် ၆ဆိုင်းပါဝင်ပြီး ပထမတန်းအမျိုးအစား(၄)တွဲနှင့် အထက်တန်းအမျိုးအစား(၂)တွဲ ပါဝင်သည်။ တွဲဆိုင်းဖွဲ့ဆင်မှုအနေဖြင့် MC1+M+Ms+Ms+M+MC2 ဟူ၍ တွဲ၆တွဲပါဝင်သည်။ ဒီဇိုင်းအရ အမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်းသည် ၁နာရီလျှင့် ၁၁၀ ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ခွင့်ပြုအမြန်နှုန်းမှာ ၁နာရီလျှင် ၁၀၀ ကီလိုမီတာဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ ရထားစီးကြာချိန်ကို ယခင် ၇နာရီမှ ယခုရထားသစ်ဖြင့် ၃နာရီမိနစ်၂၀ အထိ သိသိသာသာလျှော့ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရထားသစ်များအတွက် ယာဒ်ဝင်းသစ်ကို ရွာသာကြီးဘူတာအနီးတွင် တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။<ref name=":4" /> {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:VideoCapture 20240211-174419.jpg|left|frameless]] |4 |1001 - 1016 |2025 |Niigata Transis |2020 | | |} === RBE.25 (ex. Jap. railcar) အမျိုးအစား<ref name=":3" /> === [[ဖိုင်:Nagoya-Railroad Mikawa Line in Kiha 24.jpg|none|thumb|ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သော KiHa 21 ဂျပန်ကားရထား ]] ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပြေးဆွဲမှုရပ်ဆိုင်းခဲ့သည့် KiHa (ကီဟ) ဒီဇယ်ရထားများကို မြန်မာ့မီးရထားမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ရထားတွဲများသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ရထားလိုင်းများမှ ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နောက်ပိုင်းတွင် JR East နှင့် JR Hokkaido ကဲ့သို့သော Japan မီးရထား၏ လုပ်ငန်းခွဲများမှလည်း အသုံးပြုထားသော Kiha ရထားတွဲများ (Kiha 38, 40, 47, 48, 141) ကို မြန်မာ့မီးရထားထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ရထားတွဲအချို့ကို အထူးကားရထားများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့ပြီး အချို့မှာ လော်ကယ်နှင့် ခရီးဝေးခရီးစဉ်အတွက် အသုံးပြုသည်။ မြန်မာ့မီးရထား အလုပ်ရုံများတွင် ရထားသံလမ်းအကျယ် ပြန်လည် ပြင်ဆင်များ လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ရထားတွဲ ၁၂၇ တွဲဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:Nagoya-Railroad Mikawa Line in Kiha 24.jpg|frameless]] |5 |2501 - 2505 |2003 |Fuji Heavy Industries | |1987/90 |Kiha 20/LE-Auto II |ex Nagoya Railway (Meitetsu) Kiha 21 - 25 |- |[[ဖိုင်:Nagoya-Railroad Makawa Line in Kiha 32.JPG|frameless]] |4 |2506 - 2509 |2005 |Fuji Heavy Industries | |1995 |Kiha 30 |ex Nagoya Railway (Meitetsu) Kiha 31 - 34 |- |[[ဖိုင်:Ise Railway-ISE2.JPG|frameless]] |2 |2510 - 2511 |2005 |Fuji Heavy Industries | |1987 |ISE/LE-Car II |ex Ise Railway 2 - 3 |- |[[ဖိုင်:のと鉄道NT100.jpg|frameless]] |12 |2512 - 2523 |2006 |Fuji Heavy Industries | |1987/91 |NT100/LE_DC |ex Noto Railway NT-101, NT-103, NT-124, NT-125, NT-121, NT-131, NT-122, NT-109, NT-106, NT-112, NT-105, NT-133; RBE.2516 and RBE.2517 are used as VIP inspection cars |- | |1 |2524 |2006 |Fuji Heavy Industries | |1989 |ISE II/LE-Car II |ex Ise Railway 4, only used as VIP inspection car |- | |2 |2525 - 2526 |2006 | | |? |? |ex Tenryu Hamanako Railway TH-106, TH-211 |- | |2 |2527 - 2528 |2006 |Fuji Heavy Industries | |1987/91 |NT100/LE_DC |ex Noto Railway NT-126, NT-130 |- |[[ဖိုင်:Sanriku 36 original color.jpg|frameless]] |4 |2529 - 2532 |2007 |Tokyu Car Co., Ltd. | |1989 |Sanriku |ex Sanriku Railway 36-301 (111), 36-401 (112), 36-302 (121), 36-402 (122) |- |[[ဖိုင်:Amagi Railway DMU AR201.jpg|frameless]] |1 |2533 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1992 |AR200 |ex Amagi Railway AR 201 |- | |2 |2534 - 2535 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1988/93 |Mooka 63/LE-Car II |ex JNR Yuan Mooka Shindo 63-11 and 63-1 |- | |1 |2536 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1987/91 |NT100/LE_DC |ex Noto Railway NT-132; used as VIP inspection car |- | |1 |2537 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR100/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 107 |- | |1 |2538 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1986/89 |AR100 |ex Amagi Railway AR 106, only used as VIP inspection car |- | |3 |2539 - 2541 |2008 |Niigata Works | |1989 |CR70 |ex Hokkaido Chihoku Kogen Railway CR70-1, CR70-2, CR70-3 |- | |1 |2542 |2008 |Niigata Works | |1988 |MR-200 |ex Matsuura Railway MR-202 |- |[[ဖိုင်:Matsuura railway MR-301.jpg|frameless]] |1 |2543 |2008 |Niigata Works | |1988 |MR-300 |ex Matsuura Railway MR-301 |- | |2 |2544 - 2545 |2008 |Niigata Works | |1988 |MR-200 |ex Matsuura Railway MR-201, MR-203 |- | |1 |2546 |2008 |Niigata Works | |1988 |MR-300 |ex Matsuura Railway MR-302 |- | |1 |2547 |2009 |Niigata Works | |1988/1992 |MR-100 |ex Matsuura Railway MR-104 |- |[[ဖိုင်:Heichiku 104 chikumaru.jpg|frameless]] |2 |2548 - 2549 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR100/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 104, 108 |- | |2 |2550 - 2551 |2008 |Niigata Works | |1988 |MR-200 |ex Matsuura Railway MR-204, MR-205 |- | |4 |2552 - 2555 |2009 |Niigata Works | |1988/1992 |MR-100 |ex Matsuura Railway MR-102, MR-103, MR-123, MR-124 |- | |1 |2556 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR100/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 103 |- | |1 |2557 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR200/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 202 |- | |4 |2558 - 2561 |2009 |Niigata Works | |1988/1992 |MR-100 |ex Matsuura Railway MR-105, MR-122, MR-101, MR-108 |- | |2 |2562 - 2563 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR100/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 109, 102 |- | |3 |2564 - 2566 |2009 |Niigata Works | |1988/1992 |MR-100 |ex Matsuura Railway MR-106, MR-107, MR-121 |- | |1 |2567 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR100/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 101 |- | |1 |2568 |2007 |Fuji Heavy Industries | |1989/91 |HCR300/LE-DC |ex Heisei Chikuho Railway 303 |- |[[ဖိုင်:Tarumi railway haimo230-313.jpg|frameless]] |2 |2569 - 2570 |2011 |Fuji Heavy Industries | |1985 |LE-Car II |ex Tarumi Railway 230-301, 230-312 |- |[[ဖိုင်:JRS DC kiha47-176 JR Kyushu Kokura factory.jpg|frameless]] |4 |2571 - 2574 |2009 | | |197?/198? |Kiha 47 |ex JR Shikoku Kiha 47-116, 47-117, 47-503, 47-1087 |- | |5 |2575 - 2579 |2009 |Niigata Works | |1988/1992 |MR-100 |ex Matsuura Railway MR-109, MR-110, MR-111, MR-125, MR-126 |- | |2 |2580 - 2581 |2013 |Fuji Heavy Industries | |1988 |Izumi |ex Izumi Railway 203, 207; only used as VIP inspection cars |- | |6 |2582 - 2587 |2013 | | |199? |Kiha 141 |ex JR Hokkaido Kiha 141-7 to 141-12? |- |[[ဖိုင်:JRH-Kiha48 301.jpg|frameless]] |3 |2588 - 2590 |2013 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR Hokkaido Kiha 48-301 - 48-303 |- | |1 |2591 |2014 |Fuji Heavy Industries | |1988 |Izumi |ex Izumi Railway 205 |- |[[ဖိုင်:JR Hokkaido 141 series DMU 109.JPG|frameless]] |6 |2592 - 2597 |2013 | | |199? |Kiha 141 |ex JR Hokkaido Kiha 141-1 to 141-6? |- | |3 |2598 - 25100 |2014 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR Hokkaido Kiha 48-1331 to 48-1333 |- |[[ဖိုင်:JNR Type Kiha 38 DMU 002.JPG|frameless]] |3 |25101 - 25103 |2014 | | |1986/87 |Kiha 38 |ex JR East Kiha 38-2 to 38-4 |- | |2 |25104 - 25105 |2014 | | |1986/87 |Kiha 38 |ex JR East Kiha 38-1001 to 38-1002 |- | |2 |25106 - 25107 |2014 | | |197?/198? |Kiha 40 |ex JR Hokkaido Kiha 40-334, 40-335 |- | |1 |25108 |2015 |Fuji Heavy Industries | |1988 |Izumi |ex Izumi Railway 201 |- | |2 |25109 - 25110 |2015 | | |197?/198? |Kiha 40 |ex JR East Kiha 40-548, 40-2024 |- | |4 |25111 - 25114 |2015 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR East Kiha 48-501, 48-553, 48-1511, 48-1514 |- | |2 |25115 - 25116 |2015 | | |197?/198? |Kiha 40 |ex JR East Kiha 40-514, 40-562 |- | |2 |25117 - 25118 |2015 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR East Kiha 48-551, 48-1547 |- |[[ဖိုင်:Yangon Circular Railway RBE 25126 (ex-JR East Kiha 40 2022).jpg|frameless]] |9 |25119 - 25127 |2015 | | |197?/198? |Kiha 40 |ex JR East Kiha 40-542, 40-549, 40-550, 40-559, 40-578, 40-579, 40-581, 40-2022, 40-2025 |} === RBE.36 (ex. JR kiha 58) အမျိုးအစား === ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် JRခွဲ West သည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သော Kiha 58 အမျိုးအစား ဒီဇယ်ရထားတွဲ ၁၂ စီးကို မြန်မာ့မီးရထားထံ ရောင်းချခဲ့သည်။ မြို့တော်သစ်နေပြည်တော်သို့ အမြန်ရထားပြေးဆွဲရန် အစပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လော်ကယ်ရထားပြေးဆွဲရန်အတွက် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ၎င်းတို့ကို အနားပေးခဲ့ပြီး မြစ်ဆုံအလုပ်ရုံတွင် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |12 |3601 - 3612 |2005 | | |196? |Kiha 58 |ex JR West Kiha 58-647, 58-7211, 58-1113, 58-1044, 58-7209, 58-1042, 58-1041, 58-1045, 58-1046, 58-645, 58-1120, 58-1128 |} === RBE.50 (ex. JR kiha) အမျိုးအစား === ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ ပထမအသုတ်အဖြစ် Kiha ရထားတွဲ အစီး ၂၀ (Kiha 52 နှင့် 58) ရရှိခဲ့ပါသည်။ မြင်းကောင်ရေ 500 ဖြစ်သည့်အတွက် RBE.50 အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် JR Hokkaido မှ Kiha 183 ရထားတွဲ ၈ တွဲကိုလှူဒါန်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် JR West နှင့် JR Hokkaido မှ Kiha 142၊ 181 နှင့် 180 အမျိုးအစား နောက်ထပ်ရထားတွဲ 25 တွဲ ရရှိလာ၍ RBE.50 ရထားတွဲ စုစုပေါင်း ၅၃စီးထိ တိုးလာခဲ့သည်။ အချို့သော ရထားတွဲများသည် လေအေးပေးစနစ်ပါရှိသောကြောင့် ရထားနှင့် ထပ်တိုး P အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာ - RBE.P2059 – RBE.P5043။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |[[ဖိုင်:JNR Kiha 52 original livery.jpg|frameless]] |9 |5001 - 5009 |2008 | | |196? |Kiha 52 |ex JR East Kiha 52-108, 52-109, 52-126, 52-143 to 52-145, 52-151 to 52-153 |- |[[ဖိုင်:JNR KiHa 58 series running Hashidate.jpg|frameless]] |1 |5010 |2008 | | |196? |Kiha 58 |ex JR East Kiha 58-1504 |- | |8 |5011 - 5018 |2008 | | |196? |Kiha 52 |ex JR East Kiha 52-110, 52-141, 52-146 to 52-149, 52-154 to 52-155 |- | |2 |5019 - 5020 |2008 | | |196? |Kiha 58 |ex JR East Kiha 58-1514, 58-1528 |- |[[ဖိုင်:Kiha182-7557.jpg|frameless]] |1 |5021 |2009/10 | | |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 182-106 |- | |1 |5022 |2009/10 | | |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 182-108 |- |[[ဖိုင်:JNR 183 series DMU 007.JPG|frameless]] |6 |5023 - 5028 |2009/10 | | |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 183, Kiha 182 Form 100, Kiha 182 Form 0, numbers unknown |- |[[ဖိုင်:JRW DC kiha 181 series kasumi-yoroi.jpg|frameless]] |13 |P5029 - P5041 |2013 | | |196?/197? |Kiha 181 |ex JR West Kiha 181-27, 181-45, 181-47 to 181-49, 180-22, 180-36, 180-41, 180-42, 180-45, 180-48, 180-49, 180-77 |- |[[ဖိုင်:JNR kiha180-1 takamatsu.jpg|frameless]] |2 |P5042 - P5043 |2013 | | |196?/197? |km 180 |ex JR West Km 180-4, 180-12 |- |[[ဖိုင်:KiHa 141 Naebo Works 20120824.jpg|frameless]] |10 |5044 - 5053 |2013 | | |199? |Kiha 142 |ex JR Hokkaido Kiha 142-2, 142-3, 142-5, 142-6, 142-8 to 142-13 |} === RBE.25.0 (ex. JR kiha 182-184) အမျိုးအစား === ၂၀၀၉/၁၀ခုနှစ်များတွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ Kiha 183 ရထားတွဲများကို ဂျပန်မီးရထားလုပ်ငန်းခွဲ ဟော့ကိုင်းဒိုးမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ မန္တလေးနှင့် နေပြည်တော်ကြားရှိ အမြန်ရထားများအတွက် ရထားတွဲများကို နှစ်အနည်းငယ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝန်ဆောင်မှုများ ရပ်ဆိုင်းသွားပြီးနောက် ရထားတွဲများကို ပြေးဆွဲမှုရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး မြစ်ကြီးနား အလုပ်ရုံတွင် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ တချို့ရထားတွဲများကိုမှု မည့်သည့်အခါမျှ အသုံးပြုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ {| class="wikitable" |ပုံ |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် | |မှတ်ချက် |- | |1 |25101 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |maybe one of ex JR Hokkaido Kiha 183-2,ex JR Hokkaido Kiha 183-207 or 183-217, ex JR Hokkaido Kiha 182-1 or 182-2, ex JR Hokkaido Kiha 182-4, ex JR Hokkaido Kiha 182-5 | | |- |[[ဖိုင်:キハ182-107.jpg|frameless]] |1 |25102 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 182-225 | | |- | |1 |25103 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 182-226 | | |- |[[ဖိုင်:JRN DC183-0 20061102 001.jpg|frameless]] |1 |25104 - 25105 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |maybe one of ex JR Hokkaido Kiha 183-2,ex JR Hokkaido Kiha 183-207 or 183-217, ex JR Hokkaido Kiha 182-1 or 182-2, ex JR Hokkaido Kiha 182-4, ex JR Hokkaido Kiha 182-5 | | |- | |1 |25106 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 184-2 | | |- | |1 |25201 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |ex JR Hokkaido Kiha 183-103 | | |- | |4 |25202 - 25205 |2009/10 |197?/199? |Kiha 183 |maybe one of ex JR Hokkaido Kiha 183-2,ex JR Hokkaido Kiha 183-207 or 183-217, ex JR Hokkaido Kiha 182-1 or 182-2, ex JR Hokkaido Kiha 182-4, ex JR Hokkaido Kiha 182-5 | | |} === RBE.30 (ex. Jap. railcar) အမျိုးအစား === ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ ပုဂ္ဂလိက ဂျပန်မီးရထား Sanriku မီးရထားမှ ရထားတွဲ ၃ တွဲကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး RBE.30 အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 2015 ခုနှစ်တွင် Sanriku မီးရထားမှ နောက်ထပ်ရထားတွဲ 2 တွဲကို Japan Railways လုပ်ငန်းခွဲ Tokai မှ ရထားတွဲ ၂၈ တွဲနှင့် ပုဂ္ဂလိက Ihara မီးရထားမှ ၁ ခုတို့နှင့်အတူ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ထပ် ရထားတွဲ 23 တွဲသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် JR Tokai မှ ထပ်မံပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး RBE.30 ရထားတွဲအရေအတွက်သည် ၅၇စီး အထိ တိုးလာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |အရေအတွက် |ရထားအမှတ် |အသုံးပြုသည့်ခုနှစ် |ထုတ်လုပ်သူ |ထုတ်လုပ်သူ၏ အမှတ် |ထုတ်လုပ်သည့် ခုနှစ် |အင်ဂျင် |မှတ်ချက် |- |2 |3001 - 3002 |2009 |Niigata Works | |1983/85 |Sanriku 1100/1200 |ex Sanriku Railways 36-1201, 36-1206 initially just used as VIP inspection cars, later modified and since 7.12.2014 used on Yangon port line for passenger traffic, stopped in September 2015 after electrification |- |1 |3003 |2009 |Fuji Heavy Industries | |1983/85 |Sanriku 1100/1200 |ex Sanriku Railways 36-1106 |- |2 |3004 -3005 |2015 |Fuji Heavy Industries | |1983/85 |Sanriku 1100/1200 |ex Sanriku Railways 36-1107, 36-1103 |- |16 |3006 - 3021 |2015 | | |197?/198? |Kiha 11 |ex JR Tokai Kiha 11-6, 11-102, 11-103, 11-106, 11-111 to 11-122 |- |5 |3022 - 3026 |2015 | | |197?/198? |Kiha 47 |ex JR Tokai Kiha 47-5001, 47-5002, 47-6001 to 47-6003 |- |7 |3027 - 3033 |2015 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR Tokai Kiha 48-3814, 48-3816, 48-5511, 48-5513, 48-5805, 48-6803, 48-6813 |- |1 |3034 |2015 |Niigata Works | |1998 |IRT355 |ex Ihara Railway IRT 355-07 |- |5 |3035 - 3039 |2016 | | |197?/198? |Kiha 11 |ex JR Tokai Kiha 11-8, 11-101, 11-104, 11-105, 11-108 |- |6 |3040 - 3045 |2016 | | |197?/198? |Kiha 40 |ex JR Tokai Kiha 40-3005, 40-5802, 40-6307 to 40-6309, 40-6312 |- |12 |3046 - 3057 |2016 | | |197?/198? |Kiha 48 |ex JR Tokai Kiha 48-3815, 48-5501, 48-5508, 48-5803, 48-5804, 48-5806, 48-5810, 48-6001, 48-6517, 48-6808,48-6814, 48-6815 |} == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာ့မီးရထား}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] i8iqoxe6o9eo60yoz2ygvanpsbkclex 0 258233 1053262 962031 2026-09-15T17:14:10Z Dr Lotus Black 31011 [[သညာ (စိတ္တဗေဒ)]] မှ [[သိမြင်နားလည်ခြင်း]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 962031 wikitext text/x-wiki '''သညာ'''({{lang|pi|saññā}}, {{lang-en|perception}}; {{lang-la|perceptio}})ဟူသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရရှိလာသော အာရုံခံသတင်းအချက်အလက်များကို ရွေးချယ်ခြင်း(Selection)၊ စုစည်းခြင်း(Organization)နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း(Identification / Interpretation)တို့မှ တစ်ဆင့် မိမိတို့ ရောက်ရှိနေသော ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်သည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သညာ၏ ဖြစ်စဉ်အားလုံးသည် အာရုံခံအင်္ဂါများမှတစ်ဆင့် အာရုံကြောစနစ်သို့ အချက်ပြမှုများ ပေးပို့ခြင်းမှ စတင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြင်ရခြင်း(Vision)သည် မျက်လုံး၏ မြင်လွှာ(Retina)ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်ခြင်းမှ စတင်ပြီး၊ ကြားရခြင်း(Hearing)သည် အသံလှိုင်းများကြောင့် နားအတွင်းရှိ တုန်ခါမှုများမှ စတင်သည်။ သို့သော် သညာသည် အဆိုပါ အာရုံခံစားမှု(Sensation) သက်သက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ ထိုအချက်အလက်များကို ဦးနှောက်က သင်ယူထားသော ဗဟုသုတ၊ မှတ်ဉာဏ်၊ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သညာ ဖြစ်စဉ် == စိတ္တဗေဒပညာရှင်များက သညာဖြစ်ပေါ်လာပုံကို အခြေခံအားဖြင့် အဆင့် ၂ ဆင့်ဖြင့် ခွဲခြားပြလေ့ရှိသည် - * အောက်ခြေမှ အထက်သို့ ဖြစ်စဉ် (Bottom-up processing): အာရုံခံအင်္ဂါများမှ ရရှိလာသော အချက်အလက်အကြမ်းစားများ (ဥပမာ - အရောင်၊ အလင်း၊ အသံ) ကို စုစည်းပြီး ပုံရိပ်တစ်ခု ဖော်ဆောင်ခြင်း။ * အထက်မှ အောက်ခြေသို့ ဖြစ်စဉ် (Top-down processing): လူတစ်ဦး၏ ရှိရင်းစွဲ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံနှင့် မျှော်လင့်ချက်များအပေါ် မူတည်၍ ရရှိလာသော အာရုံကို ပုံဖော်ခြင်း။ == Gestalt သညာ နိယာမများ == ဂျာမန်စိတ္တဗေဒပညာရှင်များ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော Gestalt နိယာမများအရ လူတို့သည် အရာဝတ္ထုများကို အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် မမြင်ဘဲ စုစည်းမှုတစ်ခု (A unified whole) အဖြစ် မြင်တတ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # နီးစပ်မှု နိယာမ (Law of Proximity): အချင်းချင်း နီးကပ်နေသော အရာများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းအဖြစ် မြင်ခြင်း။ # တူညီမှု နိယာမ (Law of Similarity): ပုံစံ သို့မဟုတ် အရောင် တူညီသောအရာများကို စုပေါင်း၍ မြင်ခြင်း။ # ပိတ်ဆို့မှု နိယာမ (Law of Closure): မပြည့်စုံသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို ဦးနှောက်က အလိုအလျောက် ဖြည့်စွက်၍ အပြည့်အစုံအဖြစ် မြင်ခြင်း။ # ဆက်စပ်မှု နိယာမ (Law of Continuity): အရာဝတ္ထုများကို ပြတ်တောက်နေသော အပိုင်းများအဖြစ် မမြင်ဘဲ ချောမွေ့သော လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် မြင်ခြင်း။ == သညာကို လွှမ်းမိုးသော အကြောင်းရင်းများ == သညာသည် လူတစ်ဦးချင်းစီအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပြီး အောက်ပါအချက်များက ပြုပြင်ပြောင်းလဲစေနိုင်သည် - * စိတ်သတ်မှတ်ချက် (Perceptual Set): မိမိက ကြိုတင်မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်းသာ မြင်တတ်ခြင်း။ * ယဉ်ကျေးမှု (Culture): လူမှုပတ်ဝန်းကျင်၏ သွန်သင်မှုနှင့် ဓလေ့များအရ အရာဝတ္ထုများအပေါ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပုံ ကွာခြားခြင်း။ * လှုံ့ဆော်မှု (Motivation): မိမိ လိုလားတောင့်တနေသော အရာကို ပိုမို ထင်ရှားစွာ မြင်ရခြင်း (ဥပမာ - ဆာလောင်နေသူအတွက် အစားအစာပုံရိပ်များ ပို၍ ထင်ရှားခြင်း)။ == သညာလွဲမှားခြင်း (Perceptual Illusions) == အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဦးနှောက်က မှားယွင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမိသောအခါ သညာလွဲမှားခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာမှာ Müller-Lyer Illusion(မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်း တူညီသော်လည်း မြှားခေါင်းပုံစံကြောင့် အတိုအရှည် ကွဲပြားသည်ဟု ထင်ရခြင်း) ဖြစ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာရုံခံစားမှု]] (Sensation) * [[အာရုံစိုက်မှု]] (Attention) * [[မှတ်ဉာဏ်]] (Memory) * [[အမြင်အာရုံ စိတ္တဗေဒ]] (Visual Psychology) == ကိုးကား == * Goldstein, E. B. (2009). Sensation and Perception. * Myers, D. G. (2012). Psychology (10th Edition). [[ကဏ္ဍ:အာရုံကြောသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ဒဿနိကဗေဒ]] 0n8wf0l569e41uzhzqwq7y6lhm6q7dj 1053263 1053262 2026-09-15T17:15:51Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053263 wikitext text/x-wiki '''သညာ'''({{lang|pi|saññā}}, {{lang-en|perception}}; {{lang-la|perceptio}})ဟူသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရရှိလာသော အာရုံခံသတင်းအချက်အလက်များကို ရွေးချယ်ခြင်း(Selection)၊ စုစည်းခြင်း(Organization)နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း(Identification / Interpretation)တို့မှ တစ်ဆင့် မိမိတို့ ရောက်ရှိနေသော ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်သည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သညာ၏ ဖြစ်စဉ်အားလုံးသည် အာရုံခံအင်္ဂါများမှတစ်ဆင့် အာရုံကြောစနစ်သို့ အချက်ပြမှုများ ပေးပို့ခြင်းမှ စတင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြင်ရခြင်း(Vision)သည် မျက်လုံး၏ မြင်လွှာ(Retina)ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်ခြင်းမှ စတင်ပြီး၊ ကြားရခြင်း(Hearing)သည် အသံလှိုင်းများကြောင့် နားအတွင်းရှိ တုန်ခါမှုများမှ စတင်သည်။ သို့သော် သညာသည် အဆိုပါ အာရုံခံစားမှု(Sensation) သက်သက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ ထိုအချက်အလက်များကို ဦးနှောက်က သင်ယူထားသော ဗဟုသုတ၊ မှတ်ဉာဏ်၊ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သညာ ဖြစ်စဉ် == စိတ္တဗေဒပညာရှင်များက သညာဖြစ်ပေါ်လာပုံကို အခြေခံအားဖြင့် အဆင့် ၂ ဆင့်ဖြင့် ခွဲခြားပြလေ့ရှိသည် - * အောက်ခြေမှ အထက်သို့ ဖြစ်စဉ် (Bottom-up processing): အာရုံခံအင်္ဂါများမှ ရရှိလာသော အချက်အလက်အကြမ်းစားများ (ဥပမာ - အရောင်၊ အလင်း၊ အသံ) ကို စုစည်းပြီး ပုံရိပ်တစ်ခု ဖော်ဆောင်ခြင်း။ * အထက်မှ အောက်ခြေသို့ ဖြစ်စဉ် (Top-down processing): လူတစ်ဦး၏ ရှိရင်းစွဲ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံနှင့် မျှော်လင့်ချက်များအပေါ် မူတည်၍ ရရှိလာသော အာရုံကို ပုံဖော်ခြင်း။ == Gestalt သညာ နိယာမများ == ဂျာမန်စိတ္တဗေဒပညာရှင်များ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော Gestalt နိယာမများအရ လူတို့သည် အရာဝတ္ထုများကို အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် မမြင်ဘဲ စုစည်းမှုတစ်ခု (A unified whole) အဖြစ် မြင်တတ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # နီးစပ်မှု နိယာမ (Law of Proximity): အချင်းချင်း နီးကပ်နေသော အရာများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းအဖြစ် မြင်ခြင်း။ # တူညီမှု နိယာမ (Law of Similarity): ပုံစံ သို့မဟုတ် အရောင် တူညီသောအရာများကို စုပေါင်း၍ မြင်ခြင်း။ # ပိတ်ဆို့မှု နိယာမ (Law of Closure): မပြည့်စုံသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို ဦးနှောက်က အလိုအလျောက် ဖြည့်စွက်၍ အပြည့်အစုံအဖြစ် မြင်ခြင်း။ # ဆက်စပ်မှု နိယာမ (Law of Continuity): အရာဝတ္ထုများကို ပြတ်တောက်နေသော အပိုင်းများအဖြစ် မမြင်ဘဲ ချောမွေ့သော လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် မြင်ခြင်း။ == သညာကို လွှမ်းမိုးသော အကြောင်းရင်းများ == သညာသည် လူတစ်ဦးချင်းစီအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပြီး အောက်ပါအချက်များက ပြုပြင်ပြောင်းလဲစေနိုင်သည် - * စိတ်သတ်မှတ်ချက် (Perceptual Set): မိမိက ကြိုတင်မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်းသာ မြင်တတ်ခြင်း။ * ယဉ်ကျေးမှု (Culture): လူမှုပတ်ဝန်းကျင်၏ သွန်သင်မှုနှင့် ဓလေ့များအရ အရာဝတ္ထုများအပေါ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပုံ ကွာခြားခြင်း။ * လှုံ့ဆော်မှု (Motivation): မိမိ လိုလားတောင့်တနေသော အရာကို ပိုမို ထင်ရှားစွာ မြင်ရခြင်း (ဥပမာ - ဆာလောင်နေသူအတွက် အစားအစာပုံရိပ်များ ပို၍ ထင်ရှားခြင်း)။ == သညာလွဲမှားခြင်း (Perceptual Illusions) == အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဦးနှောက်က မှားယွင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမိသောအခါ သညာလွဲမှားခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာမှာ Müller-Lyer Illusion(မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်း တူညီသော်လည်း မြှားခေါင်းပုံစံကြောင့် အတိုအရှည် ကွဲပြားသည်ဟု ထင်ရခြင်း) ဖြစ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာရုံခံစားမှု]] (Sensation) * [[အာရုံစိုက်မှု]] (Attention) * [[မှတ်ဉာဏ်]] (Memory) * [[အမြင်အာရုံ စိတ္တဗေဒ]] (Visual Psychology) == ကိုးကား == * Goldstein, E. B. (2009). Sensation and Perception. * Myers, D. G. (2012). Psychology (10th Edition). [[ကဏ္ဍ:သိမြင်နားလည်ခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗဟုသုတ ရင်းမြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာရုံခံ စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အသိအမြင် သိပ္ပံ]] dy4x7uj7z9ich8g9pe6ipdep43e054q 0 258664 1053264 1031119 2026-09-15T17:18:48Z Dr Lotus Black 31011 1053264 wikitext text/x-wiki [[File:Emotions - 3.png|thumb|[[ခံစားချက်]] အခြေခံ ၆မျိုး]] [[သိတွေးအုံ|သိတွေးအုံ(Cognition)]]၏ လုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်သော '''ထိတွေ့ခံစားချက်''' ({{lang-en|'''feeling'''}}) များ ဟူသည်မှာ [[ခံစားသိရှိ|ခံစားသိရှိမှု]]လုပ်ငန်း ဖြစ်ပျက်ပြီးနောက် [[စိတ်|သိတွေးမှု(စိတ်)]]ပိုင်ရှင် [[သတ္တဝါ|သက်ရှိ]]၏ ကိုယ်ပိုင် [[မှတ်ဉာဏ်]]များ၊ ခံစားပုံစောင်းပေးမှု သဘာဝအခံများ၊ လက်တလော စိတ်အခြေအနေ တို့အလိုက် "(သက်ရှိတဦးချင်း၌) ကိုယ်တွင်း ကြုံတွေ့ခံစားရမှု တမျိုး" ဖြစ်၍ "တဦးချင်းအပေါ် မူတည်သည်၊ တန်ဖိုးဖြတ်မှု အခံများ ပါဝင်လွှမ်းမိုးသည်၊ ပြင်ပ [[လှုံ့ဆော်ချက်]]များ အခင်းအကျင်းနှင့်လည်း လွတ်ချော်စွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သေးသည်"<ref>{{Cite web |title=APA Dictionary of Psychology |url=https://dictionary.apa.org/ |access-date=2022-03-24 |website=dictionary.apa.org |language=en}}</ref> ဟူ၏။ ဤ '''"(ထိုကြုံ)ခံစားချက်"''' သို့မဟုတ် '''"(ထိကြုံ)ခံစားမှု"''' ဟူသော [[စကားလုံး|အသုံးအနှုန်း]] ဖြင့် "[[ခံစားချက်|စိတ်ခံစားသွင် (emotion)]] အမျိုးမျိုးကို [[သတိကပ်စိတ်]]ဖြင့် သက်ရှိက ခံစားမိခြင်း အခြေအနေ"ကို ဆိုလိုကြ၏။<ref>VandenBos, Gary (2006) ''APA Dictionary of Psychology''. Washington, DC: American Psychological Association</ref> == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခံစားချက်]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အယူအဆများ]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ]] iw9wg1ztjh1nbkt6g8mbz7n7hnutel5 0 258748 1053255 839496 2026-09-15T17:00:52Z Dr Lotus Black 31011 [[အတုံ့အမူ]] စာမျက်နှာကို [[အပြုအမူ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 839496 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} '''တုံ့ပြန်ကျင့် အပြုအမူ''' (သို့) '''အတုံ့အမူ''' ({{lang-en|'''behavior'''}}; '''behaviour''') ဆိုသည်မှာ - သက်ရှိ [[သတ္တဝါ]] တဦးဦး တကောင်ကောင်က ဖြစ်စေ၊ သက်မဲ့အစုအဝေး တခုခုက ဖြစ်စေ၊ လူလုပ် ကွန်ပျူတာဉာဏ် တခုခုက ဖြစ်စေ ၎င်းတည်ရှိရာ ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း * [[ကံ|ပြုလုပ်]]လိုက်သမျှ သို့မဟုတ် * (ကြုံလျှင်ကြုံတိုင်း) ထပ်မံထပ်မံ ကျင့်မူတတ်သမျှတို့ကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ * ကိုယ်ထည် (သို့) အစုအဝေး၏ အတွင်းမှ ဖြစ်စေ၊ အပြင်မှ ဖြစ်စေ လာသော * ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဖြစ်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် [[စဉ်းစားခြင်း|တွေးယူ]]၍ ဖြစ်စေ လာသော၊ * [[သတိကပ်စိတ်|သိစိတ်]]မှ ဖြစ်စေ၊ [[သတိလွတ်စိတ်|မသိစိတ်]]မှ ဖြစ်စေ လာသော၊ [[လှုံ့ဆော်ချက်]] အမျိုးမျိုးအလိုက် သက်ရှိ (သို့) ဇာတ်ကောင်က တွက်ချက်၍ တုံ့ပြန်<ref>{{cite book|author=Elizabeth A. Minton, Lynn R. Khale|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics|url=https://archive.org/details/beliefsystemsrel0000mint|year=2014|location=New York|publisher=Business Expert Press LLC|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>ကျင့် ဖြစ်လာသည်တို့က ထိုဇာတ်ကောင်၏ '''အတုံ့အမူများ (behaviors)''' ပင် ဖြစ်တော့၏။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာ]] [[ကဏ္ဍ:သိတွေးအုံ စိုင်းယန့်စ်]] p3u5wxefxxoej0tfgqycolx2w7rkxwn 1053257 1053255 2026-09-15T17:02:49Z Dr Lotus Black 31011 1053257 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} '''တုံ့ပြန်ကျင့် အပြုအမူ''' (သို့) '''အတုံ့အမူ''' ({{lang-en|'''behavior'''}}; '''behaviour''') ဆိုသည်မှာ - သက်ရှိ [[သတ္တဝါ]] တဦးဦး တကောင်ကောင်က ဖြစ်စေ၊ သက်မဲ့အစုအဝေး တခုခုက ဖြစ်စေ၊ လူလုပ် ကွန်ပျူတာဉာဏ် တခုခုက ဖြစ်စေ ၎င်းတည်ရှိရာ ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း * [[ကံ|ပြုလုပ်]]လိုက်သမျှ သို့မဟုတ် * (ကြုံလျှင်ကြုံတိုင်း) ထပ်မံထပ်မံ ကျင့်မူတတ်သမျှတို့ကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ * ကိုယ်ထည် (သို့) အစုအဝေး၏ အတွင်းမှ ဖြစ်စေ၊ အပြင်မှ ဖြစ်စေ လာသော * ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဖြစ်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် [[စဉ်းစားခြင်း|တွေးယူ]]၍ ဖြစ်စေ လာသော၊ * [[သတိကပ်စိတ်|သိစိတ်]]မှ ဖြစ်စေ၊ [[သတိလွတ်စိတ်|မသိစိတ်]]မှ ဖြစ်စေ လာသော၊ [[လှုံ့ဆော်ချက်]] အမျိုးမျိုးအလိုက် သက်ရှိ (သို့) ဇာတ်ကောင်က တွက်ချက်၍ တုံ့ပြန်<ref>{{cite book|author=Elizabeth A. Minton, Lynn R. Khale|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics|url=https://archive.org/details/beliefsystemsrel0000mint|year=2014|location=New York|publisher=Business Expert Press LLC|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>ကျင့် ဖြစ်လာသည်တို့က ထိုဇာတ်ကောင်၏ '''အတုံ့အမူများ (behaviors)''' ပင် ဖြစ်တော့၏။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အပြုအမူ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ အယူအဆများ]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အယူအဆများ]] 70ittdjxx74eqc68j8g8am8nejfjpec 0 259484 1053260 839506 2026-09-15T17:10:42Z Dr Lotus Black 31011 1053260 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} {{Infobox anatomy | Name = အင်္ဂါ (ဝါ) အစိတ်အပိုင်း | Image = Internal organs.png | Caption = လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ကိုယ်တွင်း အင်္ဂါများ | Width = | Latin = organum | Greek = oργανο | System = [[အင်္ဂါစု]] | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = }} [[ဆဲလ်အများဖွဲ့ သက်ရှိ]] တစ်ခုခု၏ '''အင်္ဂါ''' သို့မဟုတ် '''(ခန္ဓာကိုယ်) အစိတ်အပိုင်း''' ({{lang-en|organ}}) ဆိုသည်မှာ - ဒြပ်သားစု အရာဝတ္ထုသဖွယ် ဖြစ်ပေါ်နေလျက် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုစီကို စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသည့် [[တစ်ရှုး]]များ အစုအဝေး ဖြစ်၏။<ref>{{Cite book |last1=Widmaier |first1=E P |title=Vander's Human Physiology |url=https://archive.org/details/vandershumanphys0000widm_g3a0 |last2=Raff |first2=H |last3=Strang |first3=KT |year=2014 |publisher=McGraw-Hill Higher Education |isbn=978-0-07-128366-3 |edition=12th}}{{page needed|date=May 2015}}</ref> ဤသက်ရှိမျိုးများတွင် ဆိုင်ရာ[[ဆဲလ်]]များက ဆိုင်ရာတစ်ရှုးများအဖြစ် စုဝေးဖွဲ့စည်း၊ ဆိုင်ရာတစ်ရှူးများက ဤသို့သော ဆိုင်ရာ အင်္ဂါ (ဝါ) အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် စုဝေးဖွဲ့စည်းနေပြီး၊ ဤ ဆိုင်ရာအင်္ဂါများက တဖန် ဆိုင်ရာ[[အင်္ဂါစု]]များအဖြစ် စုဝေးဖွဲ့စည်းနေတုံ၏။<br> သာဓကအားဖြင့် - [[လူသား]]၌ [[ဦးနှောက်]]၊ [[နှလုံး]]၊ [[မျက်လုံး]]၊ [[နား]] စသည်တို့က၊ အချို့သော [[အပင်]]များ၌ [[အရွက်|အရွက် (သစ်ရွက်)]]၊ [[ပန်းပွင့်]]၊ [[အမြစ်]] စသည်တို့က အင်္ဂါများ အသီးသီး ဖြစ်ကြ၏။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကိုယ်ခန္ဓာ စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါများ (ခန္ဓာဗေဒ)]] 15hdfbplnwk3hpuvsd06k3p9io3v6jg 0 264723 1053341 855552 2026-09-16T08:39:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053341 wikitext text/x-wiki {{Infobox Product | title = နိုက်ခီ အဲဖို့စ် <br> (Nike Air Force) | image = Nike air Force 1 white on white.jpg | image_size = 330px | alt = | caption = လည်တို-အနိမ့်ပုံစံဖြင့် နိုက်ခီ အဲဖို့စ် ၁ တစ်ရံ | type = အားကစားဖိနပ် | inventor = ဘရုစ်ကေးလ်ဂေါ | inception = {{start date and age|1982}} | manufacturer = [[နိုက်ခီ]] | available = ရရှိနိုင် | current supplier = [[နိုက်ခီ]] | last production = | models = {{Unbulleted list|အဲဖို့စ် ၁| အဲဖို့စ် ၂| အဲဖို့စ် ၃| အဲဖို့စ် ၄| အဲဖို့စ် ၅| အဲဖို့စ် ၁၈၀}} | slogan = | website = {{url|https://www.nike.com/air-force-1|nike.com/air-force-1}} | notes = }} [[ဖိုင်:Nike_Air_Force_1_Hi_Just_Don.jpg|thumb|260x260px| လည်ရှည်-အမြင့်ပုံစံဖြင့် နိုက်ခီ အဲဖို့စ် ဝမ်း]] [[ဖိုင်:Dessus_et_dessous_de_l'AF1.jpg|thumb|260x260px| နိုက်ခီ အဲဖို့စ် ဝမ်း - ဖိနပ်အပေါ်ဘက်နှင့်အောက်ဘက်]] '''နိုက်ခီ အဲဖို့စ်''' ({{lang-en| '''Nike Air Force'''}}) သည် [[နိုက်ခီ]]မှ ထုတ်လုပ်သော အားကစားဖိနပ်အမျိုးအစားများထဲမှ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဒီဇိုင်နာ Bruce Kilgore<ref>{{Cite news|title=Nike Air Force 1 Designer Reveals How the Sneaker Reached Icon Status|url=https://hypebeast.com/2017/10/nike-air-force-1-designer-bruce-kilgore-interview|date=2017-10-24|publisher=Hypebeast|author=Joanna Fu}}</ref> ၏ ဖန်တီးမှုဖြစ်ပြီး နိုက်ခီ၏ "Air (လေအိတ်)" နည်းပညာကို ပထမဦးဆုံး ထည့်သွင်းအသုံးပြုထားသော ဘတ်စကက်ဘောဖိနပ်လည်းဖြစ်သည်။<ref name="NYT_25">{{Cite news|last=Bierman|first=Fred|date=2007-12-23|title=The Nike Air Force 1 Sneaker Turns 25 Years Old|url=https://www.nytimes.com/2007/12/23/sports/23shoe.html|access-date=2024-05-01|work=[[The New York Times]]|issn=0362-4331}}</ref> ဖိနပ်ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့ချိန်မှ ယနေ့ထိ လည်တို၊ လည်စက၊ လည်ရှည် ဟူ၍ ပုံစံ သုံးမျိုးဖြင့် ထုတ်လုပ်ရောင်းချလျှက်ရှိသည်။ == ဖော်ပြချက် == ဖိနပ်များကို လည်တို၊ လည်စက၊ လည်ရှည် ဟူ၍ ပုံစံ ၃ မျိုးဖြင့် ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည်။ လည်စက ပုံစံတွင် ချိတ်ဆက်မှုပြုလုပ်နိုင်ရန် သိုင်းကြိုးပါရှိသည်။ လည်ရှည်ပုံစံ အဲဖို့စ် ဝမ်း ဖိနပ်များတွင် ဗယ်ခရို ကပ်ခွာ သိုင်းကြိုးပါရှိသည်။ လည်စကပုံစံ ဖိနပ်များ၏ သိုင်းကြိုးသည် ခြေထောက်တွင် မြဲမြံစေရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ အချို့သော မူကွဲပုံစံ အဲဖို့စ် ဝမ်း လည်ရှည်ဖိနပ်များတွင်မူ သိုင်းကြိုးများကို ရွေ့နိုင်၊ ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ဖိနပ်များအား အရောင်အသွေး မျိုးစုံဖြင့် ထုတ်လုပ်သော်လည်း၊ လူကြိုက်အများဆုံးနှင့် အရောင်းရဆုံးအရောင်မှာ အဖြူဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယမှာ အနက်ဖြစ်သည်။<ref>"[https://www.talkbasket.net/23079-top-10-nike-air-force-one-colourways.html Top 10 Nike Air Force One colourways] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027032211/https://www.talkbasket.net/23079-top-10-nike-air-force-one-colourways.html |date=27 October 2017 }}", talkbasket.net, 11 October 2016bsbaiia. Accessed 26 October 2017</ref> အဲဖို့စ် ဝမ်း ဖိနပ်၏ နောက်ထပ်ထူးခြားချက်မှာ ဖိနပ်ကြိုးတွင် သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် တံဆိပ်ပြား အသေးလေးတစ်ခုပါရှိပြီး ၎င်းတံဆိပ်၏ဘေးအစွန်နှစ်ဖက်စလုံးတွင် အပေါက်များပါသောကြောင့် ၎င်းကို ဖိနပ်ကြိုးပေါ်တွင် တွန်းရွှေ့ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်းပြုလုပ်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web|last=Karl|date=2009-04-29|title=Buy Vintage Nike Air Force I (1982) Sneakers Shoes|url=https://www.defunkd.com/blog/2009/04/29/nike-air-force-i-1982/|access-date=2022-04-04|language=en-US}}</ref> အဆိုပါသတ္တုတံဆိပ်ပြားပေါ်တွင် "AF-1" နှင့် ၎င်း၏ဘေးတွင် ကပ်၍ '82' ဟူ၍ စာသားများ ရေးထိုးထားသည်။ == ဖိနပ် မော်ဒယ်များ == === Air Force 1 === '''Air Force 1''' ဖိနပ်အား Bruce Kilgore မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=10 October 2021|title=Nike Air Force 1: A Complete Guide|url=https://fastsole.co.uk/sneaker-news/nike-air-force-1-guide/|access-date=22 November 2021|archive-date=24 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524115125/https://fastsole.co.uk/sneaker-news/nike-air-force-1-guide/}}</ref> ဖိနပ်၏အမည်မှာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|အမေရိကန် သမ္မတ]]၏ အဆောင်အယောင် စီးတော်ယာဉ် [[အဲယားဖို့စ် ဝမ်း|အဲဖို့စ် ဝမ်း]] လေယာဉ်အား ရည်ညွှန်း၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Warnett">{{Cite web|last=Warnett|first=Gary|date=January 25, 2017|title=The History of the White on White Air Force 1, Nike's Perfect Sneaker|url=https://www.complex.com/sneakers/2017/01/nike-air-force-1-history|access-date=2023-03-22|website=[[Complex Networks|Complex]]}}</ref> အဲဖို့စ် ဝမ်း ဖိနပ်များကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သေးသည်။ ထို့နောက် အနည်းငယ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဒီဇိုင်းဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ စတင်ဖန်တီးခဲ့ချိန်မှ ယနေ့ထိ အရောင်အသွေး အမျိုးကွဲပေါင်း ၁,၇၀၀ ကျော်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ခန့်မှန်းနှစ်စဉ်ဝင်ငွေ {{US$|သန်း ၈၀၀|}} ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Nike's Air Force 1s Are Still Flying High|url=http://www.theledger.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070222/NEWS/702220400/1001/BUSINESS|publisher=The Ledger|date=2007-02-22|author=Elizabeth Wellington|access-date=2007-02-26|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516003644/http://www.theledger.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070222%2FNEWS%2F702220400%2F1001%2FBUSINESS|url-status=dead|accessdate=24 December 2024|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516003644/http://www.theledger.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070222%2FNEWS%2F702220400%2F1001%2FBUSINESS}}</ref><ref name="NYT_25"/> === Air Force 2 === '''Air Force 2''' ဖိနပ်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဖန်တီးခဲ့သော မူလပုံစံ၏ မူကွဲပုံစံသစ်ဖြစ်သည်။ ဖိနပ်သည် ရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဝတ်ဆင်နိုင်သော ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။ အဲဖို့စ် တူး မူကွဲပုံစံသစ်များကို ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခဲ့သေးသည်။ ၎င်းတို့ကို လည်တိုနှင့် လည်ရှည် ပုံစံ ၂ မျိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ === Air Force 3 === '''Air Force 3''' ဖိနပ်အား ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး အဲဖို့စ် စီးရီး၏ လူကြိုက်အများဆုံး ပုံစံဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အမေရိကန် ဘတ်စကတ်ဘော ကစားသမား အများအပြား ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ အဲဖို့စ် သရီးသည် ရှေ့ပုံစံ နှစ်ခုထက် ပိုမိုအကြမ်းအတမ်းခံသည်။ မူရင်းအရောင်သည် အဖြူ/ မီးခိုးရောင်ဖျော့/ အနက်ရောင်ဖြစ်သော်လည်း အခြားအရောင်များစွာလည်း ထွက်ရှိထားသည်။ ဖိနပ် လျှာဖုံးအပေါ်တွင် ဘတ်စကက်ဘောလုံး တပိုင်းပုံနှင့်အတူ "Air FORCE" လိုဂိုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤလိုဂိုကို နောင်ထုတ်လုပ်မည့် အဲ့ဖို့စ် စီးရီး ဖိနပ်များတွင် အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။ === Air Force STS === '''Air Force STS''' (Air Force 4 သို့မဟုတ် Air Force IV ဟုလည်းလူသိများ) ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ [[အာကာသလွန်းပျံ|အာကာသလွန်းပျံယာဉ်]]၏ တရားဝင်အမည်ဖြစ်သော '''<u>S</u>'''pace '''<u>T</u>'''ransportation '''<u>S</u>'''ystem (အာကာသသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်) အား ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ Air Force ဖိနပ်စီးရီး၏ ပထမဗားရှင်းသုံးမျိုးထက် လည် အနည်းငယ်ပိုရှည်သည်။ === Air Force 5 === '''Air Force 5''' ဖိနပ်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ Air Force V သည် ဖိနပ်၏ ဘေးဘက်တွင် လေအိတ်ကို မြင်နိုင်သည့် ပုံစံဖြင့် ပထမဆုံး မော်ဒယ်ဖြစ်သည်။ လူကြိုက်အများဆုံးအရောင်မှာ အဖြူရောင်/ မီးခိုးရောင်/ အနက်ရောင်/ လိမ္မော်ရောင်ဖြစ်သည်။ ယခင်ဗားရှင်းကဲ့သို့ပင် ၎င်းသည် ပထမဗားရှင်းသုံးမျိုးထက် လည် အနည်းငယ်ပိုရှည်သည်။ === Air Force 180 === '''Air Force 180''' ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖိနပ်အသစ်သည် ယခင်မော်ဒယ်နှင့် တူညီသော ဒီဇိုင်းအတိုင်း မြင်နိုင်သော လေအိတ် ပုံစံဖြင့် အပေါ်ပိုင်းကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဖိနပ်တွင် ကပ်ခွါသိုင်းကြိုးနှင့် ဖိနပ်၏ လေအိတ်စနစ်သို့ လေအသွင်း/အထုတ် ပြုလုပ်ရန် အထူးအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပါရှိသည်။<ref>{{Cite web|date=2012-03-13|title=The Ultimate Kicktionary: 1991's Nike Air Force 180 High|url=https://www.complex.com/sneakers/a/sole-collector/the-ultimate-kicktionary-1991s-nike-air-force-180-high|access-date=2024-06-18|website=Complex}}</ref><ref>{{Cite web|date=2012-07-23|title=20 Designs That Changed The Game: Nike Air Force 180 Low|url=https://www.complex.com/sneakers/a/brennan-hiro-williams/20-designs-that-changed-the-game-nike-air-force-180-low1|access-date=2024-06-18|website=Complex}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website|https://www.nike.com/air-force-1}} [[ကဏ္ဍ:နိုက်ခီ အမှတ်တံဆိပ်ခွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:စနီကာ ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:ဖိနပ် အမှတ်တံဆိပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဖိနပ်များ]] gq2bhz9a76il3h5q1j4s9oyzsfjh8dk 0 265638 1053261 856602 2026-09-15T17:13:48Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[သညာ (စိတ္တဗေဒ)]] မှ [[သိမြင်နားလည်ခြင်း]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1053261 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[သိမြင်နားလည်ခြင်း]] 3tra2lw615hfi52mcoo6a0qd4ah2hjo 14 269529 1053252 870913 2026-09-15T16:52:53Z Dr Lotus Black 31011 1053252 wikitext text/x-wiki {{Commons Category|Tissues (biology)}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ခန္ဓာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:တစ်ရှူးဗေဒ]] b8cuhhgh0jai9va75fa93rahrhokemq 0 272865 1053325 1047177 2026-09-16T05:45:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1053325 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဗိုလ်ချုပ်]] (ငြိမ်း)<br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = ထင်ကျော်သူ | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |minister1 = [[တင်အောင်စန်း]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅ | term_end1 = | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = | office2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်းမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor2 = မိုးမိုးစုကြည် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်ပြည့်ဖြိုး <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) <br> ဒုတိယဝန်ကြီး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော]] |president3= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |minister3 = [[မောင်မောင်တင့်]] | status = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''မရှိ'' | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office4 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) ဒုတိယဝန်ကြီး <br> |leader4 = [[အောင်နိုင်ဦး]] <br> [[မောင်မောင်တင့်]] | term_start4 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor4 = ''မရှိ'' | successor4 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' | office5 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' | successor5 = ''မရှိ'' |leader5 = [[အောင်နိုင်ဦး]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | citizenship = | nationality = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = ခင်နန္ဒာမြင့် | relations = | children = | mother = | father = | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | known_for = | committees = | awards = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} '''ဦးထင်ကျော်သူ''' သည် မြန်မာ့ တပ်မတော် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် လျှက်ရှိသည်။ ယင်းမတိုင်မီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃)၊(၂) တို့၏ ဒုဝန်ကြီးများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူ သည် တပ်မတော် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အစိုးရအဖွဲ့ထဲသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၁၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|ဗသက]] အမှတ်စဉ် ၆၄ သို့ တက်ရောက်ပြီး တပ်မတော်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်ပနိုင်ငံများရှိ မြန်မာစစ်သံမှူးရုံးများတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်သံမှူးနေရာမှာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ)ရာထူးနေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs19/25.Sept_.14_mal.pdf|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာသံရုံးနှင့်စစ်သံရုံးမိသားစုများ၊ပညာတော်သင်များအားတွေ့ဆုံ |work=၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ(၈)|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းအပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက် ထိုရာထူးနေရာမှာပင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် တိုးခဲ့သည်။ == ဒုတိယဝန်ကြီးဖြစ်လာခြင်း == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) သို့ ဒုဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အရပ်ဝတ်လဲကာ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%81%85%E1%81%85%E1%81%86%E1%81%86%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB_%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA|title=ရပခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် လှမိုးနဲ့ တပ်မ ၅၅၊ ၆၆ တပ်မမှူးတွေကိုဖြုတ်ချပြီး အရံအင်အားပို့၊ ရေချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်နဲ့ ကကလုံညွှန်မှူး ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာနတွေမှာ ခန့်အပ်|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၆ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) သို့ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2547|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၅/၂၀၂၄ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၇)၊ အမှတ် (၂၂) ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref>ယင်းဝန်ကြီးဌာနသည် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]] စသည်တို့ကို ကြီးကြပ်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့်ဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းနေ့လယ်စာစားပွဲပြုလုပ်|work=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|archive-date=29 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250929071312/https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင် ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၉၉၂၅ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == ဦးထင်ကျော်သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်တစ်ဦး၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုးဖြည့်စွက်ခြင်းနှင့် တပ်မ​တော်သား တိုင်း​ဒေသကြီးကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုး​ပြောင်းလဲ |url=https://news-eleven.com/article/311559 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် စစ်မှုထမ်း သင်္ဂဟတံဆိပ် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးး(၃/၂၀၁၉)ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ }}</ref> နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] တို့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးချီးမြှင့်မှု|work=SAC Office Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁|archive-date=5 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705020520/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] bsq44l23tgr3x7ptc84hvgi5uoqi0sq 0 275483 1053220 1038568 2026-09-15T15:13:43Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:1758786006758_မျက်တော်ပြေ_ဇာတ်လမ်းတွဲ.jpg|1758786006758_မျက်တော်ပြေ_ဇာတ်လမ်းတွဲ.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:EugeneZelenko|EugeneZelenko]] because: [[:c:Commons:Licensing|]]: poster. 1053220 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = မျက်တော်ပြေ | image = | caption = fortune tv poster | genre = Boys’ Love | story = ညမွှေးပန်း | director =သီဟသစ် | starring = တေဇလင်းရောင်<br>ဇွဲ<br>ကောင်းစစ် | theme_song_composer = ဇော်ခွန် | country = မြန်မာနိုင်ငံ | language = မြန်မာ | num_episodes = ၆ | producer = SKY Production | location = ရန်ကုန် | runtime = ဧပြီလ | company = SKY Production | network = Fortune TV | first_aired = ၂၀၂၄ | last_aired = ၂၀၂၄ }} '''မျက်တော်ပြေ''' ဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် Fortune TV မှ ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည့် မြန်မာ အမျိုးသားအချစ်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲကို SKY Production မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး အပိုင်း (၆) ပိုင်း ပါဝင်သည် ဆရာမ ညမွှေးပန်း၏ ဝတ္ထုကို ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲတွင် [[တေဇလင်းရောင်]]၊ ဇွဲ နှင့် ကောင်းစစ် တို့က အဓိက သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ထားသည်။<ref>{{Cite web|title=Myet Taw Pyay - Myanmar (Burma) The GAYS OF DAYTIME - ProBoards|date=3 April 2024|language=en|publisher=The GAYS OF DAYTIME|accessdate=25 September 2025|url=https://gaydaytime.proboards.com/thread/2926/myet-taw-pyay-myanmar-burma}}</ref> == သရုပ်ဆောင်များ == * ဧက အဖြစ် တေဇလင်းရောင် * မုတ်သုန် အဖြစ် ဇွဲ * ဦးမာန် အဖြစ် ကောင်းစစ် * မိုးမြင့်မြတ်စိုး * ခိုင်းသင်းဦး == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] 68n77g6guau7b66fi91tgoj8o7pabq5 2 282473 1053259 1053139 2026-09-15T17:06:31Z Mkant00 135890 1053259 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) # [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (Normal subgroup) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်]] (Principal ideal) # [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (Irreducible polynomial) # [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်]] (Integral element) # [[ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of Galois theory) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) # [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (Ring of integers) # [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) # [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[လွတ်လပ်သည့် အုပ်စု]] (Free group) # [[အချိုးညီအုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] # [[Unique factorization domain]] # [[Noetherian ring]] # [[Sylow theorems]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Linear transformation) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalue) # [[Eigenvector]] # [[Eigenspace]] # [[Orthogonality]] # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[Singular value decomposition]] '''ကိန်းသီအိုရီ (Number Theory)''' # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # Hilbert C*-module # Inner product # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] # [[Completeness (topology)]] # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Lebesgue integration]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Partial differential equation]] # [[Fourier series]] '''Probability, Statistics & Discrete Math''' # [[Random variable]] # [[Expected value]] # [[Variance]] # [[Normal distribution]] </div> 69irm3ad7cgsf6j2q1mg6hi78n2mtsn 0 290682 1053244 1049421 2026-09-15T16:06:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အုပ်ချုပ်ရေး */ 1053244 wikitext text/x-wiki ဆပ်ပိုရိုမြို့ (札幌市၊ Sapporo) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး လူဦးရေအရ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့သည် ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျဆင်းမှုများပြားခြင်းကြောင့်လည်း လူသိများသည်။ =ပထဝီဝင်= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ အိရှိကာရီလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် မြေပြန့်ဒေသများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည်။ မြို့ဧရိယာသည် ကျယ်ဝန်းပြီး အလယ်ပိုင်းတွင် မြို့ပြဧရိယာများ ထူထပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ဆပ်ပိုရိုဘူတာသည် မြို့၏ အဓိကမီးရထားဘူတာဖြစ်ပြီး မြို့ပြသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၏ အရေးပါသော ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ =ရာသီဥတု= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် စိုစွတ်သော တိုက်ကြီးရာသီဥတုရှိပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြပြီး နှင်းများစွာကျသည်။ နွေရာသီတွင် အပူချိန်များ တက်လာသော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုအေးမြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျဆင်းမှုများပြားသောကြောင့် မြို့တွင်းတွင် နှင်းရှင်းလင်းရေးနှင့် ဆောင်းရာသီသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်များ အရေးပါသည်။ =သမိုင်း= ဆပ်ပိုရိုမြို့၏ ခေတ်သစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဟော့ကိုင်းဒိုးဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ မြို့ကို စီမံကိန်းတကျ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လမ်းများနှင့် မြို့ပြဧရိယာများကို ကွက်တိပုံစံဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပိုရိုမြို့၌ ဆောင်းရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာရှတိုက်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပထမဆုံး ဆောင်းရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။ =စီးပွားရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ လက်လီရောင်းချမှု၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာလုပ်ငန်းများ အရေးပါသည်။ =သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် JR Hokkaido ၏ မီးရထားဝန်ဆောင်မှုများအပြင် ဆပ်ပိုရိုမြေအောက်ရထား၊ လမ်းပေါ်ရထားနှင့် ဘတ်စ်ကားများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဆပ်ပိုရိုဘူတာသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အရေးကြီးဆုံး မီးရထားဘူတာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြို့၏ လေကြောင်းခရီးစဉ်များအတွက် နယူးချိတိုဆေးလေဆိပ်သည် အဓိကလေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ =ခရီးသွားလုပ်ငန်း= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် ခရီးသွားများအတွက် လူသိများသော နေရာများစွာ ရှိသည်။ ထိုအထဲတွင် အိုဒိုရီပန်းခြံ၊ ဆပ်ပိုရိုနာရီစင်၊ ဆပ်ပိုရိုတီဗီတာဝါ နှင့် ဆပ်ပိုရိုဘီယာပြတိုက်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် ကျင်းပသော ဆပ်ပိုရိုနှင်းပွဲတော်သည် မြို့၏ အထင်ရှားဆုံးပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး နှင်းနှင့် ရေခဲပန်းပုများကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ =အုပ်ချုပ်ရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် အောက်ပါ ရပ်ကွက် ၁၀ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *ချူအိုရပ်ကွက် *ကိတာရပ်ကွက် *ဟိဂါရှိရပ်ကွက် *တိုယိုဟိရရပ်ကွက် *နာဂါတာရပ်ကွက် *မိနာမိရပ်ကွက် *နိရှိရပ်ကွက် *အိရှိကာရိရပ်ကွက် *အတ်ဆုဘက်ဆုရပ်ကွက် *ကိယိုတာရပ်ကွက် ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] 7dt4lqazmppwavp60wt7xc3bu66eyxp 1053245 1053244 2026-09-15T16:07:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053245 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဆပ်ပိုရို | official_name = City of Sapporo<ref>{{cite web |publisher=City of Sapporo |url=http://www.city.sapporo.jp/city/english/ |title=City of Sapporo |access-date=September 2, 2006 |archive-date=August 26, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060826174803/http://www.city.sapporo.jp/city/english/ |url-status=live}}</ref> | native_name = {{nobold|札幌市}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[List of capitals in Japan|Prefecture capital]] and [[Cities designated by government ordinance of Japan|Designated city]] | other_name = サッ・ポロ・ペッ<small>([[Ainu language|Ainu]])</small><br>Sat Poro Pet | image_skyline = {{Multiple image |border = infobox |total_width = 280 |perrow = 1/2/2/2 |image1 = SapporoCity Skylines2020.jpg |alt1 = Nighttime skyline | caption1 = [[List of tallest buildings in Sapporo|Sapporo skyline]] from [[Asahiyama Memorial Park]] |image2 = Sapporo Clock Tower (16144265946).jpg |alt2 = Sapporo Clock Tower | caption2 = [[Sapporo Clock Tower]] |image3 = Odori Park Sapporo.JPG |alt3 = Odori Park | caption3 = [[Sapporo TV Tower]] in [[Odori Park]] |image4 = Sapporo Beer Museum.JPG |alt4 = Sapporo Beer Museum | caption4 = [[Sapporo Beer Museum]] |image5 = Susukino, Sapporo at night on July 17th, 2018.jpg |alt5 = Susukino area | caption5 = [[Susukino]] area |image6 = 220722 Historical Village of Hokkaido Sapporo Hokkaido Japan01s5.jpg |alt6 = Historical Village of Hokkaido | caption6 = [[Historical Village of Hokkaido]] |image7 = Hokkaido_Prefectural_Office02s5s4272.jpg |alt7 = Former Hokkaido Government Office | caption7 = [[Former Hokkaidō Government Office]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Sapporo, Hokkaido.svg | image_seal = Emblem of Sapporo, Hokkaido.svg{{!}}class=skin-invert | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|type=shape-inverse|stroke-width=2|stroke-color=#5f5f5f|zoom=8}} | map_caption = Interactive map outlining Sapporo | pushpin_map = Japan | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Location in Japan | coordinates = {{Coord|43|03|43|N|141|21|16|E|region:JP-01|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Hokkaido]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Ishikari Subprefecture]]) | subdivision_type3 = [[Districts of Japan|District]] | subdivision_name3 = | established_title = Establishment of the [[Hokkaidō Development Commission]] in Sapporo | established_date = 1869 | established_title1 = Granted city status | established_date1 = 1922 | founder = [[Shima Yoshitake]]<ref>{{cite web |publisher=City of Sapporo |url=https://www.city.sapporo.jp/city/aramashi/index.html |title=City of Sapporo |access-date=May 9, 2026|url-status=live}}</ref> | leader_title = Mayor | leader_name = [[Katsuhiro Akimoto]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1121.26 | population_total = 1,964,034 | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="n442">{{cite web | title=City Population: Check for Humans | website=City Population | url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fjapan%2Fhokkaido%2F_%2F01100__sapporo%2F | access-date=2026-07-17}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_est = 2,066,420 | pop_est_as_of = 2026 | pop_est_footnotes = <ref name="f012">{{cite web | title=Sapporo Population 2026 | website=World Population Review | date=2026-07-09 | url=https://worldpopulationreview.com/cities/japan/sapporo | access-date=2026-07-17}}</ref> | population_urban = 2,646,000 | population_urban_footnotes = <ref name="u042">{{cite web | title=Sapporo, Japan Metro Area Population (1950-2026) | website=MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/204581/sapporo/population | access-date=2026-07-17}}</ref> | population_metro = 2650000 | population_metro_footnotes = <ref name="r852">{{cite web | last=Barrett | first=Ryan | title=10 Biggest Cities In Japan | website=WorldAtlas | date=2026-05-30 | url=https://www.worldatlas.com/cities/10-biggest-cities-in-japan-2026.html | access-date=2026-07-17}}</ref> | population_rank = 5th in Japan | timezone1 = [[Japan Standard Time|JST]] | utc_offset1 = +09:00 | postal_code_type = | postal_code = | blank_name_sec1 = City hall address | blank_info_sec1 = 2-1-1 Kita-ichijō-nishi, Chūō-ku, Sapporo-shi, Hokkaido<br />060-8611 | blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info_sec2 = [[Humid continental climate|Dfa]] | website = {{URL|https://www.city.sapporo.jp/city/english}} | module = {{Infobox region symbols |embedded = yes |tree = [[Syringa|Lilac]] |flower = [[Lily of the valley]] |bird = [[Common cuckoo]] |butterfly = |fish = }} }} {{Infobox Chinese | title = Sapporo | pic = Sapporo (Chinese characters).svg | piccap = "Sapporo" in ''[[kanji]]'' | picupright = 0.425 | kanji = 札幌 | kyujitai = | katakana = サッポロ | hiragana = さっぽろ | romaji = Sapporo }} '''ဆပ်ပိုရိုမြို့''' (札幌市၊ Sapporo) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး လူဦးရေအရ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့သည် ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျဆင်းမှုများပြားခြင်းကြောင့်လည်း လူသိများသည်။ =ပထဝီဝင်= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ အိရှိကာရီလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် မြေပြန့်ဒေသများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည်။ မြို့ဧရိယာသည် ကျယ်ဝန်းပြီး အလယ်ပိုင်းတွင် မြို့ပြဧရိယာများ ထူထပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ဆပ်ပိုရိုဘူတာသည် မြို့၏ အဓိကမီးရထားဘူတာဖြစ်ပြီး မြို့ပြသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၏ အရေးပါသော ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ =ရာသီဥတု= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် စိုစွတ်သော တိုက်ကြီးရာသီဥတုရှိပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြပြီး နှင်းများစွာကျသည်။ နွေရာသီတွင် အပူချိန်များ တက်လာသော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုအေးမြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျဆင်းမှုများပြားသောကြောင့် မြို့တွင်းတွင် နှင်းရှင်းလင်းရေးနှင့် ဆောင်းရာသီသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်များ အရေးပါသည်။ =သမိုင်း= ဆပ်ပိုရိုမြို့၏ ခေတ်သစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဟော့ကိုင်းဒိုးဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ မြို့ကို စီမံကိန်းတကျ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လမ်းများနှင့် မြို့ပြဧရိယာများကို ကွက်တိပုံစံဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပိုရိုမြို့၌ ဆောင်းရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာရှတိုက်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပထမဆုံး ဆောင်းရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။ =စီးပွားရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ လက်လီရောင်းချမှု၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာလုပ်ငန်းများ အရေးပါသည်။ =သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် JR Hokkaido ၏ မီးရထားဝန်ဆောင်မှုများအပြင် ဆပ်ပိုရိုမြေအောက်ရထား၊ လမ်းပေါ်ရထားနှင့် ဘတ်စ်ကားများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဆပ်ပိုရိုဘူတာသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အရေးကြီးဆုံး မီးရထားဘူတာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြို့၏ လေကြောင်းခရီးစဉ်များအတွက် နယူးချိတိုဆေးလေဆိပ်သည် အဓိကလေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ =ခရီးသွားလုပ်ငန်း= ဆပ်ပိုရိုမြို့တွင် ခရီးသွားများအတွက် လူသိများသော နေရာများစွာ ရှိသည်။ ထိုအထဲတွင် အိုဒိုရီပန်းခြံ၊ ဆပ်ပိုရိုနာရီစင်၊ ဆပ်ပိုရိုတီဗီတာဝါ နှင့် ဆပ်ပိုရိုဘီယာပြတိုက်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် ကျင်းပသော ဆပ်ပိုရိုနှင်းပွဲတော်သည် မြို့၏ အထင်ရှားဆုံးပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး နှင်းနှင့် ရေခဲပန်းပုများကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ =အုပ်ချုပ်ရေး= ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် အောက်ပါ ရပ်ကွက် ၁၀ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *ချူအိုရပ်ကွက် *ကိတာရပ်ကွက် *ဟိဂါရှိရပ်ကွက် *တိုယိုဟိရရပ်ကွက် *နာဂါတာရပ်ကွက် *မိနာမိရပ်ကွက် *နိရှိရပ်ကွက် *အိရှိကာရိရပ်ကွက် *အတ်ဆုဘက်ဆုရပ်ကွက် *ကိယိုတာရပ်ကွက် ဆပ်ပိုရိုမြို့သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] hf8nm988mbx22ks62ekhmt0szgyz0zs 10 290692 1053197 1052925 2026-09-15T13:05:45Z Mkant00 135890 1053197 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = ကိန်းစနစ်များ | title = [[ကိန်း|ကိန်းစနစ်များ]] | style = width: 18em; | image = | listclass = hlist | expanded = all | list1name = standard | list1title = စံ ကိန်းစနစ်များ | list1 = * [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] <math>\mathbb{N}</math> * [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းများ]] * [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] <math>\mathbb{Z}</math> * [[ရာရှင်နယ်ကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] <math>\mathbb{Q}</math> * [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] <math>\mathbb{R}</math> * [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] <math>\mathbb{C}</math> | list2name = extended | list2title = တိုးချဲ့ ကိန်းစနစ်များ | list2 = * [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်|ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ]] * [[ဟိုက်ပါကွန်ပလက်စ်ကိန်းများ]] * [[ကွာတာနီယွန်များ]] <math>\mathbb{H}</math> * [[အော့တိုနီယွန်များ]] <math>\mathbb{O}</math> * [[p-အခြေခံကိန်း| p-အခြေခံကိန်းများ]] <math>\mathbb{Q}_p</math> | list3name = subsets | list3title = အက္ခရာသင်္ချာ ကိန်းအမျိုးအစားများ | list3 = * [[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] <math>\bar{\mathbb{Q}}</math> * [[ကိန်းပြည့်ရင်း|ကိန်းပြည့်ရင်းများ]] * [[ကိန်းလွန်|ကိန်းလွန်များ]] * [[တည်ဆောက်နိုင်သော ကိန်းများ]] * [[တွက်ချက်နိုင်သောကိန်းများ]] | list4name = infinite | list4title = အနန္တ ကိန်းများ | list4 = * [[အော်ဒီနယ်|အော်ဒီနယ်များ]] * [[ကာဒီနယ်ကိန်း|ကာဒီနယ်ကိန်းများ]] * [[အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ]] | below = }}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] </noinclude> dc6yvikeg4xftdh9vt7z4fgfehma4ce 0 290971 1053342 1050404 2026-09-16T08:41:21Z ပရဟိတ 147401 အချက်အလက် အနည်းငယ်နှင့် အကိုးအကားများကို ဖြည့်စွက်သည်။ 1053342 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{cleanup}} == သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ် ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] : Sãsanadhaja Dhammãcariya Degree)== ဤဘွဲ့တံဆိပ်သည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲတွင် ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းကိုဖြေဆိုအောင်မြင်သော သာသနာ့အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် ဘွဲ့တံဆိပ် ဖြစ်ပါသည်။ == အဓိပ္ပာယ်နှင့် အဆင့်အတန်း == '''"သာသနဓဇ"''' ဆိုသည်မှာ သာသနာ့အထိမ်းအမှတ် အောင်လံတံခွန် (သို့မဟုတ်) သာသနာ့ကိုယ်စားပြု အောင်လံတံခွန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ '''"ဓမ္မာစရိယ"''' ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များကို သင်ကြားပြသပေးနိုင်သော ဆရာ (Dhammãcariya = Master of Dhamma) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ == ဓမ္မာစရိယတန်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် အရည်အချင်း == နိုင်ငံတော်အစိုးရ ပါဠိပထမပြန် စာမေးပွဲ၏ အမြင့်ဆုံးအတန်းဖြစ်သော ပထမကြီးတန်း (Pathamagyi) ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီးသည့် ရဟန်း၊ သာမဏေများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုနိုင်ပါသည်။ == ဓမ္မာစရိယတန်းတွင် သင်ကြား၊ စာမေးပွဲဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များနှင့် စာမျက်နှာ == {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2; text-align:center; font-weight:bold;" | ဘာသာရပ် || ကျမ်းစာ / စာအုပ် || စာမျက်နှာ |- | rowspan="5" | '''(၁) ဝိနယပိဋက'''<br />(စည်းကမ်းပိုင်းဆိုင်ရာ) | ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၃၈၁ မျက်နှာ |- | ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် နိဿယ (၁) အုပ် || ၄၀၀ ကျော် |- | ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပါဠိ ပထမတွဲ (၁) အုပ် || ၃၂၉ မျက်နှာ |- | ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပါဠိ ဒုတိယတွဲ (၁) အုပ် || ၃၁၂ မျက်နှာ |- | ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၂,၀၀၀ ကျော် |- | rowspan="4" | '''(၂) သုတ္တန္တပိဋက'''<br />(ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုဆိုင်ရာ) | သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၂၃၅ မျက်နှာ |- | သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် နိဿယ (၁) အုပ် || ၄၆၀ ကျော် |- | သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ ပါဠိ (၁) အုပ် || ၃၃၈ မျက်နှာ |- | သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၁,၀၀၀ ကျော် |- | rowspan="4" | '''(၃) အဘိဓမ္မပိဋက'''<br />(သဘာဝတရားဆိုင်ရာ) | ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၂၉၈ မျက်နှာ |- | ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် နိဿယ || ၅၀၇ မျက်နှာ |- | ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ ပါဠိ (၁) အုပ် || ၄၅၄ မျက်နှာ |- | ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၁,၀၀၀ ကျော် |} == စာသင်ယူခြင်းနှင့် စာမေးပွဲဖြေဆိုခြင်းစနစ် == ဓမ္မာစရိယတန်းကို စာချတန်းဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ စာချတန်းကျမ်းစာများကိုသင်ယူသည့်အခါတွင် မိမိ၏ ခွန်အားနှင့် ဉာဏ်ပညာ အရည်အချင်းအလိုက် တစ်နှစ်တည်းဖြင့် (၃) ကျမ်းလုံးကို ဖြစ်စေ၊ (၂) ကျမ်း (သို့မဟုတ်) (၁) ကျမ်းတည်းကို ဖြစ်စေ မိမိအဆင်ပြေသလို သင်ယူနိုင်သည်။ စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုသည့် အခါတွင်လည်း ထို့အတူပင် မိမိစာပိုင်နိုင်မှုနှင့် စာသဘောသွားနားလည်နိုင်စွမ်းရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ တစ်နှစ်တည်း၌ သုံးကျမ်းလုံးကို ဖြစ်စေ၊ (၂) ကျမ်း၊ တစ်ကျမ်းစသည်ခွဲ၍ဖြစ်စေ ဖြေဆိုနိုင်ခွင့် ရှိသည်။ == ဖြေဆိုနိုင်သည့် ဘာသာစကားများ == ဓမ္မာစရိယတန်း စာမေးပွဲကို အောက်ပါဘာသာစကား (၃) မျိုးအနက် မိမိကျွမ်းကျင်ရာဘာသာဖြင့် ရွေးချယ်ဖြေဆိုနိုင်သည် - # ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း # မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း # မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အောင်မှတ်သတ်မှတ်ချက် == ဓမ္မာစရိယတန်း စာမေးပွဲတွင် ကျမ်းတစ်ကျမ်းလျှင် ပထမနေ့မေးခွန်းနှင့် ဒုတိယနေ့မေးခွန်း ဟုဆိုကာ မေးခွန်းလွှာနှစ်ခုကို (၂) ရက်ခွဲပြီး ဖြေဆိုရသည်။ အောင်မြင်ရန်အတွက် (၂) ရက်စလုံးတွင် အောင်မှတ်ရရှိရန် လိုအပ်ပြီး ရက်တစ်ရက်တွင် ကျရှုံးခဲ့ပါက ထိုဘာသာရပ်တစ်ခုလုံး ကျရှုံးသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''ပထမနေ့ မေးခွန်းများ:''' ပါဠိတော်ကျမ်းစာနှင့် အဋ္ဌကထာပါဠိတော်များထဲမှ ထုတ်နုတ်၍ မေးခွန်း (၁၀) ပုဒ် မေးမြန်းသည်။ တစ်ပုဒ်လျှင် (၁၀) မှတ်ဖြင့် စုစုပေါင်း '''၁၀၀ မှတ်''' ဖိုး မေးမြန်းပြီး၊ '''အောင်မှတ်မှာ ၆၅ မှတ်''' ဖြစ်သည်။ ဖြေဆိုသူများသည် ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ သို့မဟုတ် မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုနိုင်သည်။ * '''ဒုတိယနေ့ မေးခွန်းများ:''' အဋ္ဌကထာကျမ်းစာများကို အခြေခံ၍ မေးခွန်း (၁၀) ပုဒ် မေးမြန်းပါသည်။ တစ်ပုဒ်လျှင် (၁၀) မှတ်ဖြင့် စုစုပေါင်း '''၁၀၀ မှတ်''' ဖိုး မေးမြန်းပြီး၊ '''အောင်မှတ်မှာ ၆၅ မှတ်''' ဖြစ်သည်။ ဖြေဆိုသူများသည် ပထမနေ့မေးခွန်းတွင် ရွေးချယ်ဖြေဆိုထားသည့် ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ သို့မဟုတ် မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုရသည်။ ==အစိုးရဓမ္မာစရိယစာဖြေဆိုရန်ဝင်ခွင့်လွှာတင်သွင်းခြင်းနှင့် စာဖြေဆိုရက်== အစိုးရဓမ္မာစရိယဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လွှာများကို သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်မုန်းလများတွင် တင်သွင်းရတတ်ပါသည်။ သင်္ကြန်မတိုင်မီ အင်္ဂလိပ်လဖြစ်သည့် မတ်ချ်လနှင့် ဧပြီလတို့တွင် သင့်လျော်သောအချိန်အခါကို စာဖြေရက်အဖြစ် နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယက အစိုးရဓမ္မာစရိယပညာရေးဗဟိုအဖွဲ့မှ ရက်သတ်မှတ်ပေးတတ်ပါသည်။ ၁၃၈၇ ခု (၂၀၂၆) အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို ၁၃၈၇ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၆) ရက်၊ တနင်္လာနေ့မှ ၁၃၈၇ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၁၄) ရက် အင်္ဂါနေ့အထိ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာဖြေဌာနပေါင်း (၆၅) ဌာနတို့တွင် တပြိုင်တည်း ကျင်းပဖြေဆိုခဲ့ကြပါသည်။<ref>https://www.mora.gov.mm/news/announcement-of-the-results-of-the-1387-2026-government-religious-examination/</ref> ==အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ အဖြေလွှာစီစစ်ခြင်းနှင့် အောင်စာရင်းကြေညာခြင်း== အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲမှာ အဖြေလွှာများကို များသောအားဖြင့် သင်္ကြန်ကာလ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၊ ပုဗ္ဗဝိဒဟကျောင်းဆောင်ရှိ ဓမ္မာစရိယစာစစ်ဌာနတွင် အမှတ်ပေးခြင်း၊ အမှတ်ဖြည့်ခြင်း၊ အမှတ်ပေါင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။ အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်များပြီးဆုံးစေရန် စာဖြေဆိုသည့် အဖြေလွှာ အနည်း အများအလိုက် တစ်လဝန်းကျင်ခန့်ကြာမြင့်ပါသည်။ လုပ်ငန်းစဉ်များပြီးဆုံးသွားသည့်နောက် သင့်တင့်လျှောက်ပတ်သောအခါတွင် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ စာမေးပွဲဌာနခွဲက စာမေးပွဲအထူးအောင်ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမည်များနှင့် အောင်စာရင်းများကို နိုင်ငံပိုင် မြန်မာအလင်းသတင်းစာ၊ ကြေးမှုံသတင်းစာတို့မှလည်းကောင်း၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန စသော အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတို့၏ အင်တာနက်ဝက်ဆိုက်များမှလည်းကောင်း အသိပေးကြေညာပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ဖြေဆိုခဲ့သည့်အစိုးရဓမ္မာစရိယအောင်စာရင်းများကို ဇွန်လ ၅ ရက်၊ ၂၀၂၆ နေ့တွင် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>https://www.mora.gov.mm/news/announcement-of-the-results-of-the-1387-2026-government-religious-examination/</ref> == ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခြင်း == ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းလုံး၏ စာမေးပွဲမေးခွန်းလွှာ (၆) ခုစလုံးကို အောင်မြင်ပြီးမြောက်ပါက ဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံတော်အစိုးရက '''"သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ"''' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။ ဓမ္မာစရိယတန်းစာမေးပွဲသည် မေးခွန်းပုံစံနှင့် လေ့လာရမည့် နည်းလမ်းကို သဘောပေါက်ပါက မခက်ခဲသော်လည်း၊ နည်းလမ်းမမှန်ကန်ပါက နှစ်ရှည်လများ ဖြေဆိုသော်လည်း အောင်မြင်ရန် မလွယ်ကူသော စာမေးပွဲဖြစ်သည်။ qyfs5uwbgf1y1n7q9lcnl0xpeu3ty23 0 291096 1053238 1051088 2026-09-15T15:50:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပင်မကျွန်းများ */ 1053238 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] fjxqwvz81d5edmqvlqklu3a68vhe9c3 1053240 1053238 2026-09-15T15:58:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053240 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 4r71zexzaswpd4fjv7vl2sk8h0vrz8x 1053241 1053240 2026-09-15T16:00:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ */ 1053241 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[Nanatsujima islets|Nanatsujima archipelago]] * [[Notojima]] * [[Oki Islands]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[Dōgojima|Dōgo]] **[[Nakanoshima (Shimane)|Nakanoshima]] **[[Nishinoshima (Shimane)|Nishinoshima]] **[[Chiburijima]] * {{ill|Oomijima|ja|青海島}} * [[Sado Island|Sado]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[Takashima, Shimane]] * [[Tobishima (Yamagata)]] **{{ill|Oshakujima|ja|御積島}} * [[Tsunoshima]] * [[Umashima, Shimane]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 5y7f2tsh0ggx0rrlkwqs5rb41jn07t1 1053242 1053241 2026-09-15T16:02:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053242 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[Nanatsujima islets|Nanatsujima archipelago]] * [[Notojima]] * [[Oki Islands]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[Dōgojima|Dōgo]] **[[Nakanoshima (Shimane)|Nakanoshima]] **[[Nishinoshima (Shimane)|Nishinoshima]] **[[Chiburijima]] * {{ill|Oomijima|ja|青海島}} * [[Sado Island|Sado]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[Takashima, Shimane]] * [[Tobishima (Yamagata)]] **{{ill|Oshakujima|ja|御積島}} * [[Tsunoshima]] * [[Umashima, Shimane]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Tokyo Bay}} * [[Dream Island (Yume No Shima)]] * [[Odaiba]] (artificial island) * [[Sarushima]] (natural) * {{ill|Jonan Island|ja|城南島}} * {{ill|Heiwa Island|ja|平和島}} * {{ill|Showa Island|ja|昭和島}} * {{ill|Keihin Island|ja|京浜島}} * [[Haneda Airport|Tokyo International Airport]] (artificial island) * {{ill|Katsushima |ja|勝島}} * {{ill|Hakkeijima|ja|八景島}} * {{ill|Higashi Ogijima|ja|東扇島}} * [[Wakasu]] * {{ill|Oogishima|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=Ukishima|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] ceq0k7v36n4bvo4efqo48vnibytxtvk 1053243 1053242 2026-09-15T16:02:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053243 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[Nanatsujima islets|Nanatsujima archipelago]] * [[Notojima]] * [[Oki Islands]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[Dōgojima|Dōgo]] **[[Nakanoshima (Shimane)|Nakanoshima]] **[[Nishinoshima (Shimane)|Nishinoshima]] **[[Chiburijima]] * {{ill|Oomijima|ja|青海島}} * [[Sado Island|Sado]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[Takashima, Shimane]] * [[Tobishima (Yamagata)]] **{{ill|Oshakujima|ja|御積島}} * [[Tsunoshima]] * [[Umashima, Shimane]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Tokyo Bay}} * [[Dream Island (Yume No Shima)]] * [[Odaiba]] (artificial island) * [[Sarushima]] (natural) * {{ill|Jonan Island|ja|城南島}} * {{ill|Heiwa Island|ja|平和島}} * {{ill|Showa Island|ja|昭和島}} * {{ill|Keihin Island|ja|京浜島}} * [[Haneda Airport|Tokyo International Airport]] (artificial island) * {{ill|Katsushima |ja|勝島}} * {{ill|Hakkeijima|ja|八景島}} * {{ill|Higashi Ogijima|ja|東扇島}} * [[Wakasu]] * {{ill|Oogishima|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=Ukishima|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Osaka Bay}} * [[Maishima]] * [[Yumeshima]] * {{ill|Sakishima, Osaka|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[Kansai International Airport]] (artificial island) * [[Kobe Airport]] (artificial island) * [[Port Island]] * [[Rokkō Island]] * {{ill|Minami Ashiyahama|ja|南芦屋浜}} * [[Wakayama Marina City]] * {{ill|Nishinomiyahama|ja|西宮浜}} ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] kk5d2iqfpsl5n7zexgl7smux7d7fc59 1053289 1053243 2026-09-16T04:33:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ */ 1053289 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Tokyo Bay}} * [[Dream Island (Yume No Shima)]] * [[Odaiba]] (artificial island) * [[Sarushima]] (natural) * {{ill|Jonan Island|ja|城南島}} * {{ill|Heiwa Island|ja|平和島}} * {{ill|Showa Island|ja|昭和島}} * {{ill|Keihin Island|ja|京浜島}} * [[Haneda Airport|Tokyo International Airport]] (artificial island) * {{ill|Katsushima |ja|勝島}} * {{ill|Hakkeijima|ja|八景島}} * {{ill|Higashi Ogijima|ja|東扇島}} * [[Wakasu]] * {{ill|Oogishima|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=Ukishima|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Osaka Bay}} * [[Maishima]] * [[Yumeshima]] * {{ill|Sakishima, Osaka|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[Kansai International Airport]] (artificial island) * [[Kobe Airport]] (artificial island) * [[Port Island]] * [[Rokkō Island]] * {{ill|Minami Ashiyahama|ja|南芦屋浜}} * [[Wakayama Marina City]] * {{ill|Nishinomiyahama|ja|西宮浜}} ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] h4zfhet3150rmxxgb7wa4eukugpick3 1053290 1053289 2026-09-16T04:34:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053290 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[Dream Island (Yume No Shima)]] * [[Odaiba]] (artificial island) * [[Sarushima]] (natural) * {{ill|Jonan Island|ja|城南島}} * {{ill|Heiwa Island|ja|平和島}} * {{ill|Showa Island|ja|昭和島}} * {{ill|Keihin Island|ja|京浜島}} * [[Haneda Airport|Tokyo International Airport]] (artificial island) * {{ill|Katsushima |ja|勝島}} * {{ill|Hakkeijima|ja|八景島}} * {{ill|Higashi Ogijima|ja|東扇島}} * [[Wakasu]] * {{ill|Oogishima|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=Ukishima|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Osaka Bay}} * [[Maishima]] * [[Yumeshima]] * {{ill|Sakishima, Osaka|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[Kansai International Airport]] (artificial island) * [[Kobe Airport]] (artificial island) * [[Port Island]] * [[Rokkō Island]] * {{ill|Minami Ashiyahama|ja|南芦屋浜}} * [[Wakayama Marina City]] * {{ill|Nishinomiyahama|ja|西宮浜}} ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] h0ceipea9y57sse56m75skoqwym873d 1053291 1053290 2026-09-16T04:37:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053291 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|Osaka Bay}} * [[Maishima]] * [[Yumeshima]] * {{ill|Sakishima, Osaka|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[Kansai International Airport]] (artificial island) * [[Kobe Airport]] (artificial island) * [[Port Island]] * [[Rokkō Island]] * {{ill|Minami Ashiyahama|ja|南芦屋浜}} * [[Wakayama Marina City]] * {{ill|Nishinomiyahama|ja|西宮浜}} ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 13ldevm28t3truid0rqds7m9hn9thz5 1053294 1053291 2026-09-16T04:43:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053294 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 8crab31hwgoojqaycf9yitlqyn7pun9 1053296 1053294 2026-09-16T04:46:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053296 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] nhpema5h761zqoq3br9koxn0a7n7w73 1053297 1053296 2026-09-16T04:46:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053297 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 03z1ae0ie1nb5er0x08zda9107vc4ad 1053298 1053297 2026-09-16T04:50:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး) */ 1053298 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] k86jtp38wkrgr9jjc9frrxmbbh6qc8y 1053299 1053298 2026-09-16T04:50:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အခြားကျွန်းများ */ 1053299 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] q4newh7je79ymr9nekpzazhvu5z4doy 1053300 1053299 2026-09-16T04:51:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053300 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] deiayx5mlk9rwuaq9j2abs6m0eu2jfg 1053301 1053300 2026-09-16T04:51:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */ 1053301 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 0lx6ax2641x0tkf5jt5wlts8x24wzju 1053302 1053301 2026-09-16T04:53:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး) */ 1053302 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 9y7gevedtrd1pf3fdie0uvdqxnuuuuc 1053303 1053302 2026-09-16T04:53:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုးဆုမိကျွန်းများ */ 1053303 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] kd9x6uzw0x74f678erocim20w6bawrj 1053304 1053303 2026-09-16T04:54:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုခရကျွန်းများ */ 1053304 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 4h5shhlo93nscqwxj55csc3mmj8idlv 1053305 1053304 2026-09-16T04:54:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမမိကျွန်းများ */ 1053305 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] iw23tt644g2gqi4yj4n0gcg6j8km5pe 1053306 1053305 2026-09-16T04:56:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမမိကျွန်းများ */ 1053306 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] tk7xrh9ggfkq3sqmjdfmmd15zl0ssgw 1053307 1053306 2026-09-16T04:56:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရူးခယူးကျွန်းများ (ရူးခယူးရှောတိုး) */ 1053307 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] gen5zb7owq9gnplgu5asubn1a40heql 1053308 1053307 2026-09-16T04:57:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုခိနဝကျွန်းများ */ 1053308 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] eauay8fr5qevf0b2mwvq6vzb3o5tqnv 1053309 1053308 2026-09-16T04:57:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆခိရှိမကျွန်းများ */ 1053309 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] b71g5b064oi6e240jvwexgokc87l4gc 1053310 1053309 2026-09-16T04:58:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆခိရှိမကျွန်းများ */ 1053310 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝဂျိမ၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွဲခဲဂျိမ]] * [[နဆဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းများ]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မိုင်ရှိမ]] * [[ယူးမဲရှီမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရိနမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 3qi68daz7rup6avpvklxnx9vfvyh6a2 0 291430 1053277 1053181 2026-09-16T02:41:01Z CobaltEcho9 113523 Letu Chin (English version of Wikipedia) link is added for this updated version. 1053277 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin]]''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! လေးတူ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] a3a041lez8nrwnyxhpj5ujfuhwx1okz 1053278 1053277 2026-09-16T02:41:46Z CobaltEcho9 113523 [[Special:Contributions/CobaltEcho9|CobaltEcho9]] ([[User talk:CobaltEcho9|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1053181|1053181]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1053278 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin]]''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] cw4nkyh31r7sr2hsrqw5sgk7wdffcyk 1053279 1053278 2026-09-16T02:42:45Z CobaltEcho9 113523 1053279 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[[[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu Chin|Letu]]]''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] l2a9zawo99ewf9ayumgb3wh2xfwp5le 1053280 1053279 2026-09-16T02:44:42Z CobaltEcho9 113523 1053280 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu''<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] tnrz4tisvfbtm4uxgl8ch5tt64lx3cz 1053345 1053280 2026-09-16T09:59:18Z CobaltEcho9 113523 1053345 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> ) မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] db3pj6925grgn8hym3j2jy55h7gqdbo 1053346 1053345 2026-09-16T10:00:22Z CobaltEcho9 113523 1053346 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 5jh392j82h0mzhvjkj1mp4jnd4snkw3 1053347 1053346 2026-09-16T10:04:34Z CobaltEcho9 113523 1053347 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 9kyp768d7ds7qjzen37yo5py240xyc4 1053348 1053347 2026-09-16T10:06:34Z CobaltEcho9 113523 1053348 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up "လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] n2gac26k92tgnon3pulu4row4jlffbc 1053349 1053348 2026-09-16T10:07:13Z CobaltEcho9 113523 1053349 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [ချင်းလူမျိုး| "[https://archive.org/details/000803_202409/page/398/mode/2up ""[လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] lgzcv1mnrflhryfangxbewm77tcynxn 1053350 1053349 2026-09-16T10:08:51Z CobaltEcho9 113523 1053350 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/398/mode/2up] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] rkywvcj9l4cxluvcggutyivis7rf9aj 1053351 1053350 2026-09-16T10:11:11Z CobaltEcho9 113523 1053351 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် "[https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] augcgscqgv9sxpugajppbsc91b7e3ds 1053352 1053351 2026-09-16T10:14:39Z CobaltEcho9 113523 1053352 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] kat26xo8wb2spn5xq6kuh4nz8umtbeo 1053353 1053352 2026-09-16T10:15:57Z CobaltEcho9 113523 1053353 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် "[https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] augcgscqgv9sxpugajppbsc91b7e3ds 1053354 1053353 2026-09-16T10:18:07Z CobaltEcho9 113523 1053354 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 8tun2n6f0eo1ktbnoho4pmrk362yav5 1053356 1053354 2026-09-16T10:19:47Z CobaltEcho9 113523 1053356 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည် ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] pswn62y8gerznof62tokgy80agcg7v3 1053357 1053356 2026-09-16T10:22:19Z CobaltEcho9 113523 1053357 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: "[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] j89qcv6h5lpzwxsvevf15bdknyryxxr 1053358 1053357 2026-09-16T10:24:11Z CobaltEcho9 113523 1053358 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: "[https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu"<ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် " [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] ktlvtzsoy8oibzas9jlsuau7fqag834 1053359 1053358 2026-09-16T10:26:01Z CobaltEcho9 113523 1053359 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu" <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် " [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 7b0uhyyc240unenqpa7vky9hfk7pf4a 1053360 1053359 2026-09-16T10:27:13Z CobaltEcho9 113523 1053360 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu] <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 1z0p1q5s1irll0kc53j9zg1e32glqzp 1053361 1053360 2026-09-16T10:28:14Z CobaltEcho9 113523 1053361 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin [Letu] <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] bvqemlrzrp25y105u5ulc8zarbcs6ea 1053362 1053361 2026-09-16T10:28:48Z CobaltEcho9 113523 1053362 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin [[Letu]] <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 6yx141zxbd50qe7vh9ita7xt9880wsx 1053363 1053362 2026-09-16T10:30:17Z CobaltEcho9 113523 1053363 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'', [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] bufyx2eeye8729hbi2d8v2l2r9s39up 1053364 1053363 2026-09-16T10:31:57Z CobaltEcho9 113523 1053364 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ"(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် “လေးတူ”<ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] hn21or4b37jj3vomm2lvsv4accytmqw 1053365 1053364 2026-09-16T10:33:44Z CobaltEcho9 113523 1053365 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ ''လေးတူ''(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် ''လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် ''လေးတူ'' <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 7ef2valjghr5b6yx5vo8xo2pniz76p8 1053366 1053365 2026-09-16T10:35:32Z CobaltEcho9 113523 apostrophes ('') are typed separately so that the unnecessary italics are removed. 1053366 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ ''လေးတူ''(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ''လဲဒူ'' နှင့် ''လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)” စာအုပ်ထဲတွင် ''လေးတူ'' <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] f44kgfsdocamkx0ym8dxauupsem7k0s 1053367 1053366 2026-09-16T10:36:55Z CobaltEcho9 113523 1053367 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ ''လေးတူ''(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ''လဲဒူ'' နှင့် ''လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော “တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် ''လေးတူ'' <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် ''[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] rmjsaw5m6up0yr8xlm96qih0hec1qim 1053368 1053367 2026-09-16T10:38:02Z CobaltEcho9 113523 1053368 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ ''လေးတူ''(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် "[https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ''လဲဒူ'' နှင့် ''လဲဒု'' တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ ''လေးတူ'' ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu"ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် ''လေးတူ'' <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် ''[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 74hjlii7oalw1f0eya5guyfgaxg6rnk 1053369 1053368 2026-09-16T10:40:36Z CobaltEcho9 113523 1053369 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ ''လေးတူ''(၁၇၁၂)ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် '' [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ''လဲဒူ'' နှင့် ''လဲဒု'' တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ ''လေးတူ'' ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ ''Ledu'' ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် ''လေးတူ'' <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် ''[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]'' ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] giap48o27xv7pbg96xcdc4m51v7w652 1053374 1053369 2026-09-16T11:40:00Z CobaltEcho9 113523 1053374 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် '' [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် '' [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် ''[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]'' ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] ixupokeatnkgpt39he1kcaz2sxv00ck 1053376 1053374 2026-09-16T11:44:54Z CobaltEcho9 113523 1053376 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် "[https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] gq4iiyfwxodptij98ymbqpnnfrapjrx 1053377 1053376 2026-09-16T11:50:47Z CobaltEcho9 113523 1053377 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် "[https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up လဲဒူ]" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] d015ib6r69esw90sersu2q8i4x2b2p3 1053378 1053377 2026-09-16T11:53:39Z CobaltEcho9 113523 1053378 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] a417hmf0xjehb1bonx5bc4oxgz1fr8y 1053379 1053378 2026-09-16T11:54:29Z CobaltEcho9 113523 1053379 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် []https://archive.org/details/000803%20202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] oa3mu8fo3dii4r6zu85hdfic682dqd1 1053381 1053379 2026-09-16T11:57:17Z CobaltEcho9 113523 1053381 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"]] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 5bzn0h2qvvrvvejtndq1e5v7xbur2tz 1053382 1053381 2026-09-16T11:58:40Z CobaltEcho9 113523 1053382 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= [[[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]]]|native_name=Letu Chin}} '''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် [https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up "လဲဒူ"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် Census of India, Vol-XI, Burma (Part 1)<ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref>ထဲတွင်  C.40.Ledu ကုဒ်ဖြင့် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] izu98y8jw7xrmf6jq5n21tupys8vum0 100 291653 1053328 1053094 2026-09-16T07:16:21Z Salai Rungtoi 22844 1053328 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=15|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်|မြောက်ဒဂုံ]] ၃၁ ရပ်ကွက်ရှိ နေအိမ်နှင့် [[အလုံမြို့နယ်]] ဆင်မင်းရပ်ကွက်ရှိ နေအိမ်များ အပါအဝင် မြို့နယ် ငါးခုထက်မနည်းရှိ နေအိမ်များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုမှ အွန်လိုင်းလောင်းကစားလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူ အမျိုးသား ၁၃ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၂၃ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၆ ဦးကို ဖမ်းဆီးရမိထားသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/ck209z341zqgt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} kcs57bmva8gnig95t7z03pwp7bno38y 0 291680 1053183 1053182 2026-09-15T12:15:24Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား (References) */ 1053183 wikitext text/x-wiki [[File:Clock group.svg|thumb|upright=1.1|right|class=skin-invert-image|alt=Left: Analog clock reading 9 o'clock. Right: After four hours have passed, the clock now reads 1 o'clock.|ဘယ်ဘက်သည် 9 နာရီကို ပြသနေသော လက်တံပါ နာရီ ဖြစ်သည်။ ညာဘက်သည် 4 နာရီ ကြာလွန်ပြီးနောက် လက်တံသည် 1 နာရီကို ပြသနေသည်။ ဤနာရီပေါ်ရှိ အချိန်မှတ်သားမှုသည် မော်ဂျူလို 12 ဂဏန်းသင်္ချာကို အသုံးပြုသည်။ 9 နာရီသို့ 4 နာရီ ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် 1 နာရီကို ရရှိစေသည်။ အကြောင်းမှာ 13 သည် မော်ဂျူလို 12 အရ 1 နှင့် ထပ်တူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်။]] [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ (modular arithmetic) သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) အတွက် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန် တွက်ချက်မှုများနှင့် ကွဲပြားသည်။ မော်ဂျူးလပ်စ် (modulus) ဟုခေါ်သော သတ်မှတ်ထားသည့် တန်ဖိုးတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိချိန် သို့မဟုတ် ကျော်လွန်ချိန်တွင် ကိန်းများသည် မူလနေရာသို့ ပြန်လည်လှည့်ပတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာကို အသုံးပြုထားသော [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် ချဉ်းကပ်မှုကို ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် က 1801 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏ ဒစ်ကွီဇီရှန်းနက်စ် အရစ်သမက်တီကေး (Disquisitiones Arithmeticae) ကျမ်းတွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>Gray (2018), p. 143.</ref> မော်ဂျူလို <math>m</math> ပါဝင်သော မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာတွင် [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်း]]၊ [[မြှောက်ခြင်း|အမြှောက်]]နှင့် [[နုတ်ခြင်း|အနုတ်]] ရလဒ်များကို <math>m</math> ဖြင့် စားရာမှရရှိသော အကြွင်းဖြင့် စနစ်တကျ အစားထိုးခြင်း ပါဝင်သည်။ မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ၏ ထူးခြားသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ တွက်ချက်မှု၏ ရလဒ်သည် <math>m</math> ဖြင့် စားခြင်းကို တွက်ချက်မှုအဆင့်တိုင်း၏ နောက်တွင် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ တွက်ချက်မှုအားလုံး ပြီးဆုံးချိန်တွင် တစ်ကြိမ်တည်း ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ မူတည်ခြင်းမရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဥပမာ (Example) == မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာကို ပြသနေသည့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ဥပမာတစ်ခုမှာ 12 နာရီပါ နာရီတစ်ခုပေါ်ရှိ နာရီလက်တံ ဖြစ်သည်။ နာရီလက်တံသည် ယခု 7 သို့ ညွှန်ပြနေပါက 8 နာရီ ကြာပြီးနောက်တွင် 3 သို့ ညွှန်ပြမည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန် [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းတွက်ချက်မှု]] (addition) သည် <math>7 + 8 = 15</math> ရလဒ်ကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သော်လည်း နာရီလက်တံသည် 12 နာရီတိုင်းတွင် တစ်ပတ်လည်သောကြောင့် နာရီမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် 15 ကို 3 အဖြစ် ဖတ်ရှုရသည်။ 15 သည် မော်ဂျူလို 12 အရ 3 နှင့် ထပ်တူညီသည် (congruent) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>15 \equiv 3 \pmod{12}</math> ဟု ရေးသားသည်။ ထို့ကြောင့် <math>7 + 8 \equiv 3 \pmod{12}</math> ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ 16 နာရီ ပြောင်းလဲမှုသည် 4 နာရီနှင့် ထပ်တူညီပြီး <math>2 \times 8 \equiv 4 \pmod{12}</math> ဟူသော ထပ်တူညီမှု ဖြစ်သည်။ အတိအကျ 12 နာရီ ကြာပြီးနောက်တွင် လက်တံသည် ၎င်းစတင်ခဲ့သောနေရာသို့ ပြန်ရောက်ရှိသွားသောကြောင့် 12 သည် 0 ဖြစ်မှုရှိသည်။ ယင်းကို <math>12 \equiv 0 \pmod{12}</math> ဟု ရေးသားသည်။ == ထပ်တူညီမှု (Congruence) == မော်ဂျူးလပ်စ် ဟုခေါ်သော [[ကိန်းပြည့်]] <math>m \ge 1</math> တစ်ခုကို ပေးထားရာတွင် ကိန်းပြည့်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) <math>a - b</math> သည် <math>m</math> ၏ ကိန်းပြည့် ဆတိုးကိန်း (multiple) ဖြစ်ပါက အဆိုပါကိန်းပြည့်နှစ်ခုသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> အရ ထပ်တူညီသည်ဟု ဆိုသည်။ တနည်းအားဖြင့် <math>a - b = km</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းပြည့် <math>k</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထပ်တူညီသည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုသည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (congruence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း|အနုတ်]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း|အမြှောက်]]တို့နှင့် ကိုက်ညီမှု (compatible) ရှိသော ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ : <math> a \equiv b \pmod m. </math> ကွင်းစကွင်းပိတ်များသည်<math>\pmod m</math> ကို ညီမျှခြင်းတစ်ခုလုံးအပေါ် သက်ရောက်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ကို မော်ဂျူလို တွက်ချက်မှု (modulo operation) <math>b \bmod m</math> နှင့် ရောထွေးမှုမရှိသင့်ပေ။ အဆိုပါ မော်ဂျူလို တွက်ချက်မှုသည် <math>0 \le r < m</math> နှင့် <math>r \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အကြွင်း <math>r</math> ကို ရည်ညွှန်းသည်။ <math>a \equiv b \pmod m</math> ဆက်သွယ်ချက်သည် <math>a\bmod m = b\bmod m.</math> နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ <math>a \equiv b \pmod m</math> ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်ကို [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စားခြင်း]] (Euclidean division) နှင့် ၎င်း၏ ဆက်စပ်မှုကို ပြသရန် အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြန်လည်ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">\exists k\in\mathbb{Z}\quad a=km+b,</math> ဤသည်မှာ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့ကို <math>m</math> ဖြင့် စားသောအခါ အကြွင်းတူညီကြောင်း အတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမဆို သီအိုရီအရ မော်ဂျူးလပ်စ်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ကိန်းတစ်ခုသည် <math>m</math> ဖြင့် အတိအကျ စား၍ရနိုင်ပါက <math>-m</math> ဖြင့်လည်း အတိအကျ စား၍ရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် စံအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များတွင် မော်ဂျူးလပ်စ် <math>m</math> ကို အပေါင်းကိန်းအဖြစ်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ === ဥပမာများ (Examples) === မော်ဂျူးလပ်စ် 12 တွင် ခြားနားခြင်းရလဒ်သည် <math>38 - 14 = 24 = 2 \times 12</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>38 \equiv 14 \pmod{12}</math> ဖြစ်သည်ဟု အတည်ပြုနိုင်သည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီစွာဖြင့် 38 နှင့် 14 တို့ကို 12 ဖြင့် စားသောအခါ တူညီသော အကြွင်း 2 ကို ရရှိသည်။ ထပ်တူညီမှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် အနုတ်တန်ဖိုးများအပေါ်တွင်လည်း တူညီစွာ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ : <math> \begin{align} 2 &\equiv -3 \pmod 5\\ -8 &\equiv \phantom{+}7 \pmod 5\\ -3 &\equiv -8 \pmod 5. \end{align}</math> == အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Basic properties) == ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်သည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်တစ်ခု၏ အခြေအနေအားလုံးကို ပြည့်စုံစေသည်။ * ကိုယ်ပြန်ဟပ်ဂုဏ်သတ္တိ (Reflexivity) - <math>a \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * အချိုးညီမှု (Symmetry) - <math>a \equiv b \pmod m</math> သည် <math>b \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * ကူးပြောင်းနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Transitivity) - <math>a \equiv b \pmod m</math> နှင့် <math>b \equiv c \pmod m</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv c \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ <math>a_1 \equiv b_1 \pmod m</math> နှင့် <math>a_2 \equiv b_2 \pmod m</math> ဖြစ်ပါက သို့မဟုတ် <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Lehoczky & Rusczyk (2006), p. 44.</ref> * မည်သည့်[[ကိန်းပြည့်]] <math>k</math> အတွက်မဆို <math>a + k \equiv b + k \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) ဖြစ်သည်။ * မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>k</math> အတွက်မဆို <math>k a \equiv k b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) ဖြစ်သည်။ * သုညမဟုတ်သော မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>k</math> အတွက်မဆို <math>k a \equiv k b \pmod{k m}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 + a_2 \equiv b_1 + b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ပေါင်းခြင်း]] ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 - a_2 \equiv b_1 - b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) ဖြစ်သည်။ * <math>a_1 a_2 \equiv b_1 b_2 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) ဖြစ်သည်။ * အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့် (non-negative integer) <math>k</math> မည်သည့်အတွက်မဆို <math>a^k \equiv b^k \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation) ဖြစ်သည်။ * ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (integer coefficients) ပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) <math>p(x)</math> မည်သည့်အတွက်မဆို <math>p(a) \equiv p(b) \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပိုလီနိုမီရယ် တန်ဖိုးရှာခြင်း (polynomial evaluation) ဖြစ်သည်။ ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းအတွက် <math>k^a \equiv k^b \pmod m</math> သည် ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်းသည်။ သို့ရာတွင် အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များဖြစ်သည့် <math>c</math> နှင့် <math>d</math> တို့အတွက် <math>c \equiv d \pmod{\varphi(m)}</math> ဖြစ်ပါက <math>a^c \equiv a^d \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\varphi</math> သည် အွိုင်လာ၏ [[ဖန်ရှင်|တိုးရှန့် ဖန်ရှင်]] (Euler's totient function) ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>a</math> သည် <math>m</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (coprime) ဖြစ်သည်ဟူသော အခြေအနေအောက်တွင်သာ မှန်ကန်သည်။ <math>a \equiv b \pmod{mn}</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> နှင့် <math>a \equiv b \pmod n</math> ဖြစ်သည်။ ဘုံကိန်းပိုင်းများ ချေဖျက်ခြင်းအတွက် အောက်ပါ စည်းမျဉ်းများ ရှိသည်။ * <math>a + k \equiv b + k \pmod m</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>k a \equiv k b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>k</math> သည် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>k a \equiv k b \pmod{k m}</math> ဖြစ်ပြီး <math>k \neq 0</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ မော်ဂျူလာ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်]] (modular multiplicative inverse) ကို အောက်ပါ စည်းမျဉ်းများဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * တည်ရှိမှု (Existence) - <math>a</math> သည် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ခြင်းသည် <math>aa^{-1} \equiv 1 \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းပြည့် <math>a^{-1}</math> တည်ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * <math>a \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>a^{-1}</math> တည်ရှိပါက <math>a^{-1} \equiv b^{-1} \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * <math>ax \equiv b \pmod m</math> ဖြစ်ပြီး <math>a</math> သည် <math>m</math> သို့ နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပါက ဤမျဉ်းဖြောင့် ထပ်တူညီမှု (linear congruence) အတွက် အဖြေကို <math>x \equiv a^{-1}b \pmod m</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် <math>x \equiv a^{-1} \pmod m</math> ကို တိုးချဲ့ ယူကလစ် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Extended Euclidean algorithm) အသုံးပြု၍ ဘေဇူး [[ညီမျှခြင်း]] (Bézout's equation) <math>a x + m y = 1</math> ကို ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>p</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) ဖြစ်ပါက <math>0 < a < p</math> အားလုံးအတွက် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == * ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's little theorem) - <math>p</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ပြီး <math>a</math> ကို စား၍မပြတ်ပါက <math>a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်သည်။ * [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) - <math>a</math> နှင့် <math>m</math> တို့သည် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]]ဖြစ်ပါက <math>a^{\varphi(m)} \equiv 1 \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် <math>a^{-1} \equiv a^{\varphi(m)-1} \pmod m</math> ဖြစ်သည်။ * ဝီလ်ဆင်၏ သီအိုရမ် (Wilson's theorem) - [[ကိန်းပြည့်]] <math>p > 1</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ခြင်းသည် <math>(p - 1)! \equiv -1 \pmod p</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ * တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ် (Chinese remainder theorem) - ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>a, b</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ အပေါင်းကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>m, n</math> မည်သည့်အစုံအတွက်မဆို <math>x \equiv a \pmod m</math> နှင့် <math>x \equiv b \pmod n</math> ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော <math>x \pmod{mn}</math> တည်ရှိသည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် <math>x \equiv b m_n^{-1} m + a n_m^{-1} n \pmod{mn}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>m_n^{-1}</math> သည် <math>m \pmod n</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး <math>n_m^{-1}</math> သည် <math>n \pmod m</math> ၏ ပြောင်းပြန် ဖြစ်သည်။ * [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) - <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး <math>f(x) = a_0 x^d + ... + a_d</math> သည် ကိန်းပြည့် [[ပိုလီနိုမီရယ်]]တစ်ခုဖြစ်ကာ <math>p</math> သည် <math>a_0</math> ကို စား၍မပြတ်ပါက <math>f(x) \equiv 0 \pmod p</math> ထပ်တူညီမှုတွင် ကိန်းရင်း အများဆုံး <math>d</math> ခု ရှိသည်။ * မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်း (Primitive root modulo m) - ကိန်း <math>g</math> သည် မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ရန် <math>m</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော <math>a</math> တိုင်းအတွက် <math>g^k \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် <math>k</math> တည်ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်း တည်ရှိခြင်းသည် <math>m</math> သည် <math>2, 4, p^k</math>၊ သို့မဟုတ် <math>2p^k</math> နှင့် ညီမျှရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် <math>p</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ * နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်း (Quadratic residue) - <math>x^2 \equiv a \pmod m</math> ဖြစ်စေမည့် <math>x</math> တည်ရှိပါက ကိန်းပြည့် <math>a</math> ကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်းဟု ခေါ်သည်။ အွိုင်လာ စံသတ်မှတ်ချက် (Euler's criterion) အရ <math>p</math> သည် <math>a</math> ကို စား၍မပြတ်သော မကိန်း သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပါက <math>a</math> သည် မော်ဂျူလို <math>p</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်း အကြွင်းဖြစ်ခြင်းသည် <math>a^{(p-1)/2} \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြသည်။ == ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (Congruence classes) == [[ကိန်းပြည့်]] <math>a</math> ၏ မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) သည် <math>a + k m</math> ပုံစံရှိ ကိန်းပြည့်အားလုံး၏ [[အစု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>a \pmod m</math> ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား သို့မဟုတ် အကြွင်းအတန်းအစား (residue class) ဟု ခေါ်ပြီး <math>\overline{a}</math> သို့မဟုတ် <math>[a]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ အကြွင်းအတန်းအစားတစ်ခုစီတွင် <math>0 \le r < |m|</math> အပိုင်းအခြား (range) အတွင်းရှိ ကိုယ်စားပြု ကိန်းပြည့် အတိအကျ တစ်ခု ပါဝင်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် <math>a \bmod m</math> သည် <math>a \pmod m</math> ၏ အကြွင်း ဟုခေါ်သော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် ကိန်းပြည့် <math>r</math> ကို ဖော်ပြသည်။ အစုများကို အသုံးပြုခြင်းထက် ကိုယ်စားပြုကိန်းတစ်ခုတည်းကို အသုံးပြုခြင်းက ပိုမိုရိုးရှင်းသောကြောင့် <math>a \equiv b \pmod m</math> ကို ဖော်ပြရန် <math>a \bmod m = b \bmod m</math> အဖြစ် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ == အကြွင်း စနစ်များ (Residue systems) == မော်ဂျူလို <math>m</math> အကြွင်းအတန်းအစား တစ်ခုစီကို ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ထဲမှ မည်သည့်အစုဝင် တစ်ခုကမဆို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ [[ကိန်းပြည့်]]တိုင်းသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> အကြွင်းအတန်းအစား တစ်ခုတည်းတွင်သာ ပါဝင်သည်။<ref>Pettofrezzo & Byrkit (1970), p. 90.</ref> <math>\{0, 1, 2, \dots, m - 1\}</math> [[အစု]]ကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ အငယ်ဆုံး အကြွင်း စနစ် (least residue system modulo <math>m</math>) ဟု ခေါ်သည်။ မည်သည့် ကိန်းနှစ်ခုမျှ မော်ဂျူလို <math>m</math> အရ ထပ်တူမညီသော ကိန်းပြည့် <math>m</math> ခု ပါဝင်သည့် မည်သည့်အစုမဆိုသည် အကြွင်းအတန်းအစားတစ်ခုစီ၏ ကိုယ်စားပြုကိန်း အတိအကျ တစ်ခုစီ ပါဝင်သော မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ ပြည့်စုံသော အကြွင်း စနစ် (complete residue system modulo <math>m</math>) ဖြစ်သည်။<ref>Long (1972), p. 78.</ref> ဥပမာအားဖြင့် မော်ဂျူလို 4 ၏ ပြည့်စုံသော အကြွင်း စနစ်များတွင် အငယ်ဆုံး အကြွင်း စနစ် <math>\{0, 1, 2, 3\}</math> အပြင် <math>\{-13, 4, 17, 18\}</math> ကဲ့သို့သော အစုများလည်း ပါဝင်သည်။ === လျှော့ချထားသော အကြွင်း စနစ်များ (Reduced residue systems) === အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် <math>\varphi(m)</math> ကို ပေးထားရာတွင် <math>m</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]]ဖြစ်ပြီး အချင်းချင်း မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူမညီသော ကိန်းပြည့် <math>\varphi(m)</math> ခု ပါဝင်သည့် မည်သည့်အစုမဆိုသည် မော်ဂျူလို <math>m</math> ၏ လျှော့ချထားသော အကြွင်း စနစ် (reduced residue system modulo <math>m</math>) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Long (1972), p. 85.</ref> == မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ (Integers modulo m) == မော်ဂျူလို <math>m</math> ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများအားလုံး၏ [[အစု]]သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း (ring of integers modulo <math>m</math>) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကို <math display="inline">\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math>၊ <math>\mathbb{Z}/(m)</math>၊ <math>\mathbb{Z}/m</math>၊ သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_m</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။<ref>Denton (2013).</ref> <math>m > 0</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ : <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z} = \left\{ \overline{0}_m, \overline{1}_m, \ldots, \overline{m{-}1}_m \right\}.</math> [[ပေါင်းခြင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]]တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * <math>\overline{a}_m + \overline{b}_m = \overline{(a + b)}_m</math> * <math>\overline{a}_m - \overline{b}_m = \overline{(a - b)}_m</math> * <math>\overline{a}_m \overline{b}_m = \overline{(a b)}_m</math> ဤတွက်ချက်မှုများအောက်တွင် <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[အိုင်ဒီးလ်]] (ideal) <math>m\mathbb{Z}</math> ဖြင့် <math>\mathbb{Z}</math> ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|စားလဒ်ကွင်း]] (quotient ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပေါင်းခြင်း တွက်ချက်မှုအောက်တွင် <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> သည် [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (cyclic group) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Sengadir (2009), p. 293.</ref> မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းသည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းသည် <math>m</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ <math>k > 1</math> အတွက် <math>m = p^k</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}</math> တွင် သုညစားကိန်းများ (zero-divisors) ပါဝင်ပြီး [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) <math>\mathrm{GF}(m)</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) မဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံမှုမရှိပေ။ <math>(\mathbb{Z}/m\mathbb{Z})^\times</math> ဖြင့် ဖော်ပြသော မော်ဂျူလို <math>m</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်များ၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု (multiplicative group of integers modulo <math>m</math>) တွင် <math>a</math> သည် <math>m</math> သို့ နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သည့် ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ <math>\overline{a}_m</math> ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အစဉ် (order) <math>\varphi(m)</math> ပါရှိသည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom M. |title=Introduction to Analytic Number Theory |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1976 |isbn=978-0-387-90163-3 |mr=0434929 |zbl=0335.10001 |doi=10.1007/978-1-4757-5579-4 }} * {{Citation |last=Berggren |first=John L. |title=Modular arithmetic |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/920687/modular-arithmetic }} * {{Citation |last=Bullynck |first=Maarten |title=Modular Arithmetic before C. F. Gauss: Systematisations and discussions on remainder problems in 18th-century Germany |url=http://www.kuttaka.org/Gauss_Modular.pdf |date=2013 |access-date=2018-02-03 }} * {{Citation |last=Denton |first=Tom |title=2.3: Integers Modulo n |website=Mathematics LibreTexts |date=2013-11-16 |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Abstract_and_Geometric_Algebra/Book%3A_Introduction_to_Algebraic_Structures_(Denton)/02%3A_Groups_I/2.03%3A_Integers_Modulo_n |access-date=2020-08-12 }} * {{Citation |last1=Garey |first1=M. R. |last2=Johnson |first2=D. S. |title=Computers and Intractability: A Guide to the Theory of NP-Completeness |publication-place=San Francisco |publisher=W. H. Freeman |date=1979 |isbn=0716710447 }} * {{Citation |last=Gioia |first=Anthony |title=Number Theory: An Introduction |edition=Reprint |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover |date=2001 |isbn=0-486-41449-3 }} * {{Citation |last=Gray |first=Jeremy |title=A History of Abstract Algebra: From Algebraic Equations to Modern Algebra |publication-place=Cham, Switzerland |publisher=Springer International Publishing |date=2018 |isbn=978-3-319-94772-3 |doi=10.1007/978-3-319-94773-0 |mr=3889814 |zbl=1406.01001 }} * {{Citation |last1=Lehoczky |first1=Sandor |last2=Rusczyk |first2=Richard |editor-last=Patrick |editor-first=David |title=The Art of Problem Solving |volume=1 |edition=7th |publication-place=Alpine, CA |publisher=AoPS Incorporated |date=2006 |isbn=0977304566 }} * {{Citation |last=Long |first=Calvin T. |title=Elementary Introduction to Number Theory |edition=2nd |publication-place=Lexington, MA |publisher=D. C. Heath and Company |date=1972 }} * {{Citation |last1=Pettofrezzo |first1=Anthony J. |last2=Byrkit |first2=Donald R. |title=Elements of Number Theory |publication-place=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |date=1970 |isbn=978-0-13-268300-5 }} * {{Citation |author=Rosetta Code |title=Euler's sum of powers conjecture |url=https://rosettacode.org/wiki/Euler%27s_sum_of_powers_conjecture#QL_SuperBASIC |website=rosettacode.org |date=2020 |access-date=2020-11-11 }} * {{Citation |last=Sengadir |first=T. |title=Discrete Mathematics and Combinatorics |publication-place=Chennai, India |publisher=Pearson Education India |date=2009 |isbn=978-81-317-1405-8 }} * {{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Modular Arithmetic |website=Wolfram MathWorld |url=https://mathworld.wolfram.com/ModularArithmetic.html |access-date=2020-08-12 }} [[Category:ဂဏန်းသင်္ချာ]] [[Category:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[Category:ကွင်းသီအိုရီ]] mx70u7zwxhw17twbann1ql0utu1w65a 0 291681 1053185 2026-09-15T12:19:38Z Mkant00 135890 "[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တွင် '''ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group)''' ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) တစ်ခုတည်း <math>a</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated) အုပ်စု (သင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053185 wikitext text/x-wiki [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တွင် '''ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group)''' ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) တစ်ခုတည်း <math>a</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated) [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဤထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) ၏ ထပ်ကိန်းများ (powers) သာ သီးသန့်ပါဝင်သည်။ :<math>\left\langle a \right\rangle := \lbrace a^n \mid n \in \Z \rbrace</math> အုပ်စု <math>G</math> တစ်ခုတွင် အစုဝင် <math>a</math> ပါဝင်ပြီး ထို <math>a</math> ပါဝင်သော <math>G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) မှာ <math>G</math> ကိုယ်တိုင်သာဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများကို အပြည့်အဝ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ <math>n > 0</math> ဖြစ်သော [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) တိုင်းအတွက် အစဉ် (order) <math>n</math> ရှိသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု <math>C_n</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ၏ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု (additive group) <math>\Z</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သော အနန္တ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (infinite cyclic group) တစ်ခုလည်း တည်ရှိသည်။ အခြားသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတိုင်းသည် ၎င်းတို့အနက်မှ တစ်ခုခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ == လည်ပတ်မှုအုပ်စုများ (Rotation groups) == အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများကို ပြင်ညီ (plane) အတွင်းရှိ ပုံမှန် ဗဟုဂံများ (regular polygons) ၏ လည်ပတ်မှုအုပ်စုများ (rotation groups) အဖြစ် မြင်သာအောင် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>C_n</math> သည် ပုံမှန် <math>n</math>-ဂံ ကို ၎င်းကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ ပုံဖော်ပေးသော ပြင်ညီရှိ လည်ပတ်ခြင်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ အကယ်၍ အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းများ (reflections) ကိုပါ ခွင့်ပြုမည်ဆိုပါက ရရှိလာမည့် တည်ဆောက်ပုံများမှာ ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ (dihedral groups) ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်း၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော လည်ပတ်မှုအုပ်စု <math>S^1</math> သည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု မဟုတ်ပေ။ == အကြွင်းအတန်းအစား အုပ်စုများ (Residue class groups) == အခြားသော အခြေခံကျသည့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (representation) တစ်ခုကို အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်ရှိ [[မော်ဂျူလာ_ဂဏန်းသင်္ချာ#အကြွင်း_စနစ်များ_(Residue_systems)|အကြွင်းအတန်းအစား]] (residue class) ဂဏန်းသင်္ချာဖြင့် ပေးနိုင်သည်။ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>(\Z/n\Z, +)</math> တွင် အကြွင်းအတန်းအစား <math>\bar1</math> သည် ပုံမှန် (canonical) ထုတ်လုပ်ကိန်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ အုပ်စု <math>\Z/n\Z</math> သည် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော တစ်ပိုင်းတစ်စ (discrete) လည်ပတ်မှုအုပ်စုများနှင့် တည်ဆောက်ပုံအရ အတိအကျတူညီသည်။ အဆိုပါ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု နှစ်ခုစလုံးသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။ == [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ]] (Notations) == အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများအတွက် <math>C_n</math>၊ <math>\Z / n\Z</math> နှင့် <math>\Z_n</math> စသည့် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ (notations) ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည်။ အနန္တ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုအတွက် <math>C_\infty</math> နှင့် <math>\Z</math> စသည့် သင်္ကေတများကို အသုံးပြုသည်။ <math>\Z</math>၊ <math>\Z / n\Z</math> နှင့် <math>\Z_n</math> တို့တွင် အုပ်စု တွက်ချက်မှု (group operation) ကို အပေါင်းအခြေခံအသွင်ဖြင့် စံသတ်မှတ်ထားသည်။ <math>C_n</math> တွင် တွက်ချက်မှုကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အသွင်ဖြင့် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ <math>\Z / n\Z</math> နှင့် <math>\Z</math> တို့၏ အခြေခံအစုများ (underlying sets) သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုသည် အခြေခံအစုအား ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံကို ပေးနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ သုည၏ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်စွမ်းမရှိမှု (non-invertibility) ကြောင့် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုသည် အခြေခံအစုတစ်ခုလုံးအပေါ်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို မဖြစ်ပေါ်စေပေ။ သို့ရာတွင် သုည ကွင်း (zero ring) ၏ အသေးအဖွဲ (trivial) အခြေအနေ သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ထားသော သုဒ္ဓကိန်း အကြွင်းအတန်းအစား အုပ်စုများ (prime residue class groups) ကိုမူ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ဖယ်ရှားထားသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုအားလုံးသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတစ်ခုတွင် ထုတ်လုပ်ကိန်းများစွာ ပါရှိနိုင်သည်။ <math>\Z</math> ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် +1 နှင့် −1 တို့ဖြစ်သည်။ <math>\Z/n\Z</math> ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် <math>n</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (coprime) ဖြစ်သော အကြွင်းအတန်းအစားများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ တိကျသော အရေအတွက်ကို အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် (Euler's totient function) <math>\varphi(n)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>d</math> သည် <math>n</math> ၏ အပေါင်းဆခွဲကိန်း (positive divisor) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\Z/n\Z</math> အတွင်းရှိ အစဉ် <math>d</math> ရှိသော [[အစုဝင်]]အရေအတွက်သည် <math>\varphi(d)</math> နှင့် အတိအကျတူညီသည်။ :<math>\Big| \{m \in \Z/n\Z \mid \text{ord}(m) = d\} \Big| = \varphi(d)</math> ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>C_n</math> နှင့် <math>C_m</math> တို့၏ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) သည် <math>n</math> နှင့် <math>m</math> တို့ နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေတွင်သာ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် ၎င်းသည် <math>C_{mn}</math> နှင့်လည်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အဘီလီယန်အုပ်စု (finitely generated abelian group) တိုင်းသည် အဆုံးရှိသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများ၏ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတစ်ခု၏ အုပ်စု ထပ်ကိန်း (group exponent) သည် ၎င်း၏ အစဉ်နှင့် ညီမျှသည်။ အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတိုင်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စ လော့ဂရစ်သမ် (discrete logarithm) မှတစ်ဆင့် အကြွင်းအတန်းအစားကွင်း (residue class ring) <math>\Z/n\Z</math> ၏ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>a</math> သည် <math>C_n</math> ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက အောက်ပါ ပုံဖော်မှု (mapping) သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ :<math>a^t \mapsto t \pmod n</math> === အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်အုပ်စုများ (Subgroups and quotient groups) === ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများ၏ [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] နှင့် [[စားလဒ်အုပ်စု|စားလဒ်အုပ်စုများ]] (quotient groups) အားလုံးသည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုများ ဖြစ်သည်။ <math>\Z</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများသည် <math>m\in\N_0</math> အတွက် <math>m\Z</math> ပုံစံရှိသည်။ <math>m\neq 0</math> ဖြစ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် <math>\Z</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ <math>\Z</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (lattice of subgroups) သည် စား၍ရနိုင်စွမ်းအောက်ရှိ (under divisibility) သဘာဝကိန်းများ၏ ဒွန်တွဲ လတ္တစ် (dual lattice) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ <math>\Z</math> ၏ စားလဒ်အုပ်စုများအားလုံးသည် အဆုံးရှိသည်။ သို့ရာတွင် အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်းဖြင့် စားထားသော စားလဒ် <math>\Z/0\Z</math> ကိုမူ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ဖယ်ရှားထားသည်။ <math>n</math> ၏ အပေါင်းဆခွဲကိန်း <math>d</math> တိုင်းအတွက် အုပ်စု <math>\Z/n\Z</math> တွင် အစဉ် <math>d</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်း အတိအကျတစ်ခုသာ ပိုင်ဆိုင်သည်။ အတိအကျဆိုရလျှင် ၎င်းသည် အစုဝင် <math>\overline{n/d}</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော အုပ်စုပိုင်း <math>\left\{\overline{k(n/d)} \mid k=0,\ldots,d-1\right\}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အုပ်စုပိုင်း လတ္တစ်သည် <math>n</math> ၏ ဆခွဲကိန်း လတ္တစ် (divisor lattice) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတစ်ခုသည် ၎င်း၏အစဉ်က [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေတွင်သာ ရိုးရှင်းအုပ်စု (simple group) ဖြစ်သည်။ === အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Endomorphisms and automorphisms) === <math>C_n</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း (endomorphism ring) သည် အကြွင်းအတန်းအစားကွင်း <math>\Z/n\Z</math> နှင့် ကွင်းအသွင်ဖြင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) သဘောတရားများကိုလည်း ဆက်စပ်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဤအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အောက်တွင် အကြွင်းအတန်းအစား <math>r</math> သည် အစုဝင်တစ်ခုစီကို ၎င်း၏ <math>r</math> ကြိမ်မြောက် ထပ်ကိန်းသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>C_n</math> ၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (automorphism group) သည် ယူနစ်အုပ်စု (unit group) <math>(\Z/n\Z)^*</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ယင်းယူနစ်အုပ်စုတွင် <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော အစုဝင်အရေအတွက် <math>\varphi(n)</math> ခု ပါဝင်သည်။ <math>\Z</math> ၏ အုပ်စု အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကွင်းသည် ကွင်း <math>\Z</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စုသည် ယူနစ်အုပ်စု <math>\left\{+1,-1\right\}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ယင်းယူနစ်အုပ်စုသည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု <math>C_2</math> နှင့် ထပ်မံ၍ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ === အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic properties) === [[သဘာဝကိန်း]] <math>n</math> တစ်ခုအတွက် အုပ်စု <math>(\Z/n\Z)^*</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]]ဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> နှင့် <math>k \in \N</math> တို့အတွက် <math>n \in \{1, 2, 4, p^k, 2p^k\}</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေတွင်သာ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤမြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု (multiplicative group) ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းများကို မော်ဂျူလို n ရှိသော ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်းများ (primitive roots) ဟုခေါ်သည်။ သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> တိုင်းအတွက် <math>(\Z/p\Z)^*</math> သည် အစုဝင် <math>p-1</math> ခုပါရှိသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ပိုမို ယေဘုယျအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု၏ အဆုံးရှိ အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ချက် (finite field extension) တစ်ခု၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) သည် အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> တိုင်းနှင့် အဆုံးရှိ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု <math>G</math> တိုင်းအတွက် ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု <math>G</math> ပါရှိသော အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ချက် <math>L/K</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bosch |first=Siegfried |author-link=Siegfried Bosch |title=Algebra |edition=7th |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer-Verlag |date=2009 |isbn=978-3-540-92811-9 |doi=10.1007/978-3-540-92812-6}} [[ကဏ္ဍ: အုပ်စုသီအိုရီ]] a8cno5vz3nqqfawtyixvfnzdvuo3jkh 0 291682 1053187 2026-09-15T12:21:36Z Dr Lotus Black 31011 [[ပွေး(တိရစ္ဆာန်)]] စာမျက်နှာကို [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပွေး (တိရစ္ဆာန်)]] ouzht0nup6v0gvi5tqc1dd1r1dqulfi 14 291683 1053191 2026-09-15T12:36:56Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons cat|Puberty}} [[ကဏ္ဍ:သတ္တဝါ မျိုးပွားစနစ်]] [[ကဏ္ဍ:အရွယ်ရောက်ခြင်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053191 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons cat|Puberty}} [[ကဏ္ဍ:သတ္တဝါ မျိုးပွားစနစ်]] [[ကဏ္ဍ:အရွယ်ရောက်ခြင်း]] 9lb4mjvmp4wj5drxwq46byobtg4yqkk 0 291684 1053193 2026-09-15T12:44:43Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[အင်းဆက်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053193 wikitext text/x-wiki #Redirect[[အင်းဆက်]] r5psmda1kr327rsde5y5cyldenotca0 0 291685 1053194 2026-09-15T12:48:01Z Mkant00 135890 "အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် (maximal ideal) သည် [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်အစစ်များ]] (proper ideals) အားလုံးထဲတွင် အစုပါဝင်ခြင်း (set inclusion) အရ အကြီးဆုံးဖြစ်သော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053194 wikitext text/x-wiki အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် (maximal ideal) သည် [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်အစစ်များ]] (proper ideals) အားလုံးထဲတွင် အစုပါဝင်ခြင်း (set inclusion) အရ အကြီးဆုံးဖြစ်သော နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) ဖြစ်သည်။<ref>Dummit & Foote (2004).</ref><ref>Lang (2002).</ref> ယင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်မှာ အခြား နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များသည် <math>I</math> နှင့် <math>R</math> ကြားတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိပါက <math>I</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်။ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်းများ]] (unital rings) အတွက် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များဖြင့် စားလဒ်များ (quotients) သည် ရိုးရှင်းသော ကွင်းများ (simple rings) ဖြစ်ကြပြီး ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]] (commutative rings) အတွက် ယင်းတို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ဖြစ်ကြသည်။ ဖလှယ်ရ ကွင်း <math>R</math> တစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များ အစုသည် ၎င်း၏ အကြီးဆုံး ရောင်စဉ် (maximal spectrum) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{MaxSpec} R</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ#တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်း_ဥပမာများ_(Examples_of_topological_spaces)|ဇာရစ်စကီး တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Zariski topology) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောအခါ ၎င်းသည် သုဒ္ဓကိန်း ရောင်စဉ် (prime spectrum) <math>\operatorname{Spec} R</math> အတွင်းရှိ အပိတ်အမှတ်များ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ဖလှယ်၍မရသော ကွင်းများ]] (noncommutative rings) အတွက် အကြီးဆုံး [[အိုင်ဒီးလ်|ညာ အိုင်ဒီးလ်များ]] (maximal right ideals) နှင့် အကြီးဆုံး ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များ (maximal left ideals) ကို ညာ သို့မဟုတ် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်အစစ်များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစုများ (posets) အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးတန်ဖိုး [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (maximal elements) အဖြစ် အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ အကြီးဆုံး တစ်ဖက်သတ် အိုင်ဒီးလ် (maximal one-sided ideal) <math>A</math> ဖြင့် စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) <math>R/A</math> သည် <math>R</math> အပေါ်ရှိ [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (simple module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး ညာ အိုင်ဒီးလ် ပါရှိသည့် ကွင်းတစ်ခုသည် ဒေသအလိုက် ကွင်း (local ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအိုင်ဒီးလ်သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး ဘယ် အိုင်ဒီးလ် နှင့် နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်လည်း ဖြစ်ပြီး ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း (Jacobson radical) <math>J(R)</math> နှင့် ထပ်တူကျသည်။ ကွင်းများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး တစ်ဖက်သတ် အိုင်ဒီးလ်များ မရှိဘဲ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>2 \times 2</math> [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံများ]] (square matrices) ၏ ကွင်းသည် ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် အဖြစ် သုည အိုင်ဒီးလ် (zero ideal) ရှိသော်လည်း အကြီးဆုံး ညာ အိုင်ဒီးလ်များစွာ ပါဝင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>R</math> နှင့် ဤနေရာတွင် <math>I \neq R</math> ဖြစ်သော [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်အစစ်]] <math>I</math> တစ်ခုပေးထားရာ အောက်ပါ ထပ်တူညီသော အခြေအနေများအနက် တစ်ခုခု မှန်ကန်ပါက <math>I</math> သည် <math>R</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်။ * <math>I \subsetneq J</math> ဖြစ်စေမည့် အခြား အိုင်ဒီးလ်အစစ် <math>J</math> မတည်ရှိခြင်း * <math>I \subseteq J</math> ရှိသော မည်သည့် အိုင်ဒီးလ် <math>J</math> အတွက်မဆို <math>J = I</math> သို့မဟုတ် <math>J = R</math> ဖြစ်ခြင်း * <math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက စားလဒ်ကွင်း <math>R/I</math> သည် ရိုးရှင်းသော ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ခြင်း အလားတူပင် ညာ အိုင်ဒီးလ် <math>A</math> တစ်ခုသည် အခြား မည်သည့် ညာ အိုင်ဒီးလ်အစစ်တွင်မျှ တိကျစွာ ပါဝင်ခြင်းမရှိပါက သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်မှာ စားလဒ် မော်ဂျူး (quotient module) <math>R/A</math> သည် [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူး]] ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အကြီးဆုံး ညာ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် အငယ်ဆုံး အိုင်ဒီးလ်များ (minimal ideals) နှင့် ဒွန်တွဲ သဘောတရား (dual notion) များ ဖြစ်ကြသည်။ == ဥပမာများ == * <math>\mathbb{F}</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသော အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်မှာ <math>\{0\}</math> ဖြစ်သည်။ * [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) <math>\mathbb{Z}</math> တွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers) ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်|ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်များ]] (principal ideals) ဖြစ်ကြသည်။ * သုညမဟုတ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) အားလုံးသည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) တစ်ခုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbb{Z}[x]</math> တွင် အိုင်ဒီးလ် <math>(2, x)</math> သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>\mathbb{Z}[x]</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် <math>(p, f(x))</math> ပုံစံရှိကြပြီး ဤနေရာတွင် <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်၍ <math>f(x)</math> သည် မော်ဂျူလို (modulo) <math>p</math> အရ [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (irreducible polynomial) ဖြစ်သည်။ * ဘူးလီးယန်း [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (Boolean ring) တစ်ခုတွင် သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>R</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>x \in R</math> အတွက်မဆို <math>x^n = x</math> ဖြစ်စေမည့် [[ကိန်းပြည့်]] <math>n > 1</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> ရှိ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ * [[ပိုလီနိုမီရယ်]] ကွင်း <math>\mathbb{C}[x]</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များကို <math>c \in \mathbb{C}</math> အတွက် <math>x - c</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ * အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ် (algebraically closed field) <math>K</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>K[x_1, \dots, x_n]</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် <math>(x_1 - a_1, \dots, x_n - a_n)</math> ပုံစံ ရှိကြသည်။ ၎င်းကို အားနည်းသော နားလ်စတယ်လန်ဇပ်စ် (weak Nullstellensatz) ဟု ခေါ်သည်။ * အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော <math>K</math> ပါဝင်သည့် အဖိုင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစု (affine algebraic set) <math>V \subseteq K^n</math> နှင့် ၎င်း၏ သုညဖြစ်စေသော အိုင်ဒီးလ် (vanishing ideal) <math>\operatorname{I}(V)</math> တို့အတွက် ကိုဩဒိနိတ် ကွင်း (coordinate ring) <math>K[V] = K[x_1, \dots, x_n] / \operatorname{I}(V)</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် <math>a = (a_1, \dots, a_n) \in V</math> အတွက် <math>\mathfrak{m}_a = (\overline{x_1} - a_1, \dots, \overline{x_n} - a_n)</math> ပုံစံ ရှိကြသည်။ ယင်းသည် အမှတ်များ <math>a \in V</math> နှင့် <math>\mathfrak{m}_a \in \operatorname{MaxSpec} (K[V]) </math> ကြားရှိ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) <math>a \leftrightarrow \mathfrak{m}_a</math> ကို ရရှိစေသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ == * [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခု]]တွင် ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း သည် အကြီးဆုံး ညာ သို့မဟုတ် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များ အားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ဖြစ်သည်။ * အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{m}</math> ပါဝင်သော ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>R/\mathfrak{m}</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\mathfrak{m}</math> သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းဖီးလ်ဒ်ကို အကြွင်း ဖီးလ်ဒ် (residue field) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအချက်သည် ထပ်တူရမပါသော ကွင်းများ (non-unital rings) တွင် မှားယွင်းနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>4\mathbb{Z}</math> သည် <math>2\mathbb{Z}</math> တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သော်လည်း <math>2\mathbb{Z}/4\mathbb{Z}</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ * အကယ်၍ <math>L</math> သည် အကြီးဆုံး ဘယ် အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်ပါက <math>R/L</math> သည် [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူး]] ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရပါသော ကွင်းများတွင် ရိုးရှင်းသော ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးတိုင်းသည် ဤနည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ရိုးရှင်းသော ဘယ် မော်ဂျူးများ၏ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် အတန်းအစားများ]] (isomorphism classes) သည် အစုတစ်ခု ဖွဲ့စည်းကြောင်း ပြသနေသည်။ * 1929 ခုနှစ်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ခရူးလ်၏ သီအိုရမ် (Krull's theorem) အရ သုညမဟုတ်သော ထပ်တူရပါသော ကွင်းတိုင်းတွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်သည် ညာ သို့မဟုတ် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များအတွက်လည်း မှန်ကန်ပြီး [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြထားသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခုအပေါ်ရှိ သုညမဟုတ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူး (finitely generated module) တိုင်းတွင် အကြီးဆုံး [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးပိုင်း]] (maximal submodule) တစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်သည် မည်သည့် အိုင်ဒီးလ်အစစ် <math>I</math> ကိုမဆို ပါဝင်သော အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု တည်ရှိကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် စားလဒ် <math>R/I</math> တွင် ထပ်တူရ ပါရှိခြင်း သို့မဟုတ် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါဝင်ခြင်း အပေါ် မှီခိုသည်။ * ခရူးလ်၏ သီအိုရမ်သည် ထပ်တူရမပါသော ကွင်းများအတွက် မှားယွင်းနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း ကွင်းတစ်ခုတွင် ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူးများနှင့် ပုံမှန် အကြီးဆုံး တစ်ဖက်သတ် အိုင်ဒီးလ်များ မရှိသော်လည်း ၎င်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ * ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရ ကွင်းတစ်ခုတွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) သည် မှားယွင်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဖီးလ်ဒ်မဟုတ်သော [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုရှိ သုည အိုင်ဒီးလ်သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော်လည်း အကြီးဆုံး မဟုတ်ပေ။ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များအားလုံး အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဖလှယ်ရ ကွင်းများကို သုည အတိုင်းအတာရှိသော ကွင်းများ (zero-dimensional rings) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကို ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) အရ သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ * အကယ်၍ <math>f: A \to B</math> သည် ဖလှယ်ရ [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|<math>k</math>-အက္ခရာသင်္ချာများ၏]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါဝင်ပါက <math>B</math> ၏ မည်သည့် အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) မဆိုသည် <math>A</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယေဘုယျ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များအတွက်မူ ဤအချက်သည် မှားယွင်းသည်။ ပါဝင်မှု (inclusion) <math>f: \mathbb{Z} \to \mathbb{Q}</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် <math>(0)</math> ကို <math>\mathbb{Z}</math> အတွင်းရှိ <math>(0)</math> သို့ ဆွဲယူသွားသော်လည်း ယင်းသည် အကြီးဆုံး မဟုတ်ပေ။ * ဖလှယ်၍မရသော ကွင်းများရှိ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် တိကျစွာ အပြည့်အဝ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော (completely prime) အိုင်ဒီးလ်များ မဖြစ်နိုင်ပေ။ <math>n \ge 2</math> အတွက် [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံ]] ကွင်း <math>M_{n \times n}(\mathbb{Z})</math> တွင် မည်သည့် သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> အတွက်မဆို အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် <math>M_{n \times n}(p\mathbb{Z})</math> ရှိသော်လည်း ၎င်းသည် အပြည့်အဝ သုဒ္ဓကိန်း မဟုတ်ပေ။ <math>n = 2</math> ဖြစ်သောအခါ <math>\operatorname{diag}(1, p)</math> နှင့် <math>\operatorname{diag}(p, 1)</math> တို့သည် အိုင်ဒီးလ်တွင် မပါဝင်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် <math>pI_2</math> မှာမူ ပါဝင်နေသည်။ သို့ရာတွင် ထပ်တူရပါသော ကွင်းများရှိ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်များသည် အမြဲတမ်း သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်း == [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] <math>R</math> အပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး]] <math>M</math> တစ်ခုအတွက် အကြီးဆုံး မော်ဂျူးပိုင်း <math>N \subsetneq M</math> သည် အခြား မည်သည့် မော်ဂျူးပိုင်းအစစ် (proper submodule) တွင်မျှ ပါဝင်ခြင်းမရှိသော အရာဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်မှာ <math>M/N</math> သည် [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>R</math> ၏ အကြီးဆုံး [[အိုင်ဒီးလ်|ညာ အိုင်ဒီးလ်များ]]သည် <math>R_R</math> ၏ အကြီးဆုံး မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် အတိအကျ တူညီသည်။ သုညမဟုတ်သော မော်ဂျူးများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အကြီးဆုံး မော်ဂျူးပိုင်းများ မရှိသော်လည်း သုညမဟုတ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူးများတွင်မူ ယင်းတို့ အမြဲတမ်း ပါရှိသည်။ အကြီးဆုံး မော်ဂျူးပိုင်းများသည် မော်ဂျူးတစ်ခု၏ အရင်း (radical) ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကြီးဆုံး ဘိုင်မော်ဂျူးပိုင်း (maximal sub-bimodule) ကိုလည်း အလားတူ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math>R</math> ၏ အကြီးဆုံး နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များသည် ဘိုင်မော်ဂျူး (bimodule) <math>_RR_R</math> ၏ အကြီးဆုံး ဘိုင်မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် အတိအကျ တူညီသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Anderson |first1=Frank W. |last2=Fuller |first2=Kent R. |title=Rings and categories of modules |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=13 |edition=2nd |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1992 |isbn=0-387-97845-3 |mr=1245487 |zbl=0765.16001 |doi=10.1007/978-1-4612-4418-9}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=Hoboken, NJ |date=2004 |isbn=0-471-43334-9 |zbl=1037.00003}} * {{Citation |last1=Lam |first1=T. Y. |author-link=Tsit Yuen Lam |title=A first course in noncommutative rings |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=131 |edition=2nd |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=2001 |isbn=0-387-95183-0 |mr=1838439 |zbl=0980.16001 |doi=10.1007/978-1-4419-8616-0}} * {{Citation |last1=Lang |first1=Serge |author-link=Serge Lang |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=2002 |isbn=0-387-95385-X |mr=1878556 |zbl=0984.00001 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0}} [[ကဏ္ဍ: ကွင်းသီအိုရီ]] t1x8wl0fv6pnfvoc015x9hi19d7x7v8 0 291686 1053196 2026-09-15T13:01:03Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာတွင်]] [[ကိန်းရင်း]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (algebraic number field) <math>K</math> တစ်ခု၏ '''ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း''' (ring of integers) သို့မဟုတ် '''ကိန်းကွင်း''' (num..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053196 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာတွင်]] [[ကိန်းရင်း]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (algebraic number field) <math>K</math> တစ်ခု၏ '''ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း''' (ring of integers) သို့မဟုတ် '''ကိန်းကွင်း''' (number ring)<ref>Marcus (2018)</ref> သည် <math>K</math> ၌ ပါဝင်သော ကိန်းပြည့်ရင်း (algebraic integer) များအားလုံး၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) ဖြစ်သည်။<ref>Alaca & Williams (2004), Defs. 6.1.2–3, p. 110.</ref> ကိန်းပြည့်ရင်းတစ်ခုသည် <math>x^m+c_{m-1}x^{m-1}+\cdots+c_0</math> ဟူသော [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များပါရှိသည့် [[ပိုလီနိုမီရယ်|မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ်]] (monic polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်း (root) ဖြစ်သည်။<ref>Alaca & Williams (2004), Defs. 4.1.1–2, p. 74.</ref> ၎င်းကို <math>O_K</math> သို့မဟုတ် <math>\mathcal{O}_K</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် ကွင်း <math>\mathbb{Z}</math> အား [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] (subring) တစ်ခုအနေဖြင့် အမြဲတမ်း ငုံထားသည်။ <math>\mathbb{Z}</math> သည် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏]] ဖီးလ်ဒ် (field of rational numbers) <math>\mathbb{Q}</math> ၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း ဖြစ်ပြီး ယင်းကို <math>\mathbb{Z}=\mathcal{O}_{\mathbb{Q}}</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (element) များကို [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) ၌ ရာရှင်နယ် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (rational integers) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဖီးလ်ဒ်ကို တိကျစွာ မဖော်ပြဘဲ "ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း" ဟု ဆိုရာတွင် ထိုကွင်းများအားလုံးအတွက် ရှေ့ပြေးနမူနာ အရာဝတ္ထု (object) ဖြစ်သော သာမန် ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>\mathbb{Z}</math> ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤအချက်သည် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) ရှိ ကိန်းပြည့် ဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်မှု၏ အကျိုးဆက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Cassels (1986), p. 192.</ref> [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) များ <math>\mathbb{Z}[i]</math> သည် ဂေါက်ရှန်း ရာရှင်နယ်ကိန်း (Gaussian rational) များ <math>\mathbb{Q}(i)</math> ၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် ရာရှင်နယ် ကိန်းပြည့်များကဲ့သို့ပင် ယူကလစ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းသည် ထိုဖီးလ်ဒ်အတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံး အစဉ် (maximal order) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမြဲတမ်း ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း (Dedekind domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Samuel (1972), p. 49.</ref> == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>\mathcal{O}_K</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ <math>K</math> ၏ ဒီဂရီ (degree) နှင့် ညီမျှသော အဆင့် (rank) <math>n</math> ရှိသည့် [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး|လွတ်လပ်သော <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး]] (free <math>\mathbb{Z}</math>-module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အခြေအစု''' (integral basis) တစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းမှာ <math>\mathbb{Q}</math>-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (<math>\mathbb{Q}</math>-vector space) <math>K</math> ၏ အခြေအစု (basis) <math>b_1, \ldots, b_n \in \mathcal{O}_K</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>x \in \mathcal{O}_K</math> ကိုမဆို အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ :<math>x=\sum_{i=1}^n a_i b_i,</math> ဤနေရာတွင် <math>a_i \in \mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။<ref>Cassels (1986), p. 193.</ref> == ဥပမာများ (Examples) == === တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ကိရိယာ (Computational tool) === ခွဲခြားကိန်း (discriminant) ကို <math>K</math> ထဲရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်]] (integral closure) ဖြစ်သော <math>\mathcal{O}_K</math> အား တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုသည်။ ခွဲခြားကိန်း <math>d = \Delta_{K/\mathbb{Q}}(\alpha_1,\ldots,\alpha_n)</math> ပါရှိသည့် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ <math>K</math> ၏ အခြေအစု <math>\alpha_1,\ldots,\alpha_n \in \mathcal{O}_K</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathcal{O}_K</math> သည် <math>\alpha_1/d,\ldots,\alpha_n/d</math> ဖြင့် စပန် (span) ဖွဲ့စည်းထားသော <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး၏ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးပိုင်း]] (submodule) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Baker (2007), p. 33.</ref> အကယ်၍ <math>d</math> သည် [[ကိန်းပြည့်|နှစ်ထပ်ကိန်းကင်းစင်သော ကိန်းပြည့်]] (square-free integer) ဖြစ်ပါက <math>\alpha_1,\ldots,\alpha_n</math> တို့သည် <math>\mathcal{O}_K</math> အတွက် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အခြေအစုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Baker (2007), p. 35.</ref> === ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် တိုးချဲ့ချက်များ (Cyclotomic extensions) === [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) <math>p</math> ၊ ပရစ်မစ်တစ် <math>p</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (primitive <math>p</math>th root of unity) <math>\zeta</math> နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် ဖီးလ်ဒ် (cyclotomic field) <math>K = \mathbb{Q}(\zeta)</math> တို့အတွက် <math>\mathcal{O}_K=\mathbb{Z}[\zeta]</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အခြေအစုတစ်ခုမှာ <math>(1, \zeta, \zeta^2, \ldots, \zeta^{p-2})</math> ဖြစ်သည်။<ref>Samuel (1972), p. 43.</ref> === နှစ်ထပ်ကိန်း တိုးချဲ့ချက်များ (Quadratic extensions) === နှစ်ထပ်ကိန်းကင်းစင်သော ကိန်းပြည့် <math>d \neq 1</math> နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ် (quadratic field) <math>K = \mathbb{Q}(\sqrt{d})</math> တို့အတွက် <math>\mathcal{O}_K</math> သည် နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ကိန်းပြည့်များ (quadratic integers) ၏ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>d \equiv 1 \pmod 4</math> ဖြစ်လျှင် ၎င်း၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အခြေအစုမှာ <math>\left(1, \frac{1 + \sqrt{d}}{2}\right)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>d \equiv 2, 3 \pmod 4</math> ဖြစ်လျှင် ၎င်း၏ အခြေအစုမှာ <math>(1, \sqrt{d})</math> ဖြစ်သည်။<ref>Samuel (1972), p. 35.</ref> ယင်းသည် <math>\mathbb{Q}(\sqrt{d})</math> ထဲရှိ အစုဝင်များဖြစ်သော <math>a + b\sqrt{d}</math> တို့၏ [[ပိုလီနိုမီရယ်|အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်]] (minimal polynomial) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ == မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (Multiplicative structure) == <math>\mathcal{O}_K</math> ထဲရှိ သုညမဟုတ်သော ယူနစ်မဟုတ်သည့် [[အစုဝင်]] (nonzero nonunit) တိုင်းသည် ဆမခွဲနိုင်သော အစုဝင်များ (irreducible elements) အဖြစ် ဆခွဲကိန်းခွဲ၍ ရနိုင်သော်လည်း ယင်း[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) ကင်းမဲ့နေနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{Z}[\sqrt{-5}]</math> တွင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည်။<ref>Samuel (1972), p. 49.</ref><ref>Artin (2011), p. 360.</ref> :<math> 6 = 2 \cdot 3 = (1 + \sqrt{-5})(1 - \sqrt{-5}).</math> ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အတွက် <math>\mathcal{O}_K</math> သည် သုညမဟုတ်သော [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်များ]] (nonzero ideals) မှ [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ဆီသို့ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းကို အမြဲတမ်း လက်ခံပေးသည်။<ref>Samuel (1972), p. 50.</ref> ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ယူနစ် သီအိုရမ် (Dirichlet's unit theorem) အရ <math>\mathcal{O}_K</math> ၏ ယူနစ်များသည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (finitely generated abelian group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်း၏ [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)|အလိမ်]] [[အုပ်စုပိုင်း]] (torsion subgroup) တွင် <math>K</math> ၏ ယူနစ်ရင်းများ (roots of unity) ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် အလိမ်ကင်းစင်သော ထုတ်လုပ်ကိန်းများ (torsion-free generators) အစုတစ်ခုသည် အခြေခံ ယူနစ်များ (fundamental units) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Samuel (1972), pp. 59–62.</ref> == ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Generalization) == [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ|အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်သော]] ဒေသအလိုက် [[ဖီးလ်ဒ်]] (non-archimedean local field) <math>F</math> တစ်ခု၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းသည် [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) <math>\leq 1</math> ရှိသော အစုဝင်များ၏ [[အစု]] ဖြစ်ပြီး အားကောင်းသော တြိဂံ မညီမျှခြင်း (strong triangle inequality) မှတစ်ဆင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းတစ်ခုအဖြစ်]] ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>Cassels (1986), p. 41.</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>p</math>-အခြေခံကိန်းပြည့်များ (p-adic integers) <math>\mathbb{Z}_p</math> သည် [[P-အခြေခံကိန်း|<math>p</math>-အခြေခံကိန်းများ]] (p-adic numbers) <math>\mathbb{Q}_p</math> ၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၏ အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်သော ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) တစ်ခု ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းသည် ထိုဖီးလ်ဒ်ရှိ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းကို ပြည့်စုံစေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် <math>\mathcal{O}_K</math> တွင် <math>K</math> ၏ အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်သော ပြည့်စုံစေခြင်းတိုင်း၌ ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော အစုဝင်များ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Cassels (1986), p. 192.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Alaca |first=Saban |last2=Williams |first2=Kenneth S. |title=Introductory Algebraic Number Theory |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-511-79126-0 |mr=2031707 |zbl=1035.11001 |doi=10.1017/CBO9780511791260}} * {{Citation |last=Artin |first=Michael |author-link=Michael Artin |title=Algebra |edition=2nd |publication-place=Boston |publisher=Prentice Hall |date=2011 |isbn=978-0-13-241377-0}} * {{Citation |last=Baker |first=Matthew |title=Algebraic Number Theory |url=http://people.math.gatech.edu/~mbaker/pdf/ANTBook.pdf |publisher=Georgia Institute of Technology |date=2007}} * {{Citation |last=Cassels |first=J. W. S. |author-link=J. W. S. Cassels |title=Local Fields |series=London Mathematical Society Student Texts |volume=3 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1986 |isbn=0-521-31525-5 |zbl=0595.12006}} * {{Citation |last=Marcus |first=Daniel A. |title=Number Fields |edition=2nd |series=Universitext |publication-place=Cham |publisher=Springer |date=2018 |isbn=978-3-319-90232-6 |doi=10.1007/978-3-319-90233-3 |others=typeset by Emanuele Sacco}} * {{Citation |last=Neukirch |first=Jürgen |author-link=Jürgen Neukirch |title=Algebraic Number Theory |series=Grundlehren der mathematischen Wissenschaften |volume=322 |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |date=1999 |isbn=978-3-540-65399-8 |mr=1697859 |zbl=0956.11021}} * {{Citation |last=Samuel |first=Pierre |author-link=Pierre Samuel |title=Algebraic Theory of Numbers |publication-place=Paris |publisher=Hermann |date=1972}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] 68ttikm0l78jsbj0uffw10uwtlea7hj 0 291687 1053198 2026-09-15T13:13:43Z Mkant00 135890 "{{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) တွင် '''ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်''' (Gaussian integer) သည် ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) နှင့် ကိန်းယောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053198 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) တွင် '''ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်''' (Gaussian integer) သည် ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) နှင့် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ပိုင်း]] (imaginary part) နှစ်ခုစလုံး [[ကိန်းပြည့်]] (integer) ဖြစ်သော [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် ကိန်းထွေးများ၏ သာမန် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) တို့ဖြင့် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြပြီး ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် <math>\mathbb{Z}[i]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။<ref name="Fraleigh_286">Fraleigh (1976), p. 286.</ref> ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် ကိန်းပြည့်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများစွာ ဆင်တူကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယူကလစ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စားခြင်း]] (Euclidean division) နှင့် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|ယူကလစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Euclidean algorithm) တို့ ရှိကြသည်။ ဤအချက်က တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) နှင့် ဆက်စပ်နေသော ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို သက်ရောက်စေသည်။ သို့သော် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များတွင် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] (arithmetic) ကို လိုက်နာသော အပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်း (total order) မရှိပေ။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် ကိန်းပြည့်ရင်းများ (algebraic integers) ဖြစ်ကြပြီး အရှင်းလင်းဆုံးသော နှစ်ထပ်ကိန်းပြည့်များ (quadratic integers) ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) ကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ယင်းတို့ကို ဂျာမန် သင်္ချာပညာရှင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ [[File:Gaussian integer lattice.svg|thumb|217px|[[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) အတွင်းရှိ ကိန်းပြည့် လတ္တစ် (lattice) အမှတ်များအဖြစ် ပြသထားသော ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ။]] == အခြေခံ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Basic definitions) == ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် အောက်ပါ [[အစု]] (set) ဖြစ်သည်။<ref name="Fraleigh_286" /><ref>Stein (1976).</ref> :<math>\mathbb{Z}[i]=\{a+bi \mid a,b\in \mathbb{Z} \}, \qquad \text{ where } i^2 = -1.</math> ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closure property) ရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ယင်းကွင်းသည် ကိန်းထွေးများ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) ထဲမှ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေးပြင်ညီအတွင်း စဉ်းစားသောအခါ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 2 ခုရှိသော (2-dimensional) စတုရန်း လတ္တစ်ကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် <math>a + bi</math> ၏ ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugate) သည် <math>a - bi</math> ဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခု၏ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) <math>N(a + bi)</math> သည် ယင်းကိန်းနှင့် ၎င်း၏ ကွန်ဂျူဂိတ်ကို မြှောက်ထားသော မြှောက်လဒ် (product) ဖြစ်သည်။ :<math>N(a+bi) = (a+bi)(a-bi) = a^2+b^2.</math> ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခု၏ စံနှုန်းသည် အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့် (nonnegative integer) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းသည် နှစ်ထပ်ကိန်းနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ် ဖြစ်သည်။ နှစ်ထပ်ကိန်းနှစ်ခု ပေါင်းလဒ် သီအိုရမ်အရ သုညမဟုတ်သော ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခု၏ စံနှုန်းတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓဆခွဲကိန်း]] (prime factor) <math>p^k</math> မပါဝင်နိုင်ပေ။ ဤနေရာတွင် <math>p \equiv 3 \pmod 4</math> ဖြစ်ပြီး <math>k</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သည်။ စံနှုန်းသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicative) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် စုံတွဲ <math>z, w</math> တိုင်းအတွက် <math>N(zw) = N(z)N(w)</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။<ref>Fraleigh (1976), p. 289.</ref> ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ ကွင်း၏ ယူနစ်များ (units) သည် စံနှုန်း 1 ရှိသော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) သီးသန့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ <math>1, -1, i</math> နှင့် <math>-i</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Fraleigh (1976), p. 288.</ref> == ယူကလစ် စားခြင်း (Euclidean division) == [[File:Gauss-euklid.svg|250px|thumb|ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခုဆီသို့ အများဆုံး အကွာအဝေးကို ပုံဖော်ချက်။]] ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် ကိန်းပြည့်များနှင့် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (polynomials) နည်းတူ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စားခြင်း]] (Euclidean division) သို့မဟုတ် အကြွင်းကျန် စားခြင်း (division with remainder) ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ယင်းအချက်က ၎င်းတို့ကို ယူကလစ် ဒိုမိန်းတစ်ခု ဖြစ်စေသည်။ ဤအချက်သည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းများ (greatest common divisors) ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|ယူကလစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]]၊ ဘေဇူး၏ ထပ်တူညီမှု (Bézout's identity)၊ ယူကလစ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Euclid's lemma) နှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း သီအိုရမ်တို့ တည်ရှိမှုကို သေချာစေသည်။ ယူကလစ် စားခြင်းဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းတစ်ခုသည် တည်ကိန်း (dividend) <math>a</math> နှင့် စားကိန်း (divisor) <math>b \neq 0</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ စားလဒ် (quotient) <math>q</math> နှင့် အကြွင်း (remainder) <math>r</math> တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ပေးသည်။ :<math>a=bq+r\quad \text{and} \quad N(r)<N(b).</math> လက်တွေ့တွင် အကြွင်းကို ပို၍ ငယ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ :<math>a=bq+r\quad \text{and} \quad N(r)\le \frac{N(b)}{2}.</math> ယင်းကို ကိန်းထွေးစားလဒ် <math>x + iy = \frac{a}{b}</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့နှင့် အနီးဆုံး ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>m</math> နှင့် <math>n</math> တို့ကို အသီးသီး ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ရရှိနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>-\frac{1}{2} < x - m \le \frac{1}{2}</math> နှင့် <math>-\frac{1}{2} < y - n \le \frac{1}{2}</math> ဖြစ်ရမည်။ <math>q = m + in</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် လိုအပ်သော အကြွင်း <math>r = a - bq</math> ကို ရရှိစေသည်။ ကိန်းထွေးပြင်ညီအတွင်း [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) အရ မည်သည့် ကိန်းထွေးမှမဆို အနီးဆုံး ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်ဆီသို့ အကွာအဝေး (distance) သည် အများဆုံးအားဖြင့် <math>\frac{\sqrt{2}}{2}</math> သာ ရှိသည်။<ref>Fraleigh (1976), p. 287.</ref> == ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်များ (Principal ideals) == ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>\mathbb{Z}[i]</math> သည် ယူကလစ် ဒိုမိန်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းသည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[အိုင်ဒီးလ်]] (ideal) တိုင်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းက ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း (generated) ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော <math>g</math> မည်သည်အတွက်မဆို <math>g</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်ကို <math>g</math> ၏ တွဲဖက်ကိန်း (associate) တစ်ခုခုကလည်း ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ အဆိုပါ တွဲဖက်ကိန်းများမှာ <math>g, gi, -g, -gi</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြား မည်သည့် အစုဝင်ကမျှ အဆိုပါ အိုင်ဒီးလ်ကို မထုတ်လုပ်ပေးနိုင်ပေ။ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု၏ စံနှုန်း (norm of an ideal) သည် ယင်း၏ ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) တစ်ခုခု၏ စံနှုန်းပင် ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်ကိန်းများအတွက် ပုံမှန် (canonical) ရွေးချယ်မှုတစ်ခု သတ်မှတ်ရန် ဂေါက်စ်သည် တွဲဖက်ကိန်းများကို ရွေးချယ်ရာတွင် တိကျသော စည်းမျဉ်းများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ မကိန်း စံနှုန်းရှိသော အစုဝင်များအတွက် မကိန်းဖြစ်ပြီး အပေါင်းဖြစ်သော ကိန်းစစ်ပိုင်းပါရှိသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) တွဲဖက်ကိန်းတစ်ခု ရှိသည်။ အခြားနည်းအားဖြင့် ဂေါက်စ်သည် <math>2 + 2i</math> ဖြင့် စားသောအခါ အကြွင်း 1 ရရှိစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် တွဲဖက်ကိန်းကို မူလက ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ စုံကိန်း စံနှုန်းရှိသော အစုဝင်များကို မကိန်း စံနှုန်း ရွေးချယ်မှုများနှင့် ကိုက်ညီစေရန် <math>2^k h</math> သို့မဟုတ် <math>2^k h(1 + i)</math> အဖြစ် ဆခွဲကိန်းခွဲ (factor) နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>N(h)</math> သည် မကိန်း ဖြစ်သည်။ == ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ (Gaussian primes) == ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (unique factorization domain) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသောကြောင့် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် (prime element) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ယင်းကိန်းသည် ဆမခွဲနိုင်သော (irreducible) ကိန်း ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသုဒ္ဓကိန်း အစုဝင်သည် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (prime ideal) တစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့ကို '''ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အပေါင်းကိန်းပြည့်တစ်ခုသည် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ယင်းကိန်းသည် မော်ဂျူလို 4 အရ 3 နှင့် ထပ်တူညီသော [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အခြားသော [[သဘာဝကိန်း|သုဒ္ဓသဘာဝကိန်းများ]] (prime natural numbers) သည် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် ၎င်းတို့ တစ်ခုစီသည် ကွန်ဂျူဂိတ် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်း နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် ဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များတွင် သုဒ္ဓသဘာဝကိန်း <math>p</math> တစ်ခု၏ ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းအတွက် အခြေအနေ သုံးရပ် ရှိသည်။ * <math>p \equiv 3 \pmod 4</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များတွင် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) တွင် <math>p</math> ကို အင်နတ် သုဒ္ဓကိန်း (inert prime) ဟု ခေါ်သည်။ * <math>p \equiv 1 \pmod 4</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ကွန်ဂျူဂိတ်တို့၏ မြှောက်လဒ် ဖြစ်သည်။ ယင်းနှစ်ခုစလုံးသည် တွဲဖက်ကိန်းများ မဟုတ်ကြပေ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>5 = (2 + i)(2 - i)</math> နှင့် <math>13 = (3 + 2i)(3 - 2i)</math> တို့ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>p</math> သည် ခွဲခြမ်းခံ သုဒ္ဓကိန်း (decomposed prime) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>p = 2</math> ဖြစ်ပါက <math>2 = (1 + i)(1 - i) = i(1 - i)^2</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် 2 သည် ယူနစ်တစ်ခုနှင့် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်း <math>1-i</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းတို့၏ မြှောက်လဒ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖြာထွက် သုဒ္ဓကိန်း (ramified prime) ဖြစ်သည်။ == တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (Unique factorization) == သုညမဟုတ်သော ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တိုင်းကို ယူနစ်တစ်ခုနှင့် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲနိုင်သည်။ ဤသို့ ခွဲခြားရာတွင် ဆခွဲကိန်းများ၏ အစီအစဉ်နှင့် သုဒ္ဓကိန်းများအစား တွဲဖက်ကိန်းများဖြင့် အစားထိုးခြင်း ကွဲပြားမှုများမှလွဲ၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပုံမှန် ရွေးချယ်မှုများနှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းသည် အောက်ပါ ပုံစံရှိသည်။ :<math>u(1+i)^{e_0}{p_1}^{e_1}\cdots {p_k}^{e_k},</math> ဤနေရာတွင် <math>u \in \{1, -1, i, -i\}</math> ဖြစ်ပြီး <math>e_0</math> နှင့် <math>k</math> တို့သည် အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ ဖြစ်ကြသည်။ <math>e_1, \dots, e_k</math> တို့သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ ဖြစ်ကြပြီး <math>p_1, \dots, p_k</math> တို့သည် ကွဲပြားစွာ ရွေးချယ်ထားသော ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Gauss (1831), p. 546.</ref> == ဂေါက်ရှန်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (Gaussian rationals) == ဂေါက်ရှန်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ်သည် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ ကွင်း၏ [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်းများ၏]] ဖီးလ်ဒ် (field of fractions) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်း နှစ်ခုစလုံး [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational) ဖြစ်သော ကိန်းထွေးများ ပါဝင်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ ကွင်းသည် ဂေါက်ရှန်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများအတွင်းရှိ ကိန်းပြည့်များ၏ [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်]] (integral closure) ဖြစ်သည်။ ယင်းအချက်က ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များသည် နှစ်ထပ်ကိန်းပြည့်များ ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ ဂေါက်ရှန်း ရာရှင်နယ်ကိန်းတစ်ခုသည် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းသည် ကိန်းပြည့် <math>c</math> နှင့် <math>d</math> ပါဝင်သော [[ညီမျှခြင်း]] <math>x^2 +cx+d=0</math> ၏ အဖြေတစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ == အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (Greatest common divisor) == ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် နှစ်ခုဖြစ်သော <math>a, b</math> တို့၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) သည် ဘုံဆခွဲကိန်း <math>d</math> တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့၏ အခြားသော ဘုံဆခွဲကိန်းများ အားလုံးဖြင့် စား၍ ပြတ်သည်။ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် မဟုတ်ဘဲ ယူနစ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းအထိသာ သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းက တွဲဖက်ကိန်းများဖြစ်သော <math>d, -d, id, -id</math> တို့ကို ရရှိစေသည်။ ယူကလစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းသည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းအတွက် မြန်ဆန်သော တွက်ချက်မှု နည်းလမ်းတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးပြီး ကိန်းပြည့်များနည်းတူ တူညီစွာ လုပ်ဆောင်သည်။ အဆိုပါ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းသည် သုညအကြွင်းသို့ မရောက်မချင်း <math>(a, b)</math> ကို <math>(b, r)</math> ဖြင့် ထပ်တလဲလဲ အစားထိုးသည်။ ဤနေရာတွင် <math>r</math> သည် <math>a</math> ကို <math>b</math> ဖြင့် ယူကလစ် စားခြင်းမှ ရရှိသော အကြွင်း ဖြစ်သည်။ == ထပ်တူညီမှုများနှင့် အကြွင်းအတန်းအစားများ (Congruences and residue classes) == သုညမဟုတ်သော ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် မော်ဂျူးလပ်စ် (modulus) <math>z_0</math> ကို ပေးထားရာတွင် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် နှစ်ခုဖြစ်သော <math>z_1, z_2</math> တို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ်သည် <math>z_0</math> ၏ ဆတိုးကိန်း (multiple) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကို <math>z_0</math> အရ မော်ဂျူလို ထပ်တူညီသည် (congruent modulo) ဟု ဆိုသည်။ ယင်းကို <math>z_1 \equiv z_2 \pmod{z_0}</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤအချက်သည် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များကို ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ သို့မဟုတ် အကြွင်းအတန်းအစားများ (residue classes) အဖြစ် အစုခွဲစနစ် (partition) ပြုလုပ်ပေးသည့် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အဆိုပါ အတန်းအစားများ၏ အစုသည် စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို <math>\mathbb{Z}[i]/\langle z_0 \rangle</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}[i]/z_0</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းတို့ကို အကြွင်းအတန်းအစားများအပေါ်တွင် မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ :<math>\bar a + \bar b := \overline{a+b}\quad \text{and}\quad \bar a \cdot\bar b := \overline{ab}.</math> [[File:Gauss-Restklassen-wiki.png|250px|thumb|မော်ဂျူးလပ်စ် <math>z_0 = 3 + 2i</math> အတွက် အနည်းဆုံး အကြွင်းများ ပါဝင်သည့် အကြွင်းအတန်းအစား 13 ခု။ ၎င်းတို့ကို အပြာရောင်အစက်များဖြင့် ပြသထားသည်။]] ဂျီဩမေတြီအရ (geometrically) မော်ဂျူလို <math>z_0 = a + bi</math> ၏ အကြွင်းအတန်းအစားများ အရေအတွက်သည် ၎င်း၏ စံနှုန်း <math>N(z_0) = a^2 + b^2</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အကြွင်းအတန်းအစား တိုင်းတွင် မော်ဂျူးလပ်စ်က ထုတ်လုပ်ပေးသော အခြေခံ တစ်ပိုင်းအဖွင့် စတုရန်း ဒိုမိန်း (fundamental semi-open square domain) အတွင်းရှိ အစုဝင် တစ်ခု တိတိ ပါဝင်သည်။ === အကြွင်းအတန်းအစား ဖီးလ်ဒ်များ (Residue class fields) === သုညမဟုတ်သော၊ ယူနစ်မဟုတ်သော ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် <math>z_0</math> တစ်ခု၏ မော်ဂျူလို အကြွင်းအတန်းအစားကွင်း (residue class ring) သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>z_0</math> သည် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>z_0</math> သည် ခွဲခြမ်းခံ သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် ဖြာထွက် သုဒ္ဓကိန်း <math>1 + i</math> ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ စံနှုန်း <math>N(z_0)</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အဆိုပါ အကြွင်းအတန်းအစား ဖီးလ်ဒ်သည် ကိန်းပြည့် မော်ဂျူလို <math>N(z_0)</math> များနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>z_0</math> သည် အင်နတ် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ စံနှုန်းမှာ <math>p^2</math> ဖြစ်ပြီး အကြွင်းအတန်းအစား ဖီးလ်ဒ်သည် <math>p</math> အစုဝင်များ ပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) ၏ ဒီဂရီ 2 ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (degree-2 field extension) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပရစ်မစ်တစ် အကြွင်းအတန်းအစား အုပ်စုနှင့် အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် (Primitive residue class group and Euler's totient function) == မော်ဂျူလို <math>z</math> ရှိ ပရစ်မစ်တစ် အကြွင်းအတန်းအစား အုပ်စု (primitive residue class group) တွင် <math>z</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (coprime) ဖြစ်သော အကြွင်းအတန်းအစား <math>\bar{a}</math> အားလုံး ပါဝင်သည်။ ဤမြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုအတွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ အရေအတွက်ကို <math>\phi(z)</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းသည် အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် (Euler's totient function) နှင့် ဆင်တူသည်။ ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများအတွက် <math>\phi(p) = N(p) - 1</math> ဖြစ်သည်။ အလိုရှိရာ သုညမဟုတ်သော ဆပေါင်းကိန်း (composite number) ဖြစ်သည့် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့် <math>z</math> တစ်ခုအတွက် အွိုင်လာ၏ မြှောက်လဒ် ပုံသေနည်း (Euler's product formula) သည် မှန်ကန်သည်။ :<math>\phi(z) = N(z)\prod_{p_m|z}\left( 1 - \frac{1}{N(p_m)} \right)</math> ဤနေရာတွင် မြှောက်လဒ်သည် တွဲဖက်ကိန်းများအထိ ကွဲပြားသော <math>z</math> ၏ သုဒ္ဓကိန်း စားကိန်း (prime divisor) <math>p_m</math> အားလုံးအပေါ်တွင် တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) ကိုလည်း တိုက်ရိုက် လွှဲပြောင်းအသုံးပြုနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>a</math> သည် <math>z</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်ပါက <math>a^{\phi(z)} \equiv 1 \pmod z</math> ဖြစ်သည်။ == မဖြေရှင်းရသေးသော ပြဿနာများ (Unsolved problems) == [[File:gauss-primes-768x768.png|170px|thumb|ကိန်းထွေးပြင်ညီအတွင်းရှိ အငယ်စား ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်း။]] ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းနှင့် လတ္တစ် ဂျီဩမေတြီတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် မဖြေရှင်းရသေးသော ပြဿနာအချို့ ရှိသည်။ * ဂေါက်စ်၏ စက်ဝိုင်း ပြဿနာ (Gauss's circle problem) သည် မူလနေရာ (origin) တွင် ဗဟိုပြုထားသော ပေးထားသည့် အချင်းဝက် (radius) တစ်ခုရှိ စက်ဝိုင်းတစ်ခုအတွင်းရှိ ကိန်းပြည့် လတ္တစ် အမှတ်များ၏ အရေအတွက်ကို မေးမြန်းထားသည်။ ၎င်းသည် ပေးထားသော တန်ဖိုးတစ်ခုထက် ငယ်သော စံနှုန်းရှိသည့် ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ အရေအတွက်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။ * ကိန်းစစ်ဝင်ရိုး (real axis) နှင့် ကိန်းယောင်ဝင်ရိုး (imaginary axis) တို့တွင် [[အနန္တ]] (infinite) များပြားသော ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် 3၊ 7၊ 11၊ 19 စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် အခြားမည်သည့် မျဉ်းများတွင်မဆို အနန္တများပြားသော ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရသေးပေ။ အထူးသဖြင့် <math>1 + ki</math> ပုံစံရှိ အနန္တများပြားသော ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများ ရှိမရှိဆိုသည်မှာ မသိရသေးပေ။<ref>Ribenboim (1996), at Ch. III.4.D, Ch. 6.II, Ch. 6.IV (Hardy & Littlewood's conjecture E and F).</ref> * 1962 ခုနှစ်တွင် ဘေဇယ် ဂေါ်ဒန် က အဆိုပြုခဲ့သော ဂေါက်ရှန်း ကျုံး ပြဿနာ (Gaussian moat problem) သည် ဂေါက်ရှန်း သုဒ္ဓကိန်းများကို ခြေချစရာကျောက်တုံးများအဖြစ် အသုံးပြု၍ တစ်ပြေးညီ အကန့်အသတ်ရှိသော (uniformly bounded) အလျားရှိ ခြေလှမ်းများဖြင့် အနန္တဆီသို့ လျှောက်လှမ်းရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိမရှိကို မေးမြန်းထားသည်။ ယင်းကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးဘဲ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Gethner, Wagon, and Wick (1998).</ref><ref>Guy (2004), pp. 55–57.</ref> == ကိုးကား(References) == * {{Citation |last=Baker |first=Henry G. |year=1993 |title=Complex Gaussian Integers for "Gaussian Graphics" |journal=ACM SIGPLAN Notices |volume=28 |issue=11 |doi=10.1145/165564.165571 |s2cid=8083226 |pages=22–27}} * {{Citation |last=Fraleigh |first=John B. |year=1976 |isbn=0-201-01984-1 |title=A First Course In Abstract Algebra |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |publication-place=Reading}} * {{Citation |last=Gauss |first=Carl Friedrich |year=1831 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073697180&view=1up&seq=285 |title=Theoria residuorum biquadraticorum. Commentatio secunda. |journal=Comm. Soc. Reg. Sci. Göttingen |volume=7 |pages=89–148}} Reprinted in Werke, Georg Olms Verlag, Hildesheim, 1973, pp. 93–148. A German translation of this paper is available online in: H. Maser (ed.): ''Carl Friedrich Gauss’ Arithmetische Untersuchungen über höhere Arithmetik.'' Springer, Berlin 1889, p. 534. * {{Citation |last1=Gethner |first1=Ellen |last2=Wagon |first2=Stan |author2-link=Stan Wagon |last3=Wick |first3=Brian |title=A stroll through the Gaussian primes |journal=The American Mathematical Monthly |volume=105 |issue=4 |year=1998 |doi=10.2307/2589708 |jstor=2589708 |mr=1614871 |zbl=0946.11002 |pages=327–337}} * {{Citation |last=Guy |first=Richard K. |author-link=Richard K. Guy |title=Unsolved problems in number theory |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |edition=3rd |year=2004 |isbn=978-0-387-20860-2 |mr=2076335 |zbl=1058.11001}} * {{Citation |last=Kleiner |first=Israel |year=1998 |url=https://ems.press/journals/em/articles/664 |title=From Numbers to Rings: The Early History of Ring Theory |journal=Elem. Math. |volume=53 |issue=1 |doi=10.1007/s000170050029 |doi-access=free |zbl=0908.16001 |pages=18–35}} * {{Citation |last=Ribenboim |first=Paulo |author-link=Paulo Ribenboim |title=The New Book of Prime Number Records |edition=3rd |publisher=Springer |publication-place=New York |year=1996 |isbn=0-387-94457-5 |mr=1377060 |zbl=0856.11001}} * {{Citation |last=Stein |first=Robert G. |year=1976 |title=Exploring the Gaussian Integers |journal=The Two-Year College Mathematics Journal |volume=7 |issue=4 |doi=10.1080/00494925.1976.11974454 |pages=4–10}} [[Category: ကိန်းသီအိုရီ]] [[Category: ကွင်းသီအိုရီ]] py9al293jkf8z325pqqyiz1qpclv8x5 0 291688 1053200 2026-09-15T14:04:31Z Mkant00 135890 "[[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) <math>B</math> ၏ [[အစုဝင်]] <math>b</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] (subring) <math>A</math..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053200 wikitext text/x-wiki [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) <math>B</math> ၏ [[အစုဝင်]] <math>b</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] (subring) <math>A</math> အပေါ်ရှိ မိုးနစ် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (monic polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်း (root) ဖြစ်ပါက အဆိုပါ <math>b</math> ကို <math>B</math> ၏ ကွင်းပိုင်း <math>A</math> အပေါ်တွင် '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည် (integral over)''' ဟု ဆိုသည်။ <math>b</math> သည် <math>A</math> အပေါ်တွင် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ မှီခိုသည် (integrally dependent) ဟု ဆိုသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ဖြစ်ပါက ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ခြင်း နှင့် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် (integral extension) တို့သည် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (field theory) ရှိ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖြစ်ခြင်း နှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက်များ (algebraic extensions) တို့နှင့် တိကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) တွင် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers)ကို ကိန်းပြည့်ရင်းများ (algebraic integers) ဟု ပုံမှန်အားဖြင့် ခေါ်ဆိုသည်။ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (finite field extension) <math>k</math> အတွင်းရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းများသည် <math>k</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ယင်းကို <math>k</math> ၏ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) လေ့လာမှုတွင် အဓိကကျသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ (ဤဆောင်းပါးတွင် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရ]] (multiplicative identity) ပါရှိသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] ကို ဆိုလိုသည်။) == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == <math>B</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းတစ်ခု]]ဖြစ်၍ <math>A \subset B</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ အကယ်၍ <math>n \geq 1</math> တစ်ခုခုအတွက် [[ညီမျှခြင်း|အောက်ပါညီမျှခြင်းကို]] ပြေလည်စေသော <math>a_0, a_1, \dots, a_{n-1} \in A</math> တို့ တည်ရှိပါက [[အစုဝင်]] <math>b \in B</math> သည် <math>A</math> '''အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်'''။ <math display="block">b^n + a_{n-1} b^{n-1} + \cdots + a_1 b + a_0 = 0.</math> <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော <math>B</math> ၏ အစုဝင်များအစုကို <math>B</math> အတွင်းရှိ <math>A</math> ၏ '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (integral closure)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် <math>A</math> ပါဝင်သော <math>B</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>B</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ပါက <math>B</math> သည် <math>A</math> ၏ '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက်''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (Integral closure in algebraic number theory) === * '''[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]''' (Rationals) - [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များသည်သာလျှင်]] <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော <math>\mathbb{Q}</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Z}</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်းရှိ ၎င်းကိုယ်တိုင်၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် ဖြစ်သည်။ * '''နှစ်ထပ်ကိန်း တိုးချဲ့ချက်များ''' (Quadratic extensions) - [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်|ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ]] (Gaussian integers) <math>\mathbb{Z}[i]</math> တို့သည် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>i = \sqrt{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>\mathbb{Q}(i)</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်ကို ဖွဲ့စည်းကြပြီး ယင်းကို <math>\mathcal{O}_{\mathbb{Q}[i]}</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>\mathbb{Q}(\sqrt{5})</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathcal{O}_{\mathbb{Q}[\sqrt{5}]} = \mathbb{Z}\!\left[ \frac{1 + \sqrt{5}}{2} \right]</math> ဖြစ်သည်။ * '''ယူနစ်ရင်းများ''' (Roots of unity) - ယူနစ်ရင်းတစ်ခုဖြစ်သော <math>\zeta</math> အတွက် ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် [[ဖီးလ်ဒ်]] (cyclotomic field) <math>\mathbb{Q}(\zeta)</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathbb{Z}[\zeta]</math> ဖြစ်သည်။<ref>Milne (2020), at Theorem 6.4.</ref> * '''ကိန်းပြည့်ရင်းများ''' - <math>\mathbb{C}</math> သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် (algebraic closure) <math>\overline{\mathbb{Q}}</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် ကိန်းပြည့်ရင်းများ၏ ကွင်း ဖြစ်သည်။ * မည်သည့်ကွင်းအတွင်း၌မဆိုရှိသော ယူနစ်ရင်းများ၊ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အစုဝင်များ (nilpotent elements) နှင့် ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) တို့သည် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ကြသည်။ === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (Integral closure in algebraic geometry) === * <math>\mathbb{C}[x,y,z]/(xy)</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathbb{C}[x,z] \times \mathbb{C}[y,z]</math> ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီရှုထောင့်အရ ၎င်းသည် ဖြတ်မှတ်ဖြစ်သော <math>z</math> ဝင်ရိုး တစ်လျှောက်ရှိ ဖြည့်စွက်အတိုင်းအတာ (codimension) 1 ဖြစ်သော ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်း (singularity) တစ်ခုကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ * အကယ်၍ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> တစ်ခုသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>A</math> အပေါ် သက်ရောက်ပါက <math>A</math> သည် ၎င်း၏ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ကွင်း <math>A^G</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * <math>R</math> ပါဝင်သော ကွင်းတစ်ခုအတွင်း၌ <math>u</math> သည် ယူနစ် (unit) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ <math>u^{-1} \in R[u]</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>u^{-1}</math> သည် <math>R</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>R[u] \cap R[u^{-1}]</math> သည်လည်း <math>R</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။<ref>Kaplansky (1974), at 1.2. Exercise 4.</ref> * ပုံမှန် ပရိုဂျက်တစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (normal projective variety) <math>X</math> တစ်ခု ရှိသည်ဟု ထားမည်။ ပေးထားသော ပရိုဂျက်တစ် ထည့်သွင်းခြင်း (projective embedding) အပေါ် မူတည်၍ ၎င်း၏ တစ်ပြေးညီ ကိုဩဒိနိတ် ကွင်း (homogeneous coordinate ring) ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် အပိုင်းများ၏ ကွင်း (ring of sections) <math>\bigoplus_{n \ge 0} \operatorname{H}^0(X, \mathcal{O}_X(n))</math> ဖြစ်သည်။<ref>Hartshorne (1977), at Ch. II, Exercise 5.14.</ref> === အက္ခရာသင်္ချာရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်မှု (Integrality in algebra) === * [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>k</math> တစ်ခု၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် <math>\overline{k}</math> အတွက် ကွင်း <math>\overline{k}[x_1, \dots, x_n]</math> သည် <math>k[x_1, \dots, x_n]</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * သင့်လျော်သော တစ်ပြေးညီဖြစ်စေသည့်ကိန်း (uniformizer) တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးနောက် <math>\mathbb{C}((x))</math> ၏ အဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက်တစ်ခုအတွင်းရှိ <math>\mathbb{C}[[x]]</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် <math>\mathbb{C}[[x^{1/n}]]</math> ပုံစံဖြင့် ရှိသည်။ == ထပ်တူညီသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Equivalent definitions) == [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] <math>A \subset B</math> နှင့် <math>b \in B</math> တို့အတွက် အောက်ပါအခြေအနေများသည် ထပ်တူညီကြသည်၊ * <math>b</math> သည် <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * ကွင်းပိုင်း <math>A[b]</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ (finitely generated) <math>A</math>-[[မော်ဂျူး]] (module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>A[b]</math> ပါဝင်၍ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ <math>A</math>-မော်ဂျူးဖြစ်သော ကွင်းပိုင်း <math>C \subset B</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * <math>A</math>-မော်ဂျူးအနေဖြင့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသော သစ္စာရှိသည့် (faithful) <math>A[b]</math>-မော်ဂျူး <math>M</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == ကိုဟင်-ဆိုက်ဒင်ဘာ့ဂ် သီအိုရမ်များ (Cohen-Seidenberg theorems) == ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် <math>A \subseteq B</math> သည် အထက်သို့သွားခြင်း (going-up)၊ အထက်တွင်ရှိခြင်း (lying over) နှင့် နှိုင်းယှဉ်မရနိုင်ခြင်း (incomparability) ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ကိုဟင်-ဆိုက်ဒင်ဘာ့ဂ် သီအိုရမ်များ (Cohen-Seidenberg theorems) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A</math> အတွင်းရှိ [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ၏ ချိတ်တန်းတစ်ခုဖြစ်သော <math>\mathfrak{p}_1 \subset \cdots \subset \mathfrak{p}_n</math> ကို ပေးထားပါက <math>\mathfrak{p}_i = \mathfrak{p}'_i \cap A</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathfrak{p}'_1 \subset \cdots \subset \mathfrak{p}'_n</math> သည် <math>B</math> အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာများ (Krull dimensions) သည် ညီမျှသည်။ အကယ်၍ <math>A</math> သည် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဒိုမိန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပါက အောက်သို့သွားခြင်း (going-down) ဂုဏ်သတ္တိသည်လည်း မှန်ကန်သည်။ <math>A \subseteq B</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းများ၏]] ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် ဖြစ်သည့်အခါ <math>B</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ဖြစ်မှသာလျှင် <math>A</math> သည်လည်း [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ <math>\mathfrak{q} \cap A</math> သည် အကြီးဆုံး (maximal) ဖြစ်မှသာလျှင် <math>B</math> ၏ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{q}</math> တိုင်းသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုဆီသို့ သွားသည့် မည်သည့် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>f: A \to k</math> မဆိုသည် အထက်သို့သွားခြင်း ဂုဏ်သတ္တိမှတစ်ဆင့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>B \to k</math> အဖြစ်သို့ ကျယ်ပြန့်သွားသည်။<ref>Bourbaki (2006), at Ch. 5, §2, Corollary 4 to Theorem 1.</ref> == ကိုးကား(References) == * {{Citation |last1=Atiyah |first1=Michael Francis |last2=Macdonald |first2=Ian G. |title=Introduction to Commutative Algebra |date=1994 |orig-date=1969 |publication-place=Reading, MA |publisher=Addison-Wesley |isbn=0-201-40751-5 |mr=0242802 |zbl=0175.03601}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algèbre commutative |date=2006 |publication-place=Berlin |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33937-3}} * {{Citation |last=Eisenbud |first=David |title=Commutative Algebra with a View Toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94268-8 |mr=1322960 |zbl=0819.13001}} * {{Citation |last=Hartshorne |first=Robin |title=Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=52 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1977 |isbn=978-0-387-90244-9 |mr=0463157 |zbl=0367.14001}} * {{Citation |last=Hochster |first=Melvin |title=Math 711: Lecture of September 7, 2007 |date=2007 |url=http://www.math.lsa.umich.edu/~hochster/711F07/L09.07.pdf}} * {{Citation |last1=Huneke |first1=Craig |last2=Swanson |first2=Irena |title=Integral Closure of Ideals, Rings, and Modules |url=http://people.reed.edu/~iswanson/book/index.html |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=336 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-68860-4 |mr=2266432 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115053353/http://people.reed.edu/~iswanson/book/index.html |archive-date=2019-11-15 |url-status=dead}} * {{Citation |last=Kaplansky |first=Irving |title=Commutative Rings |series=Lectures in Mathematics |date=1974 |publication-place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-42454-5 |mr=0345945 |zbl=0296.13001 |url=https://archive.org/details/commutativerings00irvi |url-access=registration}} * {{Citation |last=Matsumura |first=Hideyuki |title=Commutative Algebra |date=1970 |publication-place=New York |publisher=W. A. Benjamin}} * {{Citation |last=Matsumura |first=Hideyuki |title=Commutative Ring Theory |translator-last=Reid |translator-first=Miles |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=8 |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1989}} * {{Citation |last=Milne |first=J. S. |title=Algebraic Number Theory |url=https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ant.html |date=2020}} * {{Citation |last=Reid |first=Miles |title=Undergraduate Commutative Algebra |series=London Mathematical Society Student Texts |volume=29 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1995 |isbn=0-521-45889-7}} * {{Citation |last=Stein |first=William A. |title=Computational Introduction to Algebraic Number Theory |date=2007 |url=https://wstein.org/books/ant/ant.pdf}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] 2huoch53u4ab27p7oez0j2gczblrej0 1053201 1053200 2026-09-15T14:25:01Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား(References) */ 1053201 wikitext text/x-wiki [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) <math>B</math> ၏ [[အစုဝင်]] <math>b</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] (subring) <math>A</math> အပေါ်ရှိ မိုးနစ် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (monic polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်း (root) ဖြစ်ပါက အဆိုပါ <math>b</math> ကို <math>B</math> ၏ ကွင်းပိုင်း <math>A</math> အပေါ်တွင် '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည် (integral over)''' ဟု ဆိုသည်။ <math>b</math> သည် <math>A</math> အပေါ်တွင် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ မှီခိုသည် (integrally dependent) ဟု ဆိုသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ဖြစ်ပါက ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ခြင်း နှင့် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် (integral extension) တို့သည် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (field theory) ရှိ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖြစ်ခြင်း နှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက်များ (algebraic extensions) တို့နှင့် တိကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) တွင် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers)ကို ကိန်းပြည့်ရင်းများ (algebraic integers) ဟု ပုံမှန်အားဖြင့် ခေါ်ဆိုသည်။ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (finite field extension) <math>k</math> အတွင်းရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းများသည် <math>k</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ယင်းကို <math>k</math> ၏ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) လေ့လာမှုတွင် အဓိကကျသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ (ဤဆောင်းပါးတွင် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရ]] (multiplicative identity) ပါရှိသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] ကို ဆိုလိုသည်။) == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == <math>B</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းတစ်ခု]]ဖြစ်၍ <math>A \subset B</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ အကယ်၍ <math>n \geq 1</math> တစ်ခုခုအတွက် [[ညီမျှခြင်း|အောက်ပါညီမျှခြင်းကို]] ပြေလည်စေသော <math>a_0, a_1, \dots, a_{n-1} \in A</math> တို့ တည်ရှိပါက [[အစုဝင်]] <math>b \in B</math> သည် <math>A</math> '''အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်'''။ <math display="block">b^n + a_{n-1} b^{n-1} + \cdots + a_1 b + a_0 = 0.</math> <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော <math>B</math> ၏ အစုဝင်များအစုကို <math>B</math> အတွင်းရှိ <math>A</math> ၏ '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (integral closure)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် <math>A</math> ပါဝင်သော <math>B</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>B</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ပါက <math>B</math> သည် <math>A</math> ၏ '''ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက်''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (Integral closure in algebraic number theory) === * '''[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]''' (Rationals) - [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များသည်သာလျှင်]] <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သော <math>\mathbb{Q}</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Z}</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်းရှိ ၎င်းကိုယ်တိုင်၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် ဖြစ်သည်။ * '''နှစ်ထပ်ကိန်း တိုးချဲ့ချက်များ''' (Quadratic extensions) - [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်|ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်များ]] (Gaussian integers) <math>\mathbb{Z}[i]</math> တို့သည် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>i = \sqrt{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>\mathbb{Q}(i)</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်ကို ဖွဲ့စည်းကြပြီး ယင်းကို <math>\mathcal{O}_{\mathbb{Q}[i]}</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>\mathbb{Q}(\sqrt{5})</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathcal{O}_{\mathbb{Q}[\sqrt{5}]} = \mathbb{Z}\!\left[ \frac{1 + \sqrt{5}}{2} \right]</math> ဖြစ်သည်။ * '''ယူနစ်ရင်းများ''' (Roots of unity) - ယူနစ်ရင်းတစ်ခုဖြစ်သော <math>\zeta</math> အတွက် ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် [[ဖီးလ်ဒ်]] (cyclotomic field) <math>\mathbb{Q}(\zeta)</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathbb{Z}[\zeta]</math> ဖြစ်သည်။<ref>Milne (2020), at Theorem 6.4.</ref> * '''ကိန်းပြည့်ရင်းများ''' - <math>\mathbb{C}</math> သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် (algebraic closure) <math>\overline{\mathbb{Q}}</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် ကိန်းပြည့်ရင်းများ၏ ကွင်း ဖြစ်သည်။ * မည်သည့်ကွင်းအတွင်း၌မဆိုရှိသော ယူနစ်ရင်းများ၊ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အစုဝင်များ (nilpotent elements) နှင့် ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) တို့သည် <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ကြသည်။ === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ် (Integral closure in algebraic geometry) === * <math>\mathbb{C}[x,y,z]/(xy)</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်မှာ <math>\mathbb{C}[x,z] \times \mathbb{C}[y,z]</math> ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီရှုထောင့်အရ ၎င်းသည် ဖြတ်မှတ်ဖြစ်သော <math>z</math> ဝင်ရိုး တစ်လျှောက်ရှိ ဖြည့်စွက်အတိုင်းအတာ (codimension) 1 ဖြစ်သော ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်း (singularity) တစ်ခုကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ * အကယ်၍ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> တစ်ခုသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>A</math> အပေါ် သက်ရောက်ပါက <math>A</math> သည် ၎င်း၏ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ကွင်း <math>A^G</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * <math>R</math> ပါဝင်သော ကွင်းတစ်ခုအတွင်း၌ <math>u</math> သည် ယူနစ် (unit) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ <math>u^{-1} \in R[u]</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>u^{-1}</math> သည် <math>R</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>R[u] \cap R[u^{-1}]</math> သည်လည်း <math>R</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။<ref>Kaplansky (1974), at 1.2. Exercise 4.</ref> * ပုံမှန် ပရိုဂျက်တစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (normal projective variety) <math>X</math> တစ်ခု ရှိသည်ဟု ထားမည်။ ပေးထားသော ပရိုဂျက်တစ် ထည့်သွင်းခြင်း (projective embedding) အပေါ် မူတည်၍ ၎င်း၏ တစ်ပြေးညီ ကိုဩဒိနိတ် ကွင်း (homogeneous coordinate ring) ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် အပိုင်းများ၏ ကွင်း (ring of sections) <math>\bigoplus_{n \ge 0} \operatorname{H}^0(X, \mathcal{O}_X(n))</math> ဖြစ်သည်။<ref>Hartshorne (1977), at Ch. II, Exercise 5.14.</ref> === အက္ခရာသင်္ချာရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်မှု (Integrality in algebra) === * [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>k</math> တစ်ခု၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် <math>\overline{k}</math> အတွက် ကွင်း <math>\overline{k}[x_1, \dots, x_n]</math> သည် <math>k[x_1, \dots, x_n]</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * သင့်လျော်သော တစ်ပြေးညီဖြစ်စေသည့်ကိန်း (uniformizer) တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးနောက် <math>\mathbb{C}((x))</math> ၏ အဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက်တစ်ခုအတွင်းရှိ <math>\mathbb{C}[[x]]</math> ၏ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်သည် <math>\mathbb{C}[[x^{1/n}]]</math> ပုံစံဖြင့် ရှိသည်။ == ထပ်တူညီသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Equivalent definitions) == [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းပိုင်း]] <math>A \subset B</math> နှင့် <math>b \in B</math> တို့အတွက် အောက်ပါအခြေအနေများသည် ထပ်တူညီကြသည်၊ * <math>b</math> သည် <math>A</math> အပေါ် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ * ကွင်းပိုင်း <math>A[b]</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ (finitely generated) <math>A</math>-[[မော်ဂျူး]] (module) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>A[b]</math> ပါဝင်၍ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ <math>A</math>-မော်ဂျူးဖြစ်သော ကွင်းပိုင်း <math>C \subset B</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * <math>A</math>-မော်ဂျူးအနေဖြင့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသော သစ္စာရှိသည့် (faithful) <math>A[b]</math>-မော်ဂျူး <math>M</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == ကိုဟင်-ဆိုက်ဒင်ဘာ့ဂ် သီအိုရမ်များ (Cohen-Seidenberg theorems) == ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် <math>A \subseteq B</math> သည် အထက်သို့သွားခြင်း (going-up)၊ အထက်တွင်ရှိခြင်း (lying over) နှင့် နှိုင်းယှဉ်မရနိုင်ခြင်း (incomparability) ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ကိုဟင်-ဆိုက်ဒင်ဘာ့ဂ် သီအိုရမ်များ (Cohen-Seidenberg theorems) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A</math> အတွင်းရှိ [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ၏ ချိတ်တန်းတစ်ခုဖြစ်သော <math>\mathfrak{p}_1 \subset \cdots \subset \mathfrak{p}_n</math> ကို ပေးထားပါက <math>\mathfrak{p}_i = \mathfrak{p}'_i \cap A</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathfrak{p}'_1 \subset \cdots \subset \mathfrak{p}'_n</math> သည် <math>B</math> အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာများ (Krull dimensions) သည် ညီမျှသည်။ အကယ်၍ <math>A</math> သည် ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဒိုမိန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပါက အောက်သို့သွားခြင်း (going-down) ဂုဏ်သတ္တိသည်လည်း မှန်ကန်သည်။ <math>A \subseteq B</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းများ၏]] ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် ဖြစ်သည့်အခါ <math>B</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ဖြစ်မှသာလျှင် <math>A</math> သည်လည်း [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ <math>\mathfrak{q} \cap A</math> သည် အကြီးဆုံး (maximal) ဖြစ်မှသာလျှင် <math>B</math> ၏ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{q}</math> တိုင်းသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုဆီသို့ သွားသည့် မည်သည့် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>f: A \to k</math> မဆိုသည် အထက်သို့သွားခြင်း ဂုဏ်သတ္တိမှတစ်ဆင့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>B \to k</math> အဖြစ်သို့ ကျယ်ပြန့်သွားသည်။<ref>Bourbaki (2006), at Ch. 5, §2, Corollary 4 to Theorem 1.</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last1=Atiyah |first1=Michael Francis |last2=Macdonald |first2=Ian G. |title=Introduction to Commutative Algebra |date=1994 |orig-date=1969 |publication-place=Reading, MA |publisher=Addison-Wesley |isbn=0-201-40751-5 |mr=0242802 |zbl=0175.03601}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algèbre commutative |date=2006 |publication-place=Berlin |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33937-3}} * {{Citation |last=Eisenbud |first=David |title=Commutative Algebra with a View Toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94268-8 |mr=1322960 |zbl=0819.13001}} * {{Citation |last=Hartshorne |first=Robin |title=Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=52 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1977 |isbn=978-0-387-90244-9 |mr=0463157 |zbl=0367.14001}} * {{Citation |last=Hochster |first=Melvin |title=Math 711: Lecture of September 7, 2007 |date=2007 |url=http://www.math.lsa.umich.edu/~hochster/711F07/L09.07.pdf}} * {{Citation |last1=Huneke |first1=Craig |last2=Swanson |first2=Irena |title=Integral Closure of Ideals, Rings, and Modules |url=http://people.reed.edu/~iswanson/book/index.html |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=336 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-68860-4 |mr=2266432 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115053353/http://people.reed.edu/~iswanson/book/index.html |archive-date=2019-11-15 |url-status=dead}} * {{Citation |last=Kaplansky |first=Irving |title=Commutative Rings |series=Lectures in Mathematics |date=1974 |publication-place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-42454-5 |mr=0345945 |zbl=0296.13001 |url=https://archive.org/details/commutativerings00irvi |url-access=registration}} * {{Citation |last=Matsumura |first=Hideyuki |title=Commutative Algebra |date=1970 |publication-place=New York |publisher=W. A. Benjamin}} * {{Citation |last=Matsumura |first=Hideyuki |title=Commutative Ring Theory |translator-last=Reid |translator-first=Miles |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=8 |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1989}} * {{Citation |last=Milne |first=J. S. |title=Algebraic Number Theory |url=https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ant.html |date=2020}} * {{Citation |last=Reid |first=Miles |title=Undergraduate Commutative Algebra |series=London Mathematical Society Student Texts |volume=29 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1995 |isbn=0-521-45889-7}} * {{Citation |last=Stein |first=William A. |title=Computational Introduction to Algebraic Number Theory |date=2007 |url=https://wstein.org/books/ant/ant.pdf}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] 4e4kzid11cq60prhsr1rlixc8acfkty 0 291689 1053203 2026-09-15T14:28:58Z Mkant00 135890 "[[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် '''ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် (irreducible polynomial)''' သည် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော]] (non-invertible) [..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053203 wikitext text/x-wiki [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် '''ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် (irreducible polynomial)''' သည် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော]] (non-invertible) [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) အဖြစ် ရေးသား၍မရနိုင်သည့် သုညမဟုတ်သည့် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (unique factorization domain) များအပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) များအတွက် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍသည် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) များအတွက် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) များ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ဆင်တူသည်။ ဆမခွဲနိုင်မှု (irreducibility) သည် အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>X^2+1</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်ကွင်း <math>\mathbb{R}[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတွင် ကိန်းစစ် ကိန်းရင်း (root) များ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) များအပေါ်ရှိ <math>\mathbb{C}[X]</math> တွင်မူ ၎င်းသည် ဆခွဲနိုင်သော (reducible) ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ပြီး <math>(X+i)(X-i)</math> အဖြစ် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (factorization) ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == === ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းများအတွက် ယေဘုယျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (General definition for integral domains) === <math>R</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခု ဟု သတ်မှတ်ပါ။ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] <math>f\in R[X]</math> သည် <math>R[X]</math> တွင် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရသော <math>f\neq 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>g,h\in R[X]</math> ပါဝင်သော မည်သည့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း <math>f=gh</math> အတွက်မဆို <math>g</math> သို့မဟုတ် <math>h</math> သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်လျှင် ထိုပိုလီနိုမီရယ်ကို ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ်ဟု ခေါ်သည်။ === ဖီးလ်ဒ်များအတွက် သီးခြား အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Specific definition for fields) === <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပိုလီနိုမီရယ် <math>f\in K[X_1,\ldots,X_n]</math> သည် ကိန်းသေ (constant) မဟုတ်ဘဲ <math>f=g\cdot h</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းသေမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ် <math>g,h\in K[X_1,\ldots,X_n]</math> များ မရှိလျှင် ၎င်း <math>f</math> ကို ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင် <math>f</math> သည် '''ဆခွဲနိုင်သော''' ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ အလားတူ သဘောတရားအားဖြင့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များသည် <math>K[X_1,\ldots,X_n]</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] အတွင်းရှိ ဆမခွဲနိုင်သော အစုဝင် (irreducible element) များ ဖြစ်ကြသည်။ == သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ်များနှင့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Prime polynomials and irreducible polynomials in comparison) == သုညမဟုတ်သော ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] <math>f\in R[X]</math> တစ်ခုသည် <math>g,h\in R[X]</math> အားလုံးအတွက် <math>f\mid gh</math> က <math>f\mid g</math> သို့မဟုတ် <math>f\mid h</math> ကို သက်ရောက်စေပါက သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ် (prime polynomial) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း သို့မဟုတ် UFD ဖြစ်ပါက ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Gauss's lemma) အရ <math>R[X]</math> သည်လည်း UFD ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်အားလုံး]]သည် UFD များ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]သည်လည်း UFD များ ဖြစ်ကြသည်။ UFD များတွင် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် (prime element) များနှင့် ဆမခွဲနိုင်သော အစုဝင်များသည် ထပ်တူညီ (equivalent) ဖြစ်ကြပြီး ပိုလီနိုမီရယ်များကို သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ်များအဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) သို့ ရောက်ရှိစေသည်။ ယင်းဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းသည် တွဲဖက်ကိန်း (associate element) များ ကွဲပြားမှုအထိသာ သီးသန့်ဖြစ်သည်။ UFD <math>R</math> မှ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းသည် ကိန်းသေ သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် <math>K[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်ဖြစ်ပြီး <math>R[X]</math> တွင် ပရစ်မစ်တစ် (primitive) ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>K</math> သည် <math>R</math> ၏ [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်းများ]]၏ ဖီးလ်ဒ် (field of fractions) ဖြစ်သည်။ ပရစ်မစ်တစ်ဖြစ်ခြင်းဆိုသည်မှာ <math>R</math> ရှိ ၎င်း၏ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များ၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) သည် <math>1</math> ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ == ဆမခွဲနိုင်မှု စံသတ်မှတ်ချက်များ (Irreducibility criteria) == === အိုင်ဆင်စတိုင်း၏ ဆမခွဲနိုင်မှု စံသတ်မှတ်ချက် (Eisenstein's irreducibility criterion) === အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် (Eisenstein's irreducibility criterion) သည် ဆမခွဲနိုင်မှုအတွက် လုံလောက်သောအခြေအနေ (sufficient condition) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>A</math> သည် [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်းများ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> ပါရှိသော [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>a_n\neq 0</math> နှင့် <math>n>0</math> ရှိသော <math>P=a_nX^n+a_{n-1}X^{n-1}+\cdots+a_1X+a_0\in A[X]</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ အောက်ပါအခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီသော သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် <math>p\in A</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>P</math> သည် <math>K[X]</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သော[[ပိုလီနိုမီရယ်]] ဖြစ်သည်။ * <math>p\nmid a_n</math> * <math>i=0,1,\ldots,n-1</math> အတွက် <math>p\mid a_i</math> * <math>p^2\nmid a_0</math> အကယ်၍ <math>A</math> သည် UFD တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>P</math> သည် ပရစ်မစ်တစ် ဖြစ်ပါက <math>P</math> သည် <math>A[X]</math> တွင်လည်း ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ === လျှော့ချခြင်း စံသတ်မှတ်ချက် (Reduction criterion) === <math>A</math> သည် အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ပါရှိသော ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>p\in A</math> သည် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>p\nmid a_n</math> ရှိသော <math>f=\sum_{k=0}^na_kX^k\in A[X]</math> ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] (modulo) <math>p</math> ဖြင့် လျှော့ချထားသော <math>f</math> သည် <math>(A/pA)[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ပါက <math>g,h\in A[X]</math> ပါဝင်သော မည်သည့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း <math>f=g\cdot h</math> အတွက်မဆို <math>g\in A</math> သို့မဟုတ် <math>h\in A</math> သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်လာမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>A</math> သည် UFD တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤအချက်သည် ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်မှတစ်ဆင့် <math>K[X]</math> ရှိ <math>f</math> ၏ ဆမခွဲနိုင်မှုကို သက်ရောက်စေသည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]အပေါ်တွင် ** ဒီဂရီ (degree) 1 ရှိသော [[ပိုလီနိုမီရယ်]]တိုင်းသည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ <math>K</math> တွင် ကိန်းရင်းတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားသော မည်သည့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်မဆို ဒီဂရီ 1 ရှိသည်။ ** ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb C</math> ကဲ့သို့သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ် (algebraically closed field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဒီဂရီ 1 ရှိသည်။ ** <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒီဂရီ 2 သို့မဟုတ် 3 ရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းတွင် <math>K</math> အတွင်း ကိန်းရင်း မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Dubinsky & Leron (2019), p. 232, Theorem 6.17.</ref> * [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]အပေါ်ရှိ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဒီဂရီ 1 သို့မဟုတ် 2 ရှိသည်။ ယင်းပုံစံများမှာ <math>a\ne0</math> ဖြစ်သော <math>aX+b</math> သို့မဟုတ် <math>a\ne0</math> နှင့် <math>b^2-4ac<0</math> ဖြစ်သော <math>aX^2+bX+c</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် <math>\mathbb C</math> သည် <math>\mathbb R</math> အပေါ်တွင် ဒီဂရီ 2 ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * <math>f\in \Z [X]</math> သည် <math>\Z</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p\in\Z</math> တစ်ခုအတွက် <math>f=\pm p</math> ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် <math>f</math> သည် ပရစ်မစ်တစ်ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb Q [X]</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ * <math>X^p-X+1\in \mathbb F_p[X]</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ သက်သေပြချက်မှာ <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး ထိုပိုလီနိုမီရယ်တွင် <math>\mathbb F_p</math> အတွင်း ကိန်းရင်းများ မရှိသောကြောင့် ၎င်းကို မျဉ်းဖြောင့် ဆခွဲကိန်း (linear factor) များအဖြစ် ခွဲခြမ်း၍မရနိုင်ပေ။ ၎င်း၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (splitting field) အတွင်း ကိန်းရင်းတစ်ခုကို <math>\alpha</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>X\mapsto X+1</math> အောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) အရ <math>\alpha + 1, \ldots, \alpha + p - 1</math> တို့သည်လည်း ကိန်းရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆမခွဲနိုင်သော ဆခွဲကိန်း <math>r_i</math> တစ်ခုစီအတွက် နေရာရွှေ့ထားသော ပိုလီနိုမီရယ် <math>r'_i := r_i(X+s)</math> ၏ ကိန်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် <math>\alpha</math> ကို ဖြစ်စေမည့် <math>s \in \mathbb{F}_p</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>r'_i</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သောကြောင့် ဆမခွဲနိုင်သော ဆခွဲကိန်း <math>r_j</math> အားလုံးသည် <math>\alpha</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (minimal polynomial) နှင့် တူညီသော ဒီဂရီ အတိအကျ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ * <math>8X^7+7X^4+21X^2-15X+22\in \Z [X]</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပရစ်မစ်တစ် ဖြစ်ပြီး [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] <math>7</math> လျှော့ချခြင်း စံသတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးချပါက ဆမခွဲနိုင်သော <math>X^7-X+1\in \mathbb F _7[X]</math> ကို ရရှိသည်။ * <math>2X^5+30X^3-60X^2+90\in\Q[X]</math> သည် <math>p=5</math> ရှိသော အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်မှတစ်ဆင့် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ * သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> တစ်ခုနှင့် <math>n\geq 1</math> တို့အတွက် <math>X^n-p</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\sqrt[n]{p}</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ကြောင့် <math>n\geq 2</math> အတွက် <math>\sqrt[n]{p}</math> သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>X^p-Y\in \mathbb F _p[X,Y]</math> သို့မဟုတ် <math>\left(\mathbb F _p(Y)\right)[X]</math> တွင် ရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်သည် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် <math>Y\in \mathbb F _p[Y]</math> ဖြင့် အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်မှတစ်ဆင့် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) ပိုလီနိုမီရယ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတွင် <math>\mathbb F_p(Y)</math> ၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်အတွင်း ထပ်နေသော ကိန်းရင်း (multiple root) တစ်ခု ရှိပြီး ဤဖြစ်စဉ်မျိုးသည် <math>\Q</math> တွင် မရှိပေ။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Dubinsky |first1=Ed |last2=Leron |first2=Uri |title=Learning Abstract Algebra with ISETL |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |date=2019 |isbn=978-3-662-25454-7 |doi=10.1007/978-3-662-25454-7}} * {{Citation |last1=Karpfinger |first1=Christian |last2=Meyberg |first2=Kurt |title=Algebra. Gruppen – Ringe – Körper |edition=2nd |publication-place=Heidelberg |publisher=Spektrum Akademischer Verlag |date=2010 |isbn=978-3-8274-2600-0 |at=Chapter 18}} [[Category:အက္ခရာသင်္ချာ]] 3ch84bvdgtvq5i2vtphm470nr515xhe 1053224 1053203 2026-09-15T15:27:02Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား (References) */ 1053224 wikitext text/x-wiki [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် '''ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် (irreducible polynomial)''' သည် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော]] (non-invertible) [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) အဖြစ် ရေးသား၍မရနိုင်သည့် သုညမဟုတ်သည့် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (unique factorization domain) များအပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) များအတွက် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍသည် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) များအတွက် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) များ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ဆင်တူသည်။ ဆမခွဲနိုင်မှု (irreducibility) သည် အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>X^2+1</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်ကွင်း <math>\mathbb{R}[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတွင် ကိန်းစစ် ကိန်းရင်း (root) များ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) များအပေါ်ရှိ <math>\mathbb{C}[X]</math> တွင်မူ ၎င်းသည် ဆခွဲနိုင်သော (reducible) ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ပြီး <math>(X+i)(X-i)</math> အဖြစ် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (factorization) ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == === ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းများအတွက် ယေဘုယျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (General definition for integral domains) === <math>R</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခု ဟု သတ်မှတ်ပါ။ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] <math>f\in R[X]</math> သည် <math>R[X]</math> တွင် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရသော <math>f\neq 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>g,h\in R[X]</math> ပါဝင်သော မည်သည့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း <math>f=gh</math> အတွက်မဆို <math>g</math> သို့မဟုတ် <math>h</math> သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်လျှင် ထိုပိုလီနိုမီရယ်ကို ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ်ဟု ခေါ်သည်။ === ဖီးလ်ဒ်များအတွက် သီးခြား အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Specific definition for fields) === <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပိုလီနိုမီရယ် <math>f\in K[X_1,\ldots,X_n]</math> သည် ကိန်းသေ (constant) မဟုတ်ဘဲ <math>f=g\cdot h</math> ဖြစ်စေမည့် ကိန်းသေမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ် <math>g,h\in K[X_1,\ldots,X_n]</math> များ မရှိလျှင် ၎င်း <math>f</math> ကို ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင် <math>f</math> သည် '''ဆခွဲနိုင်သော''' ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ အလားတူ သဘောတရားအားဖြင့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များသည် <math>K[X_1,\ldots,X_n]</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] အတွင်းရှိ ဆမခွဲနိုင်သော အစုဝင် (irreducible element) များ ဖြစ်ကြသည်။ == သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ်များနှင့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Prime polynomials and irreducible polynomials in comparison) == သုညမဟုတ်သော ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] <math>f\in R[X]</math> တစ်ခုသည် <math>g,h\in R[X]</math> အားလုံးအတွက် <math>f\mid gh</math> က <math>f\mid g</math> သို့မဟုတ် <math>f\mid h</math> ကို သက်ရောက်စေပါက သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ် (prime polynomial) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း သို့မဟုတ် UFD ဖြစ်ပါက ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Gauss's lemma) အရ <math>R[X]</math> သည်လည်း UFD ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်အားလုံး]]သည် UFD များ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]သည်လည်း UFD များ ဖြစ်ကြသည်။ UFD များတွင် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် (prime element) များနှင့် ဆမခွဲနိုင်သော အစုဝင်များသည် ထပ်တူညီ (equivalent) ဖြစ်ကြပြီး ပိုလီနိုမီရယ်များကို သုဒ္ဓကိန်း ပိုလီနိုမီရယ်များအဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) သို့ ရောက်ရှိစေသည်။ ယင်းဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းသည် တွဲဖက်ကိန်း (associate element) များ ကွဲပြားမှုအထိသာ သီးသန့်ဖြစ်သည်။ UFD <math>R</math> မှ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းသည် ကိန်းသေ သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် <math>K[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်ဖြစ်ပြီး <math>R[X]</math> တွင် ပရစ်မစ်တစ် (primitive) ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>K</math> သည် <math>R</math> ၏ [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်းများ]]၏ ဖီးလ်ဒ် (field of fractions) ဖြစ်သည်။ ပရစ်မစ်တစ်ဖြစ်ခြင်းဆိုသည်မှာ <math>R</math> ရှိ ၎င်း၏ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များ၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) သည် <math>1</math> ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ == ဆမခွဲနိုင်မှု စံသတ်မှတ်ချက်များ (Irreducibility criteria) == === အိုင်ဆင်စတိုင်း၏ ဆမခွဲနိုင်မှု စံသတ်မှတ်ချက် (Eisenstein's irreducibility criterion) === အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် (Eisenstein's irreducibility criterion) သည် ဆမခွဲနိုင်မှုအတွက် လုံလောက်သောအခြေအနေ (sufficient condition) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>A</math> သည် [[အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်းများ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> ပါရှိသော [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>a_n\neq 0</math> နှင့် <math>n>0</math> ရှိသော <math>P=a_nX^n+a_{n-1}X^{n-1}+\cdots+a_1X+a_0\in A[X]</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ အောက်ပါအခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီသော သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် <math>p\in A</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>P</math> သည် <math>K[X]</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သော[[ပိုလီနိုမီရယ်]] ဖြစ်သည်။ * <math>p\nmid a_n</math> * <math>i=0,1,\ldots,n-1</math> အတွက် <math>p\mid a_i</math> * <math>p^2\nmid a_0</math> အကယ်၍ <math>A</math> သည် UFD တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>P</math> သည် ပရစ်မစ်တစ် ဖြစ်ပါက <math>P</math> သည် <math>A[X]</math> တွင်လည်း ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ === လျှော့ချခြင်း စံသတ်မှတ်ချက် (Reduction criterion) === <math>A</math> သည် အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ပါရှိသော ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>p\in A</math> သည် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>p\nmid a_n</math> ရှိသော <math>f=\sum_{k=0}^na_kX^k\in A[X]</math> ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] (modulo) <math>p</math> ဖြင့် လျှော့ချထားသော <math>f</math> သည် <math>(A/pA)[X]</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ပါက <math>g,h\in A[X]</math> ပါဝင်သော မည်သည့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း <math>f=g\cdot h</math> အတွက်မဆို <math>g\in A</math> သို့မဟုတ် <math>h\in A</math> သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်လာမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>A</math> သည် UFD တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤအချက်သည် ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်မှတစ်ဆင့် <math>K[X]</math> ရှိ <math>f</math> ၏ ဆမခွဲနိုင်မှုကို သက်ရောက်စေသည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]အပေါ်တွင် ** ဒီဂရီ (degree) 1 ရှိသော [[ပိုလီနိုမီရယ်]]တိုင်းသည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ <math>K</math> တွင် ကိန်းရင်းတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားသော မည်သည့် ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်မဆို ဒီဂရီ 1 ရှိသည်။ ** ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb C</math> ကဲ့သို့သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ် (algebraically closed field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဒီဂရီ 1 ရှိသည်။ ** <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒီဂရီ 2 သို့မဟုတ် 3 ရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းတွင် <math>K</math> အတွင်း ကိန်းရင်း မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Dubinsky & Leron (2019), p. 232, Theorem 6.17.</ref> * [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]အပေါ်ရှိ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းသည် ဒီဂရီ 1 သို့မဟုတ် 2 ရှိသည်။ ယင်းပုံစံများမှာ <math>a\ne0</math> ဖြစ်သော <math>aX+b</math> သို့မဟုတ် <math>a\ne0</math> နှင့် <math>b^2-4ac<0</math> ဖြစ်သော <math>aX^2+bX+c</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် <math>\mathbb C</math> သည် <math>\mathbb R</math> အပေါ်တွင် ဒီဂရီ 2 ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * <math>f\in \Z [X]</math> သည် <math>\Z</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p\in\Z</math> တစ်ခုအတွက် <math>f=\pm p</math> ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် <math>f</math> သည် ပရစ်မစ်တစ်ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb Q [X]</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ * <math>X^p-X+1\in \mathbb F_p[X]</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ သက်သေပြချက်မှာ <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး ထိုပိုလီနိုမီရယ်တွင် <math>\mathbb F_p</math> အတွင်း ကိန်းရင်းများ မရှိသောကြောင့် ၎င်းကို မျဉ်းဖြောင့် ဆခွဲကိန်း (linear factor) များအဖြစ် ခွဲခြမ်း၍မရနိုင်ပေ။ ၎င်း၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (splitting field) အတွင်း ကိန်းရင်းတစ်ခုကို <math>\alpha</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>X\mapsto X+1</math> အောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) အရ <math>\alpha + 1, \ldots, \alpha + p - 1</math> တို့သည်လည်း ကိန်းရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆမခွဲနိုင်သော ဆခွဲကိန်း <math>r_i</math> တစ်ခုစီအတွက် နေရာရွှေ့ထားသော ပိုလီနိုမီရယ် <math>r'_i := r_i(X+s)</math> ၏ ကိန်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် <math>\alpha</math> ကို ဖြစ်စေမည့် <math>s \in \mathbb{F}_p</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>r'_i</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သောကြောင့် ဆမခွဲနိုင်သော ဆခွဲကိန်း <math>r_j</math> အားလုံးသည် <math>\alpha</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (minimal polynomial) နှင့် တူညီသော ဒီဂရီ အတိအကျ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ * <math>8X^7+7X^4+21X^2-15X+22\in \Z [X]</math> သည် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပရစ်မစ်တစ် ဖြစ်ပြီး [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] <math>7</math> လျှော့ချခြင်း စံသတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးချပါက ဆမခွဲနိုင်သော <math>X^7-X+1\in \mathbb F _7[X]</math> ကို ရရှိသည်။ * <math>2X^5+30X^3-60X^2+90\in\Q[X]</math> သည် <math>p=5</math> ရှိသော အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်မှတစ်ဆင့် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ * သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> တစ်ခုနှင့် <math>n\geq 1</math> တို့အတွက် <math>X^n-p</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်တွင် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\sqrt[n]{p}</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ကြောင့် <math>n\geq 2</math> အတွက် <math>\sqrt[n]{p}</math> သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>X^p-Y\in \mathbb F _p[X,Y]</math> သို့မဟုတ် <math>\left(\mathbb F _p(Y)\right)[X]</math> တွင် ရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်သည် သုဒ္ဓကိန်း အစုဝင် <math>Y\in \mathbb F _p[Y]</math> ဖြင့် အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်မှတစ်ဆင့် ဆမခွဲနိုင်သောပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) ပိုလီနိုမီရယ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတွင် <math>\mathbb F_p(Y)</math> ၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်အတွင်း ထပ်နေသော ကိန်းရင်း (multiple root) တစ်ခု ရှိပြီး ဤဖြစ်စဉ်မျိုးသည် <math>\Q</math> တွင် မရှိပေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last1=Dubinsky |first1=Ed |last2=Leron |first2=Uri |title=Learning Abstract Algebra with ISETL |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |date=2019 |isbn=978-3-662-25454-7 |doi=10.1007/978-3-662-25454-7}} * {{Citation |last1=Karpfinger |first1=Christian |last2=Meyberg |first2=Kurt |title=Algebra. Gruppen – Ringe – Körper |edition=2nd |publication-place=Heidelberg |publisher=Spektrum Akademischer Verlag |date=2010 |isbn=978-3-8274-2600-0 |at=Chapter 18}} [[Category:အက္ခရာသင်္ချာ]] n95wff82x0u1ejxlawojoe7fauwiaru 0 291690 1053207 2026-09-15T14:43:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|pag..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053207 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Shirakawabashi Bridge on Shirakawa River 2.jpg|thumb|ရှိရခဝမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ရှိရခဝဘရှိတံတား]] '''ရှိရခဝမြစ်''' (白川) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ပထမအဆင့်ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ အဆိုတောင်တန်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆငး်လာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ခယူးရှူးရေကြီးမှုကာလတွင် ရှိရခဝမြစ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|32.7807|130.6035|type:river_region:JP|format=dms|display=title}} g1l3yn15isa80yj018rzt2m1nxkr6xw 1053209 1053207 2026-09-15T14:44:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053209 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Shirakawabashi Bridge on Shirakawa River 2.jpg|thumb|ရှိရခဝမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ရှိရခဝဘရှိတံတား]] '''ရှိရခဝမြစ်''' (白川) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ပထမအဆင့်ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ အဆိုတောင်တန်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆငး်လာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ခယူးရှူးရေကြီးမှုကာလတွင် ရှိရခဝမြစ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|32.7807|130.6035|type:river_region:JP|format=dms|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] rte1qtmab3v3mo6tge8iczy9zkpmlu7 1053210 1053209 2026-09-15T14:44:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053210 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Shirakawabashi Bridge on Shirakawa River 2.jpg|thumb|ရှိရခဝမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ရှိရခဝဘရှိတံတား]] '''ရှိရခဝမြစ်''' (白川) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ပထမအဆင့်ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ အဆိုတောင်တန်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆငး်လာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ခယူးရှူးရေကြီးမှုကာလတွင် ရှိရခဝမြစ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|32.7807|130.6035|type:river_region:JP|format=dms|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] 5mv7a83qtthmwn9my08kzdk2ibks6ny 1053211 1053210 2026-09-15T14:45:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053211 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Shirakawabashi Bridge on Shirakawa River 2.jpg|thumb|ရှိရခဝမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ရှိရခဝဘရှိတံတား]] '''ရှိရခဝမြစ်''' (白川) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ပထမအဆင့်ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ [[အဆိုတောင်|အဆိုတောင်တန်း]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ခယူးရှူးရေကြီးမှုကာလတွင် ရှိရခဝမြစ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|32.7807|130.6035|type:river_region:JP|format=dms|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] kn812h07g9vlza7u1mvlktq8hcciukj 1053212 1053211 2026-09-15T14:45:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053212 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Shirakawabashi Bridge on Shirakawa River 2.jpg|thumb|ရှိရခဝမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ရှိရခဝဘရှိတံတား]] '''ရှိရခဝမြစ်''' (白川) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ပထမအဆင့်ရှိသည့် မြစ်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ [[အဆိုတောင်|အဆိုတောင်တန်း]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ခယူးရှူးမြောက်ပိုင်းရေကြီးမှုကာလတွင် ရှိရခဝမြစ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|32.7807|130.6035|type:river_region:JP|format=dms|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] l7l9e12wn2ntbfmdvyz9wq61c5njeup 14 291691 1053208 2026-09-15T14:44:22Z Dr Lotus Black 31011 " {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဗီတာမင်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053208 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဗီတာမင်]] pd6m8zx5f2wwf8wkidke57j3xtbdwad 10 291692 1053213 2026-09-15T14:56:23Z Dr Lotus Black 31011 "<noinclude><!-- -====================================================================== - Template:Infraspeciesbox - Generate a taxobox infobox for a rank - below species whose name is governed by the botanical code -====================================================================== -- -- This template chooses parameters to send to..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053213 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- -====================================================================== - Template:Infraspeciesbox - Generate a taxobox infobox for a rank - below species whose name is governed by the botanical code -====================================================================== -- -- This template chooses parameters to send to {Taxobox/core}, to -- generate a right-side taxobox infobox. Most parameters are just -- passed directly; some are explained with a comment. When run as -- stand-alone, the template shows Paeonia daurica subsp. -- mlokosewitschii as sample output. -- -- The genus name, specific epithet and infraspecific epithet must be -- supplied separately: the combined taxon parameter cannot be used. -- -- The genus name is then the entry into the taxonomic hierarchy. -- -------------------------------- Invoke {Taxobox/core} The nowiki that follows is needed because of parser bug T18700--></noinclude><nowiki/>{{Taxobox/core <includeonly>| edit link = {{{edit link|{{{edit_link|edit}}} }}}</includeonly><noinclude><!-- FOSSIL RANGE: If the specified fossil range is a period supported by templates "period start" and "next period", then incorporate the specified range into template:Fossil range, having checked that it will display correctly. Otherwise, just pass on the stated parameter. --></noinclude> | temporal_range = {{#if:{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}}|{{#iferror:{{geological range|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} }}|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}}|{{geological range|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} }} }} | {{#if:{{{oldest fossil|{{{oldest_fossil|}}} }}}|{{geological range|{{{oldest fossil|{{{oldest_fossil}}}}}}|{{{youngest fossil|{{{youngest_fossil|Recent}}}}}} }} }} }}<!-- PARENT: this parameter ought really be called "taxon", not "parent" --> | parent = {{{parent|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}}}<!-- DISPLAY PARENTS: Number of immediate parents to display. Defaults to 1 to give the taxon some context. --> | display_taxa = {{#expr:{{{display parents|{{{display_parents|1}}}}}}-2}}<!-- AUTHORITY (etc): In the format "author, year". --> | trinomial_authority = {{{authority|{{{trinomial_authority|{{{trinomial authority|{{{varietas_authority|{{{varietas authority|{{{variety_authority|{{{variety authority|{{{subspecies_authority|{{{subspecies authority|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} | subspecies_authority = {{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|{{{subspecies_authority|{{{subspecies authority|{{{parent_authority|{{{parent authority|}}}}}}}}}}}}}} | species_authority = {{{species_authority|{{{species authority|{{{binomial_authority|{{{binomial authority|{{#switch:{{#expr:{{#if:{{{subspecies|}}}|1|0}}+{{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|1|0}}}}|1={{{parent_authority|{{{parent authority|}}}}}}|2={{{grandparent_authority|{{{grandparent authority|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} | subgenus_authority = {{{subgenus_authority|{{{subgenus authority|{{#switch:{{#expr:{{#if:{{{subspecies|}}}|1|0}}+{{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|1|0}}}}|1={{{grandparent_authority|{{{grandparent authority|}}}}}}|2={{{greatgrandparent_authority|{{{greatgrandparent authority|}}}}}}}}}}}}}}<!-- The following are used by the automated taxobox system: --> | authority = {{{authority|}}} | parent_authority = {{{parent_authority|{{{parent authority|}}}}}} | grandparent_authority = {{{grandparent_authority|{{{grandparent authority|}}}}}} | greatgrandparent_authority = {{{greatgrandparent_authority|{{{greatgrandparent authority|}}}}}} | greatgreatgrandparent_authority = {{{greatgreatgrandparent_authority|{{{greatgreatgrandparent authority|}}}}}} | offset = {{#expr:1+{{#if:{{{subgenus|}}}|1|0}}+{{#if:{{{subspecies|}}}|1|0}}+{{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|1|0}}}} <noinclude><!-- -- colour: (Note UK spelling here) There are two cases: 1) the parameter color_as has a value – the colour is found directly using {{Taxobox colour|color_as}} 2) otherwise – Module:Autotaxobox|taxoboxColour searches up the taxonomic hierarchy to try to find a taxon that determines the taxobox colour --></noinclude> | colour = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}}}|{{#invoke:Autotaxobox|taxoboxColour|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}} }} }} | status = {{{status|}}} | status_system = {{{status system|{{{status_system|}}} }}} | status_ref = {{{status ref|{{{status_ref|}}} }}} | status2 = {{{status2|}}} | status2_system = {{{status2 system|{{{status2_system|}}} }}} | status2_ref = {{{status2 ref|{{{status2_ref|}}} }}} | image = {{{image|}}} | image_width = {{{image_width|{{{image width|}}} }}} | upright = {{{image_upright|{{{image upright|}}}}}} | image_alt = {{{image alt|{{{image_alt|}}} }}} | image_caption = {{{image caption|{{{image_caption|}}} }}} | image_caption_align = {{{image caption align|{{{image_caption_align|center}}} }}} | image2 = {{{image2|}}} | image2_width = {{{image2 width|{{{image2_width|}}} }}} | upright2 = {{{image2_upright|{{{image2 upright|}}}}}} | image2_alt = {{{image2 alt|{{{image2_alt|}}}}}} | image2_caption = {{{image2 caption|{{{image2_caption|}}}}}} | classification_status = {{{classification status|{{{classification_status|}}} }}} | diversity = {{{diversity|}}} | diversity_link = {{{diversity link|{{{diversity_link|}}} }}} | subgenus = {{#if:{{{subgenus|}}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}''{{{subgenus}}}''}} | species = {{#if:{{{species extinct|{{{species_extinct|}}}}}}|{{extinct}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}}}{{#if:{{{species_link|{{{species link|}}}}}}|''[[{{{species_link|{{{species link}}}}}}|{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}}|abbreviated=yes}}]]''|{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}}|abbreviated=yes|linked=yes}}}} | subspecies = <!-- -->{{#if:{{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}<!-- -->|{{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|{{#if:{{{subspecies_extinct|{{{subspecies extinct|{{{species_extinct|{{{species extinct|}}}}}}}}}}}}|{{extinct}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}}}|{{#if:{{{extinct|{{{subspecies_extinct|{{{subspecies extinct|{{{species_extinct|{{{species extinct|}}}}}}}}}}}}}}}|{{extinct}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{variety|{{{varietas|}}}}}}<!-- -->|[[{{{subspecies_link|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}} subsp. {{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}}}}{{!}}{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}} subsp. {{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}|abbreviated=yes}}]]<!-- -->|'''{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}} subsp. {{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}|abbreviated=yes}}'''<!-- -->}}<!-- -->}} | variety={{#if:{{{variety|{{{varietas|}}}}}}|{{#if:{{{extinct|{{{subspecies_extinct|{{{subspecies extinct|{{{species_extinct|{{{species extinct|}}}}}}}}}}}}}}}|{{extinct}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}}}'''{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|}}}}} {{{species|}}} var. {{{variety|{{{varietas}}}}}}|abbreviated=yes}}'''|}} | trinomial = {{#if:{{{extinct|{{{subspecies_extinct|{{{subspecies extinct|{{{species_extinct|{{{species extinct|}}}}}}}}}}}}}}}|{{extinct}}|{{Taxon info|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}|dagger}}}}{{{trinomial|{{Taxon italics|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}} {{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}} {{#if: {{{variety|{{{varietas|}}}}}}|var. {{{variety|{{{varietas}}}}}}|subsp. {{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}}}}}}}}<!-- NAME : Genus + species + variety/subspecies --> | name = {{#invoke:Automated taxobox|infraspeciesboxName|{{{name|<noinclude>''Paeonia daurica'' subsp. ''mlokosewitschii''</noinclude>}}}|{{Speciesbox/getGenus|{{{genus|<noinclude>Paeonia</noinclude>}}}}}|{{{species|<noinclude>daurica</noinclude>}}}|{{#if:{{{varietas|{{{variety|}}}}}}|var.|subsp.}}|{{{varietas|{{{variety|{{{subspecies|<noinclude>mlokosewitschii</noinclude>}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}|{{{italic_title|yes}}}}} | range_map = {{{range map|{{{range_map|}}} }}} | range_map_upright = {{{range_map_upright|{{{range map upright|}}}}}} | range_map_width = {{{range map width|{{{range_map_width|}}} }}} | range_map_alt = {{{range map alt|{{{range_map_alt|}}} }}} | range_map_caption = {{{range map caption|{{{range_map_caption|}}} }}} | synonyms_ref = {{{synonyms ref|{{{synonyms_ref|}}} }}} | synonyms = {{{synonyms|}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7p39x5khq8a7g9rtxbyw8s3r7p3k3wp 10 291693 1053214 2026-09-15T14:58:13Z Dr Lotus Black 31011 "{{#invoke:TaxonItalics|main|{{{1|<noinclude>ဟိုမို ဆေပီယန်</noinclude>}}}|abbreviated={{{abbreviated|no}}}|linked={{{linked|no}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053214 wikitext text/x-wiki {{#invoke:TaxonItalics|main|{{{1|<noinclude>ဟိုမို ဆေပီယန်</noinclude>}}}|abbreviated={{{abbreviated|no}}}|linked={{{linked|no}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bdmjd3axezsiqngcedy3ohribma0c6g 10 291694 1053215 2026-09-15T15:00:28Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Peony|Paeonia |parent=Paeoniaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053215 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Peony|Paeonia |parent=Paeoniaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 35zrx2hdrf2m0knm2ecah2vb26swtb5 10 291695 1053216 2026-09-15T15:01:20Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Peony|Paeoniaceae |parent=Saxifragales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volum..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053216 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Peony|Paeoniaceae |parent=Saxifragales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} 3xd2j60saeau63s41zpfct4xyqoucso 10 291696 1053217 2026-09-15T15:02:29Z Dr Lotus Black 31011 "{{#if:{{{1|}}}|{{first word|{{{1}}}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{first word|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude>Acacia aemula</noinclude>}}}}}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053217 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{1|}}}|{{first word|{{{1}}}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{first word|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude>Acacia aemula</noinclude>}}}}}} kcudeyuze696e63pak3t1twtki4kc8a 828 291697 1053218 2026-09-15T15:05:28Z Dr Lotus Black 31011 "require('strict') local TaxonItalics = require('Module:TaxonItalics') local Autotaxobox = require('Module:Autotaxobox') local ItalicTitle = require('Module:Italic title') local p = {} -- functions made public local l = {} -- nonpublic internal functions and variables global to the module l.system = '' -- '' for normal scientific classificat..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053218 Scribunto text/plain require('strict') local TaxonItalics = require('Module:TaxonItalics') local Autotaxobox = require('Module:Autotaxobox') local ItalicTitle = require('Module:Italic title') local p = {} -- functions made public local l = {} -- nonpublic internal functions and variables global to the module l.system = '' -- '' for normal scientific classification (default) -- 'ichnos' for trace fossil classification -- 'veterovata' for egg fossil classification -- ============================================================================= -- ichnobox implements Template:Ichnobox; see the documentation of that -- template for details. -- The only difference from Template:Automatic taxobox is in the taxobox colour -- and classification link and the parameters for type species and genera. -- ============================================================================= function p.ichnobox(frame) l.system = 'ichnos' return p.automaticTaxobox(frame) end -- ============================================================================= -- oobox implements Template:Oobox; see the documentation of that -- template for details. -- The only difference from Template:Automatic taxobox is in the taxobox colour -- and classification link and the parameters for type species and genera. -- ============================================================================= function p.oobox(frame) l.system = 'veterovata' return p.automaticTaxobox(frame) end -- ============================================================================= -- automaticTaxobox implements Template:Automatic taxobox; see the documentation -- of that template for details. -- It also implements Template:Ichnobox and Template:Oobox. The small -- differences are signalled by the module-wide variable l.system. -- The following parameters present in the old template code version of -- Template:Automatic taxobox were not used and have not been implemented: -- image_caption_align -- image2_caption_align -- binomial2 -- binomial2_authority -- binomial3 -- binomial3_authority -- binomial4 -- binomial4_authority -- ============================================================================= function p.automaticTaxobox(frame) local args if frame.args['direct'] == 'yes' then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local res = '' -- --------------------------------------------------------------------- -- pick up taxobox parameters from the caller that need to be processed; -- most will be passed on unchanged -- --------------------------------------------------------------------- local pagename = args['pagename'] or '' -- for testing and debugging only local italicTitle = args['italic_title'] or args['italic title'] or '' local ichnos = '' if l.system == 'ichnos' then ichnos = 'true' end local veterovata = '' if l.system == 'veterovata' then veterovata = 'true' end local fossilRange = args['fossil_range'] or args['fossil range'] or args['temporal_range'] or args['temporal range'] or '' local oldestFossil = args['oldest_fossil'] or args['oldest fossil'] or '' local youngestFossil = args['youngest_fossil'] or args['youngest fossil'] or '' local name = args['name'] or '' local colourAs = args['color_as'] or args['color as'] or args['colour_as'] or args['colour as'] or '' local taxon = args['taxon'] or '' local authority = args['authority'] or '' local parentAuthority = args['parent_authority'] or args['parent authority'] or '' local manualFlag = 'text' -- marks manually specified ranks local binomial = args['binomial'] or args['binomial_'..manualFlag] or args['binomial '..manualFlag] or '' local binomialAuthority = args['binomial_authority'] or args['binomial authority'] or '' local genusManual = args['genus_'..manualFlag] or args['genus '..manualFlag] or'' local speciesManual = args['species_'..manualFlag] or args['species '..manualFlag] or'' -- ------------------------------------------------------ -- set the taxobox parameters determined by this function -- ------------------------------------------------------ fossilRange = l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) -- use the base page name as the taxon if the taxon parameter is missing local currentPagename = mw.title.getCurrentTitle() if pagename == '' then pagename = currentPagename.text end -- pagename para only used in testing and local basePagename = pagename if italicTitle ~= 'taxon' then basePagename = mw.ustring.gsub(basePagename, '%s+%b()$', '', 1) end local taxonParaMissingError = false if taxon == '' then taxonParaMissingError = true taxon = basePagename end -- decide if the page name and taxobox name need to be italicized; -- if italic_title is not set, then if the names are the taxon, use its rank to decide local ok, taxonRank = Autotaxobox.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'rank') -- taxonRank needed later if not here if italicTitle == '' then if not (ok and taxonRank ~= '' and frame:expandTemplate{ title = 'Is italic taxon', args = {taxonRank} } == 'yes') then italicTitle = 'no' end end -- remove any " (DISAMBIG)" or "/MODIFIER" from the taxon's name; -- if the base page name is the same as the base taxon name, then italicization can be applied local baseTaxon = taxon if italicTitle ~= 'taxon' then baseTaxon = mw.ustring.gsub(baseTaxon, '%s+%b()$', '', 1) end baseTaxon = mw.ustring.gsub(baseTaxon, '/.*$', '', 1) if italicTitle == '' and basePagename == baseTaxon then italicTitle = 'yes' end -- italicize the page name (page title) if required if currentPagename.namespace == 0 and (italicTitle == 'yes' or italicTitle == 'taxon') then if italicTitle == 'taxon' or TaxonItalics.hasConnectingTerm(baseTaxon) then res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Italic taxon title', args = {} } italicTitle = 'yes' else ItalicTitle._main({}) end end -- set the taxobox name if not supplied, italicizing it if appropriate. if name == '' then name = basePagename if italicTitle == 'yes' then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end -- name = name .. '/' .. baseTaxon .. '/' .. nameRank end -- determine taxobox colour local colour = '' if colourAs ~= '' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = {colourAs} } elseif l.system == 'ichnos' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = {'Ichnos'} } elseif l.system == 'veterovata' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = {'Veterovata'} } else colour = Autotaxobox.getTaxoboxColour(frame, taxon) end -- set binomial parameters if the target taxon is (unusually) a species local genusAuthority = '' if binomial == '' then if ok and taxonRank == 'species' then binomial = TaxonItalics.italicizeTaxonName(taxon, false, false) binomialAuthority = authority end end -- handle any manually set ranks local boldFirst = '' local offset = 0 if speciesManual ~= '' then offset = offset + 1 binomialAuthority = authority if binomial == '' then binomial = '<span class="error">Error: binomial parameter value is missing</span>' end end if genusManual ~= '' then boldFirst = 'link' offset = offset + 1 if offset == 1 then genusAuthority = authority else genusAuthority = parentAuthority end end -- process type genus and type species if present; italicize if they seem not to have an authority attached local typeGenus = '' local typeGenusRef = '' local typeGenusAuthority = '' local typeSpecies = '' local typeSpeciesRef = '' local typeSpeciesAuthority = '' local typeIchnogenus = '' local typeIchnogenusRef = '' local typeIchnogenusAuthority = '' local typeIchnospecies = '' local typeIchnospeciesRef = '' local typeIchnospeciesAuthority = '' local typeOogenus = '' local typeOogenusRef = '' local typeOogenusAuthority = '' local typeOospecies = '' local typeOospeciesRef = '' local typeOospeciesAuthority = '' if l.system == '' then typeGenus = l.italicizeTypeName(args['type_genus'] or args['type genus'] or '') typeGenusRef = args['type_genus_ref'] or args['type genus ref'] or '' typeGenusAuthority = args['type_genus_authority'] or args['type genus authority'] or '' typeSpecies = l.italicizeTypeName(args['type_species'] or args['type species'] or '') typeSpeciesRef = args['type_species_ref'] or args['type species ref'] or '' typeSpeciesAuthority = args['type_species_authority'] or args['type species authority'] or '' elseif l.system == 'ichnos' then typeIchnogenus = l.italicizeTypeName(args['type_ichnogenus'] or args['type ichnogenus'] or '') typeIchnogenusRef = args['type_ichnogenus_ref'] or args['type ichnogenus ref'] or '' typeIchnogenusAuthority = args['type_ichnogenus_authority'] or args['type ichnogenus authority'] or '' typeIchnospecies = l.italicizeTypeName(args['type_ichnospecies'] or args['type ichnospecies'] or '') typeIchnospeciesRef = args['type_ichnospecies_ref'] or args['type ichnospecies ref'] or '' typeIchnospeciesAuthority = args['type_ichnospecies_authority'] or args['type ichnospecies authority'] or '' elseif l.system == 'veterovata' then typeOogenus = l.italicizeTypeName(args['type_oogenus'] or args['type oogenus'] or '') typeOogenusRef = args['type_oogenus_ref'] or args['type oogenus ref'] or '' typeOogenusAuthority = args['type_oogenus_authority'] or args['type oogenus authority'] or '' typeOospecies = l.italicizeTypeName(args['type_oospecies'] or args['type oospecies'] or '') typeOospeciesRef = args['type_oospecies_ref'] or args['type oospecies ref'] or '' typeOospeciesAuthority = args['type_oospecies_authority'] or args['type oospecies authority'] or '' end -- fill in a missing subdivision_ranks parameter local subdivision = args['subdivision'] or '' local subdivisionRef = args['subdivision_ref'] or args['subdivision ref'] or '' local subdivisionRanks = args['subdivision_ranks'] or args['subdivision ranks'] or '' if subdivision ~= '' and subdivisionRanks == '' and ok and taxonRank ~= '' then subdivisionRanks = frame:expandTemplate{ title = 'Children rank', args = {taxonRank} } end -- ------------------------------------------------ -- now call Taxobox/core with all of its parameters -- ------------------------------------------------ res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox/core', args = { ichnos = ichnos, veterovata = veterovata, ['edit link'] = 'e', temporal_range = fossilRange, display_taxa = args['display_parents'] or args['display parents'] or '1', parent = taxon, authority = authority, parent_authority = parentAuthority, grandparent_authority = args['grandparent_authority'] or args['grandparent authority'] or '', greatgrandparent_authority = args['greatgrandparent_authority'] or args['greatgrandparent authority'] or '', greatgreatgrandparent_authority = args['greatgreatgrandparent_authority'] or args['greatgreatgrandparent authority'] or '', name = name, colour = colour, status = args['status'] or '', status_system = args['status_system'] or args['status system'] or '', status_ref = args['status_ref'] or args['status ref'] or '', status2 = args['status2'] or '', status2_system = args['status2_system'] or args['status2 system'] or '', status2_ref = args['status2_ref'] or args['status2 ref'] or '', trend = args['trend'] or '', extinct = args['extinct'] or '', image = args['image'] or '', upright = args['image_upright'] or args['image upright'] or '', image_alt = args['image_alt'] or args['image alt'] or '', image_caption = args['image_caption'] or args['image caption'] or '', image2 = args['image2'] or '', upright2 = args['image2_upright'] or args['image2 upright'] or '', image2_alt = args['image2_alt'] or args['image2 alt'] or '', image2_caption = args['image2_caption'] or args['image2 caption'] or '', audio = args['audio'] or '', audio_alt = args['audio_alt'] or args['audio alt'] or '', audio_caption = args['audio_caption'] or args['audio caption'] or '', classification_status = args['classification_status'] or args['classification status'] or '', diversity = args['diversity'] or '', diversity_ref = args['diversity_ref'] or args['diversity ref'] or '', diversity_link = args['diversity_link'] or args['diversity link'] or '', bold_first = boldFirst, offset = offset, genus = genusManual, genus_authority = genusAuthority, species = speciesManual, binomial = binomial, binomial_authority = binomialAuthority, trinomial = args['trinomial'] or '', trinomial_authority = args['trinomial_authority'] or args['trinomial authority'] or '', type_genus = typeGenus, type_genus_ref = typeGenusRef, type_genus_authority = typeGenusAuthority, type_species = typeSpecies, type_species_ref = typeSpeciesRef, type_species_authority = typeSpeciesAuthority, type_ichnogenus = typeIchnogenus, type_ichnogenus_ref = typeIchnogenusRef, type_ichnogenus_authority = typeIchnogenusAuthority, type_ichnospecies = typeIchnospecies, type_ichnospecies_ref = typeIchnospeciesRef, type_ichnospecies_authority = typeIchnospeciesAuthority, type_oogenus = typeOogenus, type_oogenus_ref = typeOogenusRef, type_oogenus_authority = typeOogenusAuthority, type_oospecies = typeOospecies, type_oospecies_ref = typeOospeciesRef, type_oospecies_authority = typeOospeciesAuthority, subdivision = subdivision, subdivision_ref = subdivisionRef, subdivision_ranks = subdivisionRanks, type_strain = args['type_strain'] or args['type strain'] or '', type_strain_ref = args['type_strain_ref'] or args['type strain ref'] or '', range_map = args['range_map'] or args['range map'] or '', range_map_upright = args['range_map_upright'] or args['range map upright'] or '', range_map_alt = args['range_map_alt'] or args['range map alt'] or '', range_map_caption = args['range_map_caption'] or args['range map caption'] or '', range_map2 = args['range_map2'] or args['range map2'] or '', range_map2_upright = args['range_map2_upright'] or args['range map2 upright'] or '', range_map2_alt = args['range_map2_alt'] or args['range map2 alt'] or '', range_map2_caption = args['range_map2_caption'] or args['range map2 caption'] or '', range_map3 = args['range_map3'] or args['range map3'] or '', range_map3_upright = args['range_map3_upright'] or args['range map3 upright'] or '', range_map3_alt = args['range_map3_alt'] or args['range map3 alt'] or '', range_map3_caption = args['range_map3_caption'] or args['range map3 caption'] or '', range_map4 = args['range_map4'] or args['range map4'] or '', range_map4_upright = args['range_map4_upright'] or args['range map4 upright'] or '', range_map4_alt = args['range_map4_alt'] or args['range map4 alt'] or '', range_map4_caption = args['range_map4_caption'] or args['range map4 caption'] or '', synonyms_ref = args['synonyms_ref'] or args['synonyms ref'] or '', synonyms = args['synonyms'] or '' } } -- put page in error-tracking categories if required local errCat1 = '' if genusManual ~= '' or speciesManual ~= '' or binomial ~= '' then errCat1 = '[[Category:Automatic taxoboxes using manual parameters]]' end local errCat2 = '' if taxonParaMissingError then errCat2 = '[[Category:Automatic taxoboxes relying on page title]]' end res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Main other', args = {errCat1..errCat2} } return res end -- ============================================================================= -- l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) checks -- the parameters that determine the fossil range, returning an appropriate -- range. -- ============================================================================= -- temporary public function for debugging function p.chkFossilRange(frame) local args = frame.args local fossilRange = args['temporal_range'] or args['temporal range'] or args['fossil_range'] or args['fossil range'] or '' local oldestFossil = args['oldest_fossil'] or args['oldest fossil'] or '' local youngestFossil = args['youngest_fossil'] or args['youngest fossil'] or '' local fossilRange = l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) return fossilRange end function l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) local res = '' if fossilRange ~= '' then if mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { fossilRange } }, '[Ee]rror') then res = fossilRange else res = frame:expandTemplate{ title = 'Geological range', args = { fossilRange } } end elseif oldestFossil ~= '' then if youngestFossil == '' then youngestFossil = 'Recent' end if mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { oldestFossil } }, '[Ee]rror') or mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { youngestFossil } }, '[Ee]rror') then res = oldestFossil..'–'..youngestFossil else res = frame:expandTemplate{ title = 'Geological range', args = { oldestFossil, youngestFossil } } end end return res end -- ============================================================================= -- l.italicizeTypeName(typeName) checks whether the name of a type genus or -- species should be italicized, because it appears to be a bare name. -- ============================================================================= function l.italicizeTypeName(typeName) if typeName and not (string.find(typeName, "<", 1, true) or string.find(typeName, ">", 1, true)) then typeName = TaxonItalics.italicizeTaxonName(typeName, false, false) end return typeName end -- **************************** Speciesbox support ***************************** -- ============================================================================= -- l.genusOf(str) extracts the genus from a string. Normally this will be the -- first word of the string (e.g. given 'Bellis perennis' it returns 'Bellis'). -- It also handles a string containing a nothogenus with a spaced × (e.g. given -- '× Heucherella tiarelloides' it returns '× Heucherella'). -- ============================================================================= function l.genusOf(str) local res = mw.ustring.match(str, '^[^%s]*', 1) if res == mw.ustring.char(215) then res = res .. ' ' .. mw.ustring.match(str, '^[^%s]*', 3) end return res end -- ============================================================================= -- l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) -- returns a name for a taxobox created by Template:Speciesbox. The name will be -- italicized if appropriate. It also generates code to italicize the page title -- if appropropriate. In both cases the test for italicization is that the base -- taxon name (stripped of any disambiguation or qualifier) is the same as the -- base page title. -- ============================================================================= function p.speciesboxName(frame) local name = frame.args[1] or '' local taxon = frame.args[2] or '' local genus = frame.args[3] or '' local species = frame.args[4] or '' local basePageTitle = frame.args[5] or '' local italicTitle = frame.args[6] or '' return l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) end function l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) if taxon ~= '' then genus = mw.ustring.gsub(l.genusOf(taxon), '/.*$', '', 1) -- strip any qualifier else genus = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(genus, '%s+%b()$', '', 1), '/.*$', '', 1) -- strip any disambig and qualifier if species == '' then taxon = genus else taxon = genus .. ' ' .. species end end local italicizeP = italicTitle ~= 'no' and (basePageTitle == taxon or basePageTitle == genus) -- use basePageTitle to match taxon/genus -- deal with taxobox name (i.e. its caption) if name == '' then name = basePageTitle if italicizeP then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end end -- deal with page title if italicizeP then local pageTitle = mw.title.getCurrentTitle().text -- formatting the page title with DISPLAYTITLE needs the full page title if italicTitle ~= 'test' then pageTitle = TaxonItalics.italicizeTaxonName(pageTitle, false, false, true) -- format pageTitle, not italicizing any parenthesized term local nsText = mw.title.getCurrentTitle().nsText -- for drafts and other pages not in mainspace if nsText ~= '' then pageTitle = nsText:gsub('_', ' ') .. ':' .. pageTitle -- [[phab:T369784]] end mw.getCurrentFrame():callParserFunction('DISPLAYTITLE', pageTitle) else name = name .. ' \\Italic title\\ ' .. pageTitle -- for testing and debugging end end return name end -- ============================================================================= -- ============================================================================= function p.infraspeciesboxName(frame) local name = frame.args[1] or '' local genus = frame.args[2] or '' local species = frame.args[3] or '' local ct = frame.args[4] or '' local infraspecies = frame.args[5] or '' local basePageTitle = frame.args[6] or '' local italicTitle = frame.args[7] or '' return l.doinfraspeciesboxName(name, genus, species, ct, infraspecies, basePageTitle, italicTitle) end function l.doinfraspeciesboxName(name, genus, species, ct, infraspecies, basePageTitle, italicTitle) genus = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(genus, '%s+%b()$', '', 1), '/.*$', '', 1) -- strip any disambig and qualifier local taxon = genus .. ' ' .. species if ct == '' then taxon = taxon .. ' ' .. infraspecies else taxon = taxon .. ' ' .. ct .. ' ' .. infraspecies end local italicizeP = italicTitle ~= 'no' and (basePageTitle == taxon) -- use basePageTitle to match taxon -- deal with taxobox name (i.e. its caption) if name == '' then name = basePageTitle if italicizeP then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end end -- deal with page title if italicizeP then local pageTitle = mw.title.getCurrentTitle().text -- formatting the page title with DISPLAYTITLE needs the full page title pageTitle = TaxonItalics.italicizeTaxonName(pageTitle, false, false, true) -- format pageTitle, not italicizing any parenthesized term if italicTitle ~= 'test' then mw.getCurrentFrame():callParserFunction('DISPLAYTITLE', pageTitle) else name = name .. ' \\Italic title\\ ' .. pageTitle -- for testing and debugging end end return name end return p lfjm728ksq5c87l0ay462czvhkf2xzd 0 291698 1053221 2026-09-15T15:24:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053221 wikitext text/x-wiki '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။ [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။ ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} lghhv3hyzis5979ndfhgoxzgv25fmxs 1053223 1053221 2026-09-15T15:25:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053223 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။ [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။ ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} md0mhscn4qu3ezj4nb9svajh3l9y87c 1053225 1053223 2026-09-15T15:27:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053225 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] 0mxn48kwnviptibaqtzedidxx1lwk28 1053226 1053225 2026-09-15T15:28:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053226 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 2ele2knz8mso5s87tr5gmrud1de93r1 1053227 1053226 2026-09-15T15:28:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိုးအိတခရိုင်ရှီ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053227 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိုးအိတခရိုင်ရှီ မြစ်များ]] gd36z9mm7cyd39x50brj4pqx69ni9ar 1053228 1053227 2026-09-15T15:28:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိုးအိတခရိုင်ရှီ မြစ်များ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1053228 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 2ele2knz8mso5s87tr5gmrud1de93r1 1053229 1053228 2026-09-15T15:28:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိုးအိတခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053229 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိုးအိတခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] qqvlxg672r3xibz5z16jetsome53flm 1053230 1053229 2026-09-15T15:29:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆဂခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053230 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ချိခုဂေါ့မြစ် | native_name ={{native name|ja|筑後川}} | image = Chikugo-river Ukiha-Hita.jpg | image_size = 200px | image_caption = Chikugo River at Ukiha-Hita | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Aso]], [[Kyūshū]] | mouth_location = [[Ariake Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 143 | source1_coordinates= {{coord|33.0866|131.1656}} | source1_elevation = | mouth_coordinates = {{coord|33.1398|130.3408}}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|94.09|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2860 | river_system = Chikugo River }} [[File:Chikugo river up20060426.jpg|right|thumb|250px|ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ချိခုဂေါ့မြစ်]]]] [[File:The Famous Scenes of the Sixty States 60 Chikugo.jpg|thumb|[[ဟိရိုရှိဂဲ]]]] '''ချိခုဂေါ့မြစ်''' (筑後川, Chikugo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[ဆဂခရိုင်]]များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref name="japanriver">{{cite web |author = |url = http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/010%20Kyushu%2006.pdf |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = Chikugo River construction office |date = 2018-09-26 |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="mlit_gaiyo">{{cite web |author = |url = http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190910082237/http://www.qsr.mlit.go.jp/chikugo/gaiyou/chikugo/index.html |archive-date = 2019-09-10 |title = 筑後川の概要 |lang = ja |website = |publisher = 国土交通省 九州地方整備局 筑後川河川事務所 |date = |access-date = 2021-01-01 }}</ref> စုစုပေါင်းအရှည် ၁၄၃ ကီလိုမီတာ (၈၉ မိုင်) ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ခယူးရှူးကျွန်း]]တွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="kurume">{{cite web |author = |url = https://welcome-kurume.com/en/spots/detail/18001293-8712-4ed1-bbd7-4e2ce26c2bb2 |url-status = live |archive-url = |archive-date = |title = Chikugo River |lang = en |website = |publisher = |date = |access-date = 2021-01-01}}</ref><ref name="kotobank">{{cite web |author = |url = https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |title = 筑後川 |lang = ja |website = kotobank.jp |date = |access-date = 2023-01-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230126154758/https://kotobank.jp/word/%E7%AD%91%E5%BE%8C%E5%B7%9D-95965 |archive-date = 2023-01-26 |url-status = live }}</ref><ref name="kihonhousin">{{cite web |author = |url = https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |title = 筑後川水系河川整備基本方針 |lang = ja |website = www.mlit.go.jp |date = |access-date = 2023-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221208095930/https://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/chikugo-1.pdf |archive-date = 2022-12-08 |url-status = live }}</ref><ref name="catalogue">{{cite book|archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205065456/http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf |date=1997 |editor1-last=Jayawardena |editor1-first=A. W. |editor2-last=Takeuchi |editor2-first=K. |editor3-last=Machbub |editor3-first=B. |isbn=962-8014-09-9 |language=en |location=Hong Kong |pages=101—114 |title=CATALOGUE OF RIVERS FOR SOUTHEAST ASIA AND THE PACIFIC, Volume II |url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_02/05_Japan-4.pdf}}<!-- auto-translated from Russian by Module:CS1 translator --></ref> [[အဆိုတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းလာကာ အရိအခဲပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref name="japanriver" /><ref name="kotobank" /><ref name="catalogue" /> ချိခုဂေါ့မြစ်ကို "ဆွတ်ခုရှိဂျိရိုး" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် သစ်လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသည် ဒေသစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသည်။ ဤမြစ်မှ ရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ ဆွတ်ခုရှိလွင်ပြင်ရှိ စပါးစိုက်ခင်းအကျယ်အဝန်း ၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၄ စတုရန်းမိုင်) ကို ရေပေးဝေလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသည်။ မြစ်ကမ်းတလျောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်စက်ရုံ ၂၀ ခု ရှီသည်။<ref>de Graaf, ''Urban Water in Japan''. page 8</ref> ချိခုဂေါ့ဂဝအွန်းဆန်းမီးပန်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမီးပန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤမီးပန်းပွဲတော်ကို ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ခုရုမဲမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} * de Graaf, Rutger. ''Urban Water in Japan''. CRC Press (2008). {{ISBN|0-415-45360-7}} *[http://www.water.go.jp/honsya/honsya/english/map6.html Japan Water Agency map]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.outdoorjapan.com/contents/CALENDAR/2008-07/1216875114?language=english Chikugogawa Onsen Fireworks] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိုးအိတခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဆဂခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] nqjfdqr1n0uc0v8u5datdjwv94fyba3 0 291699 1053222 2026-09-15T15:24:51Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox cultivar | name = Beetroot | image = Detroitdarkredbeets.png | image_caption = Beetroots on the stem | species = ''[[:en:Beta vulgaris]]'' | subspecies =''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' | group = '''Conditiva Group''' | origin = [[:en:Sea beet|Sea beet (''Beta vulgaris'' subsp. ''maritima'')]] | subdivision = များစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053222 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = Beetroot | image = Detroitdarkredbeets.png | image_caption = Beetroots on the stem | species = ''[[:en:Beta vulgaris]]'' | subspecies =''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' | group = '''Conditiva Group''' | origin = [[:en:Sea beet|Sea beet (''Beta vulgaris'' subsp. ''maritima'')]] | subdivision = များစွာ }} '''မုန်လာဥနီဝိုင်း''' (Beetroot) သည် မျိုးစိပ် ''Beta vulgaris'' ရှိ ဥစားရသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်ဖြစ်သည်။ အရောင်မှာ အနီရောင် သို့မဟုတ် ရွှေရောင်ရှိပြီး ဥပုံစံမှာလည်း လုံးဝိုင်းကာ [[မုန်လာဥနီ]]နှင့် ကွဲပြားသည်။ ယင်းသည် အနောက်ဥရောပ၊ မြေထဲပင်လယ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေသမျိုးရင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-10-29 |title=Beta vulgaris L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:164505-1}}</ref> မုန်လာဥနီဝိုင်းကို အစိမ်း စားနိုင်သလို ပြုတ်၍လည်း စားနိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ]] b7i4ht2rabn489tbcvu1ahlrwftmzpv 0 291700 1053231 2026-09-15T15:32:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053231 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} esk4iiq37qlnx9s1eudwuh0js9tktxb 1053232 1053231 2026-09-15T15:32:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053232 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] og87hvqctb0ad4k25gb1q34ijbcepdm 1053233 1053232 2026-09-15T15:33:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053233 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] i8bzz1m259vqeknxtju81jvutt8flq9 1053234 1053233 2026-09-15T15:33:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053234 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] ta4rkvkbacppkuc07imed4v3rcq389l 1053235 1053234 2026-09-15T15:36:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1053235 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> 仁淀川の柳瀬橋の空撮写真.jpg|နိယောဒိုမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ယနဆဲတံတားမြင်ကွင်း 仁淀川河口空撮写真.jpg|ခိုးချိခရိုင်၊ ဟရုနိုမြို့အနီးရှိ မြစ်ဝ 仁淀川河口大橋 2018年高知龍馬マラソン大会にて.jpg|နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ရောမမာရသွန်ပြိုင်ပွဲတွင် နိယောဒိုမြစ်ဝတံတားကို ဖြတ်သန်းနေကြပုံ၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] inze8m91ryqwzq354i31jod9bqzqjkc 1053236 1053235 2026-09-15T15:41:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */ 1053236 wikitext text/x-wiki '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== နိယောဒိုမြစ်ကို ခရီးသွားများသည် သန့်ရှင်းသည့်အပြာရောင်ရေပြင်၏ အလှအပကို ခံစားရန် လာရောက်ကြသည်။ ခရီးသွားများသည် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မြစ်တလျောက် ထင်ရှားသည့် ရှုခင်းနေရာများမှာ -<ref>{{cite news |title=Scenic waters around Japan become top spots to beat the heat |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14980680 |access-date=18 September 2024 |work=Asahi Shimbun |date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=仁淀川であゆ釣りの全国大会など開催へ 地域の活性化に 高知 |url=https://www3.nhk.or.jp/lnews/kochi/20240528/8010020579.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528093734/https://www3.nhk.or.jp/lnews/kochi/20240528/8010020579.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2024 |access-date=19 September 2024 |work=NHK |date=May 28, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=羽賀 |first1=和紀 |title=仁淀川で水上バイクの利用規制へ　高知県いの町、4月から条例施行 |url=https://www.asahi.com/articles/ASS377GVLS37PTLC005.html |access-date=19 September 2024 |work=Asahi Shimbun |date=March 8, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=仁淀川サイクリング 発信 |url=https://www.yomiuri.co.jp/local/kochi/news/20240622-OYTNT50108/ |access-date=19 September 2024 |work=Yomiuri Shimbun |date=June 23, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=谷川 |first1=剛章 |title=清流・仁淀川で紙のこいのぼり！　２５０匹が悠々泳ぐ 高知県いの町５／５まで |url=https://www.kochinews.co.jp/article/detail/741436 |access-date=19 September 2024 |work=Kochi News |date=May 5, 2024}}</ref> *နခဆွတ်လျှိုစောက် (ခိုးချိခရိုင်၊ နိယောဒိုဂဝမြို့) *ယဆုအိလွင်ပြင် (ခိုးချိခရိုင်၊ နိယောဒိုဂဝမြို့) *နိခိုဘုချိ (ခိုးချိခရိုင်၊ အိနိုမြို့) ခရီးသွားများအနေဖြင့် မြစ်တလျောက် ပြေးဆွဲပေးသည့်ရထားဖြစ်သည့် ရှိခိုခုတိုဆနိုယောအခဲနိုမိနိုဂတရိရှုင်းကြည့်ရထား (Shikoku Tosa Toki no Yoake no Monogatari) ကို စီးနင်းကာ မြစ်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{cite news |last1=Kitamura |first1=Shiori |title=Sightseeing train narrating west Japan island's history launched after virus delay |url=https://mainichi.jp/english/articles/20200707/p2a/00m/0na/003000c |access-date=18 September 2024 |work=The Mainichi |date=July 7, 2020}}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> 仁淀川の柳瀬橋の空撮写真.jpg|နိယောဒိုမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ယနဆဲတံတားမြင်ကွင်း 仁淀川河口空撮写真.jpg|ခိုးချိခရိုင်၊ ဟရုနိုမြို့အနီးရှိ မြစ်ဝ 仁淀川河口大橋 2018年高知龍馬マラソン大会にて.jpg|နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ရောမမာရသွန်ပြိုင်ပွဲတွင် နိယောဒိုမြစ်ဝတံတားကို ဖြတ်သန်းနေကြပုံ၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] bhus3cg22z7hq2p7wsy02bd38298giv 1053237 1053236 2026-09-15T15:42:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053237 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = နိယောဒိုမြစ် | native_name = {{native name|ja|仁淀川}} | image = Niyodogawa-2.jpg | image_size = | image_caption = Niyodo River | map = {{Maplink|zoom=8|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = [[Mount Ishizuchi]] | mouth_location = [[Tosa Bay]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = Japan | length_km = 124 | source1_elevation = {{convert|1982|m|ft|abbr=on}} | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 1560 }} '''နိယောဒိုမြစ်''' (仁淀川, Niyodo-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]နှင့် [[ခိုးချိခရိုင်]]တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== နိယောဒိုမြစ်ကို ခရီးသွားများသည် သန့်ရှင်းသည့်အပြာရောင်ရေပြင်၏ အလှအပကို ခံစားရန် လာရောက်ကြသည်။ ခရီးသွားများသည် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မြစ်တလျောက် ထင်ရှားသည့် ရှုခင်းနေရာများမှာ -<ref>{{cite news |title=Scenic waters around Japan become top spots to beat the heat |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14980680 |access-date=18 September 2024 |work=Asahi Shimbun |date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=仁淀川であゆ釣りの全国大会など開催へ 地域の活性化に 高知 |url=https://www3.nhk.or.jp/lnews/kochi/20240528/8010020579.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528093734/https://www3.nhk.or.jp/lnews/kochi/20240528/8010020579.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2024 |access-date=19 September 2024 |work=NHK |date=May 28, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=羽賀 |first1=和紀 |title=仁淀川で水上バイクの利用規制へ　高知県いの町、4月から条例施行 |url=https://www.asahi.com/articles/ASS377GVLS37PTLC005.html |access-date=19 September 2024 |work=Asahi Shimbun |date=March 8, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=仁淀川サイクリング 発信 |url=https://www.yomiuri.co.jp/local/kochi/news/20240622-OYTNT50108/ |access-date=19 September 2024 |work=Yomiuri Shimbun |date=June 23, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=谷川 |first1=剛章 |title=清流・仁淀川で紙のこいのぼり！　２５０匹が悠々泳ぐ 高知県いの町５／５まで |url=https://www.kochinews.co.jp/article/detail/741436 |access-date=19 September 2024 |work=Kochi News |date=May 5, 2024}}</ref> *နခဆွတ်လျှိုစောက် (ခိုးချိခရိုင်၊ နိယောဒိုဂဝမြို့) *ယဆုအိလွင်ပြင် (ခိုးချိခရိုင်၊ နိယောဒိုဂဝမြို့) *နိခိုဘုချိ (ခိုးချိခရိုင်၊ အိနိုမြို့) ခရီးသွားများအနေဖြင့် မြစ်တလျောက် ပြေးဆွဲပေးသည့်ရထားဖြစ်သည့် ရှိခိုခုတိုဆနိုယောအခဲနိုမိနိုဂတရိရှုင်းကြည့်ရထား (Shikoku Tosa Toki no Yoake no Monogatari) ကို စီးနင်းကာ မြစ်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{cite news |last1=Kitamura |first1=Shiori |title=Sightseeing train narrating west Japan island's history launched after virus delay |url=https://mainichi.jp/english/articles/20200707/p2a/00m/0na/003000c |access-date=18 September 2024 |work=The Mainichi |date=July 7, 2020}}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> 仁淀川の柳瀬橋の空撮写真.jpg|နိယောဒိုမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် ယနဆဲတံတားမြင်ကွင်း 仁淀川河口空撮写真.jpg|ခိုးချိခရိုင်၊ ဟရုနိုမြို့အနီးရှိ မြစ်ဝ 仁淀川河口大橋 2018年高知龍馬マラソン大会にて.jpg|နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ရောမမာရသွန်ပြိုင်ပွဲတွင် နိယောဒိုမြစ်ဝတံတားကို ဖြတ်သန်းနေကြပုံ၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးချိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] md9252rvks77aqueao78jv2woqhyt3p 0 291701 1053246 2026-09-15T16:31:24Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ]]တွင် ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) ၌ '''ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (principal ideal)''' ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> တစ်ခုရှိ <math>R</math..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053246 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ]]တွင် ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) ၌ '''ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (principal ideal)''' ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> တစ်ခုရှိ <math>R</math> ၏ [[အစုဝင်]] (element) တစ်ခုတည်း <math>a</math> က <math>R</math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဘယ်နှင့် ညာဘက်မှ [[မြှောက်ခြင်း]] (left and right multiplication) မှတစ်ဆင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော [[အိုင်ဒီးလ်]] (ideal) <math>I</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>R</math> သည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) ပါဝင်သည်ဟု ယူဆထားသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) == * <math>R</math> ၏ ဘယ် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (left principal ideal) သည် အစုဝင်တစ်ခုခု <math>a</math> အတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>Ra = \{ra : r \in R\}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>R</math> ၏ ညာ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (right principal ideal) သည် အစုဝင်တစ်ခုခု <math>a</math> အတွက် အစုပိုင်း <math>aR = \{ar : r \in R\}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>R</math> ၏ နှစ်ဖက် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် (two-sided principal ideal) သည် အစုဝင်တစ်ခုခု <math>a</math> အတွက် အစုပိုင်း <math>RaR = \left\{\sum_{i=1}^n r_i a s_i : r_i,s_i \in R\right\}</math> ဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တွင် [[အိုင်ဒီးလ်]]သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closed under addition) ပြည့်စုံရန် သေချာစေရန် အဆုံးရှိ ပေါင်းလဒ်များ (finite sums) ကို လိုအပ်သည်။<ref>Dummit and Foote (2003), pp. 251–252.</ref> <math>R</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤသဘောတရားသုံးခုစလုံးသည် တူညီကြသည်။ <math>a</math> က ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>\langle a \rangle</math> သို့မဟုတ် <math>(a)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြလေ့ရှိသည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * မည်သည့်[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>R</math> တွင်မဆို အသေးအဖွဲ [[အစု|အစုများ]] (trivial sets) ဖြစ်သော <math>\{0\}= \langle 0\rangle</math> နှင့် <math>R=\langle 1\rangle</math> တို့သည် ပရင်စီပယ် [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbb{Z}</math> အတွင်းရှိ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်များသည် <math>\langle n \rangle = n\mathbb{Z}=\{\ldots,-2n,-n,0,n,2n,\ldots\}</math> ပုံစံရှိသည်။ * မည်သည့်ကွင်း <math>R</math> နှင့် [[အစုဝင်]] <math>a</math> အတွက်မဆို <math>Ra, aR</math> နှင့် <math>RaR</math> တို့သည် အသီးသီးအားဖြင့် ဘယ်၊ ညာ နှင့် နှစ်ဖက် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ * ကိန်းထွေး ပိုလီနိုမီရယ်များ (complex polynomials) ၏ [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>\mathbb{C}[x,y]</math> တွင် မျဉ်း <math>x=0</math> အပေါ်ရှိ နေရာတိုင်း၌ သုညဖြစ်သွားသော ပိုလီနိုမီရယ်များ၏ အိုင်ဒီးလ်သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် <math>\langle x\rangle</math> ဖြစ်သည်။ * ၎င်းနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် <math>\mathbb{C}[x,y]</math> ရှိ အိုင်ဒီးလ် <math>\langle x, y\rangle</math> သည် ပရင်စီပယ် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) တစ်ခုတည်း <math>p</math> သည် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> နှစ်ခုစလုံးကို စားနိုင်ရမည်ဖြစ်ရာ <math>p</math> အား သုညမဟုတ်သော ကိန်းသေ (nonzero constant) တစ်ခုဖြစ်ရန် တွန်းအားပေးသည်။ ဤအချက်သည် <math>\langle x, y\rangle</math> တွင် သုည ကိန်းသေကိန်းပိုင်း (constant term) ပါရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်များသာ ပါဝင်သည်ဆိုသော အချက်နှင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်နေသည်။ * ကွင်း <math>\mathbb{Z}[\sqrt{-3}] = \{a + b\sqrt{-3}: a, b\in \mathbb{Z} \}</math> တွင် <math>a + b</math> [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်း]] (even) ဖြစ်သည့် အစုဝင်များအစုသည် ပရင်စီပယ်မဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အစုဝင်များဖြစ်သော <math>2</math> နှင့် <math>1+\sqrt{-3}</math> နှစ်ခုစလုံးသည် ဤအိုင်ဒီးလ်တွင် ပါဝင်ကြပြီး တူညီသော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) 4 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ သို့သော် ကွင်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော ယူနစ်များ (units) မှာ <math>\pm 1</math> သာဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် တွဲဖက်ကိန်းများ (associates) မဟုတ်ကြဘဲ ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုတည်းကို အတူတကွ ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း သိရသည်။ == ဆက်စပ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Related definitions) == [[အိုင်ဒီးလ်]]တိုင်းသည် ပရင်စီပယ်ဖြစ်သော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ကွင်းကို ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ကွင်း (principal ideal ring) ဟု ခေါ်သည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain, PID) ဆိုသည်မှာ အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် ပရင်စီပယ်ဖြစ်သော [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ ဒိုမိန်း]] (integral domain) တစ်ခုဖြစ်သည်။ မည်သည့် PID မဆို တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (unique factorization domain) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်များရှိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) ၏ သက်သေပြချက်ဖြစ်သော [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (fundamental theorem of arithmetic) သည် မည်သည့် PID တွင်မဆို မှန်ကန်သည်။ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) <math>\mathbb{Z}</math> သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်းတစ်ခု၏ စံနမူနာပြ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့က ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ် <math>\langle a,b\rangle</math> သည် <math>\langle \mathop{\mathrm{gcd}}(a,b)\rangle</math> အတိအကျ ပင်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\mathop{\mathrm{gcd}}(a,b)</math> သည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်ကိန်း အရေအတွက်အပေါ် ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) အရ <math>\mathbb{Z}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အိုင်ဒီးလ် (finitely generated ideal) မဆိုသည် ပရင်စီပယ် ဖြစ်ပြီး ယူကလစ် စားခြင်း (Euclidean division) က အိုင်ဒီးလ်အားလုံးသည် ပရင်စီပယ်ဖြစ်ကြောင်း အာမခံသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == မည်သည့် ယူကလစ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) မဆိုသည် PID တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းများကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုသော [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (algorithm) ကို မည်သည့် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အိုင်ဒီးလ်၏ ထုတ်လုပ်ကိန်းကိုမဆို ရှာဖွေရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]တစ်ကွင်းရှိ မည်သည့် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် နှစ်ခုမဆိုသည် ပြောင်းပြန် ငုံထားခြင်း (reverse containment) ဟူသော အိုင်ဒီးလ် စား၍ရနိုင်စွမ်း (ideal divisibility) သဘောတရားအရ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ အိုင်ဒီးလ် ပေါင်းလဒ် (ideal sum) ဖြင့် ပေးထားသည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်းများတွင် ဤအချက်သည် ယူနစ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း (multiplication by a unit) ကွာဟချက်အထိ အစုဝင်များ၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းကို တွက်ချက်နိုင်စေသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>\gcd(a, b)</math> သည် အိုင်ဒီးလ် <math>\langle a, b \rangle</math> ၏ မည်သည့်ထုတ်လုပ်ကိန်းမဆို ဖြစ်သည်။ ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း (Dedekind domain) <math>R</math> ရှိ ပရင်စီပယ်မဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ် <math>I</math> တစ်ခုအတွက် <math>I</math> က ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ်သည် ပရင်စီပယ် ဖြစ်လာမည့် <math>R</math> ၏ တိုးချဲ့ချက် (extension) <math>S</math> တစ်ခုကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း၏ ဥပမာတစ်ခုမှာ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) ရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းများ၏ ကွင်းများ (rings of algebraic integers) ပင်ဖြစ်သည်။ အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (class field theory) ၏ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် သီအိုရမ် (principal ideal theorem) က မည်သည့် ကိန်း ဖီးလ်ဒ် (number field) ၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>R</math> မဆိုသည် <math>R</math> ၏ အိုင်ဒီးလ် တိုင်း ကို <math>S</math> တွင် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည့် ဂုဏ်သတ္တိကို ပိုင်ဆိုင်သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>S</math> တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဤ <math>S</math> ကို <math>R</math> ၏ ဟီလ်ဘတ် အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ် (Hilbert class field) ၏ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းအဖြစ် အတိအလင်း ယူဆနိုင်သည်။ ဟီလ်ဘတ် အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ်ဆိုသည်မှာ <math>R</math> ၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် (fraction field) ၏ အကြီးဆုံး ဖြာထွက်မရှိသော အဘီလီယန် ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (maximal unramified abelian Galois extension) ပင်ဖြစ်သည်။ ခရူးလ်၏ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် သီအိုရမ် (Krull's principal ideal theorem) အရ <math>R</math> သည် ဖလှယ်ရ နိုသာ ကွင်း (commutative Noetherian ring) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>I</math> သည် <math>R</math> ၏ ပရင်စီပယ်ဖြစ်သော အိုင်ဒီးလ်အစစ် (proper ideal) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>I</math> အပေါ် အငယ်ဆုံးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (prime ideal) တိုင်းသည် အများဆုံး အမြင့် (height) 1 သာရှိသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |date=2003 |isbn=0-471-43334-9 |zbl=1037.00003}} * {{Citation |last=Gallian |first=Joseph A. |date=2017 |edition=9th |title=Contemporary Abstract Algebra |publication-place=Boston |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-305-65796-0}} [[Category:ကွင်းသီအိုရီ]] 1xxnf4ko5as4d6eh89k1q6t0si655oi 0 291702 1053249 2026-09-15T16:48:02Z Dr Lotus Black 31011 [[တစ်ရှူး]] စာမျက်နှာကို [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053249 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)]] jdvz5v5or7cwc9co5g3z3kf699jbu2i 0 291703 1053250 2026-09-15T16:48:34Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem of Galois theory)''' သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) အချို့၏ တည်ဆောက်ပုံ (str..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053250 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem of Galois theory)''' သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) အချို့၏ တည်ဆောက်ပုံ (structure) ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) နှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြသည်။ ယင်းသီအိုရမ်ကို အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) က သက်သေပြခဲ့သည်။ အဆိုပါသီအိုရမ်က အဆုံးရှိ (finite) နှင့် ဂယ်လ်ဝါ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ချက် (Galois field extension) <math>E/F</math> တစ်ခုအတွက် ၎င်း၏ [[ဖီးလ်ဒ်|ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ]] (intermediate fields) နှင့် ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) <math>\text{Gal}(E/F)</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups) အကြားတွင် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) တစ်ခု တည်ရှိကြောင်း အဆိုပြုသည်။ ဤကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များဆိုသည်မှာ <math>F \subseteq K \subseteq E</math> ကို ပြည့်စုံစေသော ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> များ ဖြစ်ကြသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == အဆိုပါ ကိုက်ညီမှုကို [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ]] ကြားရှိ ပုံဖော်မှုများ (mappings) ဖြင့် အတိအကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[အုပ်စုပိုင်း]] <math>H \subseteq \text{Gal}(E/F)</math> တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ [[ဖီးလ်ဒ်|အထိုင်ဖီးလ်ဒ်]] (fixed field) <math>E^{H}</math> သည် <math>H</math> အတွင်းရှိ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (automorphism) တိုင်းမှ အထိုင် (fixed) ဖြစ်စေသော <math>E</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ၏ [[အစု]] (set) ဖြစ်သည်။ * ကြားခံ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်း <math>\text{Gal}(E/K)</math> တွင် <math>K</math> ကို သက်ဆိုင်ရာ အစုဝင်များအလိုက် (element-wise) အထိုင်ဖြစ်စေသော <math>\text{Gal}(E/F)</math> အတွင်းရှိ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ ပါဝင်သည်။ အဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက် (finite extension) တစ်ခုအတွက် <math>E/F</math> သည် ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (Galois extension) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သော (if and only if) အခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ဤကိုက်ညီမှုသည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (bijective) ဖြစ်သည်။ အပေါ်ဆုံး ဖီးလ်ဒ် <math>E</math> သည် အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်း (trivial subgroup) နှင့် ကိုက်ညီပြီး အခြေခံ ဖီးလ်ဒ် (base field) <math>F</math> သည် <math>\text{Gal}(E/F)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ <math>E/F</math> သည် ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်ပါက အဆိုပါကိုက်ညီမှုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် မဖြစ်ပေ။ အုပ်စုပိုင်းများမှ ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များဆီသို့ ပုံဖော်မှုသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဆက်လက်ဖြစ်နေသော်လည်း ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များမှ အုပ်စုပိုင်းများဆီသို့ ပြောင်းပြန် ပုံဖော်မှုမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုသို့ မဟုတ်ပေ။ ယင်းကိုက်ညီမှုတွင် အောက်ပါ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ * '''ပါဝင်မှုကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း (Inclusion-reversing)''' ဤဂုဏ်သတ္တိအရ <math> E^{H_{1}} \supseteq E^{H_{2}} </math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ပါဝင်ခြင်း (inclusion) <math> H_{1} \subseteq H_{2} </math> သည် မှန်ကန်သည်။ * '''အညွှန်း နှင့် ဒီဂရီ (Index and Degree)''' ဤဂုဏ်သတ္တိများအရ <math> |H| = \left[E : E^{H}\right] </math> နှင့် <math> \left|\text{Gal}(E/F)\right| / |H| = \left[E^{H} : F\right] </math> တို့ဖြစ်သည်။ * '''မူမှန်ဖြစ်မှု (Normality)''' ဤဂုဏ်သတ္တိအရ <math>H</math> သည် <math>\text{Gal}(E/F)</math> ၏ [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ဖီးလ်ဒ် <math>E^{H}</math> သည် <math>F</math> ၏ မူမှန် တိုးချဲ့ချက် (normal extension) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group isomorphism) <math>\text{Gal}(E^{H} / F) \cong \text{Gal}(E/F) / H</math> တစ်ခုကို လှုံ့ဆော်သည် (induces)။ == ဥပမာများ (Examples) == === <math>\Q(\sqrt{2}, \sqrt{3})</math> === [[File:Lattice diagram of Q adjoin the positive square roots of 2 and 3, its subfields, and Galois groups.svg|thumb|420px|<math>E/\Q</math> အတွက် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (lattice) နှင့် <math>\text{Gal}(E/\Q)</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ပြောင်းပြန်လှန်ထားသော လတ္တစ်]] <math>E = \Q\left (\sqrt{2}, \sqrt{3} \right)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု <math>G = \text{Gal}(E/\Q)</math> တွင် အစဉ် (order) <math>[E:\Q]=4</math> ရှိသည်။ ၎င်းတွင် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>\sqrt{3}</math> တို့အတွက် [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်|ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (irreducible polynomials) ၏ ကိန်းရင်းများ (roots) ကို ပါမြူတေးရှင်း ပြုလုပ်သည့် (permute) [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပါဝင်သည်။ <math>f</math> သည် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>-\sqrt{2}</math> တို့ကို ဖလှယ်သည်ဟု ထားမည်။ ထို့ပြင် <math>g</math> သည် <math>\sqrt{3}</math> နှင့် <math>-\sqrt{3}</math> တို့ကို ဖလှယ်သည်ဟု ထားမည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G = \{\text{id}, f, g, fg\}</math> သည် ကလိုင်း လေးခုပါအုပ်စု (Klein four-group) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အုပ်စုပိုင်း ငါးခုသည် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များနှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်းသည် <math>E</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုတစ်ခုလုံးဖြစ်သော <math>G</math> သည် <math>\Q</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * <math>f</math> သည် <math>\sqrt{3}</math> ကို အထိုင်ဖြစ်စေသောကြောင့်၊ အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, f\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{3})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, g\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{2})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, fg\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{6})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ === <math>x^3-2</math> === [[File:Lattice diagram of Q adjoin a cube root of 2 and a primitive cube root of 1, its subfields, and Galois groups.svg|thumb|420px|<math>E/\Q</math> အတွက် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ၏ လတ္တစ် နှင့် <math>\text{Gal}(E/\Q)</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ပြောင်းပြန်လှန်ထားသော လတ္တစ်]] <math>\Q</math> အပေါ်ရှိ <math>x^3-2</math> ၏ [[ဖီးလ်ဒ်|ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်]] (splitting field) <math>E = \Q(\theta,\omega)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ထိုနေရာတွင် <math>\theta=\sqrt[3]{2}</math> နှင့် <math>\omega = -\tfrac{1}2 + i\tfrac{\sqrt3}2</math> ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ <math>\omega</math> သည် 1 ၏ ပရစ်မစ်တစ် သုံးထပ်ကိန်းရင်း (primitive cube root) တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုးချဲ့ချက်၏ ဒီဂရီ (extension degree) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>[\,E:\mathbb{Q}\,]=[\,E:\mathbb{Q}(\,\theta\,)\,]\cdot[\,\mathbb{Q}(\,\theta\,):\mathbb{Q}\,] = 2\cdot 3 = 6,</math> ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု <math>G=\mathrm{Gal}(E/\Q)</math> သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) <math>S_3</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>f(\theta) = \omega \theta, f(\omega) = \omega</math> နှင့် <math>g(\theta) = \theta, g(\omega) = \omega^2</math> ဟု သတ်မှတ်ထားသော အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည် (generated)။ ဤနေရာတွင် <math>f^3=g^2=(gf)^2=\text{id}</math> ဖြစ်သည်။ * အသေးအဖွဲ အုပ်စု (trivial group) <math>\{\text{id}\}</math> သည် <math>E</math> နှင့် ကိုက်ညီပြီး <math>G</math> သည် <math>\Q</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အစဉ် 3 ရှိသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] <math>H = \{\text{id}, f, f^2\}</math> သည် ဒီဂရီ 2 ရှိသည့် မူမှန် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (normal subfield) <math>\Q(\omega)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ <math>\Q</math> အပေါ်ရှိ ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုသည် [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>G/H</math> ဖြစ်သည်။ * အစဉ် 2 ရှိသော မူမှန်မဟုတ်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ (non-normal subgroups) သုံးခုဖြစ်သည့် <math>\{\text{id}, g\}</math>၊ <math>\{\text{id}, gf\}</math> နှင့် <math>\{\text{id}, gf^2\}</math> တို့သည် အသီးသီးအားဖြင့် မူမှန်မဟုတ်သည့် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ (non-normal subfields) ဖြစ်သော <math>\Q(\theta)</math>၊ <math>\Q(\omega \theta)</math> နှင့် <math>\Q(\omega^2\theta)</math> တို့နှင့် ကိုက်ညီသည်။ ဤဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများသည် <math>\Q</math> အပေါ်တွင် ဒီဂရီ 3 ရှိကြသည်။ === ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ === <math>E=\Q(\lambda)</math> သည် ကိန်းရှင် (indeterminate) <math>\lambda</math> တွင်ရှိသော ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ (rational functions) ၏ ဖီးလ်ဒ် ဖြစ်သည်ဟု ထားမည်။ <math>S_3</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>G \subset \mathrm{Aut}(E)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ၎င်းတွင် <math>\lambda</math> အပေါ် သက်ရောက်ချက်များ (actions) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ :<math>G = \left\{\sigma \in \mathrm{Aut}(E) \mathrel{\Big|} \sigma(\lambda) \in \left\{\lambda, \frac{1}{1-\lambda}, \frac{\lambda-1}{\lambda}, \frac{1}{\lambda}, \frac{\lambda}{\lambda-1}, 1-\lambda\right\}\right\}.</math> မည်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>H \subseteq G</math> အတွက်မဆို [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) <math>P(T) = \prod_{h \in H} (T - h(\lambda)) \in E[T]</math> ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) သည် <math>H</math> ၏ အထိုင်ဖီးလ်ဒ်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\sigma(\lambda) = 1-\lambda</math> ဖြစ်ပြီး <math>H = \{\text{id}, \sigma\}</math> ဖြစ်ပါက အထိုင်ဖီးလ်ဒ်သည် <math>\Q(\lambda(1-\lambda))</math> ဖြစ်သည်။ === ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်သော တိုးချဲ့ချက် === <math>E=\Q(\sqrt[3]{2})</math> နှင့် <math>F=\Q</math> ဟု ထားမည်။ တိုးချဲ့ချက် <math>E/F</math> သည် အဆုံးရှိသော်လည်း <math>F</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်ပေ။ မည်သည့် <math>f \in G = \mathrm{Gal}(E/F)</math> မဆို ၎င်း၏ <math>\sqrt[3]{2}</math> အပေါ် သက်ရောက်ချက်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ <math>f(\sqrt[3]{2})^3 = 2</math> ဖြစ်ပြီး <math>\sqrt[3]{2}</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (real subfield) <math>E \subset \mathbb{R}</math> တွင် တည်ရှိသော <math>x^3-2</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော ကိန်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် <math>f(\sqrt[3]{2}) = \sqrt[3]{2}</math> သာလျှင် ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းက <math>f = \text{id}</math> ဖြစ်ကြောင်းကို သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>G=\{\text{id}\}</math> ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>|G| = 1 < 3 = [E:F]</math> ဖြစ်သည်။ <math>G</math> တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း <math>E</math> နှင့် <math>F</math> ကဲ့သို့သော ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များစွာ တည်ရှိနေသောကြောင့် ဂယ်လ်ဝါ ကိုက်ညီမှု (Galois correspondence) သည် မအောင်မြင်ပေ။ == အသုံးချမှုများ (Applications) == [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှတစ်ဆင့် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification) သည် ယေဘုယျ ငါးထပ် [[ညီမျှခြင်း]] (general quintic equation) တစ်ခုအား အရင်းများဖြင့် ဖြေရှင်း၍ရသော (solvable by radicals) ညီမျှခြင်းမျိုး မဟုတ်ကြောင်းကို သက်သေပြရာတွင် အဓိကကျသည်။ ဤအချက်ကို အာဘဲလ်-ရူဖီနီ သီအိုရမ် (Abel-Ruffini theorem) က ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကုမား သီအိုရီ (Kummer theory) နှင့် အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (class field theory) တို့အတွက် အခြေခံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == အနန္တဖြစ်သော အခြေအနေ (Infinite case) == မူမှန်ဖြစ်ပြီး ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) [[အနန္တ]] အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် (infinite algebraic extension) တစ်ခုအတွက် စံ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (standard bijection) သည် မအောင်မြင်ပေ။ ဤတိုးချဲ့ချက်မျိုးကို အနန္တ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (infinite Galois extension) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ကွဲပြားသော အုပ်စုပိုင်းများသည် တူညီသည့် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်ကိုပင် အထိုင်ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ အတိအကျဆိုရလျှင် မည်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>H</math> နှင့်မဆို ၎င်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အပိတ် (topological closure) <math>\overline{H}</math> တို့သည် ထပ်တူညီသော အထိုင်ဖီးလ်ဒ် <math>E^H = E^{\overline{H}}</math> ကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုကို ခရူးလ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Krull topology) ဖြင့် တပ်ဆင်ပေးခြင်းအားဖြင့် ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းထားသည်။ <math>G = \text{Gal}(E/F)</math> ဟု ထားမည်။ <math>G \cong \varprojlim G_i</math> သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (discrete topological groups) <math>G_i = \text{Gal}(K_i/F)</math> ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်]] (inverse limit) တစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် <math>G</math> အပေါ်တွင် ခရူးလ် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>K_i</math> သည် အဆုံးရှိ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက်ပိုင်းများ (finite Galois subextensions) အားလုံးပေါ်တွင် ပြောင်းလဲသည်။ ဤအချက်က <math>G</math> ကို ပရို-အဆုံးရှိ အုပ်စု (profinite group) တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ အနန္တ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက်များအတွက် အခြေခံသီအိုရမ်က ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ၏ အစု <math>\mathcal{F}(E/F)</math> နှင့် <math>G</math> ၏ အပိတ် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (closed subgroups) ၏ အစု <math>\mathcal{C}(G)</math> အကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း တစ်ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ * <math>K \mapsto \text{Gal}(E/K)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော <math>\Phi : \mathcal{F}(E/F) \rightarrow \mathcal{C}(G)</math> * <math>N \mapsto \text{Fix}_E(N)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော <math>\Gamma : \mathcal{C}(G) \rightarrow \mathcal{F}(E/F)</math> ကြားခံ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အားလုံးအတွက် <math>\text{Gal}(E/K)</math> သည် အပိတ် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ရန် သေချာစေသောကြောင့် ပုံဖော်မှု <math>\Phi</math> ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည် (well-defined)။<ref>Ribes & Zalesskii (2010), §2.11.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Ribes |first1=Luis |last2=Zalesskii |first2=Pavel |title=Profinite Groups |edition=2nd |series=Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete. 3. Folge / A Series of Modern Surveys in Mathematics |volume=40 |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-01641-7 |doi=10.1007/978-3-642-01642-4}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] h7bsz72chj3myxq0n5jc6uwkd4gkooi 0 291704 1053254 2026-09-15T16:58:52Z Mkant00 135890 "[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် '''မူမှန်အုပ်စုပိုင်း''' (normal subgroup) ဆိုသည်မှာ ၎င်းပါဝင်သော အုပ်စု (သင်္..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053254 wikitext text/x-wiki [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် '''မူမှန်အုပ်စုပိုင်း''' (normal subgroup) ဆိုသည်မှာ ၎င်းပါဝင်သော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ၏ [[အစုဝင်]] (element) များဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်း (conjugation) အောက်တွင် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမူမှန်အုပ်စုပိုင်းကို '''မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အုပ်စုပိုင်း''' (invariant subgroup) သို့မဟုတ် '''မိမိကိုယ်တိုင် ကွန်ဂျူဂိတ်ဖြစ်သော အုပ်စုပိုင်း''' (self-conjugate subgroup) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>Bradley (2010), p. 12.</ref> အုပ်စု <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်း <math>N</math> သည် မည်သည့် <math>g \in G</math> နှင့် <math>n \in N</math> တို့အတွက်မဆို <math>gng^{-1} \in N</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်မှသာလျှင် <math>G</math> တွင် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်ပြီး ယင်းကို <math>N \triangleleft G</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် အရင်းအမြစ်စု (domain) <math>G</math> ပါရှိသည့် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) များ၏ [[ကာနယ်]] (kernel) များ အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ပေးထားသော အုပ်စု၏ [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) များ တည်ဆောက်ရန်အတွက် သီးသန့် အသုံးပြုသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) == [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] <math>N</math> သည် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပါက ၎င်းကို <math>G</math> ၏ '''မူမှန်အုပ်စုပိုင်း''' အဖြစ် ခေါ်ဆိုပြီး <math>N \triangleleft G</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>G</math> ၏ [[အစုဝင်]]တစ်ခုဖြင့် <math>N</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုကို ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းသည် အမြဲတမ်း <math>N</math> ထဲတွင် ရှိနေသည်။<ref>Dummit & Foote (2004).</ref> === ထပ်တူညီသော အခြေအနေများ (Equivalent conditions) === <math>G</math> ၏ မည်သည့် [[အုပ်စုပိုင်း]] <math>N</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေများသည် <math>N</math> အား <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။ * မည်သည့်<math>g\in G</math> အတွက်မဆို <math>G</math> ၏ မည်သည့်အစုဝင်ဖြင့်မဆို <math>N</math> ကို ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းမှ ရရှိသော [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် <math>gNg^{-1} \subseteq N</math> အား ကိုက်ညီသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>gNg^{-1} = N</math> ဖြစ်သည်။<ref>Hungerford (2003), p. 41.</ref> * မည်သည့် <math>g \in G</math> အတွက်မဆို ဘယ် [[ကိုဆက်]] (left coset) နှင့် ညာ ကိုဆက် (right coset) များသည် ထပ်တူကျပြီး <math>gN = Ng</math> ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် <math>G</math> ရှိ <math>N</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက်များနှင့် ညာ ကိုဆက်များ [[အစု]] (set) တို့သည် ထပ်တူကျသည်။<ref>Hungerford (2003), p. 41.</ref> * <math>G</math> ရှိ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) သည် တူညီသော ဘယ် ကိုဆက်တွင် ရှိသည် ဆိုသည့် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>g N = g' N</math> နှင့် <math>h N = h' N</math> ကို ပြေလည်စေသော မည်သည့် <math>g,g',h,h'\in G</math> တို့အတွက် <math>(g h) N = (g' h') N</math> ရရှိသည်။ * <math>N</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ အစုအပေါ်တွင် မြှောက်ခြင်းအားဖြင့် <math>(gN)(hN) = (gh)N</math> ကို ရရှိစေသော [[စားလဒ်အုပ်စု]]တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤအုပ်စုသည် စားလဒ်အုပ်စု <math>G/N</math> ပင် ဖြစ်သည်။ * <math>N</math> သည် <math>G</math> ၏ ကွန်ဂျူဂိတ် အတန်းအစား (conjugacy class) များ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Cantrell (2000), p. 160.</ref> * <math>N</math> ကို <math>G</math> ၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အတွင်း အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (inner automorphism) များက ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။<ref>Fraleigh (2003), p. 141.</ref> * [[ကာနယ်]]သည် <math>N</math> ဖြစ်သော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>G \to H</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>Cantrell (2000), p. 160.</ref> * [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ဖိုက်ဘာ_(Fiber)|ဖိုက်ဘာ]] (fiber) များပေါင်းစု၍ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပေါ်စေသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\phi:G \to H</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ယင်းအုပ်စုတွင် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) သည် <math>N</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>h_1, h_2 \in \mathrm{im}(\phi)</math> အတွက် မည်သည့် ဖိုက်ဘာနှစ်ခု <math>\phi^{-1}(h_1)</math> နှင့် <math>\phi^{-1}(h_2)</math> ကိုမဆို မြှောက်ခြင်းဖြင့် ဖိုက်ဘာ <math>\phi^{-1}(h_1 h_2)</math> ကို ရရှိစေသည်။ * ထပ်တူရအစုဝင်၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) အဖြစ် <math>N</math> ကို ရရှိစေသည့် ထပ်တူညီမှု ဆက်သွယ်ချက် (congruence relation) တစ်ခု <math>G</math> အပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ * မည်သည့် <math>n\in N</math> နှင့် <math>g\in G</math> တို့အတွက်မဆို ကွန်မြူတေတာ (commutator) <math>[n,g] = n^{-1} g^{-1} n g</math> သည် <math>N</math> အတွင်း၌ ရှိသည်။ * မည်သည့် <math>g, h \in G</math> တို့အတွက်မဆို <math>g h \in N</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>h g \in N</math> ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == မည်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G</math> အတွက်မဆို အသေးအဖွဲ [[အုပ်စုပိုင်း]] (trivial subgroup) <math>\{ e \}</math> နှင့် <math>G</math> ကိုယ်တိုင်တို့သည် <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည်သာလျှင် တစ်ခုတည်းသော မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများဖြစ်ပြီး <math>G</math> သည် အသေးအဖွဲ အုပ်စု (trivial group) မဟုတ်ပါက <math>G</math> သည် ရိုးရှင်းအုပ်စု (simple group) ဖြစ်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 16.</ref> အခြားသော အမည်ပေးထားသည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများတွင် အုပ်စု၏ ဗဟို (center) နှင့် ကွန်မြူတေတာ အုပ်စုပိုင်း (commutator subgroup) <math>[G,G]</math> တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Hungerford (2003), p. 45.</ref><ref>Hall (1999), p. 138.</ref> ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် မည်သည့် ဝိသေသလက္ခဏာ အုပ်စုပိုင်း (characteristic subgroup) မဆို မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Hall (1999), p. 32.</ref> အကယ်၍ <math>G</math> သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>gN = \{gn\}_{n\in N} = \{ng\}_{n\in N} = Ng</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဗဟို <math>Z(G)</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် <math>G</math> တွင် မူမှန်ဖြစ်သည်။ အုပ်စုပိုင်းတိုင်း မူမှန်ဖြစ်နေသော အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စု တစ်ခုကို ဟာမီလ်တန် အုပ်စု (Hamiltonian group) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Hall (1999), p. 190.</ref> ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) <math>S_3</math> တွင် အုပ်စုပိုင်း <math>N = \{(1), (123), (132)\}</math> သည် မူမှန်ဖြစ်သည်။ <math>N</math> ၏ ကိုဆက်တိုင်းသည် <math>N</math> သို့မဟုတ် <math>(12)N = \{ (12), (23), (13)\}</math> ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အုပ်စုပိုင်း <math>H = \{(1), (12)\}</math> သည် မူမှန်မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ <math>(123)H = \{(123), (13) \} \neq \{(123), (23) \} = H(123)</math> ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Judson (2020), §10.1.</ref> ဤအချက်က အညွှန်း (index) <math>2</math> ရှိသော မည်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>H \leq G</math> မဆို မူမှန်ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြသသည်။ ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) <math>\mathrm{GL}_n(\mathbf{R})</math> တွင် အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) <math>\mathrm{SL}_n(\mathbf{R})</math> သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအထူးမျဉ်းဖြောင့်အုပ်စုတွင် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) <math>1</math> ရှိသော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) များ ပါဝင်သည်။ မည်သည့် <math>X \in \mathrm{SL}_n(\mathbf{R})</math> နှင့် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) <math>A</math> အတွက်မဆို <math>\det(AXA^{-1}) = \det(A) \det(X) \det(A)^{-1} = \det(X) = 1</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ <math>AXA^{-1} \in \mathrm{SL}_n(\mathbf{R})</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အခြားစကားလုံးများဖြင့် ဆိုရသော် <math>\det</math> သည် <math>\mathrm{GL}_n(\mathbf{R})</math> မှ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်း (multiplicative subgroup) <math> \mathbf{R}^\times</math> သို့ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>\mathrm{SL}_n(\mathbf{R})</math> သည် [[ကာနယ်]] ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ သက်သေပြချက်နှစ်ခုစလုံးသည် [[ကိန်းထွေး]] (complex number) များအပေါ်တွင်လည်း မှန်ကန်ပြီး အမှန်တကယ်အားဖြင့် အလိုရှိရာ [[ဖီးလ်ဒ်]] (arbitrary field) တစ်ခုအပေါ်တွင်ပါ မှန်ကန်သည်။ ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း အုပ်စု (translation group) သည် မည်သည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) တွင်မဆို ယူကလစ်ဒ် အုပ်စု (Euclidean group) ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Thurston (1997), p. 218.</ref> ၎င်းနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မူလနေရာ (origin) အား ဗဟိုပြုသော လည်ပတ်မှုအုပ်စုပိုင်းသည် အတိုင်းအတာ <math>\ge 2</math> ရှိသော ယူကလစ်ဒ်အုပ်စုတွင် မူမှန်မဟုတ်ပေ။အကြောင်းမှာ ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်းများသည် မူလနေရာအား အထိုင်ချရန်အတွက် လည်ပတ်မှုများနှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == * အကယ်၍ <math>H</math> သည် <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>K</math> သည် <math>H</math> ကို ငုံထားသော <math>G</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>H</math> သည် <math>K</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Hungerford (2003), p. 42.</ref> * မူမှန်ဖြစ်မှုသည် ကူးပြောင်းနိုင်သော ဆက်သွယ်ချက် (transitive relation) တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းသည် ထိုအုပ်စုကြီးထဲတွင် မူမှန်ဖြစ်ရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစဉ် (order) <math>8</math> ရှိသော ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စု (dihedral group) တွင် ဤအချက်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 17.</ref> သို့သော်လည်း မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု၏ ဝိသေသလက္ခဏာ အုပ်စုပိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 28.</ref> မူမှန်ဖြစ်မှုသည် ကူးပြောင်းနိုင်သော အုပ်စုတစ်စုကို T-အုပ်စု (T-group) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 402.</ref> * အုပ်စုပိုင်းများဖြစ်သော <math>G \times \{e_H\}</math> နှင့် <math>\{e_G\} \times H</math> တို့သည် [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) <math>G \times H</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ * တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (semidirect product) <math>G = N \rtimes H</math> တွင် <math>N</math> သည် <math>G</math> အတွင်း မူမှန်ဖြစ်သော်လည်း <math>H</math> မှာ မူမှန်ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ * အကယ်၍ <math>M</math> နှင့် <math>N</math> တို့သည် <math>G = M + N</math> နှင့် <math>M \cap N = \{0\}</math> ကို ပြေလည်စေသော အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု (additive group) <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများဖြစ်ပါက <math>G = M \oplus N</math> ဖြစ်သည်။<ref>Hungerford (2013), p. 290.</ref> * မူမှန်ဖြစ်မှုကို [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (surjective homomorphism) များနှင့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|ပြောင်းပြန်ပုံရိပ်]] (inverse image) များအောက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref>Hall (1999), p. 29.</ref> အကယ်၍ <math>f: G \to H</math> သည် အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>N \triangleleft G</math> အတွက် <math>f</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်လျှင် <math>f(N) \triangleleft H</math> ဖြစ်ပြီး <math>M \triangleleft H</math> အတွက် <math>f^{-1}(M) \triangleleft G</math> ဖြစ်သည်။ * မူမှန်ဖြစ်မှုကို တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များက ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။<ref>Hungerford (2003), p. 46.</ref> အကယ်၍ <math>N_1 \triangleleft G_1</math> နှင့် <math>N_2 \triangleleft G_2</math> ဖြစ်ပါက <math>N_1 \times N_2\; \triangleleft \;G_1 \times G_2</math> ဖြစ်သည်။ * အညွှန်း <math>2</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>G</math> ရှိ အဆုံးရှိ (finite) အညွှန်း <math>n</math> ပါသော အုပ်စုပိုင်း <math>H</math> တွင် <math>n!</math> ကို စားနိုင်သည့် အညွှန်းပါသော မူမှန် အနှစ် (normal core) <math>K \triangleleft G</math> ပါဝင်သည်။ အကယ်၍ <math>G</math> သည် အဆုံးရှိအုပ်စု (finite group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>p</math> သည် <math>G</math> ၏ အစဉ်ကိုစားနိုင်သော အငယ်ဆုံး [[သုဒ္ဓကိန်း]] (smallest prime) ဖြစ်ပါက အညွှန်း <math>p</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 36.</ref> * မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ပုံရိပ်များကို အတွင်းပိုင်းအားဖြင့် အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအုပ်စုတစ်ခုသည် ထပ်တူရမဟုတ်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ပုံရိပ်အားလုံးနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်မှသာလျှင် ရိုးရှင်းအုပ်စုဖြစ်သည်။<ref>Dõmõsi & Nehaniv (2005), p. 7.</ref> ထို့ပြင် အဆုံးရှိအုပ်စုတစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်းအညွှန်းပါသော မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ မရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်မှသာလျှင် ပြည့်စုံသော အုပ်စု (perfect group) ဖြစ်သည်။ === မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (Lattice of normal subgroups) === <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သော <math>N</math> နှင့် <math>M</math> ကို ပေးထားပါက ၎င်းတို့၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) <math>N\cap M</math> နှင့် မြှောက်လဒ် (product) <math>N M = \{n m : n \in N\; \text{ and }\; m \in M \}</math> တို့သည်လည်း <math>G</math> တွင် မူမှန်ဖြစ်ကြသည်။ <math>G</math> ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး [[အစုဝင်]] (least element) <math>\{ e \}</math> နှင့် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး အစုဝင် (greatest element) <math>G</math> တို့ဖြင့် [[အစုပိုင်း]] ပါဝင်ခြင်း (subset inclusion) အောက်တွင် ပြည့်စုံသော (complete) မော်ဂျူလာ လတ္တစ် (modular lattice) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Hungerford (2003), p. 46.</ref> ဆုံမှတ် (meet) သည် ၎င်းတို့၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်ပြီး ပေါင်းစည်းမှု (join) သည် ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် ဖြစ်သည်။ == မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ၊ စားလဒ်အုပ်စုများနှင့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Normal subgroups, quotient groups and homomorphisms) == အကယ်၍ <math>N</math> သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်ပါက ကိုဆက်များအပေါ်ရှိ မြှောက်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\left(g N\right) \left(h N\right) := \left(g h\right) N.</math> ဤပုံဖော်ခြင်း <math>G/N\times G/N \to G/N</math> သည် မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>n_1, n_2 \in N</math> အတွက် <math>g' = g n_1</math> နှင့် <math>h' = h n_2</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ရရှိသည်။ <math display="block">g' h' N = g n_1 h n_2 N = g h n_1' n_2 N = g h N,</math> ဤနေရာတွင် <math>n_1 h = h n_1'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>n_1'\in N</math> ကို ရှာဖွေရန်အတွက် <math>N</math> ၏ မူမှန်ဖြစ်မှုကို အသုံးပြုထားသည်။ ဤသည်က [[စားလဒ်အုပ်စု]] <math>G/N</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ <math>f(g) = g N</math> ဖြင့် ပေးထားသော သဘာဝ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural homomorphism) <math>f : G \to G/N</math> သည် <math>N</math> ကို ထပ်တူရအစုဝင် <math>e N = N</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။<ref>Hungerford (2003), pp. 42–43.</ref> ၎င်းမှာ <math>\ker(f) = N</math> ဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f : G \to H</math> တစ်ခုတွင် မူမှန်ဖြစ်သော [[ကာနယ်]] <math>\ker f</math> ပါဝင်သည်။ ဤကာနယ်သည် <math>\{ e \}</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) ပင်ဖြစ်သည်။ ပထမ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်]] (first isomorphism theorem) အရ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] <math>f(G)</math> သည် <math>G / \ker f</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။<ref>Hungerford (2003), p. 44.</ref> ဤအချက်သည် စားလဒ်အုပ်စုများဖြစ်သော <math>G / N</math> နှင့် <math>G</math> ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ပုံရိပ်များကြားတွင် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ ဤဆက်စပ်မှုသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော သဘောတရားအရ ဖြစ်သည်။<ref>Robinson (1996), p. 20.</ref> ယင်း၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် အရင်းအမြစ်စုအဖြစ် <math>G</math> ပါဝင်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကာနယ်များ အတိအကျပင် ဖြစ်လာသည်။<ref>Hall (1999), p. 27.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Bergvall |first1=Olof |last2=Hynning |first2=Elin |last3=Hedberg |first3=Mikael |last4=Mickelin |first4=Joel |last5=Masawe |first5=Patrick |title=On Rubik's Cube |publisher=KTH Royal Institute of Technology |publication-place=Stockholm |date=2010 |url=https://people.kth.se/~boij/kandexjobbVT11/Material/rubikscube.pdf}} * {{Citation |last=Bradley |first=C. J. |title=The mathematical theory of symmetry in solids : representation theory for point groups and space groups |publisher=Clarendon Press |publication-place=Oxford |year=2010 |isbn=978-0-19-958258-7}} * {{Citation |last=Cantrell |first=C. D. |title=Modern Mathematical Methods for Physicists and Engineers |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |year=2000 |isbn=978-0-521-59180-5 |url=https://archive.org/details/modernmathematic0000cant}} * {{Citation |last1=Dõmõsi |first1=Pál |last2=Nehaniv |first2=Chrystopher L. |title=Algebraic Theory of Automata Networks |series=SIAM Monographs on Discrete Mathematics and Applications |publisher=SIAM |publication-place=Philadelphia |year=2005 |isbn=0-89871-569-5}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=Hoboken |year=2004 |isbn=0-471-43334-9}} * {{Citation |last=Fraleigh |first=John B. |title=A First Course in Abstract Algebra |edition=7th |publisher=Addison-Wesley |publication-place=Boston |year=2003 |isbn=978-0-321-15608-2}} * {{Citation |last=Hall |first=Marshall |title=The Theory of Groups |publisher=Chelsea Publishing |publication-place=Providence |year=1999 |isbn=978-0-8218-1967-8}} * {{Citation |last=Hungerford |first=Thomas |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=73 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |year=2003}} * {{Citation |last=Hungerford |first=Thomas |title=Abstract Algebra: An Introduction |edition=3rd |publisher=Brooks/Cole Cengage Learning |publication-place=Boston |year=2013}} * {{Citation |last=Judson |first=Thomas W. |title=Abstract Algebra: Theory and Applications |year=2020 |url=http://abstract.ups.edu/aata/aata.html}} * {{Citation |last=Robinson |first=Derek J. S. |title=A Course in the Theory of Groups |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=80 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |year=1996 |isbn=978-1-4612-6443-9 |zbl=0836.20001}} * {{Citation |last=Thurston |first=William |author-link=William Thurston |editor-last=Levy |editor-first=Silvio |title=Three-dimensional geometry and topology, Vol. 1 |series=Princeton Mathematical Series |volume=35 |publisher=Princeton University Press |publication-place=Princeton |year=1997 |isbn=978-0-691-08304-9}} [[ကဏ္ဍ: အုပ်စုသီအိုရီ]] 0fr229izrzfiz8zilun1o3rfyg0or9m 0 291705 1053256 2026-09-15T17:00:52Z Dr Lotus Black 31011 [[အတုံ့အမူ]] စာမျက်နှာကို [[အပြုအမူ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1053256 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အပြုအမူ]] a4karl211ma0wfb304m2rbqes2a3qis 14 291706 1053266 2026-09-15T17:20:07Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Feeling}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:စိတ်ခံစားမှု]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053266 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Feeling}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:စိတ်ခံစားမှု]] [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ]] bjlmlauhz9hww5u2qbo47dra1aypk6x 3 291707 1053269 2026-09-15T18:20:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053269 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-49968-42 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၂၀၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) evsc7u4goccjds080len3j21eoaksm2 3 291708 1053274 2026-09-16T00:20:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053274 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-49813-08 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၂၀၊ ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) sy62tttgoafzvohvr2wd0p7wuzhfwhp 3 291709 1053288 2026-09-16T04:21:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053288 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-50156-67 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၁၊ ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2x6zqp5ka3h4141gvlkif0ig3oa9o90 10 291710 1053292 2026-09-16T04:40:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Interlanguage link]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053292 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[တမ်းပလိတ်:Interlanguage link]] 059lsn9g6ofe2txtvnb74oqs0y2hucm 0 291711 1053293 2026-09-16T04:42:06Z Zawzawaungthwin 100038 ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အစိုးရအကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တော်ဝင်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမဏ္ဍိုင်ကို 1053293 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ဝန်ကြီးချုပ် | body = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ | native_name = {{lang|km|នាយករដ្ឋមន្រ្តី}} | insignia = Seal of the Cabinet of Cambodia.svg | insignia_caption = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ ၏ တံဆိပ် | flag = Flag of Cambodia.svg | flag_caption = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အလံ | flag_border = yes | image = Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg | incumbent = [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] | incumbent_since = ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | department = {{ubl|ဝန်ကြီးအဖွဲ့ (ကမ္ဘောဒီးယား)|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တော်ဝင်အစိုးရ|ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး (ကမ္ဘောဒီးယား)}} | style = {{ubli|ဝန်ကြီးချုပ်<br />(အလွတ်သဘော)|ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်သော အဆွေတော်<br />(တရားဝင်၊ သံတမန်ရေး)|ဆမ်ဒက်<br />(တရားဝင်၊ အဆင့်မြင့်)}} | type = {{ubl|အစိုးရအကြီးအကဲ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်<br />(''အမှန်တကယ်အားဖြင့်'')}} '''ယခင်က'''<br />တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (''၁၉၈၁–၁၉၉၂'') | member_of = {{ubl|ဝန်ကြီးအဖွဲ့ (ကမ္ဘောဒီးယား)|တော်ဝင်နန်းတက်ရေးကောင်စီ}} | reports_to = အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကမ္ဘောဒီးယား) | residence = ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော် (ဖနွမ်းပင်) | seat = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]] | nominator = လွှတ်တော်အတွင်း အင်အားအကြီးဆုံး နိုင်ငံရေးပါတီ | appointer = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်]] က တော်ဝင်အမိန့် ဖြင့် ခန့်အပ်သည် | term_length = ငါးနှစ်၊ ပြန်လည်ခန့်အပ်နိုင်ပြီး<br />သက်တမ်းကန့်သတ်ချက်မရှိ | constituting_instrument = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ | formation = {{start date and age|1945|3|18|df=y}} | first = [[နရောတ္တမ သီဟနု]] | deputy = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် | salary = တစ်လလျှင် ၁၀,၀၀၀,၀၀၀ [[ကမ္ဘောဒီးယား ရီးယဲလ်|KHR]] / အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂,၄၉၀ | website = {{URL|en.cmf-cnv.org.kh}} }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တော်ဝင်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမဏ္ဍိုင်ကို ဦးဆောင်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် [[လွှတ်တော်အမတ်]]တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်|ဘုရင်]] က ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ခန့်အပ်သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ လူပေါင်း ၃၇ ဦး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၃၃ ဦးမှာ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်များဖြစ်ကာ ၄ ဦးမှာ ယာယီဝန်ကြီးချုပ်များ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်မှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=21 August 2014 |title=36 Cambodian Prime Ministers since 1945 |url=https://www.khmertimeskh.com/news/3835/36-cambodian-prime-ministers-since-1945/ |work=[[Khmer Times]]}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[နရောတ္တမ သီဟနု]] ဘုရင်က ပထမဆုံးအကြိမ် ရယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး လက်အောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်တွင် သီဟနုသည် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပြင်သစ်ထံမှ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် မိမိကိုယ်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကြေညာပြီး ပထမဆုံးအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆွန် ငေါ့ခ် သန်း က အောက်တိုဘာလအထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လက်နက်ချခြင်း ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Countries Ca-Ce |url=http://rulers.org/rulc1.html |access-date=7 September 2014 |website=rulers.org}}</ref> ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် [[အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်|အင်ဒိုချိုင်းနား]]ရှိ ၎င်း၏ ကိုလိုနီများတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးပါတီများ ဖွဲ့စည်းခွင့်နှင့် လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခွင့်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ(ကမ္ဘောဒီးယား) သည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်များ အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရေးတွင် အဓိကလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဂ်ကွမ် ပေါ်ပေါက်လာသည်အထိ ဆက်လက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ဆန်ဂ်ကွမ်သည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တရားဝင်ခွင့်ပြုထားသော တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် တွင် မာရှယ် လုံ နိုလ် ဦးဆောင်သော စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{in lang|fr}} Ambassade royale du Cambodge en France – [http://www.ambcambodgeparis.info/amb/index.php?option=com_content&view=category&id=65:constitution&Itemid=63&layout=default Constitution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402211559/http://www.ambcambodgeparis.info/amb/index.php?option=com_content&view=category&id=65:constitution&Itemid=63&layout=default|date=2 April 2012}}</ref> ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၌ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုလည်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းသား နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ် သည် [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ကြီးကြပ်ကူညီမှုဖြင့် ကျင်းပခဲ့သော ၁၉၉၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပထမဆုံး ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ–FUNCINPEC ညွန့်ပေါင်းသဘောတူညီချက်ကြောင့် [[ဟွန်ဆန်|ဟွန် ဆန်]] နှင့် မင်းသား နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ်တို့သည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တန်းတူတာဝန်ယူခဲ့သည့် ကာလတိုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဟွန် ဆန်က အာဏာသိမ်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ရာနာရစ်ဒ်ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်က အွန်း ဟွတ် ကို ရာနာရစ်ဒ်၏ ကျန်ရှိသည့် သက်တမ်းကို ပြည့်မီအောင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။၁၉၉၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ထိုနောက်ပိုင်း ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဟွန် ဆန် နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (CPP) တို့က လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အခြားသော လွှတ်တော်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံအများစုနှင့် မတူဘဲ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ငါးနှစ်သက်တမ်းကို သတ်မှတ်ထားပြီး အချိန်မတိုင်မီ အကြိုရွေးကောက်ပွဲ ခေါ်ယူရန် သို့မဟုတ် လွှတ်တော်ကို သတ်မှတ်ကာလမတိုင်မီ ဖျက်သိမ်းရန် အာဏာကိုမူ ပေးအပ်ထားခြင်းမရှိပေ။<ref>{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Cambodia's proposed constitutional amendment against people's will, citizens say |url=https://www.rfa.org/english/news/cambodia/amendment-07152022193014.html |accessdate=28 July 2022 |work=[[Radio Free Asia]]}}</ref> == ခန့်အပ်ခြင်း == ဝန်ကြီးချုပ်သည် [[လွှတ်တော်အမတ်]] ဖြစ်ရမည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ မပြုလုပ်မီ လွှတ်တော်၏ အများစုထောက်ခံမှုဖြင့် ဦးစွာ ရွေးချယ်ခံရသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်၏ ရာထူးလက်ခံပွဲကို ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော်တွင် ကျင်းပသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသူသည် ဘုရင်နှင့် သာသနာ့အဖွဲ့နှစ်ခု၏ အကြီးအကဲများရှေ့တွင် ရာထူးကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုရသည်။ ထို့နောက် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီးနောက် အစိုးရသစ်ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ရက်ပေါင်း ၆၀ ထက် နောက်မကျဘဲ ပြုလုပ်ရမည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ကို ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များက ကူညီပေးသည်။ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၂၅ အရ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက ယာယီဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရမည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရွေးချယ်ရန် လွှတ်တော်၏ အများစုမဲဖြင့် အတည်ပြုရန် လိုအပ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Cambodian_Peace_Palace_(day).jpg|thumb|ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး]] [[ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော် (ဖနွမ်းပင်)|ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်၏ အဓိကအလုပ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ဘုရင်က ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဝန်ကြီးချုပ်သည် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်နေအိမ်တွင် နေထိုင်သည်။<ref>{{cite web |date=13 July 2012 |title=Cambodia's proud history of building art |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/cambodias-proud-history-building-art |access-date=5 September 2014 |work=[[The Phnom Penh Post]]}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အာဏာများ == ဝန်ကြီးချုပ်၏ အာဏာများကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ခဲ့သော လက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်၏ အာဏာနှင့် တာဝန်များနှင့် သက်ဆိုင်သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{in lang|fr}} Ambassade royale du Cambodge en France – [http://www.ambcambodgeparis.info/amb/index.php?option=com_content&view=category&id=65:constitution&Itemid=63&layout=default Constitution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402211559/http://www.ambcambodgeparis.info/amb/index.php?option=com_content&view=category&id=65:constitution&Itemid=63&layout=default|date=2 April 2012}}</ref> * '''ပုဒ်မ ၁၁''' — ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော နာမကျန်းဖြစ်မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ပုံမှန်တာဝန်များကို မထမ်းဆောင်နိုင်ပါက အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်တို့က ခန့်အပ်သည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌသည် ဘုရင်ကိုယ်စား နန်းတော်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၃''' — နန်းတော်တွင် ဘုရင် လစ်လပ်ပြီးနောက် အများဆုံး ခုနစ်ရက်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်အသစ်ကို နန်းတက်ရေးကောင်စီက ရွေးချယ်ရမည်။ ကောင်စီတွင် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဓမ္မယုတ္တိကာယနှင့် မဟာနိကာယ သာသနာ့အဖွဲ့နှစ်ခု၏ အကြီးအကဲများ၊ အထက်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ပထမနှင့် ဒုတိယ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ပထမနှင့် ဒုတိယတို့ ပါဝင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၉''' — ပုဒ်မ ၁၁၉ တွင် သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ဘုရင်သည် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးများကောင်စီကို ခန့်အပ်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၂၀''' — ဘုရင်သည် နိုင်ငံ၏အခြေအနေကို မေးမြန်းရန် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို တစ်လလျှင် နှစ်ကြိမ် တရားဝင်တွေ့ဆုံလက်ခံသည်။ * '''ပုဒ်မ ၂၂''' — နိုင်ငံတော်အတွက် အန္တရာယ်ကျရောက်ပါက ဘုရင်သည် ဝန်ကြီးချုပ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌတို့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကို လူသိရှင်ကြား ကြေညာနိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၇၈''' — အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် သတ်မှတ်သက်တမ်းမကုန်မီ ဖျက်သိမ်းနိုင်သည်။ သို့သော် ဆယ့်နှစ်လအတွင်း တော်ဝင်အစိုးရ နှစ်ကြိမ် ဖြုတ်ချခံရပါက အဆိုပါအခြေအနေမှလွဲ၍ လွှတ်တော်ကို သက်တမ်းမကုန်မီ ဖျက်သိမ်းနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ထိုအခြေအနေတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်၏ အဆိုပြုချက်အရ ဘုရင်သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၈၃''' — အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အစည်းအဝေးတစ်ကြိမ်လျှင် အနည်းဆုံး သုံးလ ကြာမြင့်ရမည်။ ဘုရင် သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးချုပ်၏ တောင်းဆိုချက်၊ သို့မဟုတ် အမျိုးသားလွှတ်တော်အမတ် သုံးပုံတစ်ပုံ၏ တောင်းဆိုချက်အရ အမျိုးသားလွှတ်တော် အမြဲတမ်းကော်မတီသည် အထူးအစည်းအဝေးအတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၈၈''' — အမျိုးသားလွှတ်တော်အစည်းအဝေးများကို အများပြည်သူ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ သို့သော် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အဖွဲ့ဝင် ဆယ်ပုံတစ်ပုံအနည်းဆုံး၊ ဘုရင် သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးချုပ်၏ တောင်းဆိုချက်အရ လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေး ကျင်းပနိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၉၁''' — အထက်လွှတ်တော်အမတ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အမတ်များနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်တို့သည် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အဆိုပြုခွင့်ရှိသည်။ * '''ပုဒ်မ ၉၆''' — လွှတ်တော်အမတ်များသည် တော်ဝင်အစိုးရအား မေးခွန်းမေးမြန်းခွင့်ရှိသည်။ မေးခွန်းများကို စာဖြင့်ရေးသား၍ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌထံမှတစ်ဆင့် ပေးပို့ရသည်။ မေးခွန်းသည် ဝန်ကြီးတစ်ဦး သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးများ၏ တာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်ပါက သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးက ဖြေကြားရပြီး တော်ဝင်အစိုးရ၏ မူဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်ပါက ဝန်ကြီးချုပ်ကိုယ်တိုင် ဖြေကြားရမည်။ အဖြေများကို နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စာဖြင့်ဖြစ်စေ ပေးနိုင်ပြီး မေးခွန်းလက်ခံရရှိပြီး ခုနစ်ရက်အတွင်း ဖြေကြားရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၀၇''' — အထက်လွှတ်တော်သည် ပုံမှန်အစည်းအဝေးကို တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ကျင်းပရမည်။ အစည်းအဝေးတစ်ကြိမ်လျှင် အနည်းဆုံး သုံးလ ကြာမြင့်ရမည်။ ဘုရင်၏ တောင်းဆိုချက်၊ ဝန်ကြီးချုပ်၏ အဆိုပြုချက် သို့မဟုတ် အထက်လွှတ်တော်အမတ် သုံးပုံတစ်ပုံ၏ တောင်းဆိုချက်အရ အထူးအစည်းအဝေး ခေါ်ယူနိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၁၁''' — အထက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများကို အများပြည်သူ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ သို့သော် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အဖွဲ့ဝင် ဆယ်ပုံတစ်ပုံအနည်းဆုံး၊ ဘုရင်၊ ဝန်ကြီးချုပ် သို့မဟုတ် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၏ တောင်းဆိုချက်အရ လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေး ကျင်းပနိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၁၈''' — ဝန်ကြီးများကောင်စီသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တော်ဝင်အစိုးရ ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးများကောင်စီကို ဝန်ကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ပြီး ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးများ၊ ဝန်ကြီးများနှင့် နိုင်ငံတော်အတွင်းဝန်များက အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ကူညီဆောင်ရွက်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၁၉''' — အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အဆိုပြုချက်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှစ်ဦး၏ သဘောတူညီချက်အရ ဘုရင်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပါတီ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကို တော်ဝင်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် တာဝန်ပေးအပ်သည်။ ခန့်အပ်ခံရသူသည် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားပြုထားသော ပါတီများမှ လွှတ်တော်အမတ်များ သို့မဟုတ် ပါတီဝင်များဖြင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ယုံကြည်မှုကို ရယူရမည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်က ယုံကြည်မှုမဲ ပေးပြီးနောက် ဘုရင်သည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့တစ်ရပ်လုံးကို ခန့်အပ်သည့် တော်ဝင်အမိန့်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးသည်။ ရာထူးမထမ်းဆောင်မီ ဝန်ကြီးများကောင်စီသည် နောက်ဆက်တွဲ ၆ တွင် သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၂၁''' — တော်ဝင်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအားလုံးသည် တော်ဝင်အစိုးရ၏ အထွေထွေမူဝါဒများအတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်သို့ စုပေါင်းတာဝန်ရှိသည်။ တော်ဝင်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးချင်းစီသည် မိမိကျူးလွန်သည့် လုပ်ရပ်များအတွက် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်သို့ တစ်ဦးချင်းတာဝန်ရှိသည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၂၃''' — ဝန်ကြီးအဖွဲ့သည် အပတ်စဉ် အစည်းအဝေးပြည့် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအစည်းအဝေး ကျင်းပရမည်။ အစည်းအဝေးပြည့်ကို ဝန်ကြီးချုပ်က ဦးဆောင်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစည်းအဝေးကို ဦးဆောင်ရန် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အား တာဝန်လွှဲအပ်နိုင်သည်။ ဝန်ကြီးများကောင်စီ၏ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းအားလုံးကို ဘုရင်ထံ အသိပေးရန် ပေးပို့ရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၂၄''' — ဝန်ကြီးချုပ်သည် မိမိ၏ အာဏာများကို ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် သို့မဟုတ် တော်ဝင်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးထံ လွှဲအပ်နိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၂၅''' — ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လစ်လပ်ပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်အညီ ဝန်ကြီးများကောင်စီအသစ်ကို ခန့်အပ်ဖွဲ့စည်းရမည်။ ရာထူးလစ်လပ်မှုသည် ယာယီဖြစ်ပါက ယာယီဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၄၀''' — ဘုရင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သို့မဟုတ် လွှတ်တော်အမတ် ဆယ်ပုံတစ်ပုံ၊ အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သို့မဟုတ် အထက်လွှတ်တော်အမတ် လေးပုံတစ်ပုံတို့သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်က အတည်ပြုထားသော ဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်ခြင်းမပြုမီ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီသို့ တင်ပြနိုင်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ အထက်လွှတ်တော်၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာဥပဒေများကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခြင်းမပြုမီ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီသို့ တင်ပြရမည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီသည် ထိုဥပဒေများ သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း ဆုံးဖြတ်ရမည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၄၁''' — ဥပဒေတစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ဘုရင်၊ အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ အထက်လွှတ်တော်အမတ် လေးပုံတစ်ပုံ၊ လွှတ်တော်အမတ် ဆယ်ပုံတစ်ပုံ သို့မဟုတ် တရားရုံးများသည် ထိုဥပဒေ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိမရှိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီက ဆုံးဖြတ်ပေးရန် တောင်းဆိုနိုင်သည်။ နိုင်ငံသားတစ်ဦးသည်လည်း အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အထက်လွှတ်တော် သို့မဟုတ် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌမှတစ်ဆင့် ထိုဥပဒေ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီမှုကို စိန်ခေါ်နိုင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၄၈''' — အမျိုးသားညီလာခံကို ဝန်ကြီးချုပ်၏ ခေါ်ယူမှုဖြင့် နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလအစတွင် တစ်ကြိမ် ကျင်းပရမည်။ အမျိုးသားညီလာခံကို ဘုရင်က ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သည်။ * '''ပုဒ်မ ၁၅၁''' — ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် သို့မဟုတ် ဖြည့်စွက်ရန် အဆိုပြုခွင့်သည် ဘုရင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌတို့တွင် ရှိပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်အဖွဲ့ဝင် စုစုပေါင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံက အဆိုပြုရမည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖြည့်စွက်ခြင်းကို အမျိုးသားလွှတ်တော်အဖွဲ့ဝင် စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ မဲဖြင့် အတည်ပြုသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ဥပဒေဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] j4moc0meffo08vi7e8le6409ejvhzo7 0 291712 1053311 2026-09-16T05:05:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် ခဂဝခရိုင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053311 wikitext text/x-wiki '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ ရူးအိုးတောင် ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။ ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} bs5gyscjh02goegkq797s4l477pnmnl 1053312 1053311 2026-09-16T05:06:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053312 wikitext text/x-wiki [[File:Mt.Ryuosan.jpg|thumb|right|250px|ဆနုခိတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့် ရူးအိုးတောင်]] [[File:Sanuki Mountains Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|250px|Topographic map of Sanuki Mountains]] [[File:Sanuki Mountains Yoshino River Tokushima Plain.jpg|thumb|250px|Sanuki Mountains from ISS]] '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ [[ရူးအိုးတောင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။<ref>[http://www.jnto.go.jp/eng/location/regional/kagawa/index.html Profile of Kagawa Prefecture] ([[Japan National Tourist Organization]] website)</ref> ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|34.11544167|134.0482056|format=dms|display=inline,title|type:mountain_region:JP_scale:100000}} (Mt.Ryūō) ==ကိုးကား== {{reflist}} img4gzmzy9wqolvfptbohdt8hjk24lq 1053313 1053312 2026-09-16T05:07:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053313 wikitext text/x-wiki [[File:Mt.Ryuosan.jpg|thumb|right|250px|ဆနုခိတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့် ရူးအိုးတောင်]] [[File:Sanuki Mountains Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|250px|ဆနုခိတောင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] [[File:Sanuki Mountains Yoshino River Tokushima Plain.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်းမှ မြင်ရသည့် ဆနုခိတောင်တန်း]] '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ [[ရူးအိုးတောင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။<ref>[http://www.jnto.go.jp/eng/location/regional/kagawa/index.html Profile of Kagawa Prefecture] ([[Japan National Tourist Organization]] website)</ref> ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|34.11544167|134.0482056|format=dms|display=inline,title|type:mountain_region:JP_scale:100000}} (Mt.Ryūō) ==ကိုးကား== {{reflist}} k27kbprulay03rjx1e0z1gpul3n4goa 1053314 1053313 2026-09-16T05:08:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053314 wikitext text/x-wiki [[File:Mt.Ryuosan.jpg|thumb|right|250px|ဆနုခိတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့် ရူးအိုးတောင်]] [[File:Sanuki Mountains Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|250px|ဆနုခိတောင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] [[File:Sanuki Mountains Yoshino River Tokushima Plain.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်းမှ မြင်ရသည့် ဆနုခိတောင်တန်း]] '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ [[ရူးအိုးတောင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။<ref>[http://www.jnto.go.jp/eng/location/regional/kagawa/index.html Profile of Kagawa Prefecture] ([[Japan National Tourist Organization]] website)</ref> ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|34.11544167|134.0482056|format=dms|display=inline,title|type:mountain_region:JP_scale:100000}} (Mt.Ryūō) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]] g6ooxgmmnmbsqtig9o9n2ljy472puem 1053315 1053314 2026-09-16T05:08:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခုရှိမခရိုင်ရှိ တောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053315 wikitext text/x-wiki [[File:Mt.Ryuosan.jpg|thumb|right|250px|ဆနုခိတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့် ရူးအိုးတောင်]] [[File:Sanuki Mountains Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|250px|ဆနုခိတောင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] [[File:Sanuki Mountains Yoshino River Tokushima Plain.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်းမှ မြင်ရသည့် ဆနုခိတောင်တန်း]] '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ [[ရူးအိုးတောင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။<ref>[http://www.jnto.go.jp/eng/location/regional/kagawa/index.html Profile of Kagawa Prefecture] ([[Japan National Tourist Organization]] website)</ref> ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|34.11544167|134.0482056|format=dms|display=inline,title|type:mountain_region:JP_scale:100000}} (Mt.Ryūō) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုခုရှိမခရိုင်ရှိ တောင်များ]] d8hkvxl77ki2sysh0exv922e2fcrmnf 1053316 1053315 2026-09-16T05:08:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂဝခရိုင်ရှိ တောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053316 wikitext text/x-wiki [[File:Mt.Ryuosan.jpg|thumb|right|250px|ဆနုခိတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့် ရူးအိုးတောင်]] [[File:Sanuki Mountains Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|250px|ဆနုခိတောင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] [[File:Sanuki Mountains Yoshino River Tokushima Plain.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်းမှ မြင်ရသည့် ဆနုခိတောင်တန်း]] '''ဆနုခိတောင်တန်း''' (讃岐山脈, Sanuki-sanmyaku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ရှိ [[တိုခုရှိမခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်နှင့် [[ခဂဝခရိုင်]]၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်တလျောက်တွင် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးမှာ [[ရူးအိုးတောင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၀၅၉.၉ မီတာ မြင့်သည်။<ref>[http://www.jnto.go.jp/eng/location/regional/kagawa/index.html Profile of Kagawa Prefecture] ([[Japan National Tourist Organization]] website)</ref> ဤတောင်တန်းတွင် ပါဝင်သည့်တောင်များသည် အိုးတခိ -- အိုးခဝခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပါရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|34.11544167|134.0482056|format=dms|display=inline,title|type:mountain_region:JP_scale:100000}} (Mt.Ryūō) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုခုရှိမခရိုင်ရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခဂဝခရိုင်ရှိ တောင်များ]] 4njyzwivq5bakgbekec1bxlp91moc57 14 291713 1053317 2026-09-16T05:09:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:တိုခုရှိမခရိုင်ရှိ တောင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053317 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:တိုခုရှိမခရိုင်ရှိ တောင်များ]] nfgs31oq2zpr3p9abjntv7mscy8yp0h 14 291714 1053318 2026-09-16T05:09:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ခဂဝခရိုင်ရှိ တောင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053318 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ခဂဝခရိုင်ရှိ တောင်များ]] 2f72a115ndmxzesm6wlv2pqsoqi8rtn 0 291715 1053319 2026-09-16T05:14:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053319 wikitext text/x-wiki '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} ssd4s6wqgqftuuus5eu0n0uy9356t1e 1053320 1053319 2026-09-16T05:14:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1053320 wikitext text/x-wiki '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304053250/http://www.maff.go.jp/j/nousin/sekkei/museum/m_kakuti/42_kunika/index.html |date=March 4, 2016 |title=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries information about Lake Kunikane pond }} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 7ojx545s9h0m5dzccfzgwxf2cap6m77 1053321 1053320 2026-09-16T05:14:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053321 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}|type3=line|stroke-color3=#555|stroke-width3=3|id3={{wikidata|property|raw|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}|title3={{wikidata|property|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}}} | pushpin_map = Japan }} '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304053250/http://www.maff.go.jp/j/nousin/sekkei/museum/m_kakuti/42_kunika/index.html |date=March 4, 2016 |title=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries information about Lake Kunikane pond }} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} l8r9h0q63a4kle9tlde639floavno57 1053322 1053321 2026-09-16T05:15:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053322 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}|type3=line|stroke-color3=#555|stroke-width3=3|id3={{wikidata|property|raw|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}|title3={{wikidata|property|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}}} | pushpin_map = Japan }} '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304053250/http://www.maff.go.jp/j/nousin/sekkei/museum/m_kakuti/42_kunika/index.html |date=March 4, 2016 |title=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries information about Lake Kunikane pond }} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] etdulzbwpcifkz4menh3j8lf4jgypml 1053323 1053322 2026-09-16T05:15:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟီရိုရှီးမားခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053323 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}|type3=line|stroke-color3=#555|stroke-width3=3|id3={{wikidata|property|raw|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}|title3={{wikidata|property|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}}} | pushpin_map = Japan }} '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304053250/http://www.maff.go.jp/j/nousin/sekkei/museum/m_kakuti/42_kunika/index.html |date=March 4, 2016 |title=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries information about Lake Kunikane pond }} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟီရိုရှီးမားခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] 2gr4u74m9fuvgthrjc0kwu9keo0n2pe 1053324 1053323 2026-09-16T05:16:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053324 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}|type3=line|stroke-color3=#555|stroke-width3=3|id3={{wikidata|property|raw|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}|title3={{wikidata|property|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}}} | pushpin_map = Japan }} '''ခုနိခနဲမြစ်''' (国兼川, Kunikane-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟီရိုရှီးမားခရိုင်]]၊ ရှောဘရမြို့ရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ခိနိခနဲကန်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304053250/http://www.maff.go.jp/j/nousin/sekkei/museum/m_kakuti/42_kunika/index.html |date=March 4, 2016 |title=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries information about Lake Kunikane pond }} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟီရိုရှီးမားခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] 1b9wwueehp8nuj20jne5vhfqe4kxpdy 100 291716 1053327 2026-09-16T07:12:41Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=09|day=16|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053327 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=16|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} qkraudkdmkpyy0kmao7ihhuv0dt4j5o 1053329 1053327 2026-09-16T07:22:34Z Salai Rungtoi 22844 1053329 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=16|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်က အာဏာကို ပြန်လည်သိမ်းယူပြီးနောက်ပိုင်း ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ အဓိကမိုဘိုင်းတယ်လီကွန်းကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်သည့် [[တယ်လီနော မြန်မာ|တယ်လီနော]]အား ၎င်းတို့၏ မိခင်နိုင်ငံဖြစ်သော [[နော်ဝေနိုင်ငံ|နော်ဝေးနိုင်ငံ]]အစိုးရက တရားဝင် ပုဒ်မတင်တရားစွဲဆိုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c8750vp4d761t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} n266dh9eew53nxnp0wio9jofgr8g104 0 291717 1053330 2026-09-16T07:24:04Z Zawzawaungthwin 100038 '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများ၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ 1053330 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{About|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း ဆောင်းပါး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် }} {{Multiple image | align = right | total_width = 330 | perrow = 2 | image1 = Norodom Sihanouk - late 80s early 90s (crop 2x3).jpg | width1 = 150 | image2 = Norodom Ranariddh.jpg | width2 = 150 | image3 = Hun Sen (2007).jpg | width3 = 150 | image4 = Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg | width4 = 150 | footer = * '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသည့် ခေါင်းဆောင်များ'''<br /> {{indented plainlist| * '''အပေါ် ဘယ်ဘက်:''' [[နရောတ္တမ သီဟနု]] သည် ဘုရင်စနစ် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။ * '''အပေါ် ညာဘက်:''' နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ် သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အောက် ဘယ်ဘက်:''' [[ဟွန်ဆန်|ဟွန် ဆန်]] သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ * '''အောက် ညာဘက်:''' [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] သည် လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ }} }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများ၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဝန်ကြီးများကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် အစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်ကို ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီး ရာထူးသက်တမ်းအရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယာယီတာဝန်ထမ်းဆောင်သူ ၄ ဦးအပါအဝင် ဝန်ကြီးချုပ် စုစုပေါင်း ၃၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင် က တရားဝင်ခန့်အပ်ခြင်း မပြုမီ အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြင့် ရရှိထားရမည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ရိုးရာကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို တော်ဝင်နန်းတော်တွင် ကျင်းပပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသူသည် ဘုရင်နှင့် အမြင့်ဆုံးသံဃာ့အကြီးအကဲ ရဟန်းတော်နှစ်ပါးရှေ့တွင် ရာထူးကျမ်းသစ္စာကို ကျိန်ဆိုရသည်။ လက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။အောက်တွင် ဘုရင်စနစ်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်းအပြင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ==ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2| စဥ် ! rowspan=2| ပုံ ! rowspan=2| အမည်<br />{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} ! colspan=3| တာဝန်သက်တမ်း ! colspan=2 rowspan=2| ပါတီ ! rowspan=2| ရွေးကောက်ပွဲ ! rowspan=2| အစိုးရအဖွဲ့ ! rowspan=2| နိုင်ငံအကြီးအကဲ<br />{{small|(နန်းစံသက်တမ်း)}} |- ! စတင် ! ပြီးဆုံး ! ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၄၅) |- | 1 | [[File:Norodom Sihanouk in 1941.jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}}{{efn|[[Ung Huy]] is by some sources considered to be Prime Minister rather than Sihanouk. <ref name=DD>[http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=kh011945 Cambodia, 3 October 1945: Independence] Democracy</ref>}} | {{small|18 March}}<br />1945 | {{small|13 August}}<br />1945 | {{age in years and days|1945|3|18|1945|8|13}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk I]] | rowspan="23" | [[File:Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 bw.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1941–1955)}} |- | 2 | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{lang|km|សឹង ង៉ុក ថាញ់}}<br>{{small|(1908–1977)}} | {{small|14 August}}<br />1945 | {{small|16 October}}<br />1945 | {{age in years and days|1945|8|14|1945|10|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành I]] |- ! colspan="10" | ကိုလိုနီပြင်သစ်လက်အောက်ခံ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ (၁၉၄၅-၁၉၅၃) |- | 3 | [[File:Sisowath Monireth.webp|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Monireth]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត}}<br>{{small|(1909–1975)}} | {{small|17 October}}<br />1945 | {{small|15 December}}<br />1946 | {{age in years and days|1945|10|17|1946|12|15}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monireth|Monireth]] |- | 4 | [[File:Sisowath Youtévong.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Youtevong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ យុត្តិវង្ស}}<br>{{small|(1913–1947)}} | {{small|15 December}}<br />1946 | {{small|17 July}}<br />1947{{natural causes}} | {{age in years and days|1946|12|15|1947|7|17}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1946 Cambodian general election|1946]] | [[Cabinet of Sisowath Youtevong|Youtevong]] |- | 5 | [[File:Prince Sisowath Watchayavong.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Watchayavong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍឆាយាវង្ស}}<br>{{small|(1891–1972)}} | {{small|25 July}}<br />1947 | {{small|20 February}}<br />1948 | {{age in years and days|1947|7|25|1948|2|20}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Sisowath Watchayavong|Watchayavong]] |- | 6 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chhean Vam]]<br>{{lang|km|ឈាន វម}}<br>{{small|(1916–2000)}} | {{small|20 February}}<br />1948 | {{small|14 August}}<br />1948 | {{age in years and days|1948|2|20|1948|8|14}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1947 Cambodian general election|1947]] | [[Cabinet of Chhean Vam|Vam]] |- | 7 | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|15 August}}<br />1948 | {{small|21 January}}<br />1949 | {{age in years and days|1948|8|15|1949|1|21}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Penn Nouth|Nouth I]] |- | 8 | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{lang|km|យ៉ែម សំបូរ}}<br>{{small|(1913–1989)}} | {{small|12 February}}<br />1949 | {{small|20 September}}<br />1949 | {{age in years and days|1949|2|12|1949|9|20}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[First cabinet of Yem Sambaur|Sambaur I]] |- | 9 | [[File:Portrait of Ieu Koeus.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Ieu Koeus]]<br>{{lang|km|អៀវ កើស}}<br>{{small|(1905–1950)}} | {{small|20 September}}<br />1949 | {{small|29 September}}<br />1949 | {{age in years and days|1949|9|20|1949|9|29}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Ieu Koeus|Koeus]] |- | (8) | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{lang|km|យ៉ែម សំបូរ}}<br>{{small|(1913–1989)}} | {{small|29 September}}<br />1949 | {{small|28 April}}<br />1950 | {{age in years and days|1949|9|29|1950|4|28}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[Second cabinet of Yem Sambaur|Sambaur II]] |- | (1) | [[File:Sihanouk Harcourt 1948.jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|28 April}}<br />1950 | {{small|30 May}}<br />1950 | {{age in years and days|1950|4|28|1950|5|30}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Second cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk II]] |- | 10 | [[File:Sisowath Monipong.webp|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Monipong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស}}<br>{{small|(1912–1956)}} | {{small|30 May}}<br />1950 | {{small|3 March}}<br />1951 | {{age in years and days|1950|5|30|1951|3|3}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monipong|Monipong]] |- | 11 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{lang|km|អ៊ុំ ឈាងស៊ុន}}<br>{{small|(1900–1963)}} | {{small|3 March}}<br />1951 | {{small|12 October}}<br />1951 | {{age in years and days|1951|3|3|1951|10|12}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Oum Chheang Sun|Sun I]] |- | 12 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Huy Kanthoul]]<br>{{lang|km|ហ៊ុយ កន្ធុល}}<br>{{small|(1909–1991)}} | {{small|13 October}}<br />1951 | {{small|15 June}}<br />1952 | {{age in years and days|1951|10|13|1952|6|15}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1951 Cambodian general election|1951]] | [[Cabinet of Huy Kanthoul|Kanthoul]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|15 June}}<br />1952 | {{small|24 January}}<br />1953 | {{age in years and days|1952|6|15|1953|1|24}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Third cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk III]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|24 January}}<br />1953 | {{small|9 November}}<br />1953 | {{age in years and days|1953|1|24|1953|11|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- ! colspan="10" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၅၃–၁၉၇၀) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|9 November}}<br />1953 | {{small|22 November}}<br />1953 | {{age in years and days|1953|11|9|1953|11|22}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- | 13 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chan Nak]]<br>{{lang|km|ចាន់ ណាក់}}<br>{{small|(1892–1954)}} | {{small|23 November}}<br />1953 | {{small|7 April}}<br />1954 | {{age in years and days|1953|11|23|1954|4|7}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Chan Nak|Nak]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|7 April}}<br />1954 | {{small|18 April}}<br />1954 | {{age in years and days|1954|4|7|1954|4|18}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Fourth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IV]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|18 April}}<br />1954 | {{small|26 January}}<br />1955 | {{age in years and days|1954|4|18|1955|1|26}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Third cabinet of Penn Nouth|Nouth III]] |- | rowspan="2" | 14 | rowspan="2" | [[File:LengNgeth ឡេង ង៉ែត inRangoon 19550428.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Leng Ngeth]]<br>{{lang|km|ឡេង ង៉ែត}}<br>{{small|(1900–1975)}} | rowspan="2" | {{small|26 January}}<br />1955 | rowspan="2" | {{small|25 September}}<br />1955 | rowspan="2" | {{age in years and days|1955|1|26|1955|9|25}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | rowspan="2" | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Leng Ngeth|Ngeth]] |- | rowspan="13" | [[File:Norodom Suramarit (1952) (cropped 3x4).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Suramarit]]'''<br>{{small|(1955–1960)}} |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|25 September}}<br />1955 | {{small|4 January}}<br />1956 | {{age in years and days|1955|9|25|1956|1|4}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1955 Cambodian general election|1955]] | [[Fifth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk V]] |- | (11) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{lang|km|អ៊ុំ ឈាងស៊ុន}}<br>{{small|(1900–1963)}} | {{small|4 January}}<br />1956 | {{small|29 February}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|1|4|1956|2|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Secodn cabinet of Oum Chheang Sun|Sun II]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|1 March}}<br />1956 | {{small|24 March}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|3|1|1956|3|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VI]] |- | 15 | [[File:Khim-Tit, Souverains et notabilités d'Indochine.png|frameless|upright=0.4]] | [[Khim Tit]]<br>{{lang|km|ឃឹម ទិត}}<br>{{small|(1896–1975)}} | {{small|3 April}}<br />1956 | {{small|29 July}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|4|3|1956|7|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Khim Tit|Tit]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|15 September}}<br />1956 | {{small|15 October}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|9|15|1956|10|15}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Seventh cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VII]] |- | 16 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[San Yun]]<br>{{lang|km|សាន យន់}}<br>{{small|(1905–1974)}} | {{small|25 October}}<br />1956 | {{small|7 April}}<br />1957 | {{age in years and days|1956|10|25|1957|4|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of San Yun|Yun]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|7 April}}<br />1957 | {{small|7 July}}<br />1957 | {{age in years and days|1957|4|7|1957|7|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Eighth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VIII]] |- | 17 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{lang|km|ស៊ឹម វ៉ា}}<br>{{small|(1906–1989)}} | {{small|26 July}}<br />1957 | {{small|11 January}}<br />1958 | {{age in years and days|1957|7|26|1958|1|11}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[First cabinet of Sim Var|Var I]] |- | 18 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Ek Yi Oun]]<br>{{lang|km|ឯក យីអ៊ុន}}<br>{{small|(1910–2013)}} | {{small|11 January}}<br />1958 | {{small|16 January}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|1|11|1958|1|16}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Ek Yi Oun|Oun]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|16 January}}<br />1958 | {{small|24 April}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|1|16|1958|4|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fourth cabinet of Penn Nouth|Nouth IV]] |- | (17) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{lang|km|ស៊ឹម វ៉ា}}<br>{{small|(1906–1989)}} | {{small|24 April}}<br />1958 | {{small|12 July}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|4|24|1958|7|12}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1958 Cambodian general election|1958]] | [[Second cabinet of Sim Var|Var II]] |- | rowspan="2" | (1) | rowspan="2" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | rowspan="2" | {{small|12 July}}<br />1958 | rowspan="2" | {{small|12 April}}<br />1960 | rowspan="2" | {{age in years and days|1958|7|12|1960|4|12}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Ninth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IX]] |- | rowspan="11" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1960–1970)}} |- | 19 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pho Proeung]]<br>{{lang|km|ផូ ព្រឿង}}<br>{{small|(1903–1975)}} | {{small|18 April}}<br />1960<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1960/04/19/m-pho-proeung-charge-de-former-le-gouvernement-khmer_2084798_1819218.html|title=M. PHO PROEUNG CHARGÉ DE FORMER LE GOUVERNEMENT KHMER|work=Le Monde |date=19 April 1960}}</ref> | {{small|16 January}}<br />1961 | {{age in years and days|1960|4|18|1961|1|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Pho Proeung|Proeung I]]<hr>[[Second cabinet of Pho Proeung|Proeung II]]<ref>{{Cite web|url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=RNL19600630.1.11&e=-------en-20--1--txt-txIN---------|title=Newspaper from 30 June 2026}}</ref> |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|28 January}}<br />1961 | {{small|17 November}}<br />1961 | {{age in years and days|1961|1|28|1961|11|17}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fifth cabinet of Penn Nouth|Nouth V]] |- | (1) | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|17 November}}<br />1961 | {{small|13 February}}<br />1962 | {{age in years and days|1961|11|17|1962|2|13}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Nhiek Tioulong.jpg|frameless|upright=0.4]] | General<br>[[Nhiek Tioulong]]<br>{{lang|km|ញឹក ជូឡុង}}<br>{{small|(1908–1996)<br />''Acting''}} | {{small|''13 February''}}<br />''1962'' | {{small|''6 August''}}<br />''1962'' | {{age in years and days|1962|2|13|1962|8|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Chau-Sen-Cocsal, Souverains et notabilités d'Indochine (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Chau Sen Cocsal Chhum]]<br>{{lang|km|ចៅ សែនកុសល}}<br>{{small|(1905–2009)<br />''Acting''}} | {{small|''6 August''}}<br />''1962'' | {{small|''6 October''}}<br />''1962'' | {{age in years and days|1962|8|6|1962|10|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- | 20 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Kantol]]<br>{{lang|km|នរោត្តម កន្តុល}}<br>{{small|(1920–1976)}} | {{small|6 October}}<br />1962 | {{small|25 October}}<br />1966 | {{age in years and days|1962|10|6|1966|10|25}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1962 Cambodian general election|1962]] | [[Cabinet of Norodom Kantol|Kantol]] |- | 21 | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}} | {{small|25 October}}<br />1966 | {{small|1 May}}<br />1967 | {{age in years and days|1966|10|25|1967|5|1}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | [[1966 Cambodian general election|1966]] | [[First cabinet of Lon Nol|Nol I]] |- | 22 | [[File:Son-Sann (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Son Sann]]<br>{{lang|km|សឺន សាន}}<br>{{small|(1911–2000)}} | {{small|1 May}}<br />1967 | {{small|31 January}}<br />1968 | {{age in years and days|1967|5|1|1968|1|31}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Son Sann|Sann]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|31 January}}<br />1968 | {{small|14 August}}<br />1969 | {{age in years and days|1968|1|31|1969|8|14}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Penn Nouth|Nouth VI]] |- | rowspan="2" | (21) | rowspan="2" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|In January 1970, [[Sisowath Sirik Matak]] was acting Prime Minister.<ref>{{Cite web|url=http://www.edwebproject.org/sideshow/history/coup.html|title=The Coup: Opportunities for Nixon and the Khmer Rouge}}</ref>}}{{efn|While [[Lon Nol]] was Prime Minister, he was only in charge of military affairs, while his deputy [[Sisowath Sirik Matak]] was in charge of administrative and diplomatic affairs.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1970/07/02/archives/cambodian-chief-revamps-cabinet-broader-base-on-objective-move-was.html|title=Cambodian Chief revamps cabinet broader base on objective move|work=New York Times|date=2 July 1970}}</ref>}} | rowspan="2" | {{small|14 August}}<br />1969 | rowspan="2" | {{small|9 October}}<br />1970 | rowspan="2" | {{age in years and days|1969|8|14|1970|10|09}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]]{{efn|[[Independent politician|Independent]] from 18 March 1970.}} / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="5" | [[File:Cheng Heng in September 1970 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Cheng Heng]]'''<br>{{small|(1970–1972)}} |- ! colspan="10" | ခမာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၀–၁၉၇၅) |- | (21) | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|State affairs were managed by [[Sisowath Sirik Matak]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}}{{efn|Despite [[Lon Nol]]'s resignation, he was on paper still Prime Minister until {{Circa|27 June 1971}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}} | {{small|9 October}}<br />1970 | {{small|20 April}}<br />1971<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref> | {{age in years and days|1970|10|09|1971|4|20}} ! style="background:{{party color|Military rule}};" | | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | — | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="3" | [[File:Sisowath Sirik Matak.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="3" | Prince<br>[[Sisowath Sirik Matak]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ}}<br>{{small|(1914–1975)}}{{efn|Acting from 11 March 1971 until {{Circa|20 April 1971}}.<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref><ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/02/11/83204324.html?pageNumber=1 New York Times, 11 February 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/04/20/81879277.html?pageNumber=1 New York Times, 20 April 1971], [https://www.nytimes.com/1971/05/07/archives/sirik-mataks-cabinet-backed-in-cambodian-assembly-vote.html?searchResultPosition=5 New York Times, 7 May 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1972/03/11/79464413.html?pageNumber=1 New York Times, 11 March 1972].</ref>}} | style="background:#e6e6aa;" | {{small|''11 March''}}<br />''1971'' | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{small|''20 April''}}<br />''1971''}} | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{age in years and days|1971|3|11|1971|4|20}}}} ! rowspan="3" style="background:{{party color|Military rule}};" | | rowspan="3" | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="2" | 23 | rowspan="2" | {{circa|{{small|20 April}}<br />1971}} | rowspan="2" | {{small|18 March}}<br />1972 | rowspan="2" | {{circa|{{age in years and days|1971|4|20|1972|3|18}}}} | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Sisowath Sirik Matak|Matak]] |- | rowspan="5" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|President}}<br>'''[[Lon Nol]]'''<br>{{small|(1972–1975)}} |- | (2) | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{lang|km|សឹង ង៉ុក ថាញ់}}<br>{{small|(1908–1977)}} | {{small|18 March}}<br />1972<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1972/03/19/archives/lon-nol-names-a-cambodian-premier.html|title=Lon. Not Names a Cambodian Premier|first=Fox Butterfield Special to The New York|last=Times|work=The New York Times |date=19 March 1972|via=NYTimes.com}}</ref> | {{small|15 October}}<br />1972 | {{age in years and days|1972|3|18|1972|10|15}} ! style="background:{{party color|Khmer Serei}};" | | [[Khmer Serei]] | — | [[Second cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành II]] |- | 24 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Hang Thun Hak]]<br>{{lang|km|ហង្ស ធុនហាក់}}<br>{{small|(1926–1975)}} | {{small|15 October}}<br />1972 | {{small|6 May}}<br />1973 | {{age in years and days|1972|10|15|1973|5|6}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | [[1972 Cambodian general election|1972]] | [[Cabinet of Hang Thun Hak|Hak]] |- | 25 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[In Tam]]<br>{{lang|km|អ៊ិន តាំ}}<br>{{small|(1916–2006)}} | {{small|6 May}}<br />1973 | {{small|9 December}}<br />1973 | {{age in years and days|1973|5|6|1973|12|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of In Tam|Tam]] |- | 26 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Long Boret]]<br>{{lang|km|ឡុង បូរ៉េត}}<br>{{small|(1933–1975)}} | {{small|26 December}}<br />1973 | {{small|17 April}}<br />1975{{Executed}} | {{age in years and days|1973|12|26|1975|4|17}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | — | [[Cabinet of Long Boret|Boret]] |- ! colspan="11" | ကမ်ပူးချား / ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား (၁၉၇၅–၁၉၇၉) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|17 April}}<br />1975 | {{small|4 April}}<br />1976 | {{age in years and days|1975|4|17|1976|4|4}} ! style="background:{{party color|National United Front of Kampuchea}};" | | [[National United Front of Kampuchea|FUNK]] | — | [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] | rowspan="2" | [[File:Norodom Sihanouk (1974).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1975–1976)}} |-style="background:#e6e6aa;" | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2"| [[Khieu Samphan]]<br>{{lang|km|ខៀវ សំផន}}<br>{{small|(born 1931)<br />''Acting''}} | rowspan="2"| {{small|''4 April''}}<br />''1976'' | rowspan="2"| {{small|''14 April''}}<br />''1976'' | rowspan="2"| {{age in years and days|1976|4|4|1976|4|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | rowspan="2"| [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] |- | rowspan="4" | [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Khieu Samphan]]'''<br>{{small|(1976–1979)}} |- | 27 | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Pol Pot]]<br>{{lang|km|ប៉ុល ពត}}<br>{{small|(1925–1998)}} | {{small|14 April}}<br />1976 | {{small|27 September}}<br />1976 | {{age in years and days|1976|4|14|1976|9|27}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | [[1976 Cambodian general election|1976]] | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:NuonChea1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Nuon Chea]]<br>{{lang|km|នួន ជា}}<br>{{small|(1926–2019)<br>''Acting''}} | {{small|''27 September''}}<br />''1976'' | {{small|''25 October''}}<br />''1976'' | {{age in years and days|1976|9|27|1976|10|25}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- | (27) | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Pol Pot]]<br>{{lang|km|ប៉ុល ពត}}<br>{{small|(1925–1998)}} | {{small|25 October}}<br />1976 | {{small|7 January}}<br />1979 | {{age in years and days|1976|10|25|1979|1|7}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[Second cabinet of Pol Pot|Pot II]] |- ! colspan="11" | <nowiki>ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်|ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၇၉–၁၉၉၂)</nowiki> |- | colspan="10" |ရာထူးလစ်လပ်: ၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၉ – ၂၇ ဇွန် ၁၉၈၁ | rowspan="6" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}} |- | 28 | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pen Sovann]]<br>{{lang|km|ប៉ែន សុវណ្ណ}}<br>{{small|(1936–2016)}} | {{small|27 June}}<br />1981 | {{small|5 December}}<br />1981 | {{age in years and days|1981|6|27|1981|12|5}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | [[1981 Cambodian general election|1981]] | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Chan Sy]]<br>{{lang|km|ចាន់ ស៊ី}}<br>{{small|(1932–1984)}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|5 December}}<br />1981'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|11 February}}<br />1982'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1981|12|5|1982|2|11}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | 29 | {{small|11 February}}<br />1982<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/02/11/world/chan-sy-is-confirmed-as-cambodia-premier.html|title=Chan Sy Is Confirmed As Cambodia Premier|work=New York Times|date=11 February 1982}}</ref> | {{small|26 December}}<br />1984{{natural causes}} | {{age in years and days|1982|2|11|1984|12|26}} | — | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:Hun Sen in July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)}}{{efn|During a short time on 26 December 1984, the office was vacant.<ref>{{Cite web|url=https://khmer.voanews.com/a/years-on-hun-sen-faces-his-final-challenge-/5746421.html|title=36 Years On, Hun Sen Faces His Final Challenge|work=Voice of America|date=2021}}</ref>}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|26 December}}<br />1984'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|14 January}}<br />1985'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1984|12|26|1985|1|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]]<hr>[[Cambodian People's Party|CPP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | 30 | {{small|14 January}}<br />1985 | {{small|28 February}}<br />1992 | {{age in years and days|1985|1|14|1992|2|28}} | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]] |- ! colspan="11" | ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်သော ကမ္ဘောဒီးယား (၁၉၉၂–၁၉၉၃) |- | (30) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)<br>''Prime Minister (1992–1993)''<hr>''Second Prime Minister (1993)''}} | {{small|28 February}}<br />1992 | {{small|24 September}}<br />1993 | {{age in years and days|1992|2|28|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]]<hr>[[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] | rowspan="2" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}}<hr>[[File:Chea Sim 3x4.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Chea Sim]]'''<br>{{small|(1992–1993)}}<hr>[[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1993)}} |- | 31 | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Ranariddh]]<br>{{lang|km|នរោត្តម រណឫទ្ធិ}}<br>{{small|(1944–2021)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|2 July}}<br />1993 | {{small|24 September}}<br />1993 | {{age in years and days|1993|7|2|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၉၃–လက်ရှိ) |- | (31) | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Ranariddh]]<br>{{lang|km|នរោត្តម រណឫទ្ធិ}}<br>{{small|(1944–2021)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|24 September}}<br />1993 | {{small|6 August}}<br />1997 | {{age in years and days|1993|9|24|1997|8|6}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | rowspan="2" | [[1993 Cambodian general election|1993]] | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] | rowspan="5" | [[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1993–2004)}} |- | (30) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)<br>''Second Prime Minister''}} | {{small|24 September}}<br />1993 | {{small|30 November}}<br /> 1998 | {{age in years and days|1993|9|24|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]]<br />[[Cabinet of Huot/Sen|Huot/Sen]] |- | 32 | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Ung Huot]]<br>{{lang|km|អ៊ឹង ហួត}}<br>{{small|(born 1945)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|6 August}}<br />1997 | {{small|30 November}}<br />1998 | {{age in years and days|1997|8|6|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | [[Cabinet of Huot/Sen|Huot/Sen]] |- | rowspan="6" | (30) | rowspan="6" | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="6" | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)}} | rowspan="6" | {{small|30 November}}<br />1998 | rowspan="6" | {{small|22 August}}<br />2023 | rowspan="6" | {{age in years and days|1998|11|30|2023|8|22}} ! rowspan="6" style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | rowspan="6" | [[Cambodian People's Party|CPP]] | [[1998 Cambodian general election|1998]] | [[Second cabinet of Hun Sen|Sen II]] |- | rowspan="2" | [[2003 Cambodian general election|2003]] | rowspan="2" | [[Third cabinet of Hun Sen|Sen III]] |- | rowspan="5" | [[File:King Norodom Sihamoni (2019).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihamoni]]'''<br>{{small|(since 2004)}} |- | [[2008 Cambodian general election|2008]] | [[Fourth cabinet of Hun Sen|Sen IV]] |- | [[2013 Cambodian general election|2013]] | [[Fifth cabinet of Hun Sen|Sen V]] |- | [[2018 Cambodian general election|2018]] | [[Cabinet of Hun Sen|Sen VI]] |- | 33 | [[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Manet]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន ម៉ាណែត}}<br>{{small|(born 1977)}} | {{small|22 August}}<br />2023 | ''Incumbent'' | {{age in years and days|2023|8|22}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | ၂၀၂၃ | [[Cabinet of Hun Manet|Manet]] |- ! colspan="11" |ရင်းမြစ်:<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/rulc1.html#cambodia|title=Cambodia|website=rulers.org|accessdate=20 June 2020}}</ref><ref>{{cite book|first=Harris M.|last=Lentz|date=2013|title=Heads of States and Governments Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ|isbn=978-1-884964-44-2|pages=132–138|accessdate=20 June 2020|publisher=Taylor & Francis Group}}</ref> |} == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ]] iwoucirnhhm9aj909pngvymuwm6cuv2 1053340 1053330 2026-09-16T08:11:17Z Zawzawaungthwin 100038 ဆက်လက်ပြင်ဆင် 1053340 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{About|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း ဆောင်းပါး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် }} {{Multiple image | align = right | total_width = 330 | perrow = 2 | image1 = Norodom Sihanouk - late 80s early 90s (crop 2x3).jpg | width1 = 150 | image2 = Norodom Ranariddh.jpg | width2 = 150 | image3 = Hun Sen (2007).jpg | width3 = 150 | image4 = Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg | width4 = 150 | footer = * '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသည့် ခေါင်းဆောင်များ'''<br /> {{indented plainlist| * '''အပေါ် ဘယ်ဘက်:''' [[နရောတ္တမ သီဟနု]] သည် ဘုရင်စနစ် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။ * '''အပေါ် ညာဘက်:''' နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ် သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အောက် ဘယ်ဘက်:''' [[ဟွန်ဆန်|ဟွန် ဆန်]] သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ * '''အောက် ညာဘက်:''' [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] သည် လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ }} }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများ၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဝန်ကြီးများကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် အစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်ကို ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီး ရာထူးသက်တမ်းအရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယာယီတာဝန်ထမ်းဆောင်သူ ၄ ဦးအပါအဝင် ဝန်ကြီးချုပ် စုစုပေါင်း ၃၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင် က တရားဝင်ခန့်အပ်ခြင်း မပြုမီ အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြင့် ရရှိထားရမည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ရိုးရာကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို တော်ဝင်နန်းတော်တွင် ကျင်းပပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသူသည် ဘုရင်နှင့် အမြင့်ဆုံးသံဃာ့အကြီးအကဲ ရဟန်းတော်နှစ်ပါးရှေ့တွင် ရာထူးကျမ်းသစ္စာကို ကျိန်ဆိုရသည်။ လက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။အောက်တွင် ဘုရင်စနစ်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်းအပြင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ==ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2| စဥ် ! rowspan=2| ပုံ ! rowspan=2| အမည်<br />{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} ! colspan=3| တာဝန်သက်တမ်း ! colspan=2 rowspan=2| ပါတီ ! rowspan=2| ရွေးကောက်ပွဲ ! rowspan=2| အစိုးရအဖွဲ့ ! rowspan=2| နိုင်ငံအကြီးအကဲ<br />{{small|(နန်းစံသက်တမ်း)}} |- ! စတင် ! ပြီးဆုံး ! ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၄၅) |- | 1 | [[File:Norodom Sihanouk in 1941.jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}}{{efn|[[Ung Huy]] is by some sources considered to be Prime Minister rather than Sihanouk. <ref name=DD>[http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=kh011945 Cambodia, 3 October 1945: Independence] Democracy</ref>}} | {{small|18 March}}<br />1945 | {{small|13 August}}<br />1945 | {{age in years and days|1945|3|18|1945|8|13}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk I]] | rowspan="23" | [[File:Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 bw.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1941–1955)}} |- | 2 | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{lang|km|សឹង ង៉ុក ថាញ់}}<br>{{small|(1908–1977)}} | {{small|14 August}}<br />1945 | {{small|16 October}}<br />1945 | {{age in years and days|1945|8|14|1945|10|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành I]] |- ! colspan="10" | ကိုလိုနီပြင်သစ်လက်အောက်ခံ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ (၁၉၄၅-၁၉၅၃) |- | 3 | [[File:Sisowath Monireth.webp|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Monireth]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត}}<br>{{small|(1909–1975)}} | {{small|17 October}}<br />1945 | {{small|15 December}}<br />1946 | {{age in years and days|1945|10|17|1946|12|15}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monireth|Monireth]] |- | 4 | [[File:Sisowath Youtévong.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Youtevong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ យុត្តិវង្ស}}<br>{{small|(1913–1947)}} | {{small|15 December}}<br />1946 | {{small|17 July}}<br />1947{{natural causes}} | {{age in years and days|1946|12|15|1947|7|17}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1946 Cambodian general election|1946]] | [[Cabinet of Sisowath Youtevong|Youtevong]] |- | 5 | [[File:Prince Sisowath Watchayavong.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Watchayavong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍឆាយាវង្ស}}<br>{{small|(1891–1972)}} | {{small|25 July}}<br />1947 | {{small|20 February}}<br />1948 | {{age in years and days|1947|7|25|1948|2|20}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Sisowath Watchayavong|Watchayavong]] |- | 6 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chhean Vam]]<br>{{lang|km|ឈាន វម}}<br>{{small|(1916–2000)}} | {{small|20 February}}<br />1948 | {{small|14 August}}<br />1948 | {{age in years and days|1948|2|20|1948|8|14}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1947 Cambodian general election|1947]] | [[Cabinet of Chhean Vam|Vam]] |- | 7 | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|15 August}}<br />1948 | {{small|21 January}}<br />1949 | {{age in years and days|1948|8|15|1949|1|21}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Penn Nouth|Nouth I]] |- | 8 | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{lang|km|យ៉ែម សំបូរ}}<br>{{small|(1913–1989)}} | {{small|12 February}}<br />1949 | {{small|20 September}}<br />1949 | {{age in years and days|1949|2|12|1949|9|20}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[First cabinet of Yem Sambaur|Sambaur I]] |- | 9 | [[File:Portrait of Ieu Koeus.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Ieu Koeus]]<br>{{lang|km|អៀវ កើស}}<br>{{small|(1905–1950)}} | {{small|20 September}}<br />1949 | {{small|29 September}}<br />1949 | {{age in years and days|1949|9|20|1949|9|29}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Ieu Koeus|Koeus]] |- | (8) | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{lang|km|យ៉ែម សំបូរ}}<br>{{small|(1913–1989)}} | {{small|29 September}}<br />1949 | {{small|28 April}}<br />1950 | {{age in years and days|1949|9|29|1950|4|28}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[Second cabinet of Yem Sambaur|Sambaur II]] |- | (1) | [[File:Sihanouk Harcourt 1948.jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|28 April}}<br />1950 | {{small|30 May}}<br />1950 | {{age in years and days|1950|4|28|1950|5|30}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Second cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk II]] |- | 10 | [[File:Sisowath Monipong.webp|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Sisowath Monipong]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស}}<br>{{small|(1912–1956)}} | {{small|30 May}}<br />1950 | {{small|3 March}}<br />1951 | {{age in years and days|1950|5|30|1951|3|3}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monipong|Monipong]] |- | 11 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{lang|km|អ៊ុំ ឈាងស៊ុន}}<br>{{small|(1900–1963)}} | {{small|3 March}}<br />1951 | {{small|12 October}}<br />1951 | {{age in years and days|1951|3|3|1951|10|12}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Oum Chheang Sun|Sun I]] |- | 12 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Huy Kanthoul]]<br>{{lang|km|ហ៊ុយ កន្ធុល}}<br>{{small|(1909–1991)}} | {{small|13 October}}<br />1951 | {{small|15 June}}<br />1952 | {{age in years and days|1951|10|13|1952|6|15}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | [[1951 Cambodian general election|1951]] | [[Cabinet of Huy Kanthoul|Kanthoul]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|15 June}}<br />1952 | {{small|24 January}}<br />1953 | {{age in years and days|1952|6|15|1953|1|24}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Third cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk III]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|24 January}}<br />1953 | {{small|9 November}}<br />1953 | {{age in years and days|1953|1|24|1953|11|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- ! colspan="10" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၅၃–၁၉၇၀) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|9 November}}<br />1953 | {{small|22 November}}<br />1953 | {{age in years and days|1953|11|9|1953|11|22}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- | 13 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chan Nak]]<br>{{lang|km|ចាន់ ណាក់}}<br>{{small|(1892–1954)}} | {{small|23 November}}<br />1953 | {{small|7 April}}<br />1954 | {{age in years and days|1953|11|23|1954|4|7}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Chan Nak|Nak]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|7 April}}<br />1954 | {{small|18 April}}<br />1954 | {{age in years and days|1954|4|7|1954|4|18}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Fourth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IV]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|18 April}}<br />1954 | {{small|26 January}}<br />1955 | {{age in years and days|1954|4|18|1955|1|26}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Third cabinet of Penn Nouth|Nouth III]] |- | rowspan="2" | 14 | rowspan="2" | [[File:LengNgeth ឡេង ង៉ែត inRangoon 19550428.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Leng Ngeth]]<br>{{lang|km|ឡេង ង៉ែត}}<br>{{small|(1900–1975)}} | rowspan="2" | {{small|26 January}}<br />1955 | rowspan="2" | {{small|25 September}}<br />1955 | rowspan="2" | {{age in years and days|1955|1|26|1955|9|25}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | rowspan="2" | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Leng Ngeth|Ngeth]] |- | rowspan="13" | [[File:Norodom Suramarit (1952) (cropped 3x4).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Suramarit]]'''<br>{{small|(1955–1960)}} |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|25 September}}<br />1955 | {{small|4 January}}<br />1956 | {{age in years and days|1955|9|25|1956|1|4}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1955 Cambodian general election|1955]] | [[Fifth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk V]] |- | (11) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{lang|km|អ៊ុំ ឈាងស៊ុន}}<br>{{small|(1900–1963)}} | {{small|4 January}}<br />1956 | {{small|29 February}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|1|4|1956|2|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Secodn cabinet of Oum Chheang Sun|Sun II]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|1 March}}<br />1956 | {{small|24 March}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|3|1|1956|3|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VI]] |- | 15 | [[File:Khim-Tit, Souverains et notabilités d'Indochine.png|frameless|upright=0.4]] | [[Khim Tit]]<br>{{lang|km|ឃឹម ទិត}}<br>{{small|(1896–1975)}} | {{small|3 April}}<br />1956 | {{small|29 July}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|4|3|1956|7|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Khim Tit|Tit]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|15 September}}<br />1956 | {{small|15 October}}<br />1956 | {{age in years and days|1956|9|15|1956|10|15}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Seventh cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VII]] |- | 16 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[San Yun]]<br>{{lang|km|សាន យន់}}<br>{{small|(1905–1974)}} | {{small|25 October}}<br />1956 | {{small|7 April}}<br />1957 | {{age in years and days|1956|10|25|1957|4|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of San Yun|Yun]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|7 April}}<br />1957 | {{small|7 July}}<br />1957 | {{age in years and days|1957|4|7|1957|7|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Eighth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VIII]] |- | 17 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{lang|km|ស៊ឹម វ៉ា}}<br>{{small|(1906–1989)}} | {{small|26 July}}<br />1957 | {{small|11 January}}<br />1958 | {{age in years and days|1957|7|26|1958|1|11}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[First cabinet of Sim Var|Var I]] |- | 18 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Ek Yi Oun]]<br>{{lang|km|ឯក យីអ៊ុន}}<br>{{small|(1910–2013)}} | {{small|11 January}}<br />1958 | {{small|16 January}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|1|11|1958|1|16}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Ek Yi Oun|Oun]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|16 January}}<br />1958 | {{small|24 April}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|1|16|1958|4|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fourth cabinet of Penn Nouth|Nouth IV]] |- | (17) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{lang|km|ស៊ឹម វ៉ា}}<br>{{small|(1906–1989)}} | {{small|24 April}}<br />1958 | {{small|12 July}}<br />1958 | {{age in years and days|1958|4|24|1958|7|12}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1958 Cambodian general election|1958]] | [[Second cabinet of Sim Var|Var II]] |- | rowspan="2" | (1) | rowspan="2" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | rowspan="2" | {{small|12 July}}<br />1958 | rowspan="2" | {{small|12 April}}<br />1960 | rowspan="2" | {{age in years and days|1958|7|12|1960|4|12}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Ninth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IX]] |- | rowspan="11" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1960–1970)}} |- | 19 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pho Proeung]]<br>{{lang|km|ផូ ព្រឿង}}<br>{{small|(1903–1975)}} | {{small|18 April}}<br />1960<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1960/04/19/m-pho-proeung-charge-de-former-le-gouvernement-khmer_2084798_1819218.html|title=M. PHO PROEUNG CHARGÉ DE FORMER LE GOUVERNEMENT KHMER|work=Le Monde |date=19 April 1960}}</ref> | {{small|16 January}}<br />1961 | {{age in years and days|1960|4|18|1961|1|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Pho Proeung|Proeung I]]<hr>[[Second cabinet of Pho Proeung|Proeung II]]<ref>{{Cite web|url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=RNL19600630.1.11&e=-------en-20--1--txt-txIN---------|title=Newspaper from 30 June 2026}}</ref> |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|28 January}}<br />1961 | {{small|17 November}}<br />1961 | {{age in years and days|1961|1|28|1961|11|17}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fifth cabinet of Penn Nouth|Nouth V]] |- | (1) | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{lang|km|នរោត្តម សីហនុ}}<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|17 November}}<br />1961 | {{small|13 February}}<br />1962 | {{age in years and days|1961|11|17|1962|2|13}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Nhiek Tioulong.jpg|frameless|upright=0.4]] | General<br>[[Nhiek Tioulong]]<br>{{lang|km|ញឹក ជូឡុង}}<br>{{small|(1908–1996)<br />''Acting''}} | {{small|''13 February''}}<br />''1962'' | {{small|''6 August''}}<br />''1962'' | {{age in years and days|1962|2|13|1962|8|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Chau-Sen-Cocsal, Souverains et notabilités d'Indochine (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Chau Sen Cocsal Chhum]]<br>{{lang|km|ចៅ សែនកុសល}}<br>{{small|(1905–2009)<br />''Acting''}} | {{small|''6 August''}}<br />''1962'' | {{small|''6 October''}}<br />''1962'' | {{age in years and days|1962|8|6|1962|10|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- | 20 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Kantol]]<br>{{lang|km|នរោត្តម កន្តុល}}<br>{{small|(1920–1976)}} | {{small|6 October}}<br />1962 | {{small|25 October}}<br />1966 | {{age in years and days|1962|10|6|1966|10|25}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1962 Cambodian general election|1962]] | [[Cabinet of Norodom Kantol|Kantol]] |- | 21 | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}} | {{small|25 October}}<br />1966 | {{small|1 May}}<br />1967 | {{age in years and days|1966|10|25|1967|5|1}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | [[1966 Cambodian general election|1966]] | [[First cabinet of Lon Nol|Nol I]] |- | 22 | [[File:Son-Sann (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Son Sann]]<br>{{lang|km|សឺន សាន}}<br>{{small|(1911–2000)}} | {{small|1 May}}<br />1967 | {{small|31 January}}<br />1968 | {{age in years and days|1967|5|1|1968|1|31}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Son Sann|Sann]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|31 January}}<br />1968 | {{small|14 August}}<br />1969 | {{age in years and days|1968|1|31|1969|8|14}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Penn Nouth|Nouth VI]] |- | rowspan="2" | (21) | rowspan="2" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|In January 1970, [[Sisowath Sirik Matak]] was acting Prime Minister.<ref>{{Cite web|url=http://www.edwebproject.org/sideshow/history/coup.html|title=The Coup: Opportunities for Nixon and the Khmer Rouge}}</ref>}}{{efn|While [[Lon Nol]] was Prime Minister, he was only in charge of military affairs, while his deputy [[Sisowath Sirik Matak]] was in charge of administrative and diplomatic affairs.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1970/07/02/archives/cambodian-chief-revamps-cabinet-broader-base-on-objective-move-was.html|title=Cambodian Chief revamps cabinet broader base on objective move|work=New York Times|date=2 July 1970}}</ref>}} | rowspan="2" | {{small|14 August}}<br />1969 | rowspan="2" | {{small|9 October}}<br />1970 | rowspan="2" | {{age in years and days|1969|8|14|1970|10|09}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]]{{efn|[[Independent politician|Independent]] from 18 March 1970.}} / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="5" | [[File:Cheng Heng in September 1970 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Cheng Heng]]'''<br>{{small|(1970–1972)}} |- ! colspan="10" | ခမာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၀–၁၉၇၅) |- | (21) | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|State affairs were managed by [[Sisowath Sirik Matak]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}}{{efn|Despite [[Lon Nol]]'s resignation, he was on paper still Prime Minister until {{Circa|27 June 1971}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}} | {{small|9 October}}<br />1970 | {{small|20 April}}<br />1971<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref> | {{age in years and days|1970|10|09|1971|4|20}} ! style="background:{{party color|Military rule}};" | | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | — | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="3" | [[File:Sisowath Sirik Matak.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="3" | Prince<br>[[Sisowath Sirik Matak]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ}}<br>{{small|(1914–1975)}}{{efn|Acting from 11 March 1971 until {{Circa|20 April 1971}}.<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref><ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/02/11/83204324.html?pageNumber=1 New York Times, 11 February 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/04/20/81879277.html?pageNumber=1 New York Times, 20 April 1971], [https://www.nytimes.com/1971/05/07/archives/sirik-mataks-cabinet-backed-in-cambodian-assembly-vote.html?searchResultPosition=5 New York Times, 7 May 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1972/03/11/79464413.html?pageNumber=1 New York Times, 11 March 1972].</ref>}} | style="background:#e6e6aa;" | {{small|''11 March''}}<br />''1971'' | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{small|''20 April''}}<br />''1971''}} | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{age in years and days|1971|3|11|1971|4|20}}}} ! rowspan="3" style="background:{{party color|Military rule}};" | | rowspan="3" | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="2" | 23 | rowspan="2" | {{circa|{{small|20 April}}<br />1971}} | rowspan="2" | {{small|18 March}}<br />1972 | rowspan="2" | {{circa|{{age in years and days|1971|4|20|1972|3|18}}}} | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Sisowath Sirik Matak|Matak]] |- | rowspan="5" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|President}}<br>'''[[Lon Nol]]'''<br>{{small|(1972–1975)}} |- | (2) | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{lang|km|សឹង ង៉ុក ថាញ់}}<br>{{small|(1908–1977)}} | {{small|18 March}}<br />1972<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1972/03/19/archives/lon-nol-names-a-cambodian-premier.html|title=Lon. Not Names a Cambodian Premier|first=Fox Butterfield Special to The New York|last=Times|work=The New York Times |date=19 March 1972|via=NYTimes.com}}</ref> | {{small|15 October}}<br />1972 | {{age in years and days|1972|3|18|1972|10|15}} ! style="background:{{party color|Khmer Serei}};" | | [[Khmer Serei]] | — | [[Second cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành II]] |- | 24 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Hang Thun Hak]]<br>{{lang|km|ហង្ស ធុនហាក់}}<br>{{small|(1926–1975)}} | {{small|15 October}}<br />1972 | {{small|6 May}}<br />1973 | {{age in years and days|1972|10|15|1973|5|6}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | [[1972 Cambodian general election|1972]] | [[Cabinet of Hang Thun Hak|Hak]] |- | 25 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[In Tam]]<br>{{lang|km|អ៊ិន តាំ}}<br>{{small|(1916–2006)}} | {{small|6 May}}<br />1973 | {{small|9 December}}<br />1973 | {{age in years and days|1973|5|6|1973|12|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of In Tam|Tam]] |- | 26 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Long Boret]]<br>{{lang|km|ឡុង បូរ៉េត}}<br>{{small|(1933–1975)}} | {{small|26 December}}<br />1973 | {{small|17 April}}<br />1975{{Executed}} | {{age in years and days|1973|12|26|1975|4|17}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | — | [[Cabinet of Long Boret|Boret]] |- ! colspan="11" | ကမ်ပူးချား / ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား (၁၉၇၅–၁၉၇၉) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{lang|km|ប៉ែន នុត}}<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|17 April}}<br />1975 | {{small|4 April}}<br />1976 | {{age in years and days|1975|4|17|1976|4|4}} ! style="background:{{party color|National United Front of Kampuchea}};" | | [[National United Front of Kampuchea|FUNK]] | — | [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] | rowspan="2" | [[File:Norodom Sihanouk (1974).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1975–1976)}} |-style="background:#e6e6aa;" | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2"| [[Khieu Samphan]]<br>{{lang|km|ខៀវ សំផន}}<br>{{small|(born 1931)<br />''Acting''}} | rowspan="2"| {{small|''4 April''}}<br />''1976'' | rowspan="2"| {{small|''14 April''}}<br />''1976'' | rowspan="2"| {{age in years and days|1976|4|4|1976|4|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | rowspan="2"| [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] |- | rowspan="4" | [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Khieu Samphan]]'''<br>{{small|(1976–1979)}} |- | 27 | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Pol Pot]]<br>{{lang|km|ប៉ុល ពត}}<br>{{small|(1925–1998)}} | {{small|14 April}}<br />1976 | {{small|27 September}}<br />1976 | {{age in years and days|1976|4|14|1976|9|27}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | [[1976 Cambodian general election|1976]] | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:NuonChea1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Nuon Chea]]<br>{{lang|km|នួន ជា}}<br>{{small|(1926–2019)<br>''Acting''}} | {{small|''27 September''}}<br />''1976'' | {{small|''25 October''}}<br />''1976'' | {{age in years and days|1976|9|27|1976|10|25}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- | (27) | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Pol Pot]]<br>{{lang|km|ប៉ុល ពត}}<br>{{small|(1925–1998)}} | {{small|25 October}}<br />1976 | {{small|7 January}}<br />1979 | {{age in years and days|1976|10|25|1979|1|7}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[Second cabinet of Pol Pot|Pot II]] |- ! colspan="11" | <nowiki>ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်|ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၇၉–၁၉၉၂)</nowiki> |- | colspan="10" |ရာထူးလစ်လပ်: ၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၉ – ၂၇ ဇွန် ၁၉၈၁ | rowspan="6" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}} |- | 28 | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pen Sovann]]<br>{{lang|km|ប៉ែន សុវណ្ណ}}<br>{{small|(1936–2016)}} | {{small|27 June}}<br />1981 | {{small|5 December}}<br />1981 | {{age in years and days|1981|6|27|1981|12|5}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | [[1981 Cambodian general election|1981]] | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Chan Sy]]<br>{{lang|km|ចាន់ ស៊ី}}<br>{{small|(1932–1984)}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|5 December}}<br />1981'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|11 February}}<br />1982'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1981|12|5|1982|2|11}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | 29 | {{small|11 February}}<br />1982<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/02/11/world/chan-sy-is-confirmed-as-cambodia-premier.html|title=Chan Sy Is Confirmed As Cambodia Premier|work=New York Times|date=11 February 1982}}</ref> | {{small|26 December}}<br />1984{{natural causes}} | {{age in years and days|1982|2|11|1984|12|26}} | — | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:Hun Sen in July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)}}{{efn|During a short time on 26 December 1984, the office was vacant.<ref>{{Cite web|url=https://khmer.voanews.com/a/years-on-hun-sen-faces-his-final-challenge-/5746421.html|title=36 Years On, Hun Sen Faces His Final Challenge|work=Voice of America|date=2021}}</ref>}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|26 December}}<br />1984'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|14 January}}<br />1985'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1984|12|26|1985|1|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]]<hr>[[Cambodian People's Party|CPP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | 30 | {{small|14 January}}<br />1985 | {{small|28 February}}<br />1992 | {{age in years and days|1985|1|14|1992|2|28}} | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]] |- ! colspan="11" | ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်သော ကမ္ဘောဒီးယား (၁၉၉၂–၁၉၉၃) |- | (30) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)<br>''Prime Minister (1992–1993)''<hr>''Second Prime Minister (1993)''}} | {{small|28 February}}<br />1992 | {{small|24 September}}<br />1993 | {{age in years and days|1992|2|28|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]]<hr>[[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] | rowspan="2" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}}<hr>[[File:Chea Sim 3x4.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Chea Sim]]'''<br>{{small|(1992–1993)}}<hr>[[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1993)}} |- | 31 | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Ranariddh]]<br>{{lang|km|នរោត្តម រណឫទ្ធិ}}<br>{{small|(1944–2021)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|2 July}}<br />1993 | {{small|24 September}}<br />1993 | {{age in years and days|1993|7|2|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၉၃–လက်ရှိ) |- | (31) | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Ranariddh]]<br>{{lang|km|នរោត្តម រណឫទ្ធិ}}<br>{{small|(1944–2021)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|24 September}}<br />1993 | {{small|6 August}}<br />1997 | {{age in years and days|1993|9|24|1997|8|6}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | rowspan="2" | [[1993 Cambodian general election|1993]] | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] | rowspan="5" | [[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(1993–2004)}} |- | (30) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)<br>''Second Prime Minister''}} | {{small|24 September}}<br />1993 | {{small|30 November}}<br /> 1998 | {{age in years and days|1993|9|24|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]]<br />[[Cabinet of Huot/Sen|Huot/Sen]] |- | 32 | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Ung Huot]]<br>{{lang|km|អ៊ឹង ហួត}}<br>{{small|(born 1945)<br>''First Prime Minister''}} | {{small|6 August}}<br />1997 | {{small|30 November}}<br />1998 | {{age in years and days|1997|8|6|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | [[Cabinet of Huot/Sen|Huot/Sen]] |- | rowspan="6" | (30) | rowspan="6" | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="6" | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Sen]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន សែន}}<br>{{small|(born 1952)}} | rowspan="6" | {{small|30 November}}<br />1998 | rowspan="6" | {{small|22 August}}<br />2023 | rowspan="6" | {{age in years and days|1998|11|30|2023|8|22}} ! rowspan="6" style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | rowspan="6" | [[Cambodian People's Party|CPP]] | [[1998 Cambodian general election|1998]] | [[Second cabinet of Hun Sen|Sen II]] |- | rowspan="2" | [[2003 Cambodian general election|2003]] | rowspan="2" | [[Third cabinet of Hun Sen|Sen III]] |- | rowspan="5" | [[File:King Norodom Sihamoni (2019).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|King}}<br>'''[[Norodom Sihamoni]]'''<br>{{small|(since 2004)}} |- | [[2008 Cambodian general election|2008]] | [[Fourth cabinet of Hun Sen|Sen IV]] |- | [[2013 Cambodian general election|2013]] | [[Fifth cabinet of Hun Sen|Sen V]] |- | [[2018 Cambodian general election|2018]] | [[Cabinet of Hun Sen|Sen VI]] |- | 33 | [[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Hun Manet]]<br>{{lang|km|ហ៊ុន ម៉ាណែត}}<br>{{small|(born 1977)}} | {{small|22 August}}<br />2023 | ''Incumbent'' | {{age in years and days|2023|8|22}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | ၂၀၂၃ | [[Cabinet of Hun Manet|Manet]] |- ! colspan="11" |ရင်းမြစ်:<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/rulc1.html#cambodia|title=Cambodia|website=rulers.org|accessdate=20 June 2020}}</ref><ref>{{cite book|first=Harris M.|last=Lentz|date=2013|title=Heads of States and Governments Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ|isbn=978-1-884964-44-2|pages=132–138|accessdate=20 June 2020|publisher=Taylor & Francis Group}}</ref> |} == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] ns28gj1o565ikklnc194bducsqyqz92 1053373 1053340 2026-09-16T11:05:24Z Zawzawaungthwin 100038 ဆက်လက်ပြင်ဆင် 1053373 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{About|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း ဆောင်းပါး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် }} {{Multiple image | align = right | total_width = 330 | perrow = 2 | image1 = Norodom Sihanouk - late 80s early 90s (crop 2x3).jpg | width1 = 150 | image2 = Norodom Ranariddh.jpg | width2 = 150 | image3 = Hun Sen (2007).jpg | width3 = 150 | image4 = Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg | width4 = 150 | footer = * '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသည့် ခေါင်းဆောင်များ'''<br /> {{indented plainlist| * '''အပေါ် ဘယ်ဘက်:''' [[နရောတ္တမ သီဟနု]] သည် ဘုရင်စနစ် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။ * '''အပေါ် ညာဘက်:''' နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ် သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အောက် ဘယ်ဘက်:''' [[ဟွန်ဆန်|ဟွန် ဆန်]] သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ * '''အောက် ညာဘက်:''' [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] သည် လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ }} }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း''' သည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများ၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဝန်ကြီးများကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် အစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်ကို ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီး ရာထူးသက်တမ်းအရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယာယီတာဝန်ထမ်းဆောင်သူ ၄ ဦးအပါအဝင် ဝန်ကြီးချုပ် စုစုပေါင်း ၃၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင် က တရားဝင်ခန့်အပ်ခြင်း မပြုမီ အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြင့် ရရှိထားရမည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ရိုးရာကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို တော်ဝင်နန်းတော်တွင် ကျင်းပပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသူသည် ဘုရင်နှင့် အမြင့်ဆုံးသံဃာ့အကြီးအကဲ ရဟန်းတော်နှစ်ပါးရှေ့တွင် ရာထူးကျမ်းသစ္စာကို ကျိန်ဆိုရသည်။ လက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်|ဟွန် မာနက်]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။အောက်တွင် ဘုရင်စနစ်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်းအပြင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ==ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2| စဥ် ! rowspan=2| ပုံ ! rowspan=2| အမည်<br />{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} ! colspan=3| တာဝန်သက်တမ်း ! colspan=2 rowspan=2| ပါတီ ! rowspan=2| ရွေးကောက်ပွဲ ! rowspan=2| အစိုးရအဖွဲ့ ! rowspan=2| နိုင်ငံအကြီးအကဲ<br />{{small|(နန်းစံသက်တမ်း)}} |- ! စတင် ! ပြီးဆုံး ! ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၄၅) |- | ၁ | [[File:Norodom Sihanouk in 1941.jpg|frameless|upright=0.4]] | ဘုရင်<br>[[နရောတ္တမ သီဟနု]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၁၈ မတ်}}<br />၁၉၄၅ | {{small|၁၃ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၄၅ | {{age in years and days|1945|3|18|1945|8|13}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk I]] | rowspan="23" | [[File:Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 bw.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|ဘုရင်}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(၁၉၄၁–၁၉၅၅)}} |- | ၂ | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{small|(၁၉၀၈–၁၉၇၇)}} | {{small|၁၄ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၄၅ | {{small|၁၆ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၄၅ | {{age in years and days|1945|8|14|1945|10|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành I]] |- ! colspan="10" | ကိုလိုနီပြင်သစ်လက်အောက်ခံ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ (၁၉၄၅-၁၉၅၃) |- | 3 | [[File:Sisowath Monireth.webp|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>[[Sisowath Monireth]]<br>{{small|(၁၉၀၉–၁၉၇၅)}} | {{small|၁၇ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၄၅ | {{small|၁၅ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၄၆ | {{age in years and days|1945|10|17|1946|12|15}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monireth|Monireth]] |- | 4 | [[File:Sisowath Youtévong.jpg|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>[[Sisowath Youtevong]]<br>{{small|(၁၉၁၃–၁၉၄၇)}} | {{small|၁၅ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၄၆ | {{small|၁၇ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၄၇{{natural causes}} | {{age in years and days|1946|12|15|1947|7|17}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | ၁၉၄၆ | [[Cabinet of Sisowath Youtevong|Youtevong]] |- | 5 | [[File:Prince Sisowath Watchayavong.jpg|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>[[Sisowath Watchayavong]]<br>{{small|(၁၈၉၁–၁၉၇၂)}} | {{small|၂၅ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၄၇ | {{small|၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၄၈ | {{age in years and days|1947|7|25|1948|2|20}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Sisowath Watchayavong|Watchayavong]] |- | 6 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chhean Vam]]<br>{{lang|km|ឈាន វម}}<br>{{small|(၁၉၁၆–၂၀၀၀)}} | {{small|၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၄၈ | {{small|၁၄ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၄၈ | {{age in years and days|1948|2|20|1948|8|14}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | ၁၉၄၇ | [[Cabinet of Chhean Vam|Vam]] |- | 7 | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၁၅ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၄၈ | {{small|၂၁ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၄၉ | {{age in years and days|1948|8|15|1949|1|21}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Penn Nouth|Nouth I]] |- | 8 | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{small|(၁၉၁၃–၁၉၈၉)}} | {{small|၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၄၉ | {{small|၂၀ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၄၉ | {{age in years and days|1949|2|12|1949|9|20}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[First cabinet of Yem Sambaur|Sambaur I]] |- | 9 | [[File:Portrait of Ieu Koeus.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Ieu Koeus]]<br>{{small|(၁၉၀၅–၁၉၅၀)}} | {{small|၂၀ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၄၉ | {{small|၂၉ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၄၉ | {{age in years and days|1949|9|20|1949|9|29}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of Ieu Koeus|Koeus]] |- | (၈) | [[File:Yemsambaur portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Yem Sambaur]]<br>{{small|(၁၉၁၃–၁၉၈၉)}} | {{small|၂၉ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၄၉ | {{small|၂၈ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၀ | {{age in years and days|1949|9|29|1950|4|28}} ! style="background:{{party color|National Recovery Party}};" | | [[National Recovery Party]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|title=The History of Cambodia|work=Justin J. Corfield|date=2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cambodiashattere0000mart/mode/1up?q=Yem+Sambaur|title=Cambodia, a Shattered Society|work=Martin Marie Alexandrine|date=1994}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cambodia.org/facts/?page=independence|title=The Road to Khmer Independence|work=Kenneth T. So and Monireak Keo}}</ref>}} | — | [[Second cabinet of Yem Sambaur|Sambaur II]] |- | (၁) | [[File:Sihanouk Harcourt 1948.jpg|frameless|upright=0.4]] | ဘုရင်<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၂၈ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၀ | {{small|၃၀ မေ}}<br />၁၉၅၀ | {{age in years and days|1950|4|28|1950|5|30}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Second cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk II]] |- | ၁၀ | [[File:Sisowath Monipong.webp|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>[[Sisowath Monipong]]<br>{{small|(1912–1956)}} | {{small|30 May}}<br />1950 | {{small|3 March}}<br />1951 | {{age in years and days|1950|5|30|1951|3|3}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Sisowath Monipong|Monipong]] |- | ၁၁ | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{small|(၁၉၀၀–၁၉၆၃)}} | {{small|၃ မတ်}}<br />၁၉၅၁ | {{small|၁၂ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၅၁ | {{age in years and days|1951|3|3|1951|10|12}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[First cabinet of Oum Chheang Sun|Sun I]] |- | ၁၂ | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Huy Kanthoul]]<br>{{small|(၁၉၀၉–၁၉၉၁)}} | {{small|၁၃ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၅၁ | {{small|၁၅ ဇွန်}}<br />၁၉၅၂ | {{age in years and days|1951|10|13|1952|6|15}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | ၁၉၅၁ | [[Cabinet of Huy Kanthoul|Kanthoul]] |- | (၁) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | ဘုရင်<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(1922–[[Death and state funeral of Norodom Sihanouk|2012]])}} | {{small|15 June}}<br />၁၉၅၂ | {{small|24 January}}<br />၁၉၅၃ | {{age in years and days|1952|6|15|1953|1|24}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Third cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk III]] |- | (၇) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|၂၄ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၃ | {{small|၉ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၅၃ | {{age in years and days|1953|1|24|1953|11|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- ! colspan="10" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၅၃–၁၉၇၀) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(1906–1985)}} | {{small|၉ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၅၃ | {{small|၂၂ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၅၃ | {{age in years and days|1953|11|9|1953|11|22}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Second cabinet of Penn Nouth|Nouth II]] |- | 13 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Chan Nak]]<br>{{small|(၁၈၉၂–၁၉၅၄)}} | {{small|၂၃ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၅၃ | {{small|၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၄ | {{age in years and days|1953|11|23|1954|4|7}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Cabinet of Chan Nak|Nak]] |- | (၁) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | King<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၄ | {{small|၁၈ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၄ | {{age in years and days|1954|4|7|1954|4|18}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[Fourth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IV]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၁၈ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၄ | {{small|၂၆ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၅ | {{age in years and days|1954|4|18|1955|1|26}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Third cabinet of Penn Nouth|Nouth III]] |- | rowspan="2" | 14 | rowspan="2" | [[File:LengNgeth ឡេង ង៉ែត inRangoon 19550428.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Leng Ngeth]]<br>{{small|(၁၉၀၀–၁၉၇၅)}} | rowspan="2" | {{small|၂၆ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၅ | rowspan="2" | {{small|၂၅ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၅၅ | rowspan="2" | {{age in years and days|1955|1|26|1955|9|25}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | rowspan="2" | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Leng Ngeth|Ngeth]] |- | rowspan="13" | [[File:Norodom Suramarit (1952) (cropped 3x4).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|ဘုရင်}}<br>'''[[Norodom Suramarit]]'''<br>{{small|(၁၉၅၅–၁၉၆၀)}} |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952) (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၂၅ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၅၅ | {{small|၄ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၆ | {{age in years and days|1955|9|25|1956|1|4}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | ၁၉၅၅ | [[Fifth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk V]] |- | (11) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Oum Chheang Sun]]<br>{{small|(၁၉၀၀–၁၉၆၃)}} | {{small|၄ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၆ | {{small|၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၅၆ | {{age in years and days|1956|1|4|1956|2|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Secodn cabinet of Oum Chheang Sun|Sun II]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၁ မတ်}}<br />၁၉၅၆ | {{small|၂၄ မတ်}}<br />၁၉၅၆ | {{age in years and days|1956|3|1|1956|3|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VI]] |- | 15 | [[File:Khim-Tit, Souverains et notabilités d'Indochine.png|frameless|upright=0.4]] | [[Khim Tit]]<br>{{small|(၁၈၉၆–၁၉၇၅)}} | {{small|၃ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၆ | {{small|၂၉ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၅၆ | {{age in years and days|1956|4|3|1956|7|29}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Khim Tit|Tit]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၁၅ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၅၆ | {{small|၁၅ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၅၆ | {{age in years and days|1956|9|15|1956|10|15}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Seventh cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VII]] |- | 16 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[San Yun]]<br>{{small|(၁၉၀၅–၁၉၇၄)}} | {{small|၂၅ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၅၆ | {{small|၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|10|25|1957|4|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of San Yun|Yun]] |- | (1) | [[File:Norodom Sihanouk 1956.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၇ | {{small|၇ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၅၇ | {{age in years and days|1957|4|7|1957|7|7}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Eighth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk VIII]] |- | 17 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၉)}} | {{small|၂၆ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၅၇ | {{small|၁၁ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၈ | {{age in years and days|1957|7|26|1958|1|11}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[First cabinet of Sim Var|Var I]] |- | 18 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Ek Yi Oun]]<br>{{small|(၁၉၁၀–၂၀၁၃)}} | {{small|၁၁ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၈ | {{small|၁၆ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၈ | {{age in years and days|1958|1|11|1958|1|16}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Ek Yi Oun|Oun]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၁၆ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၅၈ | {{small|၂၄ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၈ | {{age in years and days|1958|1|16|1958|4|24}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fourth cabinet of Penn Nouth|Nouth IV]] |- | (17) | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Sim Var]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၉)}} | {{small|၂၄ ဧပြီ}}<br />၁၉၅၈ | {{small|၁၂ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၅၈ | {{age in years and days|1958|4|24|1958|7|12}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | [[1958 Cambodian general election|1958]] | [[Second cabinet of Sim Var|Var II]] |- | rowspan="2" | (၁) | rowspan="2" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | rowspan="2" | {{small|၁၂ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၅၈ | rowspan="2" | {{small|၁၂ ဧပြီ}}<br />၁၉၆၀ | rowspan="2" | {{age in years and days|1958|7|12|1960|4|12}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Ninth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk IX]] |- | rowspan="11" | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|မင်းသား}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(၁၉၆၀–၁၉၇၀)}} |- | 19 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pho Proeung]]<br>{{small|(၁၉၀၃–၁၉၇၅)}} | {{small|၁၈ ဧပြီ}}<br />၁၉၆၀<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1960/04/19/m-pho-proeung-charge-de-former-le-gouvernement-khmer_2084798_1819218.html|title=M. PHO PROEUNG CHARGÉ DE FORMER LE GOUVERNEMENT KHMER|work=Le Monde |date=19 April 1960}}</ref> | {{small|၁၆ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၆၁ | {{age in years and days|1960|4|18|1961|1|16}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | [[Independent politician|Independent]] | — | [[First cabinet of Pho Proeung|Proeung I]]<hr>[[Second cabinet of Pho Proeung|Proeung II]] |- | (၇) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၂၈ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၆၁ | {{small|၁၇ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၆၁ | {{age in years and days|1961|1|28|1961|11|17}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Fifth cabinet of Penn Nouth|Nouth V]] |- | (၁) | [[File:Sihanouk 1959.jpg|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Sihanouk]]<br>{{small|(၁၉၂၂–၂၀၁၂)}} | {{small|၁၇ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၆၁ | {{small|၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၆၂ | {{age in years and days|1961|11|17|1962|2|13}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Nhiek Tioulong.jpg|frameless|upright=0.4]] | General<br>[[Nhiek Tioulong]]<br>{{lang|km|ញឹក ជូឡុង}}<br>{{small|(1908–1996)<br />''Acting''}} | {{small|''၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ''}}<br />''၁၉၆၂'' | {{small|''၆ ဩဂုတ်''}}<br />''၁၉၆၂'' | {{age in years and days|1962|2|13|1962|8|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:Chau-Sen-Cocsal, Souverains et notabilités d'Indochine (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Chau Sen Cocsal Chhum]]<br>{{small|(၁၉၀၅–၂၀၀၉)<br />''ယာယီ''}} | {{small|''၆ ဩဂုတ်''}}<br />''၁၉၆၂'' | {{small|''၆ အောက်တိုဘာ''}}<br />''၁၉၆၂'' | {{age in years and days|1962|8|6|1962|10|6}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Tenth cabinet of Norodom Sihanouk|Sihanouk X]] |- | 20 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | Prince<br>[[Norodom Kantol]]<br>{{small|(1920–1976)}} | {{small|6 October}}<br />1962 | {{small|25 October}}<br />1966 | {{age in years and days|1962|10|6|1966|10|25}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | ၁၉၆၂ | [[Cabinet of Norodom Kantol|Kantol]] |- | 21 | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{small|(၁၉၁၃–၁၉၈၅)}} | {{small|၂၅ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၆၆ | {{small|၁ မေ}}<br />၁၉၆၇ | {{age in years and days|1966|10|25|1967|5|1}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | ၁၉၆၆ | [[First cabinet of Lon Nol|Nol I]] |- | 22 | [[File:Son-Sann (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Son Sann]]<br>{{lang|km|សឺន សាន}}<br>{{small|(1911–2000)}} | {{small|1 May}}<br />၁၉၆၇ | {{small|31 January}}<br />၁၉၆၈ | {{age in years and days|1967|5|1|1968|1|31}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Cabinet of Son Sann|Sann]] |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၃၁ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၆၈ | {{small|၁၄ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၆၉ | {{age in years and days|1968|1|31|1969|8|14}} ! style="background:{{party color|Sangkum}};" | | [[Sangkum]] | — | [[Sixth cabinet of Penn Nouth|Nouth VI]] |- | rowspan="2" | (၂၁) | rowspan="2" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{lang|km|លន់ នល់}}<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|In January 1970, [[Sisowath Sirik Matak]] was acting Prime Minister.<ref>{{Cite web|url=http://www.edwebproject.org/sideshow/history/coup.html|title=The Coup: Opportunities for Nixon and the Khmer Rouge}}</ref>}}{{efn|While [[Lon Nol]] was Prime Minister, he was only in charge of military affairs, while his deputy [[Sisowath Sirik Matak]] was in charge of administrative and diplomatic affairs.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1970/07/02/archives/cambodian-chief-revamps-cabinet-broader-base-on-objective-move-was.html|title=Cambodian Chief revamps cabinet broader base on objective move|work=New York Times|date=2 July 1970}}</ref>}} | rowspan="2" | {{small|၁၄ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၆၉ | rowspan="2" | {{small|၉ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၇၀ | rowspan="2" | {{age in years and days|1969|8|14|1970|10|09}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Sangkum}};" | | rowspan="2" | [[Sangkum]]{{efn|[[Independent politician|Independent]] from 18 March 1970.}} / <br />[[Royal Cambodian Armed Forces#Royal Khmer Armed Forces (FARK)|Military]] | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="5" | [[File:Cheng Heng in September 1970 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Cheng Heng]]'''<br>{{small|(1970–1972)}} |- ! colspan="10" | ခမာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၀–၁၉၇၅) |- | (21) | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.4]] | Marshal<br>[[Lon Nol]]<br>{{small|(1913–1985)}}{{efn|State affairs were managed by [[Sisowath Sirik Matak]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}}{{efn|Despite [[Lon Nol]]'s resignation, he was on paper still Prime Minister until {{Circa|27 June 1971}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1971/06/27/archives/why-they-call-lon-nol-the-mayor-of-pnompenh-mayor-of-pnompenh.html|title=Why They Call Lon Nol 'The Mayor Of Pnompenh'|work=New York Times|date=27 June 1971}}</ref>}} | {{small|9 October}}<br />1970 | {{small|20 April}}<br />1971<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref> | {{age in years and days|1970|10|09|1971|4|20}} ! style="background:{{party color|Military rule}};" | | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | — | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="3" | [[File:Sisowath Sirik Matak.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="3" | မင်းသား<br>[[Sisowath Sirik Matak]]<br>{{lang|km|ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ}}<br>{{small|(1914–1975)}}{{efn|Acting from 11 March 1971 until {{Circa|20 April 1971}}.<ref>[https://www.nytimes.com/1971/04/20/archives/lon-nol-resigns-blaming-health-cambodian-chief-had-stroke-cabinet.html "Lon Nol Resigns, Blaming Health"], ''The New York Times'', 20 April 1971, p1</ref><ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/02/11/83204324.html?pageNumber=1 New York Times, 11 February 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/04/20/81879277.html?pageNumber=1 New York Times, 20 April 1971], [https://www.nytimes.com/1971/05/07/archives/sirik-mataks-cabinet-backed-in-cambodian-assembly-vote.html?searchResultPosition=5 New York Times, 7 May 1971], [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1972/03/11/79464413.html?pageNumber=1 New York Times, 11 March 1972].</ref>}} | style="background:#e6e6aa;" | {{small|''11 March''}}<br />''1971'' | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{small|''20 April''}}<br />''1971''}} | style="background:#e6e6aa;" | {{circa|{{age in years and days|1971|3|11|1971|4|20}}}} ! rowspan="3" style="background:{{party color|Military rule}};" | | rowspan="3" | [[Khmer National Armed Forces|Military]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Second cabinet of Lon Nol|Nol II]] |- | rowspan="2" | 23 | rowspan="2" | {{circa|{{small|20 April}}<br />1971}} | rowspan="2" | {{small|18 March}}<br />1972 | rowspan="2" | {{circa|{{age in years and days|1971|4|20|1972|3|18}}}} | rowspan="2" | — | rowspan="2" | [[Cabinet of Sisowath Sirik Matak|Matak]] |- | rowspan="5" | [[File:LonNol.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|President}}<br>'''[[Lon Nol]]'''<br>{{small|(1972–1975)}} |- | (2) | [[File:Sơn Ngọc Thành in 1936 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Sơn Ngọc Thành]]<br>{{small|(1908–1977)}} | {{small|18 March}}<br />1972<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1972/03/19/archives/lon-nol-names-a-cambodian-premier.html|title=Lon. Not Names a Cambodian Premier|first=Fox Butterfield Special to The New York|last=Times|work=The New York Times |date=19 March 1972|via=NYTimes.com}}</ref> | {{small|15 October}}<br />1972 | {{age in years and days|1972|3|18|1972|10|15}} ! style="background:{{party color|Khmer Serei}};" | | [[Khmer Serei]] | — | [[Second cabinet of Sơn Ngọc Thành|Thành II]] |- | 24 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Hang Thun Hak]]<br>{{small|(1926–1975)}} | {{small|၁၅ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၇၂ | {{small|6 May}}<br />၁၉၇၃ | {{age in years and days|1972|10|15|1973|5|6}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | ၁၉၇၂ | [[Cabinet of Hang Thun Hak|Hak]] |- | 25 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[In Tam]]<br>{{small|(၁၉၁၆–၂၀၀၆)}} | {{small|၆ မေ}}<br />၁၉၇၃ | {{small|၉ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၇၃ | {{age in years and days|1973|5|6|1973|12|9}} ! style="background:{{party color|Democratic Party (Cambodia)}};" | | [[Democratic Party (Cambodia)|Democratic]] | — | [[Cabinet of In Tam|Tam]] |- | 26 | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Long Boret]]<br>{{small|(၁၉၃၃–၁၉၇၅)}} | {{small|၂၆ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၇၃ | {{small|၁၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၇၅ | {{age in years and days|1973|12|26|1975|4|17}} ! style="background:{{party color|Social Republican Party}};" | | [[Social Republican Party|PRS]] | — | [[Cabinet of Long Boret|Boret]] |- ! colspan="11" | ကမ်ပူးချား / ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား (၁၉၇၅–၁၉၇၉) |- | (7) | [[File:Samdech Penn Nouth (1947).jpg|frameless|upright=0.4]] | {{transliteration|km|[[Samdech|Sâmdéch]]}}<br>[[Penn Nouth]]<br>{{small|(၁၉၀၆–၁၉၈၅)}} | {{small|၁၇ ဧပြီ}}<br />၁၉၇၅ | {{small|၄ ဧပြီ}}<br />၁၉၇၆ | {{age in years and days|1975|4|17|1976|4|4}} ! style="background:{{party color|National United Front of Kampuchea}};" | | [[National United Front of Kampuchea|FUNK]] | — | [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] | rowspan="2" | [[File:Norodom Sihanouk (1974).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>'''[[Norodom Sihanouk]]'''<br>{{small|(၁၉၇၅–၁၉၇၆)}} |-style="background:#e6e6aa;" | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2"| [[Khieu Samphan]]<br>{{small|(၁၉၃၁ မွေးဖွား)<br />''ယာယီ''}} | rowspan="2"| {{small|''၄ ဧပြီ''}}<br />''၁၉၇၆'' | rowspan="2"| {{small|''၁၄ ဧပြီ''}}<br />''၁၉၇၆'' | rowspan="2"| {{age in years and days|1976|4|4|1976|4|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | rowspan="2"| [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | rowspan="2"| — | rowspan="2"| [[Seventh cabinet of Penn Nouth|Nouth VII]] |- | rowspan="4" | [[File:Khieu Samphan 1978.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Khieu Samphan]]'''<br>{{small|(1976–1979)}} |- | 27 | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ပိုပေါ့]]<br>{{small|(၁၉၂၅–၁၉၉၈)}} | {{small|၁၄ ဧပြီ}}<br />၁၉၇၆ | {{small|၂၇ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၇၆ | {{age in years and days|1976|4|14|1976|9|27}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | ၁၉၇၆ | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- style="background:#e6e6aa;" | — | [[File:NuonChea1978.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[Nuon Chea]]<br>{{small|(၁၉၂၆-၂၀၁၉)<br>''ယာယီ''}} | {{small|''27 September''}}<br />''1976'' | {{small|''25 October''}}<br />''1976'' | {{age in years and days|1976|9|27|1976|10|25}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[First cabinet of Pol Pot|Pot I]] |- | (27) | [[File:PolPot.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ပိုပေါ့]]<br>{{small|(၁၉၂၅–၁၉၉၈)}} | {{small|၂၅ အောက်တိုဘာ}}<br />၁၉၇၆ | {{small|၇ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၇၉ | {{age in years and days|1976|10|25|1979|1|7}} ! style="background:{{party color|Communist Party of Kampuchea}};" | | [[Communist Party of Kampuchea|CPK]] | — | [[Second cabinet of Pol Pot|Pot II]] |- ! colspan="11" |ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်|ကမ်ပူးချားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ / ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ / ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော် (၁၉၇၉–၁၉၉၂) |- | colspan="10" |ရာထူးလစ်လပ်: ၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၉ – ၂၇ ဇွန် ၁၉၈၁ | rowspan="6" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}} |- | 28 | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | [[Pen Sovann]]<br>{{small|(၁၉၃၆–၂၀၁၆)}} | {{small|၂၇ ဇွန်}}<br />၁၉၈၁ | {{small|၅ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၈၁ | {{age in years and days|1981|6|27|1981|12|5}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | ၁၉၈၁ | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:No image.png|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[Chan Sy]]<br>{{small|(၁၉၃၁–၁၉၈၄)}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|၅ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၈၁'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၈၂'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1981|12|5|1982|2|11}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Pen Sovan|Sovan]] |- | 29 | {{small|၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၈၂<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/02/11/world/chan-sy-is-confirmed-as-cambodia-premier.html|title=Chan Sy Is Confirmed As Cambodia Premier|work=New York Times|date=11 February 1982}}</ref> | {{small|၂၆ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၈၄{{natural causes}} | {{age in years and days|1982|2|11|1984|12|26}} | — | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | style="background:#e6e6aa;" | — | rowspan="2" | [[File:Hun Sen in July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[ဟွန်ဆန်]]<br>{{small|(၁၉၅၂ မွေးဖွား)}} | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|၂၆ ဒီဇင်ဘာ}}<br />၁၉၈၄'' | style="background:#e6e6aa;" | ''{{small|၁၄ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၈၅'' | style="background:#e6e6aa;" | {{age in years and days|1984|12|26|1985|1|14}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Kampuchean People's Revolutionary Party}};" | | rowspan="2" | [[Cambodian People's Party|KPRP]]<hr>[[Cambodian People's Party|CPP]] | style="background:#e6e6aa;" | — | style="background:#e6e6aa;" | [[Cabinet of Chan Sy|Sy]] |- | 30 | {{small|၁၄ ဇန်နဝါရီ}}<br />၁၉၈၅ | {{small|၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၉၂ | {{age in years and days|1985|1|14|1992|2|28}} | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]] |- ! colspan="11" | ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်သော ကမ္ဘောဒီးယား (၁၉၉၂–၁၉၉၃) |- | (30) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ဟွန်ဆန်]]<br><br>{{small|(၁၉၅၂)<br>''ဝန်ကြီးချုပ်(၁၉၉၂–၁၉၉၃)''<hr>''ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၉၃)''}} | {{small|၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ}}<br />၁၉၉၂ | {{small|၂၄ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၉၃ | {{age in years and days|1992|2|28|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | — | [[First cabinet of Hun Sen|Sen I]]<hr>[[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] | rowspan="2" | [[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Heng Samrin]]'''<br>{{small|(1979–1992)}}<hr>[[File:Chea Sim 3x4.jpg|frameless|upright=0.3]]<br>'''[[Chea Sim]]'''<br>{{small|(1992–1993)}}<hr>[[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|Prince}}<br>[[နရောတ္တမ သီဟနု]]<br>{{small|(၁၉၉၃)}} |- | 31 | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ်<br>{{small|(၁၉၄၄–၂၀၂၁)<br>''ပထမ ဝန်ကြီးချုပ်''}} | {{small|၂ ဇူလိုင်}}<br />၁၉၉၃ | {{small|၂၄ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၉၃ | {{age in years and days|1993|7|2|1993|9|24}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | [[Cabinet of Ranariddh/Sen|Ranariddh/Sen]] |- ! colspan="11" | ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံတော် (၁၉၉၃–လက်ရှိ) |- | (၃၁) | [[File:Ranariddh 1990s.jpg|frameless|upright=0.4]] | မင်းသား<br>နရောတ္တမ ရာနာရစ်ဒ် <br>{{small|(၁၉၄၄–၂၀၂၁)<br>''ပထမ ဝန်ကြီးချုပ်''}} | {{small|၂၄ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၉၃ | {{small|၆ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၉၇ | {{age in years and days|1993|9|24|1997|8|6}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | rowspan="2" | ၁၉၉၃ | ရာနာရစ်ဒ်/ဆန် | rowspan="5" | [[File:Norodom Sihanouk (1992).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|ဘုရင်}}<br>[[နရောတ္တမ သီဟနု]]<br>{{small|(၁၉၉၃–၂၀၀၄)}} |- | (၃၀) | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ဟွန်ဆန်]]<br>{{small|(၁၉၅၂ မွေးဖွား)<br>''ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်''}} | {{small|၂၄ စက်တင်ဘာ}}<br />၁၉၉၃ | {{small|၃၀ နိုဝင်ဘာ}}<br /> ၁၉၉၈ | {{age in years and days|1993|9|24|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | ရာနာရစ်ဒ်/ဆန်<br />ဟွတ်/ဆန် |- | ၃၂ | [[File:no image.png|frameless|upright=0.4]] | အွန် ဟွတ်<br>{{small|(၁၉၄၅ မွေးဖွား)<br>''ပထမ ဝန်ကြီးချုပ်''}} | {{small|၆ ဩဂုတ်}}<br />၁၉၉၇ | {{small|၃၀ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၉၈ | {{age in years and days|1997|8|6|1998|11|30}} ! style="background:{{party color|FUNCINPEC}};" | | [[FUNCINPEC]] | — | ဟွတ်/ဆန် |- | rowspan="6" | (၃၀) | rowspan="6" | [[File:Hun Sen July 2019.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="6" | [[ဟွန်ဆန်]]<br>{{small|(၁၉၅၂ မွေးဖွား)<br>{{small|ပထမ/ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်များ ပယ်ဖျက်၍ ဝန်ကြီးချုပ် တစ်ဦးတည်းထားရှိခြင်း}}}} | rowspan="6" | {{small|၃၀ နိုဝင်ဘာ}}<br />၁၉၉၈ | rowspan="6" | {{small|၂၂ ဩဂုတ်}}<br />၂၀၂၃ | rowspan="6" | {{age in years and days|1998|11|30|2023|8|22}} ! rowspan="6" style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | rowspan="6" | [[Cambodian People's Party|CPP]] | ၁၉၉၈ | ဆန် II |- | rowspan="2" | ၂၀၀၃ | rowspan="2" | ဆန် III |- | rowspan="5" | [[File:King Norodom Sihamoni (2019).jpg|frameless|upright=0.3]]<br>{{small|ဘုရင်}}<br>[[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]]<br>{{small|(၂၀၀၄ ကတည်းက)}} |- | ၂၀၀၈ | ဆန် IV |- | ၂၀၁၃ | ဆန် V |- | ၂၀၁၈ | ဆန် VI |- | ၃၃ | [[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ဟွန်မာနက်]]<br>{{small|(၁၉၇၇ မွေးဖွား)}} | {{small|၂၂ ဩဂုတ်}}<br />၂၀၂၃ | လက်ရှိ | {{age in years and days|2023|8|22}} ! style="background:{{party color|Cambodian People's Party}};" | | [[Cambodian People's Party|CPP]] | ၂၀၂၃ | မာနက် |- ! colspan="11" |ရင်းမြစ်:<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/rulc1.html#cambodia|title=Cambodia|website=rulers.org|accessdate=20 June 2020}}</ref><ref>{{cite book|first=Harris M.|last=Lentz|date=2013|title=Heads of States and Governments Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ|isbn=978-1-884964-44-2|pages=132–138|accessdate=20 June 2020|publisher=Taylor & Francis Group}}</ref> |} == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] 9yt65wpcr5w0i9k6vi3ieaeucldn71y 0 291718 1053335 2026-09-16T08:00:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဟီရိုရှီးမားင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053335 wikitext text/x-wiki '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} cbf0ha8dekpku5hrsd6xnujwdhpzazp 1053336 1053335 2026-09-16T08:01:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053336 wikitext text/x-wiki '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] m8nj6w34hq2k8uph5u6beaml47zjrgx 1053337 1053336 2026-09-16T08:02:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053337 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ<br />(Genbaku Dome) | image = Genbaku Dome04-r.JPG | caption = Ruin of Hiroshima Prefectural Industrial<br>Promotion Hall | location = [[Hiroshima]], Japan | criteria = Cultural: vi | ID = 775 | year = 1996 | coordinates = {{coord|34|23|44|N|132|27|13|E|region:JP-34|display=inline,title}} | pushpin_map = Japan Hiroshima Prefecture#Japan | map_caption = Location of the Peace Memorial. Architect Jan Letzel }} '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] jwyf95add130vzgtu4q20zq0o3gbr07 1053338 1053337 2026-09-16T08:02:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053338 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ<br />(Genbaku Dome) | image = Genbaku Dome04-r.JPG | caption = Ruin of Hiroshima Prefectural Industrial<br>Promotion Hall | location = [[Hiroshima]], Japan | criteria = Cultural: vi | ID = 775 | year = 1996 | coordinates = {{coord|34|23|44|N|132|27|13|E|region:JP-34|display=inline,title}} | pushpin_map = Japan Hiroshima Prefecture#Japan | map_caption = Location of the Peace Memorial. Architect Jan Letzel }} '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="UNESCO"/> ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) |title=原爆ドーム |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-09-18 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |language=ja |trans-title=A-Bomb Dome |oclc=153301537 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=25 August 2007 |df=dmy-all }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] afbvsbras4d3jxwhugx3gk1lcd59ccb 1053339 1053338 2026-09-16T08:05:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053339 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ<br />(Genbaku Dome) | image = Genbaku Dome04-r.JPG | caption = Ruin of Hiroshima Prefectural Industrial<br>Promotion Hall | location = [[Hiroshima]], Japan | criteria = Cultural: vi | ID = 775 | year = 1996 | coordinates = {{coord|34|23|44|N|132|27|13|E|region:JP-34|display=inline,title}} | pushpin_map = Japan Hiroshima Prefecture#Japan | map_caption = Location of the Peace Memorial. Architect Jan Letzel }} '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="UNESCO"/> ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) |title=原爆ドーム |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-09-18 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |language=ja |trans-title=A-Bomb Dome |oclc=153301537 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=25 August 2007 |df=dmy-all }}</ref> ==မူလအဆောက်အဦ== ==ဗုံးကြဲခံရခြင်း== ==ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်း== ==နိုင်ငံရေး== ==ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဖြစ်လာခြင်း== ==ရုပ်ပုံ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] c731i3368i6iqyzygm190n1lp8hq3h5 0 291719 1053380 2026-09-16T11:56:08Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) <math>V</math> တိုင်း၌ ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော ဒွန်တွဲ ဗက်တာရပ်ဝန်း (dual vector space) တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053380 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) <math>V</math> တိုင်း၌ ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော ဒွန်တွဲ ဗက်တာရပ်ဝန်း (dual vector space) တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>V</math> အပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့် ပုံစံများ (linear forms) အားလုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတွင် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် ပေါင်းခြင်း (pointwise addition) နှင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့၏ ဗက်တာရပ်ဝန်း တည်ဆောက်ပုံ (vector space structure) လည်း ပါဝင်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>F</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ မည်သည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>V</math> ကိုမဆို ပေးထားပါက အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>V^*</math><ref>Katznelson & Katznelson (2008), p. 37, §2.1.3.</ref> ကို [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) <math>\varphi: V \to F</math> အားလုံး၏ [[အစု]] (set) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤမျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများကို မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ (linear functionals) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းကို အခြားနည်းအားဖြင့် <math>V^{\lor}</math><ref>Tu (2011), p. 19, §3.1.</ref> ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။ မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများသည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဗက်တာရပ်ဝန်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (vector space homomorphisms) ဖြစ်သောကြောင့် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းကို <math>\hom(V, F)</math> ဟု သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>V^*</math> ကိုယ်တိုင်သည် ပေါင်းခြင်းနှင့် စကေလာမြှောက်ခြင်း တို့ဖြင့် တပ်ဆင်ထားသောအခါ <math>F</math> အပေါ်ရှိ ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာပြီး အောက်ပါတို့ကို ကျေနပ်စေသည်။ <math display="block"> \begin{align} (\varphi + \psi)(x) &= \varphi(x) + \psi(x) \\ (a \varphi)(x) &= a \left(\varphi(x)\right) \end{align} </math> အဆိုပါ ညီမျှခြင်းများသည် မည်သည့် <math>\varphi, \psi \in V^*</math>၊ <math>x \in V</math> နှင့် <math>a \in F</math> အတွက်မဆို မှန်ကန်သည်။ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>V^*</math> ထဲရှိ ဖန်ရှင်နယ် <math>\varphi</math> နှင့် <math>V</math> ၏ [[အစုဝင်]] (element) <math>x</math> တို့၏ အစုံလိုက်တွဲဖက်မှု (pairing) ကို ကွင်း (bracket) <math>\varphi(x) = [x, \varphi]</math><ref>Halmos (1974), p. 21, §14.</ref> သို့မဟုတ် <math>\varphi(x) = \langle x, \varphi \rangle</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ဤအရာသည် ယိုယွင်းမှုမရှိသော (nondegenerate) မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု (bilinear mapping) <math>\langle \cdot, \cdot \rangle : V \times V^* \to F</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းကို သဘာဝကျသော အစုံလိုက်တွဲဖက်မှု (natural pairing) ဟု ခေါ်သည်။ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|တိုပေါ်လော်ဂျီ ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>V</math> တစ်ခုအတွက် ၎င်း၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲ ရပ်ဝန်း <math>V'</math> ကို အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ <math>\varphi:V\to F</math> အားလုံး၏ ရပ်ဝန်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>F</math> သည် အခြေခံ ဖီးလ်ဒ် (base field) ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အခြေခံ ဖီးလ်ဒ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်သည်။<ref>Robertson & Robertson (1973), II. 2.</ref> == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === ဒွန်တွဲအခြေအစုနှင့် အတိုင်းအတာများ (Dual Basis and Dimensionality) === <math>V</math> သည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော]] (finite-dimensional) ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး အခြေအစု (basis) <math>\{\mathbf{e}_1,\dots,\mathbf{e}_n\}</math> ရှိပါက ဒွန်တွဲအခြေအစု (dual basis) သည် <math>V</math> အပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ၏ အစု <math>\{\mathbf{e}^1,\dots,\mathbf{e}^n\}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို မည်သည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) <math>c^i\in F</math> ရွေးချယ်မှုအတွက်မဆို အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက် (relation) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\mathbf{e}^i(c^1 \mathbf{e}_1+\cdots+c^n\mathbf{e}_n) = c^i, \quad i=1,\ldots,n</math> ဤအရာသည် အစုံလိုက် ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု ဂုဏ်သတ္တိ (bi-orthogonality property) <math>\mathbf{e}^i(\mathbf{e}_j) = \delta^{i}_{j}</math> ကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤနေရာတွင် <math>\delta^{i}_{j}</math> သည် ခရိုနက်ကာ ဒယ်လ်တာ (Kronecker delta) ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>V</math> သည် <math>\mathbb{R}^n</math> ဖြစ်သောအခါ <math>E</math> သည် ၎င်း၏ တိုင်များ (columns) အဖြစ် အခြေအစု ဗက်တာများ (basis vectors) ရှိသော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) ဖြစ်လျှင်နှင့် <math>\hat{E}</math> သည် ၎င်း၏ တိုင်များအဖြစ် ဒွန်တွဲအခြေအစု ဗက်တာများ ရှိသော ကိန်းအုံဖြစ်လျှင် <math>\hat{E}^\textrm{T} E = I_n</math> ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>\mathbb{R}^n</math> ကို တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) ၏ ရပ်ဝန်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပါက ၎င်း၏ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် အတန်း ဗက်တာများ (row vectors) ၏ ရပ်ဝန်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အတန်း ဗက်တာများသည် ရိုးရိုး ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) မှတစ်ဆင့် <math>\mathbb{R}^n</math> အပေါ် မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များအဖြစ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ အကယ်၍ <math>V</math> သည် <math>F</math> အပေါ်ရှိ အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက အခြေအစု <math>\{\mathbf{e}_\alpha:\alpha\in A\}</math> ကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် <math>V</math> ကို <math>F</math> မိတ္တူများ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) နှင့် ထပ်တူညီစေသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>V^*</math> ကို [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (direct product) နှင့် အောက်ပါအတိုင်း ထပ်တူညီစေသည်။ <math display="block">V^* \cong \left (\bigoplus_{\alpha\in A}F\right )^* \cong \prod_{\alpha\in A}F^* \cong \prod_{\alpha\in A}F \cong F^A.</math> အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် မူလရပ်ဝန်းထက် အမြဲတမ်း တိကျစွာ ပိုမိုကြီးမား (strictly larger) သော အတိုင်းအတာ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\dim(V) < \dim(V^*)</math> ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း၏ တိကျသော အတိုင်းအတာကို အဲဒို့ရှ်-ကပ်ပလန်စကီး သီအိုရမ် (Erdős–Kaplansky theorem) က ဖော်ပြပေးသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံများနှင့် ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် (Bilinear Forms and the Double Dual) === <math>V</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံ (bilinear form) <math>B(\cdot, \cdot)</math> မဆိုသည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] <math>\Phi: V\to V^*</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ၎င်းကို <math>[\Phi(v), w] = B(v, w)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံသည် ယိုယွင်းမှုမရှိဖြစ်ပြီး <math>V</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိပါက ဤပုံဖော်မှုသည် <math>V</math> မှ <math>V^*</math> သို့ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိန်းထွေး ဖီးလ်ဒ် (complex field) အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက် ယိုယွင်းမှုမရှိသော ဆက်ကွီလီနီယာ ပုံစံ (sesquilinear form) သည် အလားတူပင် <math>V</math> မှ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) <math>\overline{V^*}</math> သို့ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math>V</math> မှ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် (double dual) <math>V^{**}=\hom(V^*, F)</math> သို့ သဘာဝ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (natural homomorphism) <math>\Psi</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းကို မည်သည့် <math>v \in V</math> နှင့် <math>\varphi \in V^*</math> အတွက်မဆို <math>(\Psi(v))(\varphi)=\varphi(v)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် အမြဲတမ်း [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>V</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိပါက ၎င်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Halmos (1974), pp. 25, 28.</ref> အလားတူပင် စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်း (normed space) <math>V</math> မှ ၎င်း၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် (continuous double dual) <math>V''</math> သို့ သဘာဝကျသော အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ (continuous linear operator) <math>\Psi: V \to V''</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းကို တူညီသော တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း ပုံသေနည်း (evaluation formula) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ် (Hahn–Banach theorem) ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometry) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\Psi</math> သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဖြစ်သော စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသည့် ရပ်ဝန်းများကို ကိုယ်ပြန်ဟပ်ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံသော (reflexive) ရပ်ဝန်းများဟု ခေါ်သည်။ <math>V</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဒေသအလိုက် ခုံးသော ရပ်ဝန်း (Hausdorff locally convex space) တစ်ခု ဖြစ်သောအခါ <math>\Psi</math> သည် <math>V</math> မှ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းဆီသို့ အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။ === မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုတစ်ခု၏ ထရန်စပို့စ် (Transpose of a Linear Map) === အကယ်၍ <math>f: V \to W</math> သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက ထရန်စပို့စ် (transpose) သို့မဟုတ် ဒွန်တွဲ <math>f^*: W^* \to V^*</math> ကို မည်သည့် <math>\varphi \in W^*</math> အတွက်မဆို <math>f^*(\varphi) = \varphi \circ f</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အောက်ပါ ထပ်တူညီမှု (identity) သည် မှန်ကန်သည်။<ref>Halmos (1974), at=§44.</ref> <math display="block">[f^*(\varphi), v] = [\varphi, f(v)].</math> ထိုသို့သတ်မှတ်ခြင်း <math>f \mapsto f^*</math> သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာများ]] (linear operators) ၏ ရပ်ဝန်းများကြားတွင် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုတစ်ခုကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤအရာသည် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိပြီး <math>f</math> ကို [[ကိန်းအုံ]] <math>A</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပါက <math>f^*</math> ကို ဒွန်တွဲအခြေအစုများနှင့်ပတ်သက်၍ ထရန်စပို့စ် ကိန်းအုံ (transpose matrix) <math>A^T</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အလားတူပင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|တိုပေါ်လော်ဂျီ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]အကြားရှိ အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု <math>T: V \to W</math> တစ်ခုအတွက် အဆက်မပြတ် ထရန်စပို့စ် (continuous transpose) <math>T': W' \to V'</math> ကို <math>T'(\varphi) = \varphi \circ T</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>T</math> သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ]] (Banach spaces) ကြားရှိ ကျစ်လျစ်သော အော်ပရေတာ (compact operator) တစ်ခု ဖြစ်သောအခါ <math>T'</math> သည်လည်း ကျစ်လျစ်မှု (compact) ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်-မျဉ်းဖြောင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ (antilinear isomorphisms) <math>i_V: V \to V'</math> နှင့် <math>i_W: W \to W'</math> တို့ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့တွင် ထရန်စပို့စ်နှင့် ဟာမီရှန် တွဲဖက် (Hermitian adjoint) <math>T^*</math> တို့ကို <math>i_V \circ T^* = T' \circ i_W</math> ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ === ချေဖျက်ကိန်းများနှင့် စားလဒ်ရပ်ဝန်းများ (Annihilators and Quotient Spaces) === <math>S</math> ကို <math>V</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုအဖြစ် ထားပါ။ <math>V^*</math> ရှိ <math>S</math> ၏ ချေဖျက်ကိန်း (annihilator) အား <math>S^0</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းသည် မည်သည့် <math>s\in S</math> အတွက်မဆို <math>[f,s]=0</math> ဖြစ်စေသော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း ဖြစ်သည်။ ချေဖျက်ကိန်း သတ်မှတ်ခြင်းသည် ပါဝင်မှုများ (inclusions) ကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သည်။ ရပ်ဝန်းပိုင်းများဖြစ်သော <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့အတွက် <math>(A + B)^0 = A^0 \cap B^0</math> နှင့် <math>(A \cap B)^0 = A^0 + B^0</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>W</math> သည် <math>V</math> ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ|ပထမ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်]] (first isomorphism theorem) သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>(V/W)^* \cong W^0</math> ကို ထုတ်ပေးသည်။ <math>V</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိပါက ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အောက်တွင် <math>W^{00} = W</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် <math>V</math> ၏ အစုပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (lattice) အပေါ်တွင် ဂယ်လ်ဝါ ဆက်သွယ်ချက် (Galois connection) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်သည်။ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းအတွက် အကယ်၍ <math>W</math> သည် စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်း <math>V</math> ၏ အပိတ် မျဉ်းဖြောင့် ရပ်ဝန်းပိုင်း (closed linear subspace) တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ ချေဖျက်ကိန်းသည် <math>W^\perp = \{ \varphi \in V' : W \subseteq \ker \varphi\}</math> ဖြစ်သည်။ စားလဒ် (quotient) <math>V/W</math> ၏ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းကို <math>W^\perp</math> ဖြင့် ထပ်တူပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် <math>W</math> ၏ ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းကို စားလဒ် <math>V'/W^\perp</math> ဖြင့် ထပ်တူပြုနိုင်သည်။<ref>Rudin (1991), at=Chapter 4.</ref> === အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းအပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီများ (Topologies on the Continuous Dual) === အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>V'</math> အပေါ်ရှိ စံ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခုကို <math>V</math> ၏ အကန့်အသတ်ရှိသော အစုပိုင်းများ (bounded subsets) ၏ စုစည်းမှု (collection) <math>\mathcal{A}</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် စတင်မိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ဤအရာသည် အောက်ပါပုံစံရှိ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|ဆီမီးစံနှုန်းများ]] (seminorms) မှ ထုတ်လုပ်ထားသော <math>\mathcal{A}</math> မှ အစုများအပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ၏ တိုပေါ်လော်ဂျီကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\|\varphi\|_A = \sup_{x\in A} |\varphi(x)|.</math> အရေးကြီးသော အထူးအခြေအနေများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ * <math>V'</math> အပေါ်ရှိ အားကောင်းသော တိုပေါ်လော်ဂျီ (strong topology) သည် <math>V</math> အတွင်းရှိ အကန့်အသတ်ရှိသော အစုပိုင်းများ အားလုံးအပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဖြစ်သည်။ <math>V</math> သည် စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက အားကောင်းသော တိုပေါ်လော်ဂျီကို <math>\|\varphi\| = \sup_{\|x\| \le 1 } |\varphi(x)|</math> ဖြင့် စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသည်။ * <math>V'</math> အပေါ်ရှိ အားနည်း * တိုပေါ်လော်ဂျီ (weak-* topology) သို့မဟုတ် အားနည်း ကြယ်ပွင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (weak-star topology) သည် <math>V</math> အတွင်းရှိ အဆုံးရှိ အစုပိုင်းများ (finite subsets) အပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == <math>1 < p < \infty</math> ကို [[ကိန်းစစ်]] (real number) တစ်ခုအဖြစ် ထားရှိပြီး အောက်ပါ ညီမျှခြင်းကို ကျေနပ်စေသော [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (sequences) <math>\mathbf{a} = (a_n)</math> အားလုံး၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဘာနက် ရပ်ဝန်း]] (Banach space) <math>\ell^p</math> ကို စဉ်းစားပါ။ <math display="block">\|\mathbf{a}\|_p = \bigg( \sum_{n=0}^\infty |a_n|^p \bigg)^{\frac{1}{p}} < \infty.</math> <math>1/p + 1/q = 1</math> ဖြင့် ကိန်း <math>q</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါက <math>\ell^p</math> ၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် သဘာဝကျစွာပင် <math>\ell^q</math> နှင့် ထပ်တူညီသည်။ အစုဝင် <math>\mathbf{a} = (a_n) \in \ell^q</math> တစ်ခု ပေးထားပါက <math>\ell^p</math> အပေါ်ရှိ ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် <math>\varphi</math> ကို မည်သည့် <math>\mathbf{b} = (b_n) \in \ell^p</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\varphi(\mathbf{b}) = \sum_n a_n b_n</math> အလားတူနည်းလမ်းဖြင့် <math>\ell^1</math> ၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် <math>\ell^\infty</math> နှင့် သဘာဝကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ ဤနေရာတွင် <math>\ell^\infty</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းစဉ်များ၏ ရပ်ဝန်း ဖြစ်သည်။ သုညသို့ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်များ ပါဝင်သည့် ဘာနက် ရပ်ဝန်း <math>c_0</math> ၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် တူညီသော စံ အစုံလိုက်တွဲဖက်မှုမှတစ်ဆင့် <math>\ell^1</math> နှင့် သဘာဝကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း <math>c</math> သည်လည်း <math>\ell^1</math> သို့ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုအရ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isometrically isomorphic) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>c</math> သည် [[ကိန်းစဉ်|စုဆုံ ကိန်းစဉ်များ]] (convergent sequences) ကို ဆိုလိုသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသည် စံ ကိန်းစဉ် အစုံလိုက်တွဲဖက်မှုမှတစ်ဆင့် တိကျစွာ ထပ်တူပြုခြင်းထက် စုဆုံမှတ် ဖန်ရှင်နယ် (limit functional) ကိုပါ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထားသည်။ ရီးဇ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရမ် (Riesz representation theorem) အရ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]]တစ်ခု၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းသည် မူလရပ်ဝန်းသို့ ပြောင်းပြန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (anti-isomorphic) ဖြစ်သော ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရီးဇ်-မာကော့ဗ်-ကာကူတာနီ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရမ် (Riesz–Markov–Kakutani representation theorem) အရ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]] ပါဝင်သည့် အချို့သော ရပ်ဝန်းများ၏ အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းကို အတိုင်းအတာများ (measures) အသုံးပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ == References == * {{Citation |last=Halmos |first=Paul R. |title=Finite-Dimensional Vector Spaces |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |year=1974 |orig-year=1958 |isbn=978-0-387-90093-3 |series=Undergraduate Texts in Mathematics |mr=0342522 |zbl=0286.15001}} * {{Citation |last1=Katznelson |first1=Yitzhak |last2=Katznelson |first2=Yonatan R. |title=A (Terse) Introduction to Linear Algebra |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence |year=2008 |isbn=978-0-8218-4419-9 |series=Student Mathematical Library |volume=44 |mr=2381283 |zbl=1138.15001}} * {{Citation |last1=Robertson |first1=A. P. |last2=Robertson |first2=Wendy |title=Topological Vector Spaces |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |year=1973 |orig-year=1964 |edition=2nd |isbn=0-521-20124-1 |series=Cambridge Tracts in Mathematics and Mathematical Physics |volume=53 |mr=0350359 |zbl=0254.46002}} * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |title=Functional Analysis |publisher=McGraw-Hill |publication-place=New York |year=1991 |orig-year=1973 |edition=2nd |isbn=0-07-054236-8 |series=International Series in Pure and Applied Mathematics |mr=1157815 |zbl=0867.46001}} * {{Citation |last=Tu |first=Loring W. |title=An Introduction to Manifolds |publisher=Springer |publication-place=New York |year=2011 |orig-year=2008 |edition=2nd |isbn=978-1-4419-7400-6 |series=Universitext |doi=10.1007/978-1-4419-7400-6 |mr=2720239 |zbl=1214.58001}} [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] h2o10vb4dm51snv5dfr1oagrawn7yyz