ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 4 827 1053975 1046645 2026-09-19T08:56:53Z NjsBot 36203 ဘော့ - အလိုအလျောက် ရှင်းလင်းခဲ့သည် 1053975 wikitext text/x-wiki <!-- ဤစာသားကို မဖျက်ရ！ -->{{ကျေးဇူးပြု၍ ဤစာသားကို မဖျက်ပါနှင့်}} <!--* ဝီကီပီးဒီးယား Sandbox မှ ကြိုဆိုပါတယ်! * * ကျေးဇူးပြု၍ ဤအပိုင်းကို သည်အတိုင်းထားပေးပါ။ * * ဤစာမျက်နှာကို ပုံမှန် ရှင်းလင်းပါသည်။ * * သင်၏ တည်းဖြတ်မှုစွမ်းရည်ကို အောက်တွင် လွတ်လပ်စွာ စမ်းသပ်နိုင်ပါသည်။ * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■--> kpwb512c5ufrrm6bs80aousrvezamtr 0 1634 1053972 1051951 2026-09-19T08:31:27Z NjsBot 36203 ဘော့ - စာသားများကို အလိုအလျောက် အစားထိုးခြင်း (-သြ +ဩ) 1053972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ပုဂံအင်ပါယာ | official_name = ပုဂံဧကရာဇ်နိုင်ငံ (Pagan Kingdom) | native_name = ပုဂံပြည် | settlement_type = သမိုင်းဝင် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် | image_skyline = Pagan Empire -- Sithu II.PNG | image_caption = ခရစ်နှစ် ၁၂၁၀ ဝန်းကျင် ဒုတိယနရပတိစည်သူမင်းလက်ထက် ပုဂံပြည်၏ ပိုင်နက်ပြ မြေပုံ | subdivision_type = တည်နေရာ | subdivision_name = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အရှေ့တောင်အာရှ) | established_title = အင်ပါယာအစ (အနော်ရထာ နန်းတက်) | established_date = ၁၁ ဩဂုတ် ၁၀၄၄ <ref name="AungThwin">Aung-Thwin, Michael A. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 21–35.</ref> | extirpated_title = အင်ပါယာနိဂုံး (မြင်စိုင်းက သိမ်းပိုက်) | extirpated_date = ၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂၉၇ <ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Vol. 1: Mainland Mirrors''. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref> | seat_type = မင်းနေပြည်တော် (မြို့တော်) | seat = [[ပုဂံ]] (၈၄၉–၁၂၉၇) | leader_title = ပထမဆုံး ဧကရာဇ်ဘုရင် | leader_name = [[အနော်ရထာ]] (၁၀၄၄–၁၀၇၇) | leader_title1 = အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်မင်း | leader_name1 = [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] (၁၁၇၄–၁၂၁၁) | leader_title2 = နောက်ဆုံး ဧကရာဇ်ဘုရင် | leader_name2 = [[နရသီဟပတေ့]] (၁၂၅၆–၁၂၈၇) | blank_name_sec1 = ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ | blank_info_sec1 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ [[မဟာယန]][[ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အရိယမဂ်|အရည်းကြီးနတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | blank1_name_sec1 = အသုံးပြုသည့်ဘာသာစကား | blank1_info_sec1 = [[မြန်မာဘာသာစကား|ရှေးမြန်မာစာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]၊ [[ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] | blank2_name_sec1 = အခြေခံငွေကြေး | blank2_info_sec1 = ဒင်္ဂါးစနစ်မရှိပါ (ဆန်၊ စပါး၊ ရွှေ၊ ငွေနှင့် အလေးချိန်စံနှုန်းပြု အစစ်ခံပတ် စသည်ဖြင့် ကုန်ဖလှယ်သည်) <ref name="AungThwin1985">Aung-Thwin, Michael A. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press.</ref> | population_total = ၁,၅၀၀,၀၀၀ – ၂,၀၀၀,၀၀၀ ခန့် | population_as_of = ၁၃ ရာစုအစ ခန့်မှန်းခြေ <ref name="Lieberman"/> }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} '''ပုဂံဧကရာဇ်နိုင်ငံ''' သို့မဟုတ် '''ပုဂံအင်ပါယာ''' သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးနောက် ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအတွင်း ထူထောင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖြစ်သည်။ ပုဂံအင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်တွင် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်ဒေသ အများစုအပြင် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (ထိုင်း) နှင့် မလေးကျွန်းဆွယ် မြောက်ပိုင်းအထိ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဩဇာ ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာ၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အုတ်မြစ်များကို စနစ်တကျ ပုံသွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းသုတေသနများအရ ပုဂံခေတ်ကာလကို ခရစ်နှစ် ၁၀၄၄ (အနော်ရထာ နန်းတက်) မှ ၁၂၉၇ (မြင်စိုင်းမြို့တော်သို့ အာဏာစက် ပြောင်းရွှေ့) အထိ သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ရာဇဝင်ကျမ်းများ၌မူ ပုဂံမင်းဆက် ပျက်သုဉ်းကာ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယမြို့]] တည်သည့် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၂) အထိ သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။</ref> မြန်မာ့ ရိုးရာအရ "ကြာအိုးအံ ပုဂံတည်" ဟူသော [[ဆိုရိုးစကား]]အရ (ကြာ = ၂ ၊ အိုး = ၁ ၊ အံ = ၁) သက္ကရာဇ် ၂၁၁-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၂၄၉ သို့မဟုတ် ၁၀၇) ၌ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဆိုသော်လည်း၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ကာဗွန်သက်တမ်းတိုင်းတာချက်များအရ ပုဂံသည် ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုခန့်မှသာ မြို့ပြအဖြစ် အစပြုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Hudson2001">Hudson, Bob et al. (2001). "The Origins of Bagan: New Dates and Old Inhabitants". ''Asian Perspectives'', 40(1), pp. 48–74.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === အစောပိုင်းကာလနှင့် မြို့ပြအစ === အစောပိုင်းတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး]] တို့သည် ၉ ရာစုခန့်တွင် နန်ကျောက် (Nanzhao) နိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တိဗက်ကုန်းမြေမြင့်နှင့် နန်ကျောက်နယ်စပ်တို့မှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ပုဂံဒေသတွင် ခိုင်မာသော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ရေးဗဟိုချက်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin2005">Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend That Was Lower Burma''. University of Hawai'i Press, pp. 15–35.</ref> မြန်မာရာဇဝင်များတွင် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းမှစ၍ ပုဂံပြည် ပျက်သုဉ်းချိန်အထိ မင်းဆက် ၅၅ ဆက် ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ အနော်ရထာမင်း မနန်းတက်မီကာလ မင်းဆက်များမှာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ရာဇဝင်လာ အချက်အလက်များသာ ဖြစ်ပြီး ကျောက်စာ အထောက်အထား ခိုင်မာစွာ မတွေ့ရသေးပေ။<ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co., pp. 18–25.</ref> === အင်ပါယာ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ရွှေခေတ် === ခရစ်နှစ် ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာ]] မင်း နန်းတက်လာခြင်းသည် ပုဂံအင်ပါယာ၏ အစပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာမင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများကို စည်းလုံးခဲ့ရုံမက [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို စနစ်တကျ သက်ဝင်ယုံကြည်လာခဲ့ပြီး သထုံပြည်မှ ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် သံဃာတော်များကို ပင့်ဆောင်ကာ သာသနာပြုခဲ့သည်။ အနော်ရထာ၊ [[ကျန်စစ်သား]] (၁၀၈၄–၁၁၁၃) နှင့် [[အလောင်းစည်သူ]] (၁၁၁၃–၁၁၆၇) မင်းများလက်ထက်တွင် ပုဂံသည် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် သာသနာရေးတွင် ခေတ်ပြိုင် ခမာအင်ပါယာ (Khmer Empire) နှင့်တန်းတူ အရှေ့တောင်အာရှ၏ အင်အားကြီး အင်ပါယာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, pp. 45–90.</ref> [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] (၁၁၇၄–၁၂၁၁) လက်ထက်တွင် ပုဂံ၏ စိုက်ပျိုးရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အခွန်အတုတ် စနစ်များသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ရောနှောရာမှ ဗမာစကား ပြောဆိုသူများ၏ ကိုယ်ပိုင် ယဉ်ကျေးမှု ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။<ref name="Lieberman"/> === အင်ပါယာ ကျဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း === ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းရခြင်းတွင် အချက်များစွာ ပါဝင်သည်။ စေတီပုထိုးပေါင်း သန်းနှင့်ချီ၍ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ကြသဖြင့် သံဃာပိုင်အခွန်လွတ် မြေယာများ လွန်စွာ များပြားလာပြီး နိုင်ငံတော်၏ အခွန်ဘဏ္ဍာ ရရှိမှု ကျဆင်းလာခဲ့သည်။<ref name="AungThwin1985"/> ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း [[နရသီဟပတေ့]] မင်းလက်ထက်တွင် မွန်ဂို-ယွမ်မင်းဆက် ကူဘလိုင်ခန်၏ တပ်မတော်နှင့် [[ငါးရှေ့ပွဲခင်း]] အပါအဝင် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် နန်းတက်သည့် [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျော်စွာ]] မင်းလက်ထက်၌ ပုဂံ၏ ဩဇာမှာ မှက္ခရာ၊ မြင်စိုင်းနှင့် ပန်းယ တည်ထောင်သော ရှမ်း-ဗမာကပြား [[ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး]] (အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံ၊ [[တစ်စီးရှင်သီဟသူ|သီဟသူ]]) တို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၂၉၇ တွင် ရှမ်းညီနောင်တို့က ကျော်စွာမင်းကို နန်းချ၍ မြင်စိုင်းသို့ မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပုဂံအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်စနစ် သမိုင်းဝင် နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ၊ စာ ၁၄၅–၁၇၀။</ref> == အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ဗဟိုဦးစီးချုပ်ကိုင်မှုစနစ် နှင့် ဒေသန္တရ နယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ မင်းဧကရာဇ်သည် တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော စကြဝတ္တေးမင်း သို့မဟုတ် ဘုရားလောင်း အဖြစ် ရာဇဓမ္မနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်သူဖြစ်ပြီး၊ အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်သော အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin1985" /> === ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေး === ဗဟိုမင်းနေပြည်တော်တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အာဏာစက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် တိုင်းရေးပြည်ရာများကို စီမံခန့်ခွဲရန် မဟာသမန် (အမတ်အဖွဲ့) နှင့် သေနာပတိတို့ ပါဝင်သော ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ အမိန့်တော်များကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်း၊ အခွန်အတုတ် စေခိုင်းခြင်းနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများကို တာဝန်ယူရသော အမတ်ချုပ်နှင့် သေနာပတိများ ရှိသည်။တရားစီရင်ရေးတွင် ဓမ္မသတ်ကျမ်းများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း ဥပဒေများကို အခြေခံ၍ တရားစီရင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်စာပါ အထောက်အထားများအရ ဒေသန္တရ တရားရုံးများနှင့် မင်းမူပါး တရားရုံးများ သီးခြားရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများသည်လည်း တရားရင်ဆိုင်ပိုင်ခွင့်နှင့် သက်သေအဖြစ် ထွက်ဆိုပိုင်ခွင့်များ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1988" /> === နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မဏ္ဍလစနစ် === ပုဂံအင်ပါယာ၏ ပိုင်နက်ကို ဗဟိုအာဏာစက် သက်ရောက်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဇုန် (၃) ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။မဇ္ဈိမဒေသ (ဗဟိုအဓိကနယ်မြေ)တွင် ပုဂံမြို့တော် အပါအဝင် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း လှေတွင်း ၁၁ ခရိုင်နှင့် မင်းဘူး ၆ ခရိုင် စသည့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး အဓိကကျသော နယ်မြေများကို ဘုရင်က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်နှင့် နယ်စားနယ်မြေများမှာ မြို့တော်နှင့် ဝေးကွာသော တိုင်းနယ်များကို မင်းညီမင်းသားများနှင့် သစ္စာခံ မြို့စား/နယ်စားများ (ဥပမာ- သထုံ၊ တနင်္သာရီ၊ ရခိုင် စသည်) အား လွှဲအပ်အုပ်ချုပ်စေသည်။နယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း စောဘွားနယ်များ]] နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တိုင်းပြည်များသည် ပုဂံထံ သပ္ပာယ်လက်ဆောင်နှင့် အခွန်ပဏ္ဏာ ဆက်သသော သစ္စာခံအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press, pp. 90–105.</ref> === စစ်ရေးနှင့် အခွန်အတုတ်စနစ် === စစ်ရေးစနစ်တွင် အမြဲတမ်းတပ်မတော် အနည်းငယ်သာ ထားရှိပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စား၊ မြို့စားများက မိမိတို့နယ်မြေအလိုက် ရဲမက်အင်အား စုဆောင်းပေးရသော ဗဟိုပြု ရဲမက်စုဆောင်းရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ တိုင်းသူပြည်သားများထံမှ စပါး၊ ဆန်၊ သီးနှံနှင့် အခြား ကုန်ပစ္စည်းများဖြင့် အခွန်ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြေယာ၊ ရေနံတွင်းနှင့် ကုန်သွယ်ခွန်များအပေါ် မူတည်၍ ဘဏ္ဍာရေးကို စီမံခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin1985" /> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ == ပုဂံအင်ပါယာသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအတွင်း နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ အဓိက လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားမှာ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ (ထိုခေတ်အခေါ် မြမ္မာ)]] များ ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားဖြစ်သော မင်းဆွေမင်းမျိုး၊ အမတ်ကြီးများ၊ သေနာပတိများနှင့် နယ်စားပယ်စား အများစုမှာ ဗမာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အင်ပါယာ ဖြန့်ကျက်လာသည်နှင့်အမျှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် နေရာယူလာခဲ့ကြပြီး မူလဒေသခံများဖြစ်သော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ကို လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ တဖြည်းဖြည်း သဟဇာတဖြစ်စွာ ပေါင်းစပ်သွတ်သွင်း နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> === ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း === အုပ်ချုပ်သူ ဗမာလူမျိုးများ၏ လူဦးရေနှင့် ဩဇာအာဏာ ပြန့်နှံ့လာမှုကို ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများက သက်သေပြလျက်ရှိသည်။ ၁၁ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မွန်နှင့် ပျူဘာသာစကားများကို ရုံးသုံးအဖြစ် အဓိက သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း၊ ၁၂ ရာစု ([[နရပတိစည်သူ (ပုဂံ)|ဒုတိယ နရပတိစည်သူ]]မင်း လက်ထက်) မှစ၍ မြန်မာစာသည် အင်ပါယာ၏ အဓိက ရုံးသုံးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဘာသာစကား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗမာစကားပြော လူဦးရေသည် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချက်မှစ၍ ကျေးလက်ဒေသများအထိ လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများအကြားသို့ လုံးဝ ရောနှော သွားခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1988" /> ထို့ကြောင့် ပုဂံခေတ်သည် ဗမာလူမျိုးများ လူဦးရေအရရော၊ နိုင်ငံရေးအရပါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အင်အားစုအဖြစ် အခိုင်အမာ အမြစ်တွယ် ပြန့်နှံ့ထွန်းကားလာသော အရေးအကြီးဆုံး ကာလအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Luce1969" /> == ပုဂံမင်းဆက်များ == ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ကျောက်စာ အထောက်အထားများအရ ခိုင်မာစွာ အတည်ပြုနိုင်သော ပုဂံမင်းဆက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="AungThwin"/><ref name="Lieberman"/> {| class="wikitable" |- ! စီးနင်းသူ မင်းများ !! နန်းစံနှစ် (အေဒီ) !! မှတ်ချက် |- | [[ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူ]] || ၉၆၄–၉၈၆ || ရာဇဝင်လာ မင်းဆက် |- | [[ကျဉ်စိုး]] || ၉၈၆–၉၉၂ || ကွမ်းဆော်၏ သားတော် |- | [[စုက္ကတေး]] || ၉၉၂–၁၀၄၄ || ကွမ်းဆော်၏ သားတော် |- | [[အနော်ရထာမင်း]] || ၁၀၄၄–၁၀၇၇ || ပုဂံအင်ပါယာကို စတင်ထူထောင်သူ |- | [[စောလူး]] || ၁၀၇၇–၁၀၈၄ || အနော်ရထာ၏ သားတော် |- | [[ကျန်စစ်သား]] || ၁၀၈၄–၁၁၁၃ || အနော်ရထာ၏ စစ်သူကြီး/ဘုရင် |- | [[အလောင်းစည်သူ]] || ၁၁၁၃–၁၁၆၇ || ကျန်စစ်သား၏ မြေးတော် |- | [[နရသူ (ပုဂံ)|နရသူ]] || ၁၁၆၇–၁၁၇၁ || အလောင်းစည်သူ၏ သားတော် |- | [[နရသိင်္ခ]] || ၁၁၇၁–၁၁၇၄ || နရသူ၏ သားတော် |- | [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] || ၁၁၇၄–၁၂၁၁ || နရသူ၏ သားတော် (ရွှေခေတ်) |- | [[ထီးလိုမင်းလို]] || ၁၂၁၁–၁၂၃၅ || နရပတိစည်သူ၏ သားတော် |- | [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျစွာ]] || ၁၂၃၅–၁၂၅၁ || ထီးလိုမင်းလို၏ သားတော် |- | [[ဥဇနာ (ပုဂံ)|ဥဇနာ]] || ၁၂၅၁–၁၂၅၄ || ကျစွာ၏ သားတော် |- | [[နရသီဟပတေ့]] || ၁၂၅၄–၁၂၈၇ || တရုတ်ပြေးမင်း (မွန်ဂိုစစ်ပွဲ) |- | [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျော်စွာ]] || ၁၂၈၇–၁၂၉၇ || ရှမ်းညီနောင်တို့၏ ဩဇာခံ |- | [[စောနစ်]] || ၁၂၉၇–၁၃၂၅ || ပုဂံနယ်စားအဆင့် မင်း |- | [[စောမွန်နစ်]] || ၁၃၂၅–၁၃၆၈ || ပုဂံနယ်စားအဆင့် မင်း |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{ပုဂံ}} [[ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ ခေတ်ဟောင်းအင်ပါယာများ]] g04ve638b6mji434xm21lboovguwrsb 1054125 1053972 2026-09-19T11:55:52Z Chenzeyan29 141880 /* အင်ပါယာ ကျဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း */ 1054125 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ပုဂံအင်ပါယာ | official_name = ပုဂံဧကရာဇ်နိုင်ငံ (Pagan Kingdom) | native_name = ပုဂံပြည် | settlement_type = သမိုင်းဝင် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် | image_skyline = Pagan Empire -- Sithu II.PNG | image_caption = ခရစ်နှစ် ၁၂၁၀ ဝန်းကျင် ဒုတိယနရပတိစည်သူမင်းလက်ထက် ပုဂံပြည်၏ ပိုင်နက်ပြ မြေပုံ | subdivision_type = တည်နေရာ | subdivision_name = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အရှေ့တောင်အာရှ) | established_title = အင်ပါယာအစ (အနော်ရထာ နန်းတက်) | established_date = ၁၁ ဩဂုတ် ၁၀၄၄ <ref name="AungThwin">Aung-Thwin, Michael A. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 21–35.</ref> | extirpated_title = အင်ပါယာနိဂုံး (မြင်စိုင်းက သိမ်းပိုက်) | extirpated_date = ၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂၉၇ <ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Vol. 1: Mainland Mirrors''. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref> | seat_type = မင်းနေပြည်တော် (မြို့တော်) | seat = [[ပုဂံ]] (၈၄၉–၁၂၉၇) | leader_title = ပထမဆုံး ဧကရာဇ်ဘုရင် | leader_name = [[အနော်ရထာ]] (၁၀၄၄–၁၀၇၇) | leader_title1 = အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်မင်း | leader_name1 = [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] (၁၁၇၄–၁၂၁၁) | leader_title2 = နောက်ဆုံး ဧကရာဇ်ဘုရင် | leader_name2 = [[နရသီဟပတေ့]] (၁၂၅၆–၁၂၈၇) | blank_name_sec1 = ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ | blank_info_sec1 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ [[မဟာယန]][[ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အရိယမဂ်|အရည်းကြီးနတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | blank1_name_sec1 = အသုံးပြုသည့်ဘာသာစကား | blank1_info_sec1 = [[မြန်မာဘာသာစကား|ရှေးမြန်မာစာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]၊ [[ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] | blank2_name_sec1 = အခြေခံငွေကြေး | blank2_info_sec1 = ဒင်္ဂါးစနစ်မရှိပါ (ဆန်၊ စပါး၊ ရွှေ၊ ငွေနှင့် အလေးချိန်စံနှုန်းပြု အစစ်ခံပတ် စသည်ဖြင့် ကုန်ဖလှယ်သည်) <ref name="AungThwin1985">Aung-Thwin, Michael A. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press.</ref> | population_total = ၁,၅၀၀,၀၀၀ – ၂,၀၀၀,၀၀၀ ခန့် | population_as_of = ၁၃ ရာစုအစ ခန့်မှန်းခြေ <ref name="Lieberman"/> }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} '''ပုဂံဧကရာဇ်နိုင်ငံ''' သို့မဟုတ် '''ပုဂံအင်ပါယာ''' သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးနောက် ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအတွင်း ထူထောင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖြစ်သည်။ ပုဂံအင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်တွင် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်ဒေသ အများစုအပြင် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (ထိုင်း) နှင့် မလေးကျွန်းဆွယ် မြောက်ပိုင်းအထိ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဩဇာ ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာ၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အုတ်မြစ်များကို စနစ်တကျ ပုံသွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းသုတေသနများအရ ပုဂံခေတ်ကာလကို ခရစ်နှစ် ၁၀၄၄ (အနော်ရထာ နန်းတက်) မှ ၁၂၉၇ (မြင်စိုင်းမြို့တော်သို့ အာဏာစက် ပြောင်းရွှေ့) အထိ သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ရာဇဝင်ကျမ်းများ၌မူ ပုဂံမင်းဆက် ပျက်သုဉ်းကာ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယမြို့]] တည်သည့် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၂) အထိ သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။</ref> မြန်မာ့ ရိုးရာအရ "ကြာအိုးအံ ပုဂံတည်" ဟူသော [[ဆိုရိုးစကား]]အရ (ကြာ = ၂ ၊ အိုး = ၁ ၊ အံ = ၁) သက္ကရာဇ် ၂၁၁-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၂၄၉ သို့မဟုတ် ၁၀၇) ၌ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဆိုသော်လည်း၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ကာဗွန်သက်တမ်းတိုင်းတာချက်များအရ ပုဂံသည် ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုခန့်မှသာ မြို့ပြအဖြစ် အစပြုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Hudson2001">Hudson, Bob et al. (2001). "The Origins of Bagan: New Dates and Old Inhabitants". ''Asian Perspectives'', 40(1), pp. 48–74.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === အစောပိုင်းကာလနှင့် မြို့ပြအစ === အစောပိုင်းတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး]] တို့သည် ၉ ရာစုခန့်တွင် နန်ကျောက် (Nanzhao) နိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တိဗက်ကုန်းမြေမြင့်နှင့် နန်ကျောက်နယ်စပ်တို့မှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ပုဂံဒေသတွင် ခိုင်မာသော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ရေးဗဟိုချက်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin2005">Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend That Was Lower Burma''. University of Hawai'i Press, pp. 15–35.</ref> မြန်မာရာဇဝင်များတွင် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းမှစ၍ ပုဂံပြည် ပျက်သုဉ်းချိန်အထိ မင်းဆက် ၅၅ ဆက် ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ အနော်ရထာမင်း မနန်းတက်မီကာလ မင်းဆက်များမှာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ရာဇဝင်လာ အချက်အလက်များသာ ဖြစ်ပြီး ကျောက်စာ အထောက်အထား ခိုင်မာစွာ မတွေ့ရသေးပေ။<ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co., pp. 18–25.</ref> === အင်ပါယာ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ရွှေခေတ် === ခရစ်နှစ် ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာ]] မင်း နန်းတက်လာခြင်းသည် ပုဂံအင်ပါယာ၏ အစပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာမင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများကို စည်းလုံးခဲ့ရုံမက [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို စနစ်တကျ သက်ဝင်ယုံကြည်လာခဲ့ပြီး သထုံပြည်မှ ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် သံဃာတော်များကို ပင့်ဆောင်ကာ သာသနာပြုခဲ့သည်။ အနော်ရထာ၊ [[ကျန်စစ်သား]] (၁၀၈၄–၁၁၁၃) နှင့် [[အလောင်းစည်သူ]] (၁၁၁၃–၁၁၆၇) မင်းများလက်ထက်တွင် ပုဂံသည် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် သာသနာရေးတွင် ခေတ်ပြိုင် ခမာအင်ပါယာ (Khmer Empire) နှင့်တန်းတူ အရှေ့တောင်အာရှ၏ အင်အားကြီး အင်ပါယာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, pp. 45–90.</ref> [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] (၁၁၇၄–၁၂၁၁) လက်ထက်တွင် ပုဂံ၏ စိုက်ပျိုးရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အခွန်အတုတ် စနစ်များသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ရောနှောရာမှ ဗမာစကား ပြောဆိုသူများ၏ ကိုယ်ပိုင် ယဉ်ကျေးမှု ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။<ref name="Lieberman"/> === အင်ပါယာ ကျဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း === ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းရခြင်းတွင် အချက်များစွာ ပါဝင်သည်။ စေတီပုထိုးပေါင်း သန်းနှင့်ချီ၍ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ကြသဖြင့် သံဃာပိုင်အခွန်လွတ် မြေယာများ လွန်စွာ များပြားလာပြီး နိုင်ငံတော်၏ အခွန်ဘဏ္ဍာ ရရှိမှု ကျဆင်းလာခဲ့သည်။<ref name="AungThwin1985"/> ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း [[နရသီဟပတေ့]] မင်းလက်ထက်တွင် မွန်ဂို-ယွမ်မင်းဆက် ကူဘလိုင်ခန်၏ တပ်မတော်နှင့် [[ငါးရှေ့ပွဲခင်း]] အပါအဝင် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် နန်းတက်သည့် [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျော်စွာ]] မင်းလက်ထက်၌ ပုဂံ၏ ဩဇာမှာ မှက္ခရာ၊ မြင်စိုင်းနှင့် ပင်းယ တည်ထောင်သော ရှမ်း-ဗမာကပြား [[ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး]] (အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံ၊ [[တစ်စီးရှင်သီဟသူ|သီဟသူ]]) တို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၂၉၇ တွင် ရှမ်းညီနောင်တို့က ကျော်စွာမင်းကို နန်းချ၍ မြင်စိုင်းသို့ မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပုဂံအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်စနစ် သမိုင်းဝင် နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ၊ စာ ၁၄၅–၁၇၀။</ref> == အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ဗဟိုဦးစီးချုပ်ကိုင်မှုစနစ် နှင့် ဒေသန္တရ နယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ မင်းဧကရာဇ်သည် တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော စကြဝတ္တေးမင်း သို့မဟုတ် ဘုရားလောင်း အဖြစ် ရာဇဓမ္မနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်သူဖြစ်ပြီး၊ အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်သော အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin1985" /> === ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေး === ဗဟိုမင်းနေပြည်တော်တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အာဏာစက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် တိုင်းရေးပြည်ရာများကို စီမံခန့်ခွဲရန် မဟာသမန် (အမတ်အဖွဲ့) နှင့် သေနာပတိတို့ ပါဝင်သော ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ အမိန့်တော်များကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်း၊ အခွန်အတုတ် စေခိုင်းခြင်းနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများကို တာဝန်ယူရသော အမတ်ချုပ်နှင့် သေနာပတိများ ရှိသည်။တရားစီရင်ရေးတွင် ဓမ္မသတ်ကျမ်းများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း ဥပဒေများကို အခြေခံ၍ တရားစီရင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်စာပါ အထောက်အထားများအရ ဒေသန္တရ တရားရုံးများနှင့် မင်းမူပါး တရားရုံးများ သီးခြားရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများသည်လည်း တရားရင်ဆိုင်ပိုင်ခွင့်နှင့် သက်သေအဖြစ် ထွက်ဆိုပိုင်ခွင့်များ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1988" /> === နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မဏ္ဍလစနစ် === ပုဂံအင်ပါယာ၏ ပိုင်နက်ကို ဗဟိုအာဏာစက် သက်ရောက်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဇုန် (၃) ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။မဇ္ဈိမဒေသ (ဗဟိုအဓိကနယ်မြေ)တွင် ပုဂံမြို့တော် အပါအဝင် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း လှေတွင်း ၁၁ ခရိုင်နှင့် မင်းဘူး ၆ ခရိုင် စသည့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး အဓိကကျသော နယ်မြေများကို ဘုရင်က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်နှင့် နယ်စားနယ်မြေများမှာ မြို့တော်နှင့် ဝေးကွာသော တိုင်းနယ်များကို မင်းညီမင်းသားများနှင့် သစ္စာခံ မြို့စား/နယ်စားများ (ဥပမာ- သထုံ၊ တနင်္သာရီ၊ ရခိုင် စသည်) အား လွှဲအပ်အုပ်ချုပ်စေသည်။နယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း စောဘွားနယ်များ]] နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တိုင်းပြည်များသည် ပုဂံထံ သပ္ပာယ်လက်ဆောင်နှင့် အခွန်ပဏ္ဏာ ဆက်သသော သစ္စာခံအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press, pp. 90–105.</ref> === စစ်ရေးနှင့် အခွန်အတုတ်စနစ် === စစ်ရေးစနစ်တွင် အမြဲတမ်းတပ်မတော် အနည်းငယ်သာ ထားရှိပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စား၊ မြို့စားများက မိမိတို့နယ်မြေအလိုက် ရဲမက်အင်အား စုဆောင်းပေးရသော ဗဟိုပြု ရဲမက်စုဆောင်းရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ တိုင်းသူပြည်သားများထံမှ စပါး၊ ဆန်၊ သီးနှံနှင့် အခြား ကုန်ပစ္စည်းများဖြင့် အခွန်ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြေယာ၊ ရေနံတွင်းနှင့် ကုန်သွယ်ခွန်များအပေါ် မူတည်၍ ဘဏ္ဍာရေးကို စီမံခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin1985" /> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ == ပုဂံအင်ပါယာသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအတွင်း နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ အဓိက လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားမှာ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ (ထိုခေတ်အခေါ် မြမ္မာ)]] များ ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားဖြစ်သော မင်းဆွေမင်းမျိုး၊ အမတ်ကြီးများ၊ သေနာပတိများနှင့် နယ်စားပယ်စား အများစုမှာ ဗမာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အင်ပါယာ ဖြန့်ကျက်လာသည်နှင့်အမျှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် နေရာယူလာခဲ့ကြပြီး မူလဒေသခံများဖြစ်သော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ကို လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ တဖြည်းဖြည်း သဟဇာတဖြစ်စွာ ပေါင်းစပ်သွတ်သွင်း နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> === ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း === အုပ်ချုပ်သူ ဗမာလူမျိုးများ၏ လူဦးရေနှင့် ဩဇာအာဏာ ပြန့်နှံ့လာမှုကို ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများက သက်သေပြလျက်ရှိသည်။ ၁၁ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မွန်နှင့် ပျူဘာသာစကားများကို ရုံးသုံးအဖြစ် အဓိက သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း၊ ၁၂ ရာစု ([[နရပတိစည်သူ (ပုဂံ)|ဒုတိယ နရပတိစည်သူ]]မင်း လက်ထက်) မှစ၍ မြန်မာစာသည် အင်ပါယာ၏ အဓိက ရုံးသုံးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဘာသာစကား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗမာစကားပြော လူဦးရေသည် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချက်မှစ၍ ကျေးလက်ဒေသများအထိ လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများအကြားသို့ လုံးဝ ရောနှော သွားခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1988" /> ထို့ကြောင့် ပုဂံခေတ်သည် ဗမာလူမျိုးများ လူဦးရေအရရော၊ နိုင်ငံရေးအရပါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အင်အားစုအဖြစ် အခိုင်အမာ အမြစ်တွယ် ပြန့်နှံ့ထွန်းကားလာသော အရေးအကြီးဆုံး ကာလအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Luce1969" /> == ပုဂံမင်းဆက်များ == ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ကျောက်စာ အထောက်အထားများအရ ခိုင်မာစွာ အတည်ပြုနိုင်သော ပုဂံမင်းဆက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="AungThwin"/><ref name="Lieberman"/> {| class="wikitable" |- ! စီးနင်းသူ မင်းများ !! နန်းစံနှစ် (အေဒီ) !! မှတ်ချက် |- | [[ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူ]] || ၉၆၄–၉၈၆ || ရာဇဝင်လာ မင်းဆက် |- | [[ကျဉ်စိုး]] || ၉၈၆–၉၉၂ || ကွမ်းဆော်၏ သားတော် |- | [[စုက္ကတေး]] || ၉၉၂–၁၀၄၄ || ကွမ်းဆော်၏ သားတော် |- | [[အနော်ရထာမင်း]] || ၁၀၄၄–၁၀၇၇ || ပုဂံအင်ပါယာကို စတင်ထူထောင်သူ |- | [[စောလူး]] || ၁၀၇၇–၁၀၈၄ || အနော်ရထာ၏ သားတော် |- | [[ကျန်စစ်သား]] || ၁၀၈၄–၁၁၁၃ || အနော်ရထာ၏ စစ်သူကြီး/ဘုရင် |- | [[အလောင်းစည်သူ]] || ၁၁၁၃–၁၁၆၇ || ကျန်စစ်သား၏ မြေးတော် |- | [[နရသူ (ပုဂံ)|နရသူ]] || ၁၁၆၇–၁၁၇၁ || အလောင်းစည်သူ၏ သားတော် |- | [[နရသိင်္ခ]] || ၁၁၇၁–၁၁၇၄ || နရသူ၏ သားတော် |- | [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|ဒုတိယနရပတိစည်သူ]] || ၁၁၇၄–၁၂၁၁ || နရသူ၏ သားတော် (ရွှေခေတ်) |- | [[ထီးလိုမင်းလို]] || ၁၂၁၁–၁၂၃၅ || နရပတိစည်သူ၏ သားတော် |- | [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျစွာ]] || ၁၂၃၅–၁၂၅၁ || ထီးလိုမင်းလို၏ သားတော် |- | [[ဥဇနာ (ပုဂံ)|ဥဇနာ]] || ၁၂၅၁–၁၂၅၄ || ကျစွာ၏ သားတော် |- | [[နရသီဟပတေ့]] || ၁၂၅၄–၁၂၈၇ || တရုတ်ပြေးမင်း (မွန်ဂိုစစ်ပွဲ) |- | [[ကျော်စွာ (ပုဂံ)|ကျော်စွာ]] || ၁၂၈၇–၁၂၉၇ || ရှမ်းညီနောင်တို့၏ ဩဇာခံ |- | [[စောနစ်]] || ၁၂၉၇–၁၃၂၅ || ပုဂံနယ်စားအဆင့် မင်း |- | [[စောမွန်နစ်]] || ၁၃၂၅–၁၃၆၈ || ပုဂံနယ်စားအဆင့် မင်း |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{ပုဂံ}} [[ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ ခေတ်ဟောင်းအင်ပါယာများ]] jshqfbzipcq5u5c0ckhlg2hrwxxtnju 0 1795 1053946 951471 2026-09-19T07:09:23Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053946 wikitext text/x-wiki {{Converted Articles}} လသည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သွားလာရာမှ ကမ္ဘာမှ ကြည့် လျှင် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက် လဆန်းတစ်ခုသို့ ရောက်အောင် ရက်ပေါင်း ၂၉ ရက် ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်၊ ၂ ့၈ စက္ကန့်ကြာ ရ၍ ထိုမျှကြာသော ရက်အပိုင်းအခြားကို တစ်လဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ လသွားကို အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ယင်း လကို စန္ဒရမာသဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည့်လပေါင်း ၁၂ လကို တစ်နှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ လကို သတ်မှတ်ရာ၌ အမျိုးမျိုး သတ်မှတ်ကြသည်။ လကို အလွန်ဝေးသော အခြားကြယ်တစ်ခု မှ ကြည့်ပါက လသည် ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ရအောင် ရက်ပေါင်း ၂၇ ရက်၊ ၇ နာရီ၊ ၄၃ မိနစ် ၁၁ ့၅ စက္ကန့်ကြာကြောင်း တွေ့ ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမျှကြာသော တစ်လ၏ ရက်အပိုင်း အခြားသည် ကြယ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆို သတ်မှတ်ထားသောလ ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် ကမ္ဘာသည် နေကို ပတ်၍ သွားလျက်ရှိရာ တစ်ပတ်ပြည့်အောင် သွားရသော အချိန်တာကို တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုတစ်နှစ်ကို ၁၂ ပိုင်း ပိုင်းခြား၍ တစ်ပိုင်းကို တစ်လဟု ခေါ်ပြန်ရာ ထိုတစ်လတွင် ရက်ပေါင်း ၃ဝ၊ ၁ဝ နာရီ၊ ၂၉ မိနစ်၊ ၄ စက္ကန့်ရှိလေသည်။ ယင်းသို့ နေသွားကို အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်သောလကို သူရိယ မာသဟု ခေါ်သည်။ အထက်ပါလများအပြင် ပြက္ခဒိန်လ ဟူ၍ ရှိပြန်သည်။ ပြက္ခဒိန်လများကား နေ၊ လ၊ ကြယ် စသည့် မည်သည်ကိုမျှ အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူများက ဖန်တီး ပြုလုပ်ထားသော လများ ဖြစ်သည်။ ထိုလများသည် တစ်လ နှင့် တစ်လ ရက်ပေါင်း မတူကြဘဲ တစ်လလျှင် ၂၈ ရက်မှ ၃၁ ရက်ထိ ရှိကြ သည်။ ထိုပက္ခဒိန်လများကို အနောက် တိုင်းများတွင်သာမက၊ ကမ္ဘာ အနှံ့အပြားမှာပင် သုံးစွဲလျက် ရှိရာ ယခုအခါ ကမ္ဘာသုံးလများလောက်ပင် ဖြစ်နေပေပြီ။ ထိုလများမှာ ဇန်နဝါရီလ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ မတ်လ၊ ဧပြီလ၊ မေလ၊ ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လ၊ ဩဂုတ်လ၊ စက်တင်ဘာလ၊ အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးရောမ ပြက္ခဒိန်၌ တစ်နှစ်တွင် ၁ဝ လသာ ရှိခဲ့၍ ဇန်နဝါရီ လနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများ မရှိချေ။ ဤလ နှစ်လကို နောက်မှ ထပ်လောင်းဖြည့်စွက်လိုက်သဖြင့် ၁၂ လ ဖြစ်လာသည်။ ထိုလ များတွင် တစ်လနှင့်တစ်လ၊ ရက်အရေအတွက်ချင်း မတူညီကြ သော်လည်း သာမန်ကိစ္စများအတွက်ဖြစ်လျှင် တစ်လကို ပျမ်းမျှ ရက် ပေါင်း ၃ဝ နှင့်ပင် တွက်ချက်လေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာလများသည် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက်လဆန်းတစ်ခု သို့ ရောက်သည်အထိ သတ်မှတ်ထားသော စန္ဒရမာသ လများ ဖြစ်၍ တစ်နှစ်တွင် ၁၂ လ ရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့် ထို ၁၂ လတွင် ခြောက်လသည် ၂၉ ရက်စီ ဖြစ်၍ အခြားခြောက်လ သည် ရက် ၃ဝ စီ ဖြစ်သည်။ ဝါထပ်ရက်ငင်များလည်း ရှိ၏။ အဆိုပါ ၁၂ လကား တန်ခူး၊ ကဆုန်၊ နယုန်၊ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်၊ တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်၊ တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသို၊ တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အင်္ဂလိပ်လများ == * [[ဇန်နဝါရီ]] * [[ဖေဖော်ဝါရီ]] * [[မတ်]] * [[ဧပြီ]] * [[မေ]] * [[ဇွန်]] * [[ဇူလိုင်]] * [[ဩဂုတ်]] * [[စက်တင်ဘာ]] * [[အောက်တိုဘာ]] * [[နိုဝင်ဘာ]] * [[ဒီဇင်ဘာ]] == မြန်မာလများ == * [[တန်ခူး]] * [[ကဆုန်]] * [[နယုန်]] * [[ဝါဆို]] * [[ဝါခေါင်]] * [[တော်သလင်း]] * [[သီတင်းကျွတ်]] * [[တန်ဆောင်မုန်း]] * [[နတ်တော်]] * [[ပြာသို]] * [[တပို့တွဲ]] * [[တပေါင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] j65nni8bnnrxbspk145ux162v8pgxv4 14 2498 1054059 446993 2026-09-19T09:15:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054059 wikitext text/x-wiki {{Decade category header|decade=2000}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] i62zhkckwp8jf766094se9a5cfktgow 14 2520 1054058 279126 2026-09-19T09:14:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054058 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၉၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 54x9985jp57aj6cyo88i2gdheugw0qe 14 2521 1054060 446992 2026-09-19T09:15:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054060 wikitext text/x-wiki {{Decade category header|decade=2010}} [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] dei3wovjhw63qdf87129vcwijn7vp2g 14 2561 1054057 279125 2026-09-19T09:14:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054057 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၉၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 54x9985jp57aj6cyo88i2gdheugw0qe 14 2563 1054103 360056 2026-09-19T09:28:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054103 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၂၀ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|20th century|၂၀ ရာစုနှစ်}} {{Hatnote|၂၀ ရာစုနှစ်သည် [[၁၉၀၁]] မှ [[၂၀၀၀]] အထိဖြစ်သည်။}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] ao0ccojf0ll236kr5t14va2nun83cf7 14 2564 1054104 360036 2026-09-19T09:28:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054104 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၂၁ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|21st century}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၂၁}} {{Hatnote|၂၁ ရာစုနှစ်သည် [[၂၀၀၁]] မှ စတင်သည်။}} [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] graagh0ienc2rdlir5rm961p8dw8uvw 14 2565 1054062 366194 2026-09-19T09:21:43Z NjsBot 36203 [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်]] မှ [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ NjsBot က ရွှေ့ခဲ့သည်: ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 366194 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Centuries}} {{Cat main|ရာစုနှစ်}} {{CategoryTOC}} [[Category:သက္ကရာဇ်စဉ်]] [[Category:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] iped8jn7ipugz780n0eewubnq76hg1x 1054063 1054062 2026-09-19T09:21:53Z NjsBot 36203 ဘော့: လုပ်ဆောင်ချက် ပြီးမြောက်ပြီးဖြစ်သော CFD တမ်းပလိတ်များကို ဖယ်ရှားနေသည် 1054063 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Centuries}} {{Cat main|ရာစုနှစ်}} {{CategoryTOC}} [[Category:သက္ကရာဇ်စဉ်]] [[Category:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] da7ana1adw58y18o7153kp6kffezgwa 14 2566 1053976 366195 2026-09-19T09:01:07Z NjsBot 36203 [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်]] မှ [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ NjsBot က ရွှေ့ခဲ့သည်: ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 366195 wikitext text/x-wiki [[Category:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] 1cw90bjxyo1oup6gv5kdyz4v4od76el 14 2587 1054056 279123 2026-09-19T09:14:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054056 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၇၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 9l00y1gojssp2jnoypopwr9yeynv5h0 0 2589 1054079 687787 2026-09-19T09:24:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054079 wikitext text/x-wiki '''၂၁ ရာစုနှစ်''' သည် [[အေဒီ]]ခေတ်၏ လက်ရှိရာစုနှစ်ဖြစ်ပြီး ဂရီဂေါ့ရီးယန်း ပြက္ခဒိန်အရ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ ၂၁၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ကာလဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php|title=The 21st Century and the 3rd Millennium When Did They Begin?|publisher=United States Naval Observatory|accessdate=June 7, 2013|archivedate=2 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002112920/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php}}</ref><ref>"[http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why When and where did the new Millennium officially start, and why?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620022252/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why |date=20 June 2012 }}". Royal Observatory Greenwich</ref> ယင်းသည် [[၃ ထောင်စုနှစ်]]၏ ပထမဆုံးရာစုနှစ်ဖြစ်ကာ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များဟု သိကြသည်။ ==အကူးအပြောင်းနှင့် ပြောင်းလဲမှုများ== [[File:CWC 1424.jpg|thumb||300px| [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]] သည် တရုတ်စီးပွားရေး တဟုန်ထိုး တိုးပွားမီု၏ ပြယုဂ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။]] ၂၁ ရာစုနှစ်၏ ပထမဆုံး မှတ်သားဖွယ်မှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး မြင့်တက်မှုနှင့် တတိယကမ္ဘာမှ ပြည်သူများသည် အကြမ်းဖက်သများ၊ ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းများ၏ အာဏာသက်ရောက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး အစိုးရအပေါ် ယုံကြည်မှု ပျောက်ဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title = Majority of Americans distrust the government|url = http://www.reuters.com/article/2010/04/19/us-americans-government-poll-idUSTRE63I0FB20100419|newspaper = Reuters|date = April 19, 2010|access-date = June 1, 2015|accessdate = 30 January 2017|archivedate = 24 September 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924144931/http://www.reuters.com/article/2010/04/19/us-americans-government-poll-idUSTRE63I0FB20100419}}</ref><ref>{{Cite web|title = Rational Extremism: Understanding Terrorism in the Twenty-first Century|author=David A. Lake|url = https://quote.ucsd.edu/lake/files/2014/06/Rational-Extremism.pdf|website = quote.ucsd.edu|accessdate = June 1, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title = Working with Private Industry {{!}} Research Pages {{!}} The Stimson Center {{!}} Pragmatic Steps for Global Security|url = http://www.stimson.org/research-pages/working-with-private-industry/|website = www.stimson.org|accessdate = June 1, 2015|archivedate = 3 February 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160203085826/http://www.stimson.org/research-pages/working-with-private-industry/}}</ref> ရေရှည် ဂလိုဘယ်ဇေးရှင်း သက်ရောက်မှုသည် မသိရသေးပေ။ သို့သော် အာရတ်နွေဦးအကြောင်း စိုးရိမ်သူများသည် များပြားလှသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.globescan.com/news_archives/GIM_globalization.pdf |accessdate=30 January 2017 |archivedate=8 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408083039/http://globescan.com/news_archives/GIM_globalization.pdf }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်များမှ အစောပိုင်း အာရပ်နွေဦးသည် အာရတ်ကမ္ဘာများသို့ သက်ရောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title = Arab Spring yields different outcomes in Bahrain, Egypt and Libya|url = http://www.washingtonpost.com/world/arab-spring-yields-different-outcomes-in-bahrain-egypt-and-libya/2011/12/15/gIQAY6h57O_story.html|newspaper = The Washington Post|date = December 15, 2011|access-date = June 1, 2015|issn = 0190-8286|first = Marc|last = Fisher}}</ref> ဒယ်ဂျစ်တယ် တော်လှန်ရေးသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ယနေ့အထိ တည်ရှိလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|title = Why The Digital Revolution Is Really Just Getting Started|url = http://www.forbes.com/sites/gregsatell/2014/04/05/why-the-digital-revolution-is-really-just-getting-started/|accessdate = June 1, 2015|first = Greg|last = Satell}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုနှစ်| ]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] ohd0ej6zhhr0irynltdnxhhil2py2xd 0 2590 1054078 687776 2026-09-19T09:24:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054078 wikitext text/x-wiki [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|၂၀ ရာစုနှစ်ထက်ဝက်ကျော်သည် လူသားတို့၏ အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေးခေတ်ဖြစ်သည်၊ [[အပိုလို ၁၇]] မှ ကမ္ဘာမြေအား မြင်ရပုံ။]] [[File:Planetary boundaries.svg|thumb|ကမ္ဘာမြအား လူသားတို့၏ သက်ရောက်မှုများထဲတွင် ပတ်ဝန်းကျင်၊ ဇီဝမျိုးကွဲတို့ပါဝင်သည်။<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal |author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. |year=2010 |title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land |journal=Biology Letters |doi=10.1098/rsbl.2009.1024 |volume=6 |pages=544–547 |issue=4 |pmid=20106856 |pmc=2936204}}</ref><ref>{{cite book |title=Biodiversity and Conservation in Europe |author1=Hawksworth, David L. |author2=Bull, Alan T. |page=3390 |publisher=Springer |year=2008 |isbn=1402068646}}</ref>]] '''၂၀ ရာစုနှစ်''' သည် ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး<ref>"[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9800E7D6133DEE32A25752C0A9679C946097D6CF Twentieth Century's Triumphant Entry]". The New York Times. January 1, 1901</ref> ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why |title=When and where did the new Millennium officially start, and why? |author=Royal Observatory Greenwich |archivedate=20 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620022252/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why |deadurl=no |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php|title=The 21st Century and the 3rd Millennium When Did They Begin?|publisher=United States Naval Observatory|accessdate=2013-06-07|archivedate=2 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002112920/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php}}</ref> ယင်းသည် ၂ ထောင်စုနှစ်၏ နောက်ဆုံး ရာစုနှစ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်များဟု သိကြသည်။ ၂၀ ရာစုတွင် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]၊ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]၊ [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]]၊ နယူကလိစွမ်းအား၊ အမျိုးသားရေးဝါဒ၊ ကိုလိုနီစနစ်ကျရှူံးခြင်း၊ အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး၊ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားမှု၊ ဂေဟစနစ် ပျောက်ကွယ်မှု အစရှိသည်ဖြင့် များစွာသော ဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.petermaas.nl/extinct/lists/mostrecent.htm|title=The Sixth Extinction - The Most Recent Extinctions|publisher=|accessdate=29 January 2017|archivedate=18 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218012125/http://www.petermaas.nl/extinct/lists/mostrecent.htm}}</ref><ref name="Wilson">[[E.O. Wilson|Wilson, E.O.]], ''The Future of Life'' (2002) (ISBN 0-679-76811-4</ref> လူ့သက်တမ်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံး ပျမ်းမျှ ၇၀ နှုန်းထားဖြင့် ယခင် ရာစုနှစ်ထက် နှစ် ၄၀ ကျော် တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2011/10/111031-population-7-billion-earth-world-un-seven/ Quiz: Population 7 Billion—Could We All Fit in One City?<!-- Bot generated title -->]</ref> ၁၉၂၇ တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ၂ [[ဘီလီယံ]] ရှိရာမှ ၁၉၉၉ နောက်ပိုင်းတွင် ၆ ဘီလီယံ တိုးပွားလာခဲ့သည်။<ref>[http://www.nbcnews.com/id/3072068/ns/us_news-only/t/world-population-hits-billion/#.VupjzpwrKaE World population hits 6 billion - US news - Only - September 1999: Terminal Planet - Population | NBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်| ]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] hkkpfr8xh4t8a6subikx04au4ve46r6 14 2612 1054055 279116 2026-09-19T09:14:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054055 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၆၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] r2bfr4omdkiu01i52krt626sn0ntn6p 0 3539 1053943 823676 2026-09-19T07:09:21Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053943 wikitext text/x-wiki [[File:Hindu calendar 1871-72.jpg|thumb|[[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]ပြက္ခဒိန်တစ်ရွက်၊ ၁၈၇၁-၁၇၈၂]] [[File:Kalender Indonesia.jpg|thumb|[[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]] ဘုရားကျောင်းအတွက် ခေတ်ပေါ် အင်ဒိုနီးရှား [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]]] [[File:Calendar (part of a set) MET DP-13486-011.jpg|thumb|250px|၁၈၅၁ ခုနှစ်က ဗြိတိသျှ ပြက္ခဒိန်]] '''ပြက္ခဒိန်'''ဆိုသည်မှာ [[နေ့|နေ့ရက်များ]]ကို စီစဉ်ပေးသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ရက်၊ ရက်သတ္တပတ်၊ လနှင့် နှစ် စသည့် အချိန်ကာလများကို အမည်ပေးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ ရက်စွဲဆိုသည်မှာ ဤစနစ်အတွင်း တစ်ရက်တည်းနှင့် သီးခြားသတ်မှတ်ထားသော နေ့စွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြက္ခဒိန်သည် ထိုကဲ့သို့သော စနစ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း (များသောအားဖြင့် စာရွက်) တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ နှစ်များနှင့် လများကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်တစ်ခုရှိ ကာလများသည် များသောအားဖြင့် [[နေ]] သို့မဟုတ် [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)|လ]]၏ စက်ဝန်းနှင့် ထပ်တူကျသည်ဟု မဆိုလိုသော်လည်း၊ ခေတ်ပေါ်ပြက္ခဒိန်၏ အသုံးအများဆုံး အမျိုးအစားမှာ ကာလကြာရှည်စွာ နေနှစ်နှင့် တပြိုင်တည်းရှိနေရန် ရံဖန်ရံခါ လတစ်လ ထပ်ထည့်သည့် lunisolar ပြက္ခဒိန်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နေနှင့်လ၏ လမ်းကြောင်းသည် အချိန်ထိန်းညှိခြင်းအတွက် အသုံးဝင်သော ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်လေ့ရှိသော ထင်ရှားသည့် သဘာဝဖြစ်ရပ်များဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ခေတ်မီသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် လနှင့်နှစ်ကို အချိန်ယူနစ်အဖြစ် အများဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ၊ [[ရောမပြက္ခဒိန်]]တွင် အလွန်ရှေးကျသော Etruscan မတိုင်မီ နေနှစ် ၁၀ လ ၏ အကြွင်းအကျန်များပါဝင်နေသည်။<ref>"Religion in the Etruscan Period" in [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion |date=15 October 2015 }} in the ''Encyclopædia Britannica''</ref> ရှေးခေတ်အရှေ့နားနီးဒေသ၏ အရေးအသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် မူတည်၍ ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်ထားသော ပြက္ခဒိန်များမှာ [[ကြေးခေတ်]] အီဂျစ်နှင့် ဆူမာရီယန်ပြက္ခဒိန်များဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last=Shirley|first=Lawrence|date=11 February 2009|title=The Mayan and Other Ancient Calendars|url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264|location=Washington, DC|doi=10.4169/loci003264|journal=Convergence|access-date=16 March 2021|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars|url-status=live}}</ref> ဝေဒခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယသည် ဝေဒထုံးတမ်းစဉ်လာများအတွက် ခေတ်မီသော အချိန်ထိန်းနည်းစနစ်နှင့် ပြက္ခဒိန်များကို တီထွင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|last=Plofker|first=Kim|title=Mathematics in India|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-12067-6|pages=10, 35-36, 67}}</ref> Yukio Ohashi ၏ အဆိုအရ ရှေးအိန္ဒိယရှိ ဝေဒဂ ပြက္ခဒိန်သည် ဝေဒခေတ်အတွင်း နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး အခြားယဉ်ကျေးမှုများမှ ဆင်းသက်လာခြင်းမဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite book|last=Andersen|first=Johannes|url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC|title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997|date=31 January 1999|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-7923-5556-4|pages=719|language=en|access-date=12 March 2021|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC|url-status=live}}</ref> ရှေးခေတ် အရှေ့နားနီးဒေသရှိ ပြက္ခဒိန်စနစ် အများအပြားသည် [[သံခေတ်]]မှ စတင်ခဲ့သော [[ဘေဘီလုံပြက္ခဒိန်]]ကို အခြေခံထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက်မှ ပါရှန်အင်ပါယာ၏ ပြက္ခဒိန်စနစ်၊ ယင်းတို့အနက်မှ Zoroastrian ပြက္ခဒိန်နှင့် ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ [[ရှေးဟောင်းဂရိပြက္ခဒိန်များ|ဟယ်လီနစ်ပြက္ခဒိန်]] အများအပြားကို ရှေးဂရိကာလတွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး ဟယ်လင်နစ်ခေတ်ကာလတွင် ၎င်းတို့သည် ရှေး[[ရောမပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်များ|ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်အမျိုးမျိုး]]တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Calendar - The Early Roman Calendar|url=https://www.britannica.com/science/calendar|access-date=19 January 2021|date=24 December 2020|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=4 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar|url-status=live}}</ref> ရောမပြက္ခဒိန်ကို ဘီစီ ၄၆ တွင် [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ]] မှ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=The History of the Calendar|url=https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202131025/https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-date=2020-12-02 |url-status=dead}}</ref> သူ၏ "[[ဂျူလီယန်နေ့စွဲ|ဂျူလီယန်]]" ပြက္ခဒိန်သည် လဆန်းကို စောင့်ကြည့်ခြင်းအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမရှိတော့ဘဲ လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်ကိန်းတစ်ခုကို ထည့်ပေါင်းသည့် အယ်လဂိုရီသမ်ကို လိုက်နာခဲ့သည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်နှင့် နေနှစ်အကြား ကျန်ကွာခြားချက်အများစုကို ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]]သည် 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (ဂျူလီယန်နေ့စွဲ ၆ မတ် ၆၃၂) နေ့စွဲဖြင့် အစ္စလာမ့်ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ [[မိုဟာမက်]] တားမြစ်ချက် (နာစီ) အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ယင်းကြောင့် နေနှစ်၏ ရာသီများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စောင့်ကြည့်မှုကို အခြေခံသော လပြက္ခဒိန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ [[ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်]]၊ [[နိုင်ငံတကာ ပုံသေပြက္ခဒိန်]]၊ Holocene ပြက္ခဒိန်နှင့် Hanke-Henry အမြဲတမ်းပြက္ခဒိန်ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ်ပြက္ခဒိန်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်အတွက် ခေတ်မီသော အဆိုပြုချက်များစွာရှိသည်။ ထိုသို့သော အယူအဆများကို အခါအားလျော်စွာ လှုံ့ဆော်ပေးသော်လည်း အဆက်ပြတ်သွားခြင်းနှင့် ယင်းတို့ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ပါဝင်မည့် ကြီးမားသော အုံကြွမှုများအပြင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ == စနစ်များ == [[Image:Universal Calendar including a meton cycle.svg|350px|thumb|မတူညီသော ပြက္ခဒိန်များကို စုပေါင်းထားသည့် လောကလုံးဆိုင်ရာ ပြက္ခဒိန်]] ပြက္ခဒိန်စနစ် အပြည့်အစုံတွင် နေ့စဉ်အတွက် မတူညီသော ပြက္ခဒိန်ရက်စွဲတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ရက်သတ္တပတ်စက်ဝန်းသည် ပြက္ခဒိန်စနစ် အပြည့်အစုံမဟုတ်ပေ။ နှစ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်စနစ်မရှိဘဲ တစ်နှစ်အတွင်း နေ့ရက်များကို အမည်ပေးသည့်စနစ်လည်း မဟုတ်ပါ။ အရိုးရှင်းဆုံးပြက္ခဒိန်စနစ်သည် ရည်ညွှန်းရက်စွဲမှ အချိန်ကာလများကို ရေတွက်ရုံသာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ဂျူလီယန်နေ့စွဲ|ဂျူလီယန် နေ့]] သို့မဟုတ် Unix အချိန်အတွက် အကျုံးဝင်သည်။ ဖြစ်နိုင်ချေ တစ်ခုတည်းသော ကွဲလွဲမှုမှာ ကိန်းဂဏန်းများကို သေးငယ်စေရန်အတွက်၊ အထူးသဖြင့်၊ ယခင်က ဝေးကွာသော တစ်ခုတည်းသော ကိန်းဂဏန်းများကို မတူညီသော ရည်ညွှန်းရက်စွဲကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤစနစ်များတွင် တွက်ချက်မှုများသည် ပေါင်းခြင်းနှင့် အနုတ်ကိစ္စများသာဖြစ်သည်။ အခြားပြက္ခဒိန်များတွင် အချိန်ယူနစ်တစ်ခု (သို့မဟုတ် အများအပြား) ရှိသည်။ သံသရာစက်ဝန်းအဆင့်တစ်ခုပါရှိသော ပြက္ခဒိန်များ- * ရက်သတ္တပတ်နှင့် အပတ်စဉ်- ဤစနစ် (ခုနှစ်မရှိဘဲ၊ ရက်သတ္တပတ်အရေအတွက် တိုးလာနေခြင်း) သည် အသုံးနည်းသည်။ * ခုနှစ်နှင့် ခုနှစ်အတွင်း ပုံမှန်ရက်စွဲ၊ ဥပမာ၊ [[:en:ISO 8601#Ordinal dates|ISO 8601 ပုံမှန်ရက်စွဲစနစ်]] သံသရာစက်ဝန်းအဆင့်နှစ်ခုပါရှိသော ပြက္ခဒိန်များ- နှစ်၊ လနှင့် နေ့ - ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် (နှင့် အလွန်ဆင်တူသော ရှေ့တော်ဆက်၊ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်)၊ အစ္စလာမ့်ပြက္ခဒိန်၊ နေရောင်ခြည် ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်နှင့် ဟေဗြဲပြက္ခဒိန်အပါအဝင် စနစ်အများစု နှစ်၊ ရက်သတ္တပတ်၊ နှင့် ရက်သတ္တပတ်များ - ဥပမာ၊ ISO အပတ်ရက်စွဲ * နှစ်၊ လနှင့် နေ့&nbsp;– [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်|ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]] (နှင့် အလွန်ဆင်တူသော ရှေ့ပြေးများ၊ [[ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်]])၊ [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]]၊ နေရောင်ခြည် ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်နှင့် [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်]]အပါအဝင် စနစ်အများစု * နှစ်၊ ရက်သတ္တပတ်၊ နှင့် ရက်သတ္တပတ်စဉ်များ&nbsp;– ဥပမာ [[:en:ISO week date|ISO week date]] သံသရာစက်ဝန်းများသည် အချိန်အခါအလိုက် ဖြစ်စဉ်များနှင့် ထပ်တူချိန်ညှိသည်- * [[လပြက္ခဒိန်]]များကို လ၏ရွေ့လျားမှု (လအဆင့်များ) နှင့် ထပ်တူပြုပါသည်။ ဥပမာ [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]]ဖြစ်သည်။ * [[နေပြက္ခဒိန်]]များသည် နေ၏ ထင်ရှားသောရွေ့လျားမှုနှင့် ထပ်တူပြု၍ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများကို ခံစားသိရှိနိုင်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဥပမာ [[ပါရှန်းပြက္ခဒိန်]]ဖြစ်သည်။ * Lunisolar ပြက္ခဒိန်များသည် နေနှင့် လ တွက်ချက်မှု နှစ်ခုလုံး၏ ပေါင်းစပ်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဥပမာများတွင် [[တရုတ်ပြက္ခဒိန်|တရုတ်ရိုးရာပြက္ခဒိန်]]၊ အိန္ဒိယနှင့် နီပေါရှိ [[ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်]]တို့ ပါဝင်သည်။ များသောအားဖြင့် ပြက္ခဒိန်တစ်ခုတွင် စက်ဝန်းအမျိုးအစားတစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် စက်ဝန်းနှင့် စက်ဝန်းမဟုတ်သော အရင်းအမြစ် နှစ်မျိုးလုံးပါရှိခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ပြက္ခဒိန်အများစုသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော စက်ဝန်းများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ၎င်းတို့အများစုသည် နှစ်၊ လ၊ ရက်သတ္တပတ်များနှင့် ရက်များကို ခြေရာခံထားသည်။ ခုနစ်ရက်ကြာ ရက်သတ္တပတ်သည် လက်တွေ့တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့်ဆိုင်သော်လည်း ၎င်း၏အသုံးပြုမှုပုံစံမှာ ကွဲပြားသည်။ ယင်းသည် ထောင်စုနှစ်များအတွင်း အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေခဲ့သည်။{{sfn|Zerubavel | 1985}} ===သူရိယ=== {{main|နေပြက္ခဒိန်}} နေပြက္ခဒိန်များသည် နေရောင်ခြည် နေ့ရက်တိုင်းအတွက် ''ရက်စွဲ''ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ နေ့တစ်နေ့သည် [[နေထွက်ချိန်]]နှင့် [[နေဝင်ချိန်]]ကြားကာလ၊ နောက်ဆက်တွဲ ညအချိန်နှင့်အတူ၊ သို့မဟုတ် နေဝင်ချိန် နှစ်ခုကဲ့သို့သော အဖြစ်အပျက်များ ဆက်တိုက်ကြားကာလဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုကြားရှိ ကြားကာလ၏ကြာချိန်သည် တစ်နှစ်တာအတွင်း အနည်းငယ်ကွဲပြားနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ပျမ်းမျှသူရိယနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အခြားသော ပြက္ခဒိန် အမျိုးအစားများမှာလည်း နေရောင်ခြည်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ===စန္ဒြာ=== {{Main|လပြက္ခဒိန်}} ပြက္ခဒိန်အားလုံးသည် နေရောင်ခြည်နှစ်ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးမပြုပါ။ လပြက္ခဒိန်ဆိုသည်မှာ လ၏အဆင့်စက်ဝန်းတစ်ခုစီအတွင်း နေ့ရက်များကို ရေတွက်သည့်နေ့များဖြစ်သည်။ စန္ဒြာမာသ ခေါ် lunar month ၏အရှည်သည် အပူပိုင်းဒေသနှစ် အရှည်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှပင်မဟုတ်သောကြောင့်၊ သီးသန့်ဖြစ်သော လပြက္ခဒိန်သည် အီကွေတာအနီးတွင် ကွဲပြားမှုများစွာမရှိသော်လည်း ရာသီများနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ ရွေ့လျားစေသည်။ သို့ရာတွင်၊ အထူးသဖြင့် ဤအချင်းအရာသည် အခြားဖြစ်စဉ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အမြဲမပြတ်ရှိနေသည်။ ဥပမာတစ်ခုမှာ [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]] ဖြစ်သည်။။ အငြင်းပွားဖွယ်ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုတွင် Alexander Marshack သည်<ref>James Elkins, ''[https://books.google.com/books?id=5Ku6YdWurMgC&pg=PA63&lpg=PA63 Our beautiful, dry, and distant texts]'' (1998) 63ff.</ref> ဘီစီ ၂၅,၀၀၀ ခန့် သက်တမ်းရှိ အရိုးအမှတ်အသားတစ်ခုသည် လပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ အခြားမှတ်သားထားသော အရိုးများသည် လပြက္ခဒိန်များကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ အလားတူပင်၊ Michael Rappenglueck က နှစ် ၁၅,၀၀၀ သက်တမ်းရှိ ဂူပန်းချီတွင် အမှတ်အသားများသည် လပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်သည်။<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/975360.stm |title=Oldest lunar calendar identified |work=BBC News |date=16 October 2000 |access-date=14 March 2013 |archive-date=11 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211233146/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/975360.stm |url-status=live }}</ref> ===Lunisolar=== lunisolar ပြက္ခဒိန်သည် လများကို ရာသီများနှင့် ပြန်လည်ချိန်ညှိရန် လိုအပ်သလို အပိုလပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ချိန်ညှိသော လပြက္ခဒိန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ Lunisolar ပြက္ခဒိန်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် ရေပန်းစားသော [[ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြက္ခဒိန်]]များဖြစ်သည်။ အခြားဥပမာမှာ ၁၉ နှစ်စက်ဝန်းကို အသုံးပြုသည့် [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်]]ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] mi756b6542zuze2k3ewq3nb9f3pegxv 0 3581 1054116 1051462 2026-09-19T11:01:16Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054116 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} '''ကိန်း''' (number) ဆိုသည်မှာ ပမာဏများကို ရေတွက်ရန်၊ တိုင်းတာရန်၊ အမှတ်အသားပြုရန်၊ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] အဆင့်ကိုလိုက်၍ အစဉ်လိုက်စီရန်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သရုပ်မဲ့ [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] အရာဝတ္ထု (abstract mathematical object) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |website=CNRTL |title=Nombre: Nombre ordinal |url=https://www.cnrtl.fr/definition/nombre}}</ref><ref>{{cite journal |title=number, n. |url=http://www.oed.com/view/Entry/129082 |journal=OED Online |language=en-GB |publisher=Oxford University Press |access-date=2017-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082 |archive-date=2018-10-04 |url-status=live}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကိန်းဟူသော သဘောတရားသည် အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ခြင်းနှင့် အရွယ်အစားများကို ခန့်မှန်းခြင်းစသည့် အခြေခံအယူအဆများမှတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်း ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် ကိန်းများသည် သရုပ်မဲ့လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို တိကျသော တိုင်းတာမှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး လက်တွေ့အသုံးချ သိပ္ပံပညာရပ်များ၌ မပါမဖြစ်သော အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Bigelow |first1=John |last2=Butchart |first2=Sam |editor-last=Borchert |editor-first=Donald M. |title=Encyclopedia of Philosophy |chapter=Number |year=2005 |isbn=978-0-02-866072-1 |publisher=Macmillan Reference USA}}</ref> လူသားတို့၏ သိမြင်နားလည်နိုင်စွမ်းအတွက် အရေးပါသော အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သော်ငြားလည်း ကိန်းဟူသော သဘောတရားအပေါ် အားလုံးလက်ခံနိုင်မည့် ယေဘုယျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (general definition) တစ်ခုတည်းဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။ အဓိကကျသော ကိုးကားကျမ်းအများအပြား၌ ကိန်းဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ နားလည်သဘောပေါက်မှုတွင် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သောကြောင့် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ခက်ခဲကြောင်း မှတ်ချက်ပြုထားကြသည်။<ref>{{cite book |title=Le Petit Robert de la langue française |publisher=Dictionnaires Le Robert}}</ref><ref>{{cite web |title=Trésor de la Langue Française informatisé |url=http://atilf.atilf.fr/}}</ref><ref>{{cite book |title=Le Petit Larousse illustré |publisher=Éditions Larousse}}</ref> သီးခြားကိန်းတစ်ခုစီကို အပြောနှင့် အရေး ဘာသာစကားများတွင် ကိန်းစကားလုံးများအပြင် နျူမရယ် (numeral) သို့မဟုတ် ဂဏန်း (digit) ဟုခေါ်သော တိကျသည့် သင်္ကေတများဖြင့်လည်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ဆယ့်တစ်" သည် ကိန်းစကားလုံးဖြစ်ပြီး <math>11</math> သည် ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော နျူမရယ်ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒတွင် နျူမရယ်ဆိုသည်မှာ <math>5</math> ကဲ့သို့သော သင်္ကေတတစ်ခုကို ရည်ညွှန်းနိုင်သကဲ့သို့ <math>500</math> ဟူသော တန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသည့် "ငါးရာ" ကဲ့သို့သော ကိန်းအမည်ပေး စကားလုံး သို့မဟုတ် စကားစုကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ကိန်းများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် "ဒါဇင်" ကဲ့သို့သော အခြားစကားလုံးများသည်လည်း နျူမရယ်များပင် ဖြစ်ကြသည်။ သင်္ကေတအသစ်များကို တစ်ခုချင်းစီ မှတ်သားနိုင်စွမ်းမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့်အတွက် မည်သည့်ကိန်းကိုမဆို ထိရောက်စွာ စီစဉ်ပြသနိုင်ရန် ဒသမကိန်းစနစ် ဟိန္ဒူ-အာရပ် နျူမရယ်စနစ် (decimal Hindu–Arabic numeral system) ကဲ့သို့သော နျူမရယ်စနစ်များ (numeral systems) ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{cite journal |title=numeral, adj. and n. |url=http://www.oed.com/view/Entry/129111 |journal=OED Online |publisher=Oxford University Press |access-date=2017-05-16 |archive-date=2022-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F129111 |url-status=live}}</ref> နေ့စဉ်သုံးဝေါဟာရများတွင် ဤကွဲပြားချက်များမှာ ဝေဝါးနေတတ်သည်။ သို့ရာတွင် သရုပ်မဲ့ကိန်းများ၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသော ဂဏန်းသင်္ကေတများ၊ ကိန်းစကားလုံးများနှင့် ဂဏန်းစာသားများကိုသာ အသုံးပြုထားသည့် ဖုန်းနံပါတ် သို့မဟုတ် ISBN ကဲ့သို့သော ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုများအကြား ခြားနားချက်ကိုမူ ဂရုပြု၍ ခွဲခြားသိမြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ သင်္ချာတွင် ကိန်းများသည် တွက်ချက်မှုများ (mathematical operations) မှတစ်ဆင့် အချင်းချင်း သက်ရောက်မှုရှိကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် တွက်ချက်မှုများတွင် ကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ကိန်းများကို အဝင်ကိန်း (input) အဖြစ် လက်ခံပြီး အထွက်ကိန်း (output) အဖြစ် ကိန်းတစ်ခုကို ပြန်လည်ထုတ်ပေးသည်။ တစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (unary operation) များသည် ကိန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ အဝင်ကိန်းအဖြစ် လက်ခံတွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် နောက်ဆက်တွဲတွက်ချက်မှု (successor operation) တွင် အဝင်ကိန်းတိုင်းကို <math>1</math> ပေါင်းပေးသဖြင့် <math>4</math> ကိုထည့်သွင်းပါက <math>5</math> ဟူ၍ ထွက်လာမည်ဖြစ်သည်။ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု|နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) များသည် ကိန်းနှစ်ခုကို လက်ခံပြီး အထွက်ကိန်းတစ်ခုကို ပြန်ထုတ်ပေးသည်။ အကျွမ်းတဝင်အရှိဆုံးဖြစ်သော [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းခြင်း]] (addition)၊ [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ခြင်း]] (subtraction)၊ [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်း]] (multiplication)၊ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) နှင့် [[ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း]] (exponentiation) တို့သည် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို [[ဂဏန်းသင်္ချာ|ဂဏန်းသင်္ချာ]] (arithmetic) ၏ စည်းမျဉ်းများဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိများကို ရိုးရာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်]] ဂဏန်းသင်္ချာ (integer arithmetic) အတွင်း၌ လေ့လာကြပြီး [[ကိန်းသီအိုရီ|ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဘာသာရပ်ခွဲများတစ်လျှောက်တွင်လည်း ဆက်လက်၍ ချဲ့ထွင်လေ့လာကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိန်းဟူသော သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် စဉ်ဆက်မပြတ် ကျယ်ပြန့်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သော [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ လေးပရာဒဲလ် (Les Pradelles) ဒေသ၌ တွေ့ရှိရသော အစောပိုင်း ရေတွက်မှတ်တမ်း (tally stick) ဟုယူဆရသည့် အစဉ်လိုက် အရာကိုးခုပါသော ခွေးအ (hyena) အရိုးကို ထောက်ရှု၍ နီယန်ဒါသဲလ် (Neanderthals) လူသားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း <math>60,000</math> ခန့်ကတည်းက ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြဖွယ်ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal |last=d'Errico |first=Francesco |title=From number sense to number symbols. An archaeological perspective |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |date=2018-01-01 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5784044/}}</ref> ဘီစီ <math>2000</math> ခန့်ရောက်သောအခါ အီဂျစ်နှင့် ဘေဘီလုံလူမျိုးများသည် ထက်ဝက်ကဲ့သို့သော အပိုင်းကိန်း (fraction) များနှင့် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်နေကြပြီဖြစ်သည်။ <math>7</math> ရာစု အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်မူ သုည (<math>0</math>) နှင့် အနုတ် <math>1</math> (<math>-1</math>) ကဲ့သို့သော အနုတ်ကိန်းများ (negative numbers) အပေါ် ပုံစံတကျ နားလည်သဘောပေါက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဗလာဖြစ်၍ ဘာမှမရှိခြင်းကိုပင် တွက်ချက်နိုင်သော တန်ဖိုးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်ရာ အခြေခံကျလှသော ဒဿနပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/ |title=The Origin of Zero |last=Matson |first=John |work=Scientific American |access-date=2017-05-16 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/ |archive-date=2017-08-26 |url-status=live}}</ref><ref name="Hodgkin2005">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&pg=PA88 |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |last=Hodgkin |first=Luke |date=2005-06-02 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-152383-0 |pages=85–88 |language=en |access-date=2017-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&pg=PA88 |archive-date=2019-02-04 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema0003merz |page=[https://archive.org/details/historyofmathema0003merz/page/198 198] |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons}}</ref> <math>2</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) သို့မဟုတ် ပိုင် (pi) ကဲ့သို့သော [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (irrational numbers) ၏ အယူအဆကို ဘီစီ <math>4</math> ရာစု ရှေးဟောင်းဂရိနိုင်ငံ၌ စတင်ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း အစ္စလာမ္မစ် ရွှေခေတ် (Islamic Golden Age) အတွင်း ပိုမိုတွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |chapter=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics |first=T. K. |last=Puttaswamy |title=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics |editor-first=Helaine |editor-last=Selin |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |location=Dordrecht |isbn=978-94-011-4301-1 |pages=409–422 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&pg=PA408}}</ref> ဥရောပ ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ် (European Renaissance)အတွင်း [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်များ]] (imaginary numbers) ၏ အယူအဆ တိုးတက်လာခဲ့ရာမှတဆင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ကို ကျယ်ပြန့်လှသော [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) နယ်ပယ်အဖြစ်သို့ တိုးချဲ့နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Descartes |first=René |title=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition |url=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend |year=1954 |author-link=René Descartes |orig-year=1637 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-60068-0 |access-date=2011-04-20}}</ref><ref name="Hodgkin2005" /><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Grand dictionnaire encyclopédique Larousse |title=Nombre |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/nombre/54801 |access-date=2023-10-01}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Number |url=https://www.britannica.com/science/number |access-date=2023-10-01}}</ref> <math>19</math> ရာစုနှင့် <math>20</math> ရာစုအစောပိုင်း ကာလများအတွင်း သင်္ချာပညာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ (axiomatically) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ကိန်းများ၏ သဘောတရားသည် ထပ်မံကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး [[အနန္တ|အနန္တ]] (infinite) အရွယ်အစားများ၊ စံမဟုတ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (non-standard analysis) မှ အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) နှင့် [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီ]] (set theory) မှ အနန္တလွန်ကိန်းများ (transfinite numbers) ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာကြသည်။ သင်္ချာပညာရှင်များသည် မူလကိန်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အမွေခံထားပြီး ပင်ကိုသိစိတ် (intuitive) ဖြင့် နားလည်ထားသော သဘောတရားများကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalizations) များအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည့် <math>p</math>-အခြေခံကိန်းများ (<math>p</math>-adic numbers) နှင့် ဟိုက်ပါကွန်ပလက်စ်ကိန်းများ (hypercomplex numbers) ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသည့် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့ကို "ကိန်းများ" အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းမှာ တစ်ခါတစ်ရံ၌ တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုထက် သမားရိုးကျ အမည်ပေးသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုသာ ဖြစ်နေတတ်သည်။<ref>{{cite book |last=Gouvêa |first=Fernando Q. |title=The Princeton Companion to Mathematics |chapter=II.1, The Origins of Modern Mathematics |page=82 |publisher=Princeton University Press |date=2008-09-28 |isbn=978-0-691-11880-2 |quote=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the p-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.}}</ref> စင်စစ်အားဖြင့် ကိန်းများကို သင်္ချာသီအိုရီသက်သက်အတွက်သာမက ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာများကို ဖော်ပြရန်၊ ညီမျှခြင်းများ (equations) ကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် သတင်းအချက်အလက်များကို လျှို့ဝှက်သင်္ကေတပြောင်းရန် (encode) အတွက်ပါ အသုံးပြုကြသည်။ ရူပဗေဒနယ်ပယ်၌မူ ၎င်းတို့ကို ရေးနိုးကိန်း (Reynolds number) သို့မဟုတ် ကွမ်တမ်ကိန်းများ (quantum numbers) ကဲ့သို့သော အတိုင်းအတာမဲ့ ပမာဏများ (dimensionless quantities) အဖြစ် မကြာခဏ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ == ကိန်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြင်း (Classification of Numbers) == [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] ၎င်းတို့၏ [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် အသုံးပြုမှုများအပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစားအဖုံဖုံ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ဤသို့ အမျိုးတူကိန်းများအားလုံးကို စုဝေး၍ [[အစု|အစုများ]] (sets) အတွင်းသို့ စနစ်တကျ ခွဲခြားထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ကိန်းစနစ်များ (number systems) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် သင်္ချာပညာရပ်၏ တိုးတက်မှုအဆင့်ဆင့်အရ ကိန်းစနစ်များသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အချင်းချင်းငုံထားသော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (nested subsets) ဆက်သွယ်ချက်ဖြင့် တိုးချဲ့တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]မှသည် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]အထိ အစုများ၏ ဆက်သွယ်ချက်ကို <math>\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}</math> ဟူ၍ ယေဘုယျအားဖြင့် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကိန်း (number) ဟူသော သရုပ်မဲ့ သဘောတရား (abstract concept) နှင့် ၎င်းကို ကိုယ်စားပြုရေးသားသော နျူမရယ် (numeral) တို့မှာ မတူညီပေ။ ကိန်းတစ်ခုတည်းကိုပင် ရေးသားပုံစနစ် တစ်မျိုးမကသုံး၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် တန်ဖိုးပမာဏ 8 ကို ဒသမကိန်းစနစ် ဟိန္ဒူ-အာရပ် နျူမရယ်စနစ် (decimal Hindu-Arabic numeral system) သုံး၍ 8 ဟု ရေးနိုင်သလို ရောမ နျူမရယ် (Roman numeral) သုံး၍ VIII ဟုလည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများအသုံးပြုသည့် ဘိုင်နရီ (binary) စနစ်ဖြင့် 1000 ဟုလည်းကောင်း ရေးနိုင်သည်။ မည်သို့ပင် ရေးသားစေကာမူ အဆိုပါ သင်္ကေတအားလုံးသည် ကိန်းဟူသော တူညီသည့် သရုပ်မဲ့ပမာဏ (abstract quantity) တစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အခြေခံအားဖြင့် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုသော ကိန်းစနစ်များကို အောက်ပါဇယားဖြင့် အကျဉ်းချုံး လေ့လာနိုင်ပါသည်။ <center> {| class="wikitable" style="text-align: left; width: 85%;" |+ ခေတ်သစ်သင်္ချာပါ အခြေခံ ကိန်းစနစ်များ (Fundamental Number Systems) |- ! style="text-align: center;" | သင်္ကေတ ! style="text-align: center;" | ကိန်းစနစ် ! style="text-align: center;" | အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ပါဝင်သောကိန်းများ |- ! style="text-align: center;" | <math> \mathbb{N}</math> ! သဘာဝကိန်းများ<br>(Natural numbers) | လူတို့ နိစ္စဓူဝရေတွက်ခြင်းအတွက်သုံးသော ကိန်းများဖြစ်သည်။ 0, 1, 2, 3, 4... သို့မဟုတ် 1, 2, 3, 4... စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ |- ! style="text-align: center;" | <math> \mathbb{Z}</math> ! [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]<br>(Integers) | သဘာဝကိန်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်များ (additive inverses) ပေါင်းစပ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ... -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3 ... စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ |- ! style="text-align: center;" | <math> \mathbb{Q}</math> ! [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]<br>(Rational numbers) | <math>\frac{a}{b}</math> သဏ္ဌာန်ရှိ အတိအပပြနိုင်သော အပိုင်းကိန်းများ (fractions) ဖြစ်ပြီး <math>a</math> နှင့် <math>b</math> သည် ကိန်းပြည့်များဖြစ်ကာ ပိုင်းခြေ (denominator) <math>b</math> သည် သုညနှင့် မညီသော <math>b \neq 0</math> အခြေအနေဖြစ်သည်။ |- ! style="text-align: center;" | <math> \mathbb{R}</math> ! [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]<br>(Real numbers) | ကိန်းစစ်မျဉ်း (real number line) ပေါ်ရှိ ကိန်းများအားလုံး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ရာရှင်နယ်ကိန်းနှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] အားလုံး ပါဝင်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ စုဆုံသော [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်|ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ]] (convergent Cauchy sequences of rational numbers) ၏ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ |- ! style="text-align: center;" | <math> \mathbb{C}</math> ! ကိန်းထွေးများ<br>(Complex numbers) | <math>a+bi</math> သဏ္ဌာန်ရှိကိန်းများဖြစ်ပြီး <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့သည် ကိန်းစစ်များဖြစ်သည်။ ဤတွင် <math>i</math> ဟူသော [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ယူနစ်]] (imaginary unit) သည် ညီမျှခြင်း <math>x^2+1=0</math> ကို ပြေလည်စေသော -1 ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) ဖြစ်သည်။ |} </center> ဤအခြေခံ ကိန်းစနစ် 5 မျိုးအပြင် အဆင့်မြင့် သရုပ်မဲ့ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် ကိန်းထွေးများစနစ်ကို ထပ်မံတိုးချဲ့ထားသော စနစ်များရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ သင်္ကေတ <math>\mathbb{H}</math> ဖြင့်ပြသည့် ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) နှင့် သင်္ကေတ <math>\mathbb{O}</math> ဖြင့်ပြသည့် အော့တိုနီယွန်များ (octonions) ကဲ့သို့သော ဟိုက်ပါကွန်ပလက်စ်ကိန်းများ (hypercomplex numbers) စနစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် နေ့စဉ်လက်တွေ့ တွက်ချက်မှုများနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံနည်းကျ ညီမျှခြင်းအများစုအတွက်မူ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် (algebraic closure) ဖြစ်သည့် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသော အထက်ဖော်ပြပါ ကိန်းစနစ်များက လုံလောက်သော အခြေခံအုတ်မြစ်ကို အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ ယင်းညီမျှခြင်းများသည် ကလပ်စစ်ကယ် ရူပဗေဒ (classical physics) မှသည် ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ် (quantum mechanics) အထိ အကျုံးဝင်သည်။ === သဘာဝကိန်းများ === {{main|သဘာဝကိန်း}} လူတို့ နိစ္စဓူဝ ထိတွေ့ရင်းနှီးမှု အများဆုံးနှင့် သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော ပမာဏများ (discrete quantities) ကို ရေတွက်ရန်နှင့် အစဉ်လိုက်စီစဉ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော အခြေခံကိန်းအမျိုးအစားမှာ [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] ဖြစ်သည်။ သဘာဝကိန်းများကို ရေတွက်ကိန်းများ (counting numbers) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဂဏန်း (digit) 1, 2, 3, 4, ... စသည်တို့မှာ သဘာဝကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သာဓကအားဖြင့် ဘော်ဘာကီ 1968<ref>Bourbaki, N. ''Elements of Mathematics: Theory of Sets''. Paris, France: Hermann, 1968. </ref>၊ ဟာမော့စ် 1974<ref>Halmos, P. R. ''Naive Set Theory''. New York: Springer-Verlag, 1974. </ref> နှင့် Wolfram MathWorld<ref name="wolfram_n">Weisstein, Eric W. "[http://mathworld.wolfram.com/NaturalNumber.html Natural Number]." From ''MathWorld''--A Wolfram Web Resource.</ref> စသည့် အချို့သော သင်္ချာပညာရှင်များနှင့် စာအုပ်စာတမ်းများတွင် သုညကို သဘာဝကိန်းဟု သတ်မှတ်ပြီး ကျန်အချို့က သုညကို သဘာဝကိန်းအဖြစ် မထည့်သွင်းပါ။ မည်သို့ဖြစ်စေ သဘာဝကိန်းများ အစု၏ အသုံးများသောသင်္ကေတမှာ <math> \mathbb{N} </math> ဖြစ်သည်။ သုညကို သဘာဝကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မသတ်မှတ်ခြင်းကို ရှင်းလင်းစေချင်သောအခါတွင် သင်္ကေတ <math>\mathbb{N}_0</math> နှင့် <math>\mathbb{Z}_{\geqslant 0}</math> တို့ကို သုညပါသော အနုတ်မဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) အတွက် အသုံးပြုကြပြီး သင်္ကေတ <math>\mathbb{N}_1</math>၊ <math>\mathbb{N}^*</math> နှင့် <math>\mathbb{Z}_{>0}</math> တို့ကို သုညမပါသော တိကျစွာ အပေါင်းကိန်းပြည့်များ (strictly positive integers) အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်လျှင် အစောပိုင်းကာလများက ၎င်းတို့ကို ကိန်းများဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော်လည်း အနုတ်ကိန်း၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]]နှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မူလရေတွက်ကိန်းများကို တိကျစွာခွဲခြားရန် သဘာဝကိန်းဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ 1484 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် နီကိုလတ်စ် ရှူကေး က သဘာဝကိန်းစဉ်ဟူ၍ လည်းကောင်း 1763 ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ အီမာဆန် က အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ natural number ဟူ၍ လည်းကောင်း စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ 19 ရာစုတွင် သဘာဝကိန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများစွာရှိခဲ့ပြီး လီယိုပို ကရိုနက်ကာ က ဘုရားသခင်သည် ကိန်းပြည့်များကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး အခြားအရာအားလုံးမှာ လူသားတို့၏ ဖန်တီးမှုသာဖြစ်သည်ဟုပင် ဆိုခဲ့ဖူးသည်။ ကိန်း 0 ကို သဘာဝကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းသည် ကာလကြာရှည် ငြင်းခုံစရာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း 1960 ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ နှင့် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) တို့၏ လိုအပ်ချက်များကြောင့် သုညကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းမှာ တွင်ကျယ်လာခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် ISO 80000-2 ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများကပါ ပုံစံတကျ စံသတ်မှတ်ပေးထားသည်။ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ခေတ်သစ်သင်္ချာစနစ်များတွင် သဘာဝကိန်းများကို ပီအာနို [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Peano axioms) နှင့် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း ၏ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံတို့ဖြင့် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ပီအာနိုစနစ်တွင် <math>0</math> ကို အခြေခံအစပြု အစုဝင်အဖြစ်ထားရှိကာ ကိန်းတစ်ခုစီတိုင်းအတွက် နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်]] (successor function) ကို အသုံးပြု၍ အဆုံးမရှိသော သဘာဝကိန်းစဉ်ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ခိုင်မာစွာ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွန်နွိုင်းမန်း၏ နည်းလမ်းအရမူ <math>0</math> ကို ဗလာစု (empty set) <math>\emptyset</math> အဖြစ် သတ်မှတ်၍ သဘာဝကိန်းများကို [[အစု|အစုများ]]အဖြစ် အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အက္ခရာသင်္ချာဂုဏ်သတ္တိများအရ သဘာဝကိန်းများ အစု <math>\mathbb{N}</math> သည် [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]]တို့အတွက် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property)၊ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity)၊ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) နှင့် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributivity) တို့ ပြည့်စုံကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်များ မရှိခြင်းနှင့် [[နုတ်ခြင်း]]အတွက် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ဘဲ ဖလှယ်ရ ဆီမီးကွင်း (commutative semiring) တစ်ခုအဖြစ်သာ ရပ်တည်ကာ အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစု (totally ordered set) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ === ကိန်းပြည့်များ === {{main|ကိန်းပြည့်}} တွက်ချက်ခြင်း၊ ရေတွက်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာမှုများတွင် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]သက်သက်ဖြင့် မလုံလောက်သောအခါ၊ အထူးသဖြင့် အနုတ်လက္ခဏာပြ တန်ဖိုးများကို ဖော်ပြရန် လိုအပ်လာသောအခါ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များကို]] သုံးရသည်။ သုညအပါအဝင် သဘာဝကိန်းများဖြစ်သော 0, 1, 2, 3, 4, ... စသည်တို့နှင့် ၎င်းတို့၏ အနုတ်ကိန်းများဖြစ်သော -1, -2, -3, -4, ... စသည်တို့ကို စုပေါင်း၍ ကိန်းပြည့်များဟု ခေါ်သည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ အနုတ်ကိန်းများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် ရှိရင်းစွဲ သဘာဝကိန်းများနှင့် [[ပေါင်းခြင်း]] ဟူသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) ကို အခြေခံထားသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>-n</math> ဆိုသည်မှာ အပေါင်းကိန်း <math>n</math> နှင့် ပေါင်းပါက [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ဖြစ်သည့် သုညကို ရရှိစေမည့် အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းပြည့်များ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ သဘာဝကိန်းတိုင်းသည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်သော်လည်း ကိန်းပြည့်တိုင်းသည် သဘာဝကိန်းမဟုတ်ပေ။ ကိန်းပြည့်များ အစုကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{Z}</math> ဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိပြီး ဤသည်မှာ ကိန်းများဟု အနက်ရသည့် ဂျာမန်စာလုံး Zahlen ကို အရင်းပြု၍ သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Dummit, D. and Foote, R., ''Abstract Algebra''. John Wiley & Sons, Inc., p. 1, 2004.</ref> ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော သင်္ချာသီအိုရီများတွင် <math>\mathbb{Z}</math> အစုသည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ အစုဝင်များကို [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်းနှင့် မကိန်းများ]]အဖြစ် စနစ်တကျ အလှည့်ကျခွဲခြားခြင်းဖြင့် သဘာဝကိန်းများနှင့် တစ်ခုချင်းစီ အပြန်အလှန် ပုံဖော်နိုင်သောကြောင့် ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (countably infinite) အစုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများအရ ကိန်းပြည့်များသည် ပေါင်းခြင်းနှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] တွက်ချက်မှုများအောက်တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကြွင်းကျန် စားခြင်း (division with remainder) ကို ခွင့်ပြုသော ပကတိတန်ဖိုး [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (absolute value norm) ရှိသောကြောင့် ၎င်းကို ယူကလစ်ဒ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထို့ပြင် ပေါင်းခြင်း တွက်ချက်မှုတစ်ခုတည်းအောက်တွင် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုတည်းပါဝင်သော လွတ်လပ်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (free abelian group on one generator) လည်း ဖြစ်သည်။ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင်မူ <math>\mathbb{Z}</math> သည် သဘာဝကိန်းများ၏ [[မိုနွိုက်]]မှ ဆင်းသက်လာသော ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု (Grothendieck group) ဖြစ်သည့်အပြင် သင်္ကေတ <math>\mathsf{Ring}</math> ဖြင့်ပြသော [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of rings) ၌ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) အဖြစ်ပါ အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်သည်။ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) နယ်ပယ်တွင်လည်း [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်မျဉ်း]] <math>\mathbb{R}</math> မှ စက်ဝိုင်းမျဉ်း <math>S^1</math> သို့သွားသော စံ ဖုံးအုပ် ပုံဖော်မှု (standard covering map) ၏ ပူးလ်ဘက် (pullback) ရပ်ဝန်းတစ်ခုအနေဖြင့် ကိန်းပြည့်များကို ပုံစံတကျ တည်ဆောက်နိုင်ပြီး အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) တွင်မူ ဤအခြေခံသဘောတရားကို ကိန်းပြည့်ရင်းများ (algebraic integers) အဖြစ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ယေဘုယျပြု လေ့လာကြသည်။ === ရာရှင်နယ်ကိန်းများ === {{main|ရာရှင်နယ်ကိန်း}} [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] ဆိုသည်မှာ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> ဟူသော သင့်လျော်ရာ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်နှစ်ခု၏]] စားလဒ် (quotient) သို့မဟုတ် အပိုင်းကိန်း <math>\frac{a}{b}</math> အနေဖြင့် ဖော်ပြကာ ၎င်း၏တန်ဖိုးကို အတိအပပြနိုင်သည့် ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>a</math> သည် ပိုင်းဝေ (numerator) ဖြစ်ပြီး <math>b</math> သည် သုညမဟုတ်သော ပိုင်းခြေ (nonzero denominator) ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် 1/3, 7/8 နှင့် -1/2 စသည်တို့မှာ အပိုင်းကိန်းအဖြစ် ရေးသည်ဖြစ်စေ ဒသမကိန်း (decimal number) အဖြစ် ချရေးသည်ဖြစ်စေ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေရွတ်သောအခါ ၎င်းတို့ကို သုံးပုံတစ်ပုံ၊ ရှစ်ပုံခုနစ်ပုံ၊ အနုတ် နှစ်ပုံတစ်ပုံ စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြေကိန်းကို ဦးစွာ ရေရွတ်လေ့ရှိပြီး တစ်စုံတစ်ခုကို အညီအမျှပိုင်းပြီးနောက် လိုအပ်သောပမာဏကို ယူခြင်းဟု အနက်ကောက်ယူနိုင်သည်။ ပိုင်းခြေ သုညမဖြစ်ရခြင်းမှာ ကိန်းတစ်ခု၏ တန်ဖိုးပမာဏကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အရေးကြီးသည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြစ်သည်။ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ အစုကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{Q}</math> ဖြင့် ရေးသားဖော်ပြလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် အချိုးဟု အနက်ရသော ဂျာမန်စကားလုံး Quotient ကို အရင်းပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသင်္ကေတကို 1960 ပြည့်လွန်နှစ်များဆီက ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင်အဖွဲ့ နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ ရေးသားသော ''Algèbre'' ကျမ်းများတွင် စတင်မိတ်ဆက် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="wolfram_q">Weisstein, Eric W. "[http://mathworld.wolfram.com/RationalNumber.html Rational Number]." From ''MathWorld''--A Wolfram Web Resource.</ref> ကိန်းတစ်ခုတည်းကို အပိုင်းကိန်းဖြင့်ရေးရာတွင် ပုံစံတစ်မျိုးထက်ပို၍ ရေးနိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် 2/4 နှင့် 1/2 နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ထပ်တူညီသော ကိန်းတစ်ခုတည်းကိုပင် ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့အတူ အနုတ်ကိန်းဖြစ်သော -1/2 ကို <math>\frac{-1}{2}</math> အနေဖြင့်လည်းကောင်း <math>\frac{1}{-2}</math> အနေဖြင့်လည်းကောင်း ရေးနိုင်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အနုတ်လက္ခဏာကို ပိုင်းဝေတွင်ထား၍ ရေးခြင်းက ပို၍တွင်ကျယ်သည်။ ကိန်းပြည့်တိုင်းနှင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းတိုင်းသည်]] ရာရှင်နယ်ကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်ကို သတိပြုသင့်သည်။ သာဓကဆိုသော် သဘာဝကိန်း 5 ကို 5/1 ဟု ရေး၍ရသောကြောင့် ၎င်းသည် ရာရှင်နယ်ကိန်းဖြစ်သည်။ သို့သော် 1/2, 4/5 နှင့် -13/14 ကဲ့သို့သော ကိန်းများစွာမှာမူ ကိန်းပြည့်မဟုတ်သော သီးသန့် ရာရှင်နယ်ကိန်းများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ခေတ်သစ် [[အစုသီအိုရီ]]အရ ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> ကို ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbb{Z}</math> မှတစ်ဆင့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အစီအစဉ်ကျအတွဲများ၏]] ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes of ordered pairs) အဖြစ် ပုံစံတကျ တည်ဆောက်ထားသည်။ <math>b \neq 0</math> ဖြစ်သော ကိန်းပြည့် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(a, b)</math> များအပေါ်တွင် <math>(a, b) \sim (c, d)</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>ad = bc</math> ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာဂုဏ်သတ္တိများအရ <math>\mathbb{Q}</math> သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် စား၍ရသော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (divisible abelian group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး သုညကိုဖယ်ထုတ်ထားသော <math>\mathbb{Q}^\times</math> သည်လည်း [[မြှောက်ခြင်း]]လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] 1 ပါရှိသော အဘီလီယန်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[ဖီးလ်ဒ်]] သီအိုရီ (field theory) ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများအရ <math>\mathbb{Q}</math> သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (integral domain) ဖြစ်သော ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbb{Z}</math> ၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် (field of fractions) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{Z}</math> ကို ငုံထားသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် အသေးငယ်ဆုံးသော ဖီးလ်ဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝိသေသတန်ဖိုး (characteristic) သုညရှိသော ပြည့်စုံသော ဖီးလ်ဒ် (perfect field) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက် (finite extension) တိုင်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော တိုးချဲ့ချက်များ (separable extensions) ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျဖြစ်သော ကိန်းများအားလုံးကို ကိန်းရင်းများ (algebraic numbers) ဟုခေါ်ပြီး ကိန်းစစ်မျဉ်းပေါ်ရှိ <math>\pi</math> နှင့် <math>e</math> ကဲ့သို့သော ကိန်းများကိုမူ အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျမဟုတ်သော ကိန်းလွန်များ (transcendental numbers) ဟု သတ်မှတ်သည်။ ဤ <math>\mathbb{Q}</math> ဖီးလ်ဒ်သည် ၎င်း၏အပေါ်၌ ပြန်လည်အခြေခံသော အတိုင်းအတာ 1 ရှိသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) အဖြစ် တည်ရှိရုံသာမက p-အခြေခံကိန်း ပြည့်စုံစေခြင်းများ (p-adic completions) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော <math>\mathbb{Q}_p</math>၊ ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ (Galois theory) နှင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သုံးခုတွဲများ (Pythagorean triples) ရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် သင်္ချာနယ်ပယ်များတွင်လည်း မရှိမဖြစ်သော အဓိကအခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ === ကိန်းစစ်များ === {{main|ကိန်းစစ်}} လက်တွေ့တိုင်းတာရာတွင် သုံးသည့်နံပါတ်များနှင့် အဆက်မပြတ် ပမာဏတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသော ကိန်းများအားလုံးမှာ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ တစ်နည်းဆိုသော် ကွက်လပ်များ သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးနေသော အမှတ်များမပါဝင်ဘဲ ကိန်းစစ်မျဉ်းပေါ်တွင် နေရာချထား၍ရသော ကိန်းအားလုံးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်မျဉ်းဆိုသည်မှာ မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခုပေါ်တွင် နံပါတ်များကို အညီအမျှတိုင်းတာ၍ မှတ်သားထားသော အလျားလိုက်မျဉ်းဖြစ်သည်။ လက်တွေ့ဥပမာအားဖြင့် ကျောင်းသုံးပေတံမှာ ကိန်းစစ်မျဉ်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သည်။ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်တစ်ခုနှင့်]] နောက်ကပ်လျက်ကိန်းတစ်ခု၏ အကွာအဝေးကို 1 လက်မဟု သတ်မှတ်ပါလျှင် 1 ပေရှည်သော ပေတံသည် 0 နှင့် 12 အပါအဝင် ၎င်းကိန်းနှစ်ခုကြားရှိ ကိန်းစစ်များအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ သာဓကဆိုရသော် 2.5 ဆိုသည့်ကိန်းကို 2 လက်မနှင့် 3 လက်မကြား အလယ်တည့်တည့်အမှတ်ဖြင့် လည်းကောင်း 1/3 ကို 0 နှင့် 1 ကြား သုံးပုံတစ်ပုံနေရာဖြင့် လည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ ထို့အတူ [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်း]]ဖြစ်သော သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းသေ (mathematical constant) <math>\pi</math> သည်လည်း 3 နှင့် 4 ကြားရှိ တစ်နေရာတွင် တိကျစွာ တည်ရှိနေပေမည်။ ဤကိန်းစစ်များ အစုတစ်ခုလုံးကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{R}</math> ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကိန်းစစ်များကို ဒသမကိန်းပုံစံသုံး၍လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]]ဖြစ်သော အပိုင်းကိန်း 1/2 ကို ဒသမပုံစံဖြင့်ရေးပါက 0.5 ဖြစ်၍ အဆုံးသတ်သည့် ဒသမကိန်း (terminating decimal number) ဖြစ်ပြီး 1/3 ကဲ့သို့သော ကိန်းများမှာမူ 0.333... သို့မဟုတ် <math>0.\bar{3}</math> ဟူ၍ နောက်တွဲ 3 ဂဏန်းမှာ အဆုံးမရှိ ထပ်ကာထပ်ကာ ပေါ်နေရာ ပြန်ထပ်ဒသမကိန်း (repeating decimal) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကဲ့သို့ အပိုင်းကိန်းပုံစံ၊ ဒသမပုံစံဖြင့်ရေး၍ ရသော ရာရှင်နယ်ကိန်းတိုင်းသည် ကိန်းစစ်များဖြစ်သည်။ သို့သော် အပိုင်းကိန်းပုံစံဖြင့် လုံးဝရေး၍မရသော ကိန်းစစ်များစွာလည်း ရှိသည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>\pi</math> ကဲ့သို့သော ကိန်းများကို ဒသမကိန်းပုံစံဖြင့်ရေးပါက 1.41421356... နှင့် 3.141592654... ဟူ၍ ဂဏန်းတွဲမှာ ဆုံးလည်းမဆုံး ပြန်လည်းမထပ် ဖြစ်နေရာ ၎င်းတို့ကို ပြန်မထပ်ဒသမကိန်း (non-repeating decimal) သို့မဟုတ် အီရာရှင်နယ်ကိန်း (irrational number) များဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ အဆုံးသတ်သည့် ဒသမကိန်း၊ ပြန်ထပ်ဒသမကိန်းနှင့် ပြန်မထပ်ဒသမကိန်း အားလုံးကို စုပေါင်း၍ ကိန်းစစ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပို၍စနစ်တကျနှင့် ခေတ်သစ် သင်္ချာနည်းကျ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လိုပါက ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (analysis) မှ သဘောတရားများကို အသုံးပြုကြသည်။ သင်္ချာနည်းအရ <math>\mathbb{R}</math> သည် ပြည့်စုံသော အစဉ်ကျသည့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (complete ordered field) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဟူသည်မှာ ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင် ကော်ချီကို အစွဲပြုခေါ်ဆိုသော ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်|ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ၏]] [[စုဆုံမှတ်]] သို့မဟုတ် ယင်းကိန်းစဉ်များ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ထို့ပြင် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း တီထွင်ခဲ့သော ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းများ (Dedekind cuts) ကို အသုံးပြု၍လည်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများမှနေ၍ ကိန်းစစ်များကို ပုံစံတကျ တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>\mathbb{R}</math> သည် ကွက်လပ်မရှိ ပြည့်စုံနေသောကြောင့် ၎င်းသည် ကော်ချီကိန်းစဉ်တိုင်း၏ စုဆုံမှတ်များအားလုံး ပါဝင်သည့် အသေးဆုံးသော အစုဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ရှေးခေတ် အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယနှင့် ဂရိ သင်္ချာပညာရှင်များခေတ်ကတည်းက အပိုင်းကိန်းနှင့် အီရာရှင်နယ်ကိန်းများကို လေ့လာခဲ့ကြသော်လည်း 17 ရာစုရောက်မှသာ ပြင်သစ်ပညာရှင် ရီနေ ဒေကားတ် က [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်များ]] (imaginary numbers) နှင့် ခွဲခြားရန် ကိန်းစစ်ဟူသော နာမဝိသေသနကို စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ 19 ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဂျော့ ကန်တာ သည် ကိန်းစစ်များသည် ရေတွက်၍မရသော [[အနန္တ]] (uncountable infinity) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများအစု]] <math>\mathbb{N}</math>၊ ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbb{Z}</math> နှင့် ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> တို့သည် ကိန်းစစ်များအစု <math>\mathbb{R}</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အဖြစ် အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေပြီး ယင်းကို <math>\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R}</math> အဖြစ် မှတ်သားနိုင်သည်။ ဤကိန်းစစ်စနစ်သည် [[ဂျီဩမေတြီ]]၊ ကလပ်စစ်ကယ် ရူပဗေဒနှင့် အဆက်မပြတ် ရပ်ဝန်းများ (continuous spaces) ဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများအတွက် အရေးအပါဆုံးသော သင်္ချာအခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ === ကိန်းထွေးများ === {{main|ကိန်းထွေး}} [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]] အဆင့်မြင့်လာသည်နှင့်အမျှ အချို့ကိစ္စများတွင် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များဖြင့်သာ]] မလုံလောက်သည့် အခြေအနေကို ရောက်ရှိလာသည်။ သာဓကပြရသော် ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်း (polynomial equation) <math>x^2-1=0</math> ကို ဖြေရှင်းပါက 1 နှင့် -1 ဟူ၍ ကိန်းစစ်ကိန်းရင်းအဖြေ (real root) နှစ်ခုရှိသော်လည်း <math>x^2+1=0</math> ကို ဖြေရှင်းပါက ကိန်းစစ်အဖြေ တစ်ခုမျှမရှိသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကိန်းစစ် <math>x</math> ကိုမဆို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ပါက အနည်းဆုံး သုညဖြစ်ရာ 1 သာထပ်ပေါင်းပါက သုညနှင့် မည်သို့မှ ညီမည်မဟုတ်ပါ။ ဤအခြေအနေကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ပါက -1 ရရှိသည့် ကိန်းသစ်တစ်ခုဖြစ်သော <math>i</math> ကို တီထွင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းကို [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ယူနစ်]] (imaginary unit) ဟု ခေါ်သည်။ <math>i</math> သည် -1 ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ <math>-i</math> သည်လည်း -1 ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းကို တတိယထပ် ညီမျှခြင်းများကို ကာဒါနို ၏ နည်းလမ်းဖြင့် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဖြေရှင်းရာမှ စတင်လိုအပ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး<ref name="Earl2024">{{cite web |last=Earl |first=Richard |title=Introduction to Complex Numbers |url=https://www.maths.ox.ac.uk/system/files/attachments/complex.pdf |publisher=Mathematical Institute, University of Oxford |year=2024 |access-date=2024-01-15}}</ref> ရီနေ ဒေကားတ်က ကိန်းယောင်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း အလွန်သေးငယ်သော စကေးရှိ သဘာဝတရား၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် ကိန်းစစ်များနည်းတူ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တကယ့်တည်ရှိမှုများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Penrose |first=Roger |author-link=Roger Penrose |title=The Emperor's New Mind: Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics |url=https://archive.org/details/emperorsnewmind00penr |publisher=Oxford University Press |year=1989 |page=[https://archive.org/details/emperorsnewmind00penr/page/87 87] |isbn=978-0-19-851973-7}}</ref><ref>{{cite book |last=Stewart |first=Ian |author-link=Ian Stewart (mathematician) |title=Professor Stewart's Incredible Numbers |publisher=Basic Books |year=2015 |isbn=978-0-465-04271-5}}</ref> အထက်ပါ ကိန်းယောင်ယူနစ် <math>i</math> ကို အသုံးပြု၍ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများကို]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ကိန်းထွေးတစ်ခု ဆိုသည်မှာ <math>a+bi</math> သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကိန်းတစ်တွဲလုံးကို ဆိုသည်။ ဤတွင် <math>a</math> နှင့် <math>b</math> မှာ ကိန်းစစ်များဖြစ်ကြပြီး <math>a</math> ကို ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) နှင့် <math>b</math> ကို ကိန်းယောင်ပိုင်း (imaginary part) ဟု ခေါ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>2+3i</math>၊ <math>-2+(1/3)i</math> နှင့် <math>4-\pi i</math> တို့ဖြစ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) အားဖြင့် ကိန်းစစ် 4 ကို <math>4+0i</math> ဟူ၍ ရေးနိုင်သောကြောင့် ကိန်းစစ်တိုင်းမှာ ကိန်းထွေးများ ဖြစ်ကြပြီး ကိန်းစစ်စနစ်သည် ကိန်းထွေးစနစ်၏ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း]] (subfield) တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် ကိန်းယောင်ပိုင်း သုညမဟုတ်သည့် ကိန်းထွေးတိုင်းမှာ ကိန်းစစ်များအတွင်း မပါဝင်ကြတော့ပါ။ ဤကိန်းထွေးများ အစုတစ်ခုလုံးကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{C}</math> သုံး၍ ရေးသားသည်။ ပို၍စနစ်ကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ် တည်ဆောက်လိုပါက <math>\mathbb{C}</math> ဆိုသည်မှာ သရုပ်မဲ့ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] အရ ကိန်းစစ်များအစု <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် ကိန်းရင်းများဖြင့် ထပ်ဖြည့်တည်ဆောက်ထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ် (algebraic closure) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် ကိန်းထွေးဆိုသည်မှာ ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] <math>(a, b)</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်ပြီး <math>i=(0,1)</math> ဟုထားကာ တိကျသော [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းနှင့်]] [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းစည်းမျဉ်းများဖြင့်]] ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Rudin1976">{{cite book |last=Rudin |first=Walter |author-link=Walter Rudin |title=Principles of Mathematical Analysis |url=https://archive.org/details/principlesofmath00rudi |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |year=1976 |isbn=978-0070856134 |pages=[https://archive.org/details/principlesofmath00rudi/page/12 12]-14}}</ref> ထို့အပြင် ၎င်းကို စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) <math>\mathbb{R}[x]/(x^2 + 1)</math> ၏ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအနေဖြင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။<ref name="nLab">{{cite web |author=nLab authors |title=Complex Numbers |url=https://ncatlab.org/nlab/show/complex+number |website=nLab |access-date=2024-01-15}}</ref> [[ဂျီဩမေတြီ]]ရှုထောင့်အရ <math>\{1,i\}</math> ကို စံအခြေအစု (standard basis) အဖြစ် အသုံးပြုထားသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသည့်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (ကိန်းထွေးပြင်ညီ သို့မဟုတ် အာဂန် ပုံကြမ်း) ပေါ်ရှိ အမှတ်များအဖြစ် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite book |last=Pedoe |first=Dan |author-link=Daniel Pedoe |title=Geometry: A comprehensive course |url=https://archive.org/details/geometrycomprehe0000pedo |publisher=Dover |year=1988 |isbn=978-0-486-65812-4}}</ref> ကိန်းထွေး <math>z = x+yi</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) မှာ <math>\bar{z} = x-yi</math> ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite book |last=Apostol |first=Tom M. |author-link=Tom M. Apostol |title=Mathematical Analysis |url=https://archive.org/details/mathematicalanal02edtomm |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |year=1981 |pages=[https://archive.org/details/mathematicalanal02edtomm/page/15 15]–16 |isbn=978-0-201-00288-1}}</ref> ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ကိန်းထွေးများ၏ ပကတိတန်ဖိုး (absolute value) <math>|z| = \sqrt{x^2+y^2}</math> နှင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်းတွက်ချက်မှုများကို]] လွယ်ကူစွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) <math>e^{i\varphi} = \cos \varphi + i \sin \varphi</math> ကို အသုံးပြု၍ ကိန်းထွေးများကို ဝင်ရိုးစွန်း ပုံစံ (polar form) <math>z = r e^{i\varphi}</math> ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်ခြင်းကြောင့် မြှောက်ခြင်း၊ ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းနှင့် ကိန်းရင်းများ တွက်ချက်ရာတွင် များစွာရိုးရှင်းထိရောက်စေသည်။ အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Algebra) အရ ကိန်းသေမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ်ညီမျှခြင်းတိုင်းသည် <math>\mathbb{C}</math> အတွင်း၌ ကိန်းထွေးအဖြေတစ်ခု အမြဲတမ်းရှိသောကြောင့် <math>\mathbb{C}</math> သည် အပြည့်အဝ အပိတ်ဖြစ်နေသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ နယ်ပယ်တွင် ကိန်းထွေးပြင်ညီသည် ကော်ချီကိန်းစဉ်တိုင်း စုဆုံမှတ်ရှိသော ပြည့်စုံသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (complete metric space) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အနန္တအမှတ်ပေါင်းထည့်ကာ တိုးချဲ့ထားသော ရီးမန်း စက်လုံးမျက်နှာပြင် (Riemann sphere) နှင့် ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များ (holomorphic functions) ကို လေ့လာသည့် ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis) တို့သည် ခေတ်သစ်သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒတို့တွင် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ === ကိန်းအမျိုးအစားအသီးသီးတို့ ဆက်နွယ်ချက် === [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းတိုင်း]] [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်ဖြစ်သည်။]] ဤအချက်ကြောင့် သဘာဝကိန်းများ အစု <math>\mathbb{N}</math> သည် ကိန်းပြည့်များ အစု <math>\mathbb{Z}</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ပြောလေ့ရှိသည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် <math>\mathbb{N}\subseteq\mathbb{Z}</math> ဟူ၍ ရေးနိုင်သည်။ သို့သော် ကိန်းပြည့်တိုင်း သဘာဝကိန်း ဖြစ်သည်ဟု မဆိုသာပါ။ အကြောင်းမှာ သဘာဝကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ ရှိ၍ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကိန်းများ အစုနှင့် ကိန်းပြည့်များ အစုနှစ်ခုမှာ မတူညီပါ။ ဤသည်ကို <math>\mathbb{N}\neq \mathbb{Z}</math> ဟု ရေးနိုင်သည်။ ဤ <math>\mathbb{N}\subseteq\mathbb{Z}</math> နှင့် <math>\mathbb{N}\neq \mathbb{Z}</math> နှစ်ချက်ကို ပေါင်း၍ <math>\mathbb{N}\subsetneq \mathbb{Z}</math> ဟူ၍ ရေးနိုင်သည်။ ထိုအခါ ကိန်းများ အစုအမျိုးမျိုးကြား ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ချာသင်္ကေတများသုံး၍]] ရေးနိုင်သည်။ <center> <math> \mathbb{N} \subsetneq \mathbb{Z} \subsetneq \mathbb{Q} \subsetneq \mathbb{R} \subsetneq \mathbb{C} </math> </center> == ကိန်းပြည့်အမျိုးအစားများ (Types of Integers) == === စုံကိန်းနှင့် မကိန်း (Even and Odd Numbers) === {{main|စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)}} [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]ထဲတွင် ..., -4, -2, 0, 2, 4, ... အစရှိသည်တို့ကို [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်းများ]] (even numbers) ဟု ခေါ်သည်။ အတိအကျဆိုရသော် ကိန်းပြည့် 2 ဖြင့် စား၍ပြတ်သော သို့မဟုတ် အကြွင်းမကျန်သော ကိန်းပြည့်ဟူသမျှကို စုံကိန်းများဟု ခေါ်သည်။ ယူကလစ်ဒ် (Euclid) ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>k</math> အတွက်မဆို <math>n = 2k</math> ပုံစံဖြင့် တိကျစွာရေးသားနိုင်သော ကိန်းများဖြစ်သည်။ သုညကို 2 ဖြင့်စားလျှင် အကြွင်းသုညသာ ကျန်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>0 = 2(0)</math> ဖြစ်သောကြောင့် သုညသည်လည်း စုံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ခုတွဲ အစုံလိုက် အစုံလိုက် တွဲ၍ရသော ပမာဏများ ဖြစ်သောကြောင့် ''စုံ'' ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို သုံးခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည် ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် တစ်စုံကို “တစ်ပြူ”<ref name="မြကေတု">မြကေတု။ “ကလေးမှတ်ဉာဏ် တစ်ပြူ တစ်လံ။” ''စာပေတန်ဆောင်''။ 1967။</ref> ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိရာ ကိန်းပြည့် 2 ကို မြန်မာလို တစ်ပြူဟု ခေါ်သည်လည်း ရှိသည်။ မြန်မာကျေးလက်ရှိ ကလေးများ ရေတွက်တတ်စေရန် 2, 4, 6, 8, 10 စသည့် စုံကိန်းပြည့်များ (even integers) ကို “တစ်ပြူ၊ တစ်လံ၊ ညောင်ကန်၊ ထမ်းပိုး၊ အကျိုး”<ref name="မြကေတု"></ref> ဟု စကားပုံဆောင်၍ မှတ်သည်လည်း ရှိသည်။<ref name="ext_blog">စုချစ်။ “[http://suuchitthu.blogspot.sg/2012/10/blog-post_13.html တစ်ပြူ၊ တစ်လံ၊ ညောင်ကန်၊ ထမ်းပိုး၊ အချိုး (အကျိုး/ချိုး)]။” ''စုချစ်သူ''။ 2012။</ref> စုံကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များကို [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဟုခေါ်သည်။ ..., -3, -1, 1, 3, ... စသည့် ကိန်းပြည့်များမှာ မကိန်းများဖြစ်သည်။ အတိအကျဆိုရသော် ကိန်းပြည့် 2 ဖြင့်စားသောအခါ အကြွင်း 1 ကျန်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် <math>n = 2k + 1</math> ပုံစံရှိသော ကိန်းပြည့်ဟူသမျှကို မကိန်းများဟု ခေါ်သည်။ စုံကိန်း[[အစု]]နှင့် မကိန်းအစုကို သင်္ကေတအဖုံဖုံ သုံး၍ကိုယ်စားပြုတတ်ကြသည်။ [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) နှင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သီအိုရီ (ring theory) မှလာသည့် <math>2\mathbb{Z}</math> နှင့် <math>2\mathbb{Z}+1</math> ကို စုံကိန်းအစုနှင့် မကိန်းအစု အသီးသီးတို့ကို ဖော်ပြရန် သင်္ချာပညာရှင်များကြားတွင် သုံးလေ့ရှိသည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ]] ဂုဏ်သတ္တိများအရ စုံကိန်းပြည့်များအစု <math>2\mathbb{Z}</math> သည် [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရ]] (multiplicative identity) မပါဝင်သော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး၊ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ် (maximal ideal) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) <math>\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</math> သည် [[အစုဝင်]]နှစ်ခုသာပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မကိန်းပြည့် နှစ်လုံးကို ပေါင်းပါက စုံကိန်းသာ ရရှိသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) မရှိဘဲ ကွင်းတစ်ခုအဖြစ် လုံးဝ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် ပိုက်သာဂိုရီယန်များ (Pythagoreans) သည် မကိန်းများကို အဖိုဂုဏ်သတ္တိနှင့် မြင့်မြတ်ခြင်း (divinity) ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး၊ စုံကိန်းများကိုမူ အမဂုဏ်သတ္တိများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Boyer">{{Citation |last1=Boyer |first1=Carl B. |author-link1=Carl Benjamin Boyer |last2=Merzbach |first2=Uta C. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley & Sons |date=2011 |isbn=978-0-470-52548-7 |chapter=4}}</ref> [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီနည်းအရ]] အစက်များ (dots) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုရာတွင် မကိန်းများကို "နိုမွန်များ" (gnomons) အဖြစ် ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် စတုရန်းကိန်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး၊ စုံကိန်းများကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် "ထောင့်မှန်စတုဂံကိန်းများ" (oblong numbers) ကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း ၎င်းတို့က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="Boyer" /> === သုဒ္ဓကိန်းပြည့်များ (Prime Integers) === {{main|သုဒ္ဓကိန်း}} 1 ထက်ကြီးသော အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) တစ်ခုသည် ၎င်းကိန်းပြည့်ကိုယ်တိုင်နှင့် [[ကိန်းပြည့်]] 1 မှအပါး အခြား ဆခွဲကိန်း (factor) မရှိပါက ၎င်းကိန်းပြည့်ကို [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းပြည့်]] (prime integer) ဟု အများအားဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် သုဒ္ဓကိန်း (prime number) တစ်ခုကို ၎င်းကိန်းကိုယ်တိုင်နှင့် ကိန်းပြည့် 1 မှအပါး အခြားမည်သည့် အပေါင်းကိန်းပြည့်နှင့်မှ စား၍မပြတ်ပါ။ သာဓကအားဖြင့် ဆိုရသော် 2, 3, 5, 7, ... အစရှိသည်တို့မှာ အပေါင်း သုဒ္ဓကိန်းပြည့်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကိန်းပြည့် 2 သည် တစ်ခုတည်းသော အပေါင်းစုံကိန်းဖြစ်သည့် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး၊ ကျန် အပေါင်း သုဒ္ဓကိန်းများမှာ မကိန်းများဖြစ်ကြသည်။ သုဒ္ဓကိန်းများ၏ လူသိများသော အထက်ဖော်ပြပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) အပြင် ပို၍ ယေဘုယျကျသော၊ ပို၍ တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သီအိုရီတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် သုညမဟုတ်သော ယူနစ် (unit) မဟုတ်သည့် ကိန်းပြည့် <math>x</math> သည် ကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) <math>ab</math> ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းကိန်းနှစ်လုံးထဲမှ အနည်းဆုံးတစ်လုံးကိုလည်း စား၍ပြတ်မှသာ ထိုကိန်းပြည့် <math>x</math> ကို သုဒ္ဓကိန်းဟု ခေါ်သည်။ ဤသည်မှာ ယူကလစ်ဒ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Euclid's lemma) အရ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ယူနစ်ဆိုသည်မှာ 1 နှင့် -1 ကို ဆိုလိုပြီး စား၍ပြတ်ခြင်း ဆိုလိုရင်းမှာ <math>x</math> သည် <math>a</math> ကိုသော်လည်းကောင်း <math>b</math> ကိုသော်လည်းကောင်း စား၍ပြတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သာဓကအရ ကိန်းပြည့် 2 ကို ကြည့်ပါ။ မည်သည့်ကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကိုမဆို 2 ဖြင့်စား၍ပြတ်ပါက ထိုကိန်းနှစ်လုံးထဲမှ အနည်းဆုံးတစ်လုံးကိုလည်း 2 ဖြင့်စား၍ ပြတ်သည်။ ထို့ကြောင့် 2 သည် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် ကိန်းပြည့်များ[[အစု]]ထဲရှိ -2, -3, -5, -7, ... စသည်တို့သည်လည်း အနုတ်သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သုဒ္ဓကိန်းများကို [[သင်္ချာ|သင်္ချာသန့်သန့်]]နယ်ပယ်တွင်သာမက အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics)၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ (computer science) နှင့် ခေတ်သစ် ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း (cryptography) စသည့် နယ်ပယ်အသီးအသီးတို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ 1 ထက်ကြီးသော အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို သုဒ္ဓကိန်းများသက်သက်သာ သုံး၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သော သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (prime factorization) ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ဤအချက်ကို [[ဂဏန်းသင်္ချာ|ဂဏန်းသင်္ချာ၏]] အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Arithmetic) ဟုခေါ်ပြီး၊ ၎င်းကို အသုံးပြု၍ <math>\sqrt{2}</math> သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]]ဖြစ်ကြောင်းကိုပါ ခိုင်မာစွာ သက်သေပြနိုင်သည်။ သုဒ္ဓကိန်းများသည် [[အနန္တ]]တည်ရှိကြောင်းကို ယူကလစ်ဒ်က ရှေးခေတ်ကတည်းက သက်သေပြခဲ့ပြီး၊ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံကိုမူ ဘာထရန်၏ ယူဆချက် (Bertrand's conjecture) နှင့် အီရာတိုစ်သီးနီးစ်၏ ဆန်ခါ (Sieve of Eratosthenes) တို့ဖြင့် လေ့လာကြသည်။ သုဒ္ဓကိန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ သက်သေမပြရသေးသော အဆိုများ (unproved conjectures) လည်း များစွာရှိ၏။ ၎င်းတို့အနက် 2 ထက်ကြီးသော စုံကိန်းတိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည် ဆိုသည့် အဓိက ဂိုးဘတ်ခ် ၏ အဆို (main Goldbach's conjecture) နှင့် 7 ထက်ကြီးသော မကိန်းတိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်း သုံးခုပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟူသော အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆို (weak Goldbach's conjecture) တို့သည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ ယင်းတို့အနက် အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုကို လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော မကိန်းများအတွက် အိုင် အမ် ဗီနိုဂရာဒေါ့ဗ် က 1937 တွင် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများ (Fermat primes) အနန္တရှိမရှိ ဆိုသည်မှာလည်း ယနေ့တိုင် အဖြေမထွက်သေးသော ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ === အခြား ကိန်းပြည့်အမျိုးအစားများ (Other Types of Integers) === အထက်ဖော်ပြပါ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]အပြင် [[သင်္ချာ]]နှင့် အခြားပညာရှင်များ လေ့လာစူးစမ်းသည့် ထူးခြားသော အခြား ကိန်းပြည့်[[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများ]] (integer sequences) လည်း များစွာရှိသေးသည်။ ထင်ရှားသော သာဓကများမှာ သဘာဝတရား၏ ကြီးထွားမှုပုံစံများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဖီဘိုနာချီကိန်းစဉ် (Fibonacci sequence) နှင့် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အပေါင်းဆခွဲကိန်းများ၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် တူညီနေသော ဆခွဲပေါင်းကိန်း (perfect number) တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အွန်လိုင်း ကိန်းပြည့်ကိန်းစဉ်တန်းများ စွယ်စုံကျမ်း (On-Line Encyclopedia of Integer Sequences သို့မဟုတ် OEIS) တွင် [https://oeis.org/A000045 A000045] နှင့် [https://oeis.org/A000396 A000396] အဖြစ် အသီးသီး လေ့လာနိုင်သည်။ အခြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကိန်းစဉ်တန်း အမျိုးအစားပေါင်း မြောက်မြားစွာကိုလည်း အဆိုပါ [https://oeis.org OEIS] ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်ရှာဖွေ လေ့လာနိုင်ပါသည်။ == ကိန်းထွေး အမျိုးအစားများ (Types of Complex Numbers) == === ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းယောင် (Real and Imaginary) === အထက်ပါ [[#ကိန်းထွေးများ (Complex Numbers)|ကိန်းထွေးများ]] ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ဖြင့် မလုံလောက်သောအခါ၊ အထူးသဖြင့် ကိန်းစစ်ကိန်းရင်းအဖြေ (real root) မရှိသော ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများ (polynomial equations) ကို ဖြေရှင်းရာတွင် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများကို]] အသုံးပြုရန် လိုအပ်လာသည်။ ကိန်းစစ်များအစုနှင့် ကိန်းထွေးများအစုတို့အကြား ဆက်နွယ်ချက်မှာ <math>\mathbb{R} \subsetneq \mathbb{C}</math> ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် ကိန်းစစ်တိုင်းသည် ကိန်းထွေးဖြစ်သော်လည်း ကိန်းစစ်မဟုတ်သော ကိန်းထွေးများစွာလည်း ရှိသည်။ ထိုသို့ ကိန်းစစ်မဟုတ်သော ကိန်းထွေးများကို ယေဘုယျအားဖြင့် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်များ]] (imaginary numbers) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) သုညဖြစ်နေသော <math>bi</math> ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ကိန်းများကိုမူ ကိန်းယောင်သီးသန့်များ (pure imaginary numbers) ဟု တိကျစွာ ခေါ်ဆိုသည်။ ဤနေရာတွင် <math>b</math> မှာ ကိန်းစစ်ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>i</math>, <math>-i</math>, <math>3i</math>, <math>(5/7)i</math> နှင့် <math>-\pi i</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိန်းယောင်သီးသန့်တစ်ခုဖြစ်သော <math>bi</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းသည် သုည သို့မဟုတ် အနုတ်ကိန်းဖြစ်သော <math>-b^2</math> ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>5i</math> ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းမှာ <math>-25</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းယောင်ယူနစ် (imaginary unit) <math>i</math> ၏ ထပ်ကိန်းများ (exponents) သည် စက်ဝိုင်းပုံသဘာဝ လှည့်လည်နေသည်။ ၎င်းလှည့်လည်ပုံမှာ <math>i^1=i, i^2=-1, i^3=-i, i^4=1</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် 4 ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (4th root of unity) တစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဟီးရွန်း၊ ကာဒါနိုနှင့် ဘွန်ဘယ်လီတို့က ဤသဘောတရားကို စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး 1637 ခုနှစ်တွင် ရီနေ ဒေကားတ် က ညီမျှခြင်းများ၏ ကိန်းစစ်မဟုတ်သော အဖြေများကို ရည်ညွှန်းရန် ကိန်းယောင်ဟူသော ဝေါဟာရကို နှိမ့်ချသည့် သဘောဖြင့် စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်။<ref>René Descartes, ''Discours de la méthode'' (Leiden, (Netherlands): Jan Maire, 1637), appended book: ''La Géométrie'', book three, p. 380.</ref> ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ်[[သင်္ချာ]] (modern mathematics) တွင် ကိန်းသုညကိုမူ ကိန်းစစ်အဖြစ်ရော ကိန်းယောင်သီးသန့်အဖြစ်ပါ သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mqdzqbPYiAUC&pg=SA11-PA2|title=A Text Book of Mathematics Class XI|last=Sinha|first=K.C.|publisher=Rastogi Publications|year=2008|isbn=978-81-7133-912-9|edition=Second|page=11.2}}</ref> ကိန်းစစ်များကို ကိန်းစစ်မျဉ်း (real number line) တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖော်ပြ၍ရသော်လည်း ကိန်းထွေးများကိုမူ ကိန်းထွေးပြင်ညီ (complex plane) ဟုခေါ်သော အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော (two-dimensional) ကိန်းမျဉ်းနှစ်ခုဖြင့်သာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ကိန်းစစ်များသည် ကိန်းစစ်ဝင်ရိုး (real axis) ပေါ်တွင်ရှိပြီး ကိန်းယောင်များသည် ကိန်းယောင်ဝင်ရိုး (imaginary axis) ပေါ်တွင် ရှိသည်။ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] အဓိပ္ပာယ် (geometric meaning) အရ <math>i</math> ဖြင့် [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းသည်]] ကိန်းထွေးပြင်ညီပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုကို မူလနေရာ (origin) ဗဟိုပြု၍ 90 ဒီဂရီ လက်ယာရစ်ဆန့်ကျင်ဘက် (counterclockwise) လှည့်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤကိန်းယောင်သီးသန့်များ အစုကို <math>i\mathbb{R}</math> ဟု သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဆင့်မြင့်သင်္ချာတွင် ကိန်းယောင်သီးသန့်များသည် လီအက္ခရာသင်္ချာ (Lie algebra) <math>\mathfrak{u}(1)</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့အပြင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) <math>e^{ix} = \cos x + i \sin x</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>i</math> နှင့် အခြား သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းသေများ (mathematical constants) ကို ဆက်စပ်ပေးသော အွိုင်လာ၏ ထပ်တူညီမှု <math>e^{i\pi} + 1 = 0</math> ကိုလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ === ရာရှင်နယ်ကိန်းနှင့် အီရာရှင်နယ်ကိန်း (Rational and Irrational Numbers) === [[#ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (Rational Numbers)|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) တိုင်းသည် [[ကိန်းစစ်]]ဖြစ်သော်လည်း ရာရှင်နယ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းစစ်များစွာလည်း ရှိသည်။ ထိုသို့ အပိုင်းကိန်း (fraction) <math>a/b</math> အနေဖြင့် အတိအကျ ဖော်ပြ၍ မရနိုင်သော ကိန်းစစ်များကို [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် ဒသမကိန်းပုံစံ (decimal format) ဖြင့် ဖော်ပြသောအခါ အဆုံးမသတ်သည့် ဒသမကိန်း (non-terminating decimal number) နှင့် ပြန်မထပ်ဒသမကိန်း (non-repeating decimal) များမှာ အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းသေ <math>\pi</math> တို့မှာ အီရာရှင်နယ် ကိန်းစစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ခေတ်သစ် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ရှိ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) သဘောတရားအရ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ[[အစု]] <math>\mathbb{Q}</math> သည် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) သာဖြစ်သော်လည်း ကိန်းစစ်များအစု <math>\mathbb{R}</math> သည် ရေတွက်၍မရသော (uncountable) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အီရာရှင်နယ် ကိန်းစစ်များ အစု <math>\mathbb{R}\setminus\mathbb{Q}</math> သည်လည်း ရေတွက်၍မရသောအစု (uncountable set) ပင်ဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (measure theory) ဆိုင်ရာ တိကျသည့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) အရဆိုလျှင် ကိန်းစစ်မျဉ်းပေါ်ရှိ ကိန်း အားလုံးနီးပါး (almost all) မှာ အီရာရှင်နယ်ကိန်းများသာ ဖြစ်ကြပြီး ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) မှာ သုညသာ ဖြစ်သည်။ === ကိန်းရင်းနှင့် ကိန်းလွန် (Algebraic and Transcendental Numbers) === [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးတစ်ခုကို]] [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များသာ ပါဝင်သည့် သုညမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်း (polynomial equation) <math>P(x) \in \mathbb{Z}[x]</math> တစ်ခု၏ ကိန်းရင်း (root) အဖြေအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ပါက ၎င်းကိန်းထွေးကို ကိန်းရင်း (algebraic number) ဟု ခေါ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် ကိန်းပြည့် -3 မှာ <math>x^2-9=0</math> ၏ အဖြေတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သောကြောင့် ကိန်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အတူ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းတိုင်းသည်]] <math>bx-a=0</math> ညီမျှခြင်း၏ အဖြေဖြစ်ရာ ၎င်းတို့အားလုံးမှာ ကိန်းရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>\sqrt{3}i</math> တို့မှာ [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]]နှင့် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်သီးသန့်]] အသီးသီး ဖြစ်ကြသော်လည်း <math>x^2-2=0</math> နှင့် <math>x^2+3=0</math> တို့၏ အဖြေများ အသီးသီးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့မှာလည်း ကိန်းရင်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ ပါဝင်သော မည်သည့် ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်း၏ အဖြေအဖြစ်မျှ ဖော်ပြ၍မရသော ကိန်းများရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ကိန်းရင်းမဟုတ်သော ကိန်းထွေးများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းကိန်းထွေးများကိုမူ [[ကိန်းလွန်|ကိန်းလွန်များ]] (transcendental numbers) ဟု ခေါ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>\pi</math>, <math>e</math> နှင့် <math>2^{\sqrt{2}}</math> အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိန်းရင်းများ[[အစု]]သည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (countable set) ဖြစ်သော်လည်း ကိန်းလွန်များအစု <math>\mathbb{T}</math> ၏ [[အစုအရွယ်အစား]]မှာ <math>2^{\aleph_0}</math> ဖြစ်၍ ရေတွက်၍မရနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး အားလုံးနီးပါးသည် ကိန်းလွန်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ 1844 ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက် လီယူဗေးလ် က ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ (Diophantine approximations) ကို အသုံးပြု၍ လီယူဗေးလ် ကိန်းများ (Liouville numbers) ဟုခေါ်သော ကိန်းလွန်များ တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံး သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ကိန်းလွန် သီအိုရီ (transcendence theory) ၏ အဓိက သီအိုရမ်များ (theorems) ဖြစ်သော လင်ဒီမန်း-ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် သီအိုရမ် (Lindemann-Weierstrass Theorem) က <math>\pi</math> နှင့် <math>e</math> တို့၏ ကိန်းလွန်ဖြစ်မှုကို ခိုင်မာစွာ သက်သေပြပေးခဲ့သည်။ ဂဲလ်ဖွန်-ရွှနိုင်ဒါ သီအိုရမ် (Gelfond-Schneider Theorem) က ဟီလ်ဘတ် ၏ သတ္တမမြောက် ပြဿနာ (Hilbert's seventh problem) ကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဤကိန်းလွန်ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားကို အဲလစ်ပတစ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (elliptic functions)၊ မော်ဂျူလာ ပုံစံများ (modular forms) နှင့် <math>L/K</math> ကဲ့သို့သော အလိုရှိရာ [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်းများ (arbitrary field extensions) အပေါ်တွင်ပါ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ယေဘုယျပြု (generalize) လေ့လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == === ကိန်းများစတင်အသုံးပြုလာခြင်းနှင့် ဝေါဟာရများ (Early Usage of Numbers and Terminology) === သမိုင်းဦးမတင်မီခေတ်ကပင် လူသားတို့သည် ကိန်းများကို စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ ရှိသည်။ တိရစ္ဆာန်အရိုးစသည့် ပစ္စည်းများတွင် အစင်းရာများဖြင့် တာလီမှတ်ကာ ရေတွက်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Marshak, A. ''The Roots of Civilisation; Cognitive Beginnings of Man’s First Art, Symbol and Notation.'' London: Weidenfeld & Nicolson, 1972, pp. 81ff.</ref> သို့သော် တာလီစနစ်တွင် နေရာလိုက်တန်ဖိုး (positional value) သဘောကို အသုံးမပြုသောကြောင့် ကြီးမားသောပမာဏများ တွက်ချက်ရာတွင် အကန့်အသတ်များစွာ ရှိသည်။ ရှေးအကျဆုံးသော ကိန်းစနစ်များဖြစ်သည့် အီဂျစ်၊ ရောမ၊ ဟီဘရူးနှင့် ဂရိကိန်းစနစ်များတွင် နေရာလိုက်တန်ဖိုးကို အသုံးမပြုသော်လည်း နောက်ပိုင်းပေါ်ပေါက်လာသည့် ဘေဘီလုံ ကိန်းစနစ်၊ အိန္ဒိယကိန်းစနစ်တစ်မျိုး၊ တရုတ်ကိန်းစနစ်တစ်မျိုးနှင့် မာယာကိန်းစနစ်တို့တွင်မူ နေရာလိုက်တန်ဖိုးကို စတင်တွေ့ရှိလာရသည်။<ref>&ldquo;Numeral system&rdquo;. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2014. Web. 25 Dec. 2014 <[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/422375/numeral-system http://www.britannica.com/EBchecked/topic/422375/numeral-system]>.</ref> သင်္ချာသမိုင်းကြောင်း၏ အချိန်အများစုတွင် ယခုအခါ [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]ဟု ခေါ်ဆိုသော ရေတွက်ကိန်းများကို ကိန်းများဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ် နှောင်းပိုင်းနှင့် 17 ရာစုကြားတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းစနစ်များသည် အနုတ်ကိန်း (negative number)၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) နှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) စသည့် တန်ဖိုးများ ပါဝင်လာသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သောကြောင့် မူလ ရေတွက်ကိန်းများကို ဤသဘောတရားအသစ်များမှ တိကျစွာ ခွဲခြားရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ 1484 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင် နီကိုလတ်စ် ရှူကေး က သဘာဝကိန်းစဉ် (natural progression) ဟူသော ဝေါဟာရကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အတိအကျဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်စကားစု natural number ကို အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ 1763 ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ အီမာဆန် ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို 1771 ခုနှစ်ထုတ် Encyclopaedia Britannica တွင် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Chuquet |first=Nicolas |title=Le Triparty en la science des nombres |date=1881 |orig-date=1484}} </ref><ref> {{Citation |last=Emerson |first=William |title=The method of increments |date=1763 |page=113}} </ref> 19 ရာစုတွင် သဘာဝကိန်းများ၏ ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ အခြေခံနှင့်ပတ်သက်၍ လီယိုပို ကရိုနက်ကာ က ဘုရားသခင်သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များကို]] ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး အခြားအရာအားလုံးမှာ လူသားတို့၏ ဖန်တီးမှုသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း အွန်ရီ ပွန်ကာရေး ကမူ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များကို]] နားလည်နိုင်ခြင်းမှာ လူသားတို့၏ စိတ်စွမ်းအားကြောင့်သာဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Poincaré |first=Henri |title=La Science et l'hypothèse |date=1905 |orig-date=1902}} </ref><ref> {{Citation |last=Weber |first=Heinrich L. |title=Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |date=1891–1892 |pages=5–23}} </ref> === သုည၏ သဘောတရားနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု (Concept and Development of Zero) === သုညကို စတင်၍ အမှတ်အသားပြုသူတို့မှာ ဆူမားရီးယန်းများ ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="yale_zero">Wallin, N. &ldquo;[http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp The History of Zero.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825124525/http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp |date=25 August 2016 }}&rdquo; From ''YaleGlobal Online''--Web. 25 Dec 2014.</ref> သို့သော် သုည၏ တကယ့်သဘောတရားနှင့် နေရာလိုက်တန်ဖိုး စသည်တို့ကိုမူ ဆူမားရီးယန်းတို့ အသေအချာ နားလည်ခဲ့ပုံမရချေ။ သင်္ချာအခြေခံများကို အီဂျစ်တို့ထံမှ သင်ယူခဲ့သည့် ဂရိပညာရှင်များသည်လည်း ထိုသဘောကို နားလည်ကြောင်း အထောက်အထား အခိုင်အမာ မတွေ့ရပေ။<ref name="yale_zero"></ref> သုညကို သင်္ကေတအဖြစ်သာမကဘဲ သဘောတရားတစ်ခုအဖြစ်ပါ အသေအချာ စတင်အသုံးပြုခဲ့သူများမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="yale_zero"></ref> 650 CE တွင် ဗြဟ္မဂုတ္တ သည် သုညကိုသုံး၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] (arithmetic) တွက်ချက်မှုများကို စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="yale_zero"></ref> သက္ကတဘာသာစကားဖြင့် သုညကို sunya ဟုခေါ်ရာမှ မြန်မာဘာသာရှိ ပါဠိမွေးစားစကားလုံး သုည ဖြစ်လာဟန်ရှိသည်။ အာရပ်ကုန်သည်များသည် ဗြဟ္မဂုတ္တ၏ သင်္ချာကျမ်းကိုပါ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာကြရာ 773 CE တွင် ဘဂ္ဂဒက်မြို့သို့ သုညသဘောတရား ရောက်ရှိလာသည်။ 9 ရာစုနှစ်တွင် အယ်လ်ခိုဝါရစ်ဇမီ သည် သုညပါ ညီမျှခြင်းများကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး သုညကို sifr ဟုခေါ်ခဲ့သည်။<ref name="yale_zero"></ref> 879 CE သို့ရောက်သော် သုညကို ယခုခေတ် ဘဲဥပုံဖြင့် ရေးသားလာကြသည်။ 12 ရာစုတွင် စပိန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ သုညကို အလွယ်တကူ တုပပြင်ဆင်ရေးသားနိုင်သည်ဟုဆိုကာ ဥရောပရှိ အစိုးရများက ပိတ်ပင်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="yale_zero"></ref> သို့သော် ကုန်သည်များက လျှို့ဝှက်သုံးစွဲခဲ့ရာမှာ sifr မှ ရွေ့လျောလာသည့် cipher ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ ဝှက်စာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလာသည်။<ref name="yale_zero"></ref> နောင်တွင် ရီနေ ဒေကားတ်၊ နယူတန် နှင့် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် တို့က သုညကို အသုံးပြု၍ ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် [[သင်္ချာ|ခေတ်သစ်သင်္ချာကို]] တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="yale_zero"></ref> ကိန်း <math>0</math> ကို [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ၏]] [[အစု]]တွင် ထည့်သွင်းသင့် မသင့်ဆိုသည်မှာမူ ကာလကြာရှည် ငြင်းခုံစရာဖြစ်ခဲ့သည်။ 1727 ခုနှစ်တွင် ဖွန်တနယ်လ် က <math>1</math> ကိုသာ အခြေခံ[[အစုဝင်|အစုဝင်အဖြစ်]] ငြင်းခုံခဲ့ပြီး 1889 တွင် ဂျူဆက်ပေ ပီအာနို သည်လည်း သူ၏ ပုံစံတကျ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်ကို]] <math>1</math> မှ အစပြုခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် <math>N_0</math> ဖြင့် မွမ်းမံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Peano |first=Giuseppe |title=Formulaire des mathematiques |location=Paris |publisher=Gauthier-Villars |date=1901 |page=39}} </ref> သို့သော် 1960 ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် [[အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) နှင့် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) လိုအပ်ချက်များကြောင့် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ်၊ ဘော်ဘာကီ၊ ပေါလ် ဟာမော့စ် တို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် သုညကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုလာခဲ့ပြီး ISO စံနှုန်းများဖြင့်ပါ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of Mathematics: Theory of Sets |location=Paris, France |publisher=Hermann |date=1968}} </ref><ref> {{Citation |last=Halmos |first=P. R. |title=Naive Set Theory |location=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1974}} </ref><ref> {{Citation |title=ISO 80000-2:2019 Quantities and units Part 2: Mathematics |publisher=International Organization for Standardization |date=2019}} </ref> === အနုတ်ကိန်းများ စတင်အသုံးပြုလာခြင်း (Early Usage of Negative Numbers) === အနုတ်ကိန်းဟူသည့် သဘောတရားကို အစောဆုံး ဘီစီ 100 နှင့် ဘီစီ 50 အကြားတွင် တရုတ်လူမျိုးတို့ သိမြင်နားလည်ခဲ့ပုံရသည်။<ref name="utexas_m326k">Smith, M. K. &ldquo;[https://www.ma.utexas.edu/users/mks/326K/Negnos.html History of Negative Numbers].&rdquo; From ''M326K: Foundations of Number Systems''--Web. 25 Dec 2014.</ref> သင်္ချာအနုပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် အခန်းကိုးခန်း အမည်ရ တရုတ်ကျမ်းတွင် အပေါင်းမြှောက်ဖော်ကိန်းများကို အနီရောင်အစက်ပြောက်များဖြင့် လည်းကောင်း အနုတ်မြှောက်ဖော်ကိန်းများကို အနက်ရောင်အစက်ပြောက်များဖြင့် လည်းကောင်း ခွဲခြားရေးသားထားသည်။<ref>Staszkow, R. and Bradshaw R. ''The Mathematical Palette'' (3rd ed.). Thomson Brooks/Cole, p. 41, 2004.</ref> 3 ရာစုနှစ်အတွင်း ဂရိပညာရှင် ဒိုင်အိုဖန်တပ်စ် က သူ၏ [[ဂဏန်းသင်္ချာ|ဂဏန်းသင်္ချာကျမ်းတွင်]] <math>4x+20=0</math> ညီမျှခြင်းမှ ရရှိသည့် အနုတ်ကိန်းအဖြေကို အဓိပ္ပာယ်မရှိဟု မှတ်ချက်ချဖူးသည်။<ref>Smith, David E. [http://www.amazon.com/History-Mathematics-Vol-Dover-Books/dp/0486204308 ''History of Mathematics''], Vol. 2. Dover, p. 258, 1958.</ref> 7 ရာစုနှစ်ရောက်မှသာ အိန္ဒိယပညာရှင် ဗြဟ္မဂုတ္တ က နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်းများ (quadratic equations) ကို အနုတ်ကိန်းများသုံး၍ စနစ်တကျ ဖြေရှင်းပြခဲ့ပြီး လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းများကိုပါ ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Cajori, Florian. [https://books.google.com/books?id=mGJRjIC9fZgC&source=gbs_navlinks_s ''History of Mathematics''], 5th ed. New York: Chelsea, p. 94, 1991.</ref><ref>Katz, Victor J. [https://books.google.com/books?id=vV8PAQAAMAAJ&source=gbs_navlinks_s ''A History of Mathematics: An Introduction''], 2nd edition, Reading, MA: Addison-Wesley, p. 226, 1998.</ref> သို့သော် 9 ရာစု အယ်လ်ခိုဝါရစ်ဇမီ က အနုတ်ကိန်းများကို ရှောင်ရှားခဲ့ပြီး<ref>Katz, Victor J. [https://books.google.com/books?id=vV8PAQAAMAAJ&source=gbs_navlinks_s ''A History of Mathematics: An Introduction''], 2nd edition, Reading, MA: Addison-Wesley, p. 245, 1998.</ref> 12 ရာစု ဘက်ရှ်ကာရာ က အနုတ်ကိန်းရင်း (root) ကို ယူစရာမလိုဟုလည်းကောင်း ရှူကေးက အဓိပ္ပာယ်မရှိသော နံပါတ်များအဖြစ်လည်းကောင်း ရီနေ ဒေကားတ် က အဖြေမှားများအဖြစ်လည်းကောင်း ရှုမြင်ခဲ့ကြရာ 19 ရာစု နောက်ပိုင်းရောက်မှသာ အနုတ်ကိန်းများကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်။ === ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေးများဆီသို့ တိုးချဲ့လာခြင်း (Expansion to Real and Complex Numbers) === ခေတ်သစ် ကိန်းစနစ်များသည် ရေတွက်ခြင်းမှသည် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) ဆိုင်ရာ ပမာဏများဆီသို့ အဆင့်ဆင့် တိုးချဲ့လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘီစီ 600 ခန့်တွင် အိန္ဒိယ ဗေဒကျမ်းပြု ပညာရှင်များက <math>\sqrt{2}</math> ကဲ့သို့သော ကိန်းများတွင် တိကျသော အပိုင်းကိန်းမရှိကြောင်း သိရှိခဲ့ကြပြီး ဘီစီ 500 တွင် ဂရိ ပိုက်သာဂိုရပ်စ်ဂိုဏ်းသားများက [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံး သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ် အာရပ်သင်္ချာပညာရှင် အဘူ ကာမေးလ် က ယင်းအီရာရှင်နယ် ပမာဏများကို [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ အရာဝတ္ထုများအဖြစ်]] တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 16 ရာစုတွင် ဆိုင်မွန် စတီဗင် က ဒသမကိန်း သင်္ကေတများကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး 17 ရာစုတွင် ဒေကားတ် က [[ကိန်းစစ်]] ဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်။ 19 ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဂျော့ ကန်တာ၊ ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း နှင့် ကော်ချီ တို့က ကိန်းစစ်များကို ခေတ်သစ် [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီနှင့်]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (analysis) ရှုထောင့်များမှနေ၍ ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းများ (Dedekind cuts) နှင့် [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်|ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ]] (Cauchy sequences) အဖြစ် ခိုင်မာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အလက်ဇန္ဒရီးယားမှ ဟီးရွန်း က အနုတ်ကိန်းတစ်ခု၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းပါဝင်သော တွက်ချက်မှုကို ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့ပြီး 1545 တွင် ကာဒါနို နှင့် 1572 တွင် ဘွန်ဘယ်လီ တို့က [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းစည်းမျဉ်းကို]] ရေးဆွဲခဲ့သည်။ 1637 တွင် ဒေကားတ်က ညီမျှခြင်းများ၏ ကိန်းစစ်မဟုတ်သော အဖြေများကို နှိမ့်ချသည့်သဘောဖြင့် [[ကိန်းယောင်]]ဟု တီထွင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>René Descartes, ''Discours de la méthode'' (Leiden, (Netherlands): Jan Maire, 1637), appended book: ''La Géométrie'', book three, p. 380.</ref> သို့သော် နောင်တွင် လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ၊ ကော်ချီ၊ ဂေါက်စ် တို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများနှင့် ကက်စ်ပါ ဗက်ဆယ်လ်၏ ကိန်းထွေးပြင်ညီ (complex plane) ကိုယ်စားပြုမှုများကြောင့် ၎င်းတို့သည် [[သင်္ချာ|ခေတ်သစ်သင်္ချာ၏]] မရှိမဖြစ် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|2}}{{DEFAULTSORT:ကိန်းhtml}} [[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]] ku3l1hskyl7h82nhfwpyyftlzjqaie5 14 3599 1053939 404172 2026-09-19T07:09:19Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053939 wikitext text/x-wiki {{လများ}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[Category:သက္ကရာဇ်စဉ်]] [[Category:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] 0wl3hkw5pskbiacha3711hp3hclkjtp 14 3607 1054053 279121 2026-09-19T09:14:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054053 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၄၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 99ttoqvxlrtadd5wjn8xo1ko2jgkp5p 14 3608 1054049 279117 2026-09-19T09:13:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054049 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၀၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] opl99lffpcekkt3czzqrfi7jq4wuprz 0 4318 1053856 1053657 2026-09-18T16:01:10Z Dr Lotus Black 31011 1053856 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ဤဆောင်းပါးသည် ဒေသတစ်ခု၏ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ရေရှည် တိုင်းတာထားသော မိုးလေဝသနှင့် ဥတုများ၏ ပျမ်းမျှ အခြေအနေကို ရည်ညွှန်းသည်။}} {{Distinguish|ရာသီ}} {{ရာသီဥတု}} [[File:ClimateMapWorld.png|thumb|right|350px|တကမ္ဘာလုံးတွင် ရာသီဥတုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများ]] '''ရာသီဥတု''' (Climate) တွင် ဒေသတစ်ခုအတွင်း ရှည်လျားသော အချိန်ကာလအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော [[အပူချိန်]]များ၊ [[စိုထိုင်းဆ]]များ၊ မိုးရေချိန်များ၊ [[လေဖိအား]]၊ လေထုတွင်းရှိ အမှုန်အမွှားတို့၏ အရေအတွက် နှင့် အခြားမိုလေဝသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များပါဝင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဒေသတခု၏ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော်အတွင်း ပြောင်းလဲသွားသော အချက်အလက်များကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="IPCC-2021">{{cite web |last1=Matthews |first1=J.B. Robin |last2=Möller |first2=Vincent |last3=van Diemen |first3=Renée |last4=Fuglestvedt |first4=Jan S. |last5=Masson-Delmotte |first5=Valérie |last6=Méndez |first6=Carlos |last7=Semenov |first7=Sergey |last8=Reisinger |first8=Andy |title=Annex VII. Glossary: IPCC – Intergovernmental Panel on Climate Change |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf |date=2021 |work=[[IPCC Sixth Assessment Report]] |page=2222 |access-date=2022-05-18 |archive-date=2022-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605175306/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="NASA-20050201">{{cite web |last1=Shepherd |first1=J. Marshall |last2=Shindell |first2=Drew |last3=O'Carroll |first3=Cynthia M. |title=What's the Difference Between Weather and Climate? |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/noaa-n/climate/climate_weather.html |date=1 February 2005 |work=[[NASA]] |access-date=13 November 2015 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922095736/https://www.nasa.gov/mission_pages/noaa-n/climate/climate_weather.html/ |url-status=live }}</ref> [[ရာသီ]] နှင့်ကွဲပြားသည့်အချက်မှာ ရာသီတွင် လက်ရှိအဖြစ်အပျက်များကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ နေရာတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ၎င်း၏ လတ္တီကျု၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ အမြဲတမ်းဖုံးလွှမ်းနေသော ရေခဲ သို့မဟုတ် နှင်း စသည်တို့နှင့် အနီးအနားရှိ [[သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် ၎င်းတို့၏ ရေစီးကြောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ရာသီဥတုကို အပူချိန် နှင့် မိုးရေချိန်စသည့် အချက်အလက်တို့ပေါ်တွင် မူတည်၍ သီးသန့်ရာသီဥတု အမျိုးအစားအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ရာသီဥတု]] {{Stub}} ouyiefua919rh6p96kwfh8sg6rc813s 0 4351 1053893 1040055 2026-09-19T03:03:02Z Chenzeyan29 141880 /* ပင်လယ်ရပ်ခြားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ */ 1053893 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တရုတ်လူမျိုး <br />(Chinese people) | image = [[File:Chinese people around the world.svg|thumb|တရုတ်လူမျိုး လူဦးရေများသော နိုင်ငံများ<br> {{Legend|#000000|တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို}} {{Legend|#770000|+ ၁,၀၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff0000|+ ၁၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff7070|+ ၁၀,၀၀၀}} {{Legend|#ffc2c2|+ ၁,၀၀၀}}|300x300px]] | poptime = ၁.၄ ဘီလီယံကျော် <br />(ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်) | regions = {{flagicon|CHN}} [[တရုတ်ပြည်မကြီး]]<br /> {{flagicon|TWN}} [[ထိုင်ဝမ်]]<br /> {{flagicon|HKG}} [[ဟောင်ကောင်]]<br /> {{flagicon|MAC}} [[မကာအို]]<br /> {{flagicon|SGP}} [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]<br /> {{flagicon|MMR}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အသေးစိတ်အတွက် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ကို ကြည့်ပါ။)<br /> နှင့် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး (ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်များ) | languages = [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (Sinitic languages) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] နှင့် ဘာသာမဲ့ | related = [[ဟန်လူမျိုး]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ အသိအမှတ်ပြု လူမျိုးစု ၅၅ ခု }} '''တရုတ်လူမျိုး'''များသည် [[တရုတ်]]နှင့် မျိုးရိုးအရ၊ လူမျိုးအရ၊ နိုင်ငံသားအရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော နှီးနွယ်မှုများ ရှိသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Harding |first=Harry |year=1993 |title=The Concept of "greater China": Themes, Variations and Reservations |url=https://archive.org/details/sim_china-quarterly_1993-12_136/page/660 |journal=The China Quarterly |volume=136 |issue=136 |pages=660–86 |doi=10.1017/S030574100003229X |jstor=655587 }}</ref>[[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်တွင် အကြီးဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။<ref name="ciastat">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |date=20 December 2021 }}: "Han Chinese 91.6%" out of a reported population of 1,379 billion (July 2017 est.)</ref> ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဟောင်ကောင်]]၊ [[မကာအို]]နှင့် [[စင်ကာပူ]]တို့တွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၉၅%၊ ၉၂%၊ ၈၉% နှင့် ၇၄% အသီးသီးရှိသည်။<ref name="中華民國國情簡介2016">{{cite web |language=zh-TW |url=http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |script-title=zh:中華民國國情簡介 |trans-title=ROC Vital Information |date=2016 |website=Executive Yuan |access-date=2016-08-23 |quote={{lang|zh-TW|臺灣住民以漢人為最大族群，約占總人口97%}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218124716/http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |archive-date=18 February 2017 |url-status=dead }}</ref><ref name=Yearbook2014>{{cite book |year=2014 |title=The Republic of China Yearbook 2014 |author=Executive Yuan, R.O.C. |url=http://www.ey.gov.tw/Upload/UserFiles/YB%202014%20all%20100dpi.pdf |access-date=2016-06-11 |isbn=978-986-04-2302-0 |page=36}}</ref><ref>{{Cite report |date=February 2016 |title=2016 Population By-census – Summary Results |url=http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |publisher=[[Census and Statistics Department (Hong Kong)|Census and Statistics Department]] |page=37 |access-date=14 March 2017 |archive-date=20 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120115053/http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite report|date=May 2017 |title=2016 Population By-Census Detailed Results |url=https://www.dsec.gov.mo/getAttachment/e20c6bab-ada4-4f83-9349-e72605674a42/E_ICEN_PUB_2016_Y.aspx |publisher=[[Statistics and Census Service]] |access-date=25 July 2019 |ref={{harvid|Population By-Census|2016}} }}</ref><ref>{{harvnb|Population By-Census|2016|p=47}}.</ref><ref name="Singapore Census 2015">Statistics Singapore: *{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content|title=General Household Survey 2015 - Content Page|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505143054/http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content|archive-date=5 May 2017|accessdate=26 January 2021|archivedate=12 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180212081901/http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content}} *{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls|title=Religion data|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409100146/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls|archive-date=9 April 2016|accessdate=26 January 2021|archivedate=9 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409100146/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls}}</ref>တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=zhang>{{cite journal |last1 = Zhang |first1 = Feng |last2=Su |first2=Bing |last3=Zhang |first3=Ya-ping |last4=Jin |first4=Li |title=Genetic Studies of Human Diversity in East Asia |pmc=2435565 |journal=Philosica Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=362 |issue=1482 |pages=987–996 |date=22 February 2007|pmid=17317646 |doi=10.1098/rstb.2007.2028 }}</ref><ref name=zhao>{{cite journal|last1=Zhao|first1=Yong-Bin|last2=Zhang|first2=Ye|last3=Zhang|first3=Quan-Chao|last4=Li|first4=Hong-Jie|last5=Cui|first5=Ying-Qiu|last6=Xu|first6=Zhi|last7=Jin|first7=Li|last8=Zhou|first8=Hui|last9=Zhu|first9=Hong|title=Ancient DNA Reveals That the Genetic Structure of the Northern Han Chinese Was Shaped Prior to three-thousand Years Ago |journal=[[PLOS One]]|year=2015|volume=10|issue=5|pages=e0125676|doi=10.1371/journal.pone.0125676|pmid=25938511|pmc=4418768 |bibcode=2015PLoSO..1025676Z }}</ref>ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် အင်အားကြီး လူမျိုးစု ဖြစ်သည့်အတွက် တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုး နှင့် တရုတ်လူမျိုးဟူသော ဝေါဟာရတို့ကို ရောနှောအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစု ၅၅ ခု ရှိပြီး ယင်းတို့ကို "တရုတ်လူမျိုး"ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ဟောင်ကောင်]]နှင့် [[မကာအို]]တို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော်လည်း အဆိုပါဒေသနှစ်ခုလုံးသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ဖြစ်သည်။ ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ကို "တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲကြေညာချက်" နှင့် "တရုတ်-ပေါ်တူဂီ ပူးတွဲကြေညာချက်" ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာစာချုပ်များအရ အသီးသီး အုပ်ချုပ်သည်။ အဆိုပါ ဒေသနှစ်ခုတွင် နေထိုင်သူများအနေဖြင့် အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရရှိနိုင်သည်။[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]ဟု တရားဝင်အမည်တွင်သော ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွင် "ထိုင်ဝမ်လူမျိုး"ဟု ခေါ်လေ့ရှိသော်လည်း ယင်းတို့ကို "တရုတ်လူမျိုး"ဟုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ထိုင်ဝမ်၏ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေသလို တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအားလည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ထို့အပြင် ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်လူမျိုးများဟု ခေါ်ဆိုသော အခြားနိုင်ငံများတွင် အခြေချနေထိုင်သော တရုတ်လူမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ == ပင်လယ်ရပ်ခြားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ == ကမ္ဘာအနှံ့အပြားရှိ ပင်လယ်ရပ်ခြားနိုင်ငံများတွင် တရုတ်နွယ်ဖွားများ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြရာ အရှေ့တောင်အာရှသည် တရုတ်နွယ်ဖွား အများဆုံးအခြေချရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလားတူပင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] (ဗမာတရုတ်) ရှိကြပြီး ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-16342-6}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ|*]] {{stub}} a50hy69n3jdoworhg3n081dx2163m41 1053894 1053893 2026-09-19T03:09:58Z Chenzeyan29 141880 1053894 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တရုတ်လူမျိုး <br />(Chinese people) | image = [[File:Chinese people around the world.svg|thumb|တရုတ်လူမျိုး လူဦးရေများသော နိုင်ငံများ<br> {{Legend|#000000|တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို}} {{Legend|#770000|+ ၁,၀၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff0000|+ ၁၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff7070|+ ၁၀,၀၀၀}} {{Legend|#ffc2c2|+ ၁,၀၀၀}}|300x300px]] | poptime = ၁.၄ ဘီလီယံကျော် <br />(ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်) | regions = {{flagicon|CHN}} [[တရုတ်ပြည်မကြီး]]<br /> {{flagicon|TWN}} [[ထိုင်ဝမ်]]<br /> {{flagicon|HKG}} [[ဟောင်ကောင်]]<br /> {{flagicon|MAC}} [[မကာအို]]<br /> {{flagicon|SGP}} [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]<br /> {{flagicon|MMR}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အသေးစိတ်အတွက် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ကို ကြည့်ပါ။)<br /> နှင့် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး (ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်များ) | languages = [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (Sinitic languages) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] နှင့် ဘာသာမဲ့ | related = [[ဟန်လူမျိုး]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ အသိအမှတ်ပြု လူမျိုးစု ၅၅ ခု }} '''တရုတ်လူမျိုး'''များသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် မျိုးရိုးအရ၊ လူမျိုးအရ၊ နိုင်ငံသားအရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော နှီးနွယ်မှုများ ရှိသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Harding |first=Harry |year=1993 |title=The Concept of "greater China": Themes, Variations and Reservations |url=https://archive.org/details/sim_china-quarterly_1993-12_136/page/660 |journal=The China Quarterly |volume=136 |issue=136 |pages=660–86 |doi=10.1017/S030574100003229X |jstor=655587 }}</ref> [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။<ref name="ciastat">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |date=20 December 2021 }}: "Han Chinese 91.6%" out of a reported population of 1,379 billion (July 2017 est.)</ref> တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=zhang>{{cite journal |last1 = Zhang |first1 = Feng |last2=Su |first2=Bing |last3=Zhang |first3=Ya-ping |last4=Jin |first4=Li |title=Genetic Studies of Human Diversity in East Asia |pmc=2435565 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=362 |issue=1482 |pages=987–996 |date=22 February 2007|pmid=17317646 |doi=10.1098/rstb.2007.2028 }}</ref><ref name=zhao>{{cite journal|last1=Zhao|first1=Yong-Bin|last2=Zhang|first2=Ye|last3=Zhang|first3=Quan-Chao|last4=Li|first4=Hong-Jie|last5=Cui|first5=Ying-Qiu|last6=Xu|first6=Zhi|last7=Jin|first7=Li|last8=Zhou|first8=Hui|last9=Zhu|first9=Hong|title=Ancient DNA Reveals That the Genetic Structure of the Northern Han Chinese Was Shaped Prior to three-thousand Years Ago |journal=[[PLOS One]]|year=2015|volume=10|issue=5|pages=e0125676|doi=10.1371/journal.pone.0125676|pmid=25938511|pmc=4418768 |bibcode=2015PLoSO..1025676Z }}</ref> == ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် == တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖော်ပြရာတွင် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်အတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဟန်လူမျိုးနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၅၅ ခုစလုံးကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဆိုသော "တရုတ်နိုင်ငံသား" ဟူသည့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမျိုးရေးအယူအဆဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fei |first=Xiaotong |title=Plurality and Unity in the Configuration of the Chinese People |year=1989 |publisher=Central University for Nationalities Press |language=en}}</ref>ဟွာရန် (Huaren - 華人)သည် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇအရ တရုတ်နွယ်ဖွားဖြစ်သူများကို ရည်ညွှန်းပြီး ၎င်းတို့၏လက်ရှိနိုင်ငံသားဖြစ်မှု (ဥပမာ- စင်ကာပူနိုင်ငံသား သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံသား) ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ အသုံးပြုသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Wang |first=Gungwu |title=The Chinese Overseas: From Earthbound China to the Quest for Autonomy |year=2000 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674003712}}</ref>ကျုံးကော်ရန် (Zhongguoren - 中國人)မှာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) ၏ တရားဝင်နိုင်ငံသားများကို ရည်ညွှန်းသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref name="Harding1993"/> == လူမျိုးစုများ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော်မှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစုပေါင်း ၅၆ ခု ရှိသည်။ === ဟန်တရုတ်လူမျိုး === [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်ပြည်မကြီး စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သည်။<ref name="ciastat"/> ထို့အပြင် [[ထိုင်ဝမ်]]တွင် ၉၅%၊ [[ဟောင်ကောင်]]တွင် ၉၂%၊ [[မကာအို]]တွင် ၈၉% နှင့် [[စင်ကာပူ]]တွင် ၇၄% အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref name="中華民國國情簡介2016">{{cite web |language=zh-TW |url=http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |script-title=zh:中華民國國情簡介 |trans-title=ROC Vital Information |date=2016 |website=Executive Yuan |access-date=2016-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218124716/http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |archive-date=18 February 2017 |url-status=dead }}</ref><ref name=Yearbook2014>{{cite book |year=2014 |title=The Republic of China Yearbook 2014 |author=Executive Yuan, R.O.C. |url=http://www.ey.gov.tw/Upload/UserFiles/YB%202014%20all%20100dpi.pdf |access-date=2016-06-11 |isbn=978-986-04-2302-0 |page=36}}</ref><ref>{{Cite report |date=February 2016 |title=2016 Population By-census – Summary Results |url=http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |publisher=[[Census and Statistics Department (Hong Kong)|Census and Statistics Department]] |page=37 |access-date=14 March 2017 |archive-date=20 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120115053/http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Singapore Census 2015"/> တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဟန်တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရောနှော၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ === နည်းစုလူမျိုးစုများ === တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရသည် ဟန်လူမျိုးမှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော တိုင်းရင်းသား နည်းစုလူမျိုးစု ၅၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အဆိုပါ နည်းစုလူမျိုးစုများတွင် [[ဇွမ်လူမျိုး]] (Zhuang)၊ [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghur)၊ [[ဟွေးလူမျိုး]] (Hui)၊ [[မန်ချူးလူမျိုး]] (Manchu)၊ [[တိဗက်လူမျိုး]] (Tibetan) နှင့် [[မွန်ဂိုလူမျိုး]] (Mongolian) တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Mackerras |first=Colin |title=China's Ethnic Minorities and Globalisation |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0415309004}}</ref> == ပင်လယ်ရပ်ခြား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခြင်း == တရုတ်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် အခြေချနေထိုင်ကြသော တရုတ်နွယ်ဖွားများကို "ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်များ" (Overseas Chinese) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှ === အရှေ့တောင်အာရှသည် တရုတ်ပြည်ပြင်ပတွင် တရုတ်နွယ်ဖွား အများဆုံး စုဝေးနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တရုတ်နွယ်ဖွားများမှာ လူဦးရေ၏ အများစု (၇၄%) ဖြစ်ပြီး မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်း၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားသော တရုတ်နွယ်ဖွား လူသိုင်းအဝိုင်းများ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Suryadinata |first=Leo |title=Ethnic Chinese in Southeast Asia: Overseas Chinese Studies |year=1997 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9813016866}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ === [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] (ဗမာတရုတ်) ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုဝင်များ (အထူးသဖြင့် ဖူကျန့်၊ ဂွမ်ဒုန်းနှင့် ယူနန်နွယ်ဖွားများ) ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကဏ္ဍများတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြသည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-16342-6}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ|*]] {{stub}} 0h36aa8i4xrzniocwql8rub32g5gov1 1053895 1053894 2026-09-19T03:10:50Z Chenzeyan29 141880 /* ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် */ 1053895 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တရုတ်လူမျိုး <br />(Chinese people) | image = [[File:Chinese people around the world.svg|thumb|တရုတ်လူမျိုး လူဦးရေများသော နိုင်ငံများ<br> {{Legend|#000000|တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို}} {{Legend|#770000|+ ၁,၀၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff0000|+ ၁၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff7070|+ ၁၀,၀၀၀}} {{Legend|#ffc2c2|+ ၁,၀၀၀}}|300x300px]] | poptime = ၁.၄ ဘီလီယံကျော် <br />(ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်) | regions = {{flagicon|CHN}} [[တရုတ်ပြည်မကြီး]]<br /> {{flagicon|TWN}} [[ထိုင်ဝမ်]]<br /> {{flagicon|HKG}} [[ဟောင်ကောင်]]<br /> {{flagicon|MAC}} [[မကာအို]]<br /> {{flagicon|SGP}} [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]<br /> {{flagicon|MMR}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အသေးစိတ်အတွက် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ကို ကြည့်ပါ။)<br /> နှင့် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး (ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်များ) | languages = [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (Sinitic languages) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] နှင့် ဘာသာမဲ့ | related = [[ဟန်လူမျိုး]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ အသိအမှတ်ပြု လူမျိုးစု ၅၅ ခု }} '''တရုတ်လူမျိုး'''များသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် မျိုးရိုးအရ၊ လူမျိုးအရ၊ နိုင်ငံသားအရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော နှီးနွယ်မှုများ ရှိသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Harding |first=Harry |year=1993 |title=The Concept of "greater China": Themes, Variations and Reservations |url=https://archive.org/details/sim_china-quarterly_1993-12_136/page/660 |journal=The China Quarterly |volume=136 |issue=136 |pages=660–86 |doi=10.1017/S030574100003229X |jstor=655587 }}</ref> [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။<ref name="ciastat">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |date=20 December 2021 }}: "Han Chinese 91.6%" out of a reported population of 1,379 billion (July 2017 est.)</ref> တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=zhang>{{cite journal |last1 = Zhang |first1 = Feng |last2=Su |first2=Bing |last3=Zhang |first3=Ya-ping |last4=Jin |first4=Li |title=Genetic Studies of Human Diversity in East Asia |pmc=2435565 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=362 |issue=1482 |pages=987–996 |date=22 February 2007|pmid=17317646 |doi=10.1098/rstb.2007.2028 }}</ref><ref name=zhao>{{cite journal|last1=Zhao|first1=Yong-Bin|last2=Zhang|first2=Ye|last3=Zhang|first3=Quan-Chao|last4=Li|first4=Hong-Jie|last5=Cui|first5=Ying-Qiu|last6=Xu|first6=Zhi|last7=Jin|first7=Li|last8=Zhou|first8=Hui|last9=Zhu|first9=Hong|title=Ancient DNA Reveals That the Genetic Structure of the Northern Han Chinese Was Shaped Prior to three-thousand Years Ago |journal=[[PLOS One]]|year=2015|volume=10|issue=5|pages=e0125676|doi=10.1371/journal.pone.0125676|pmid=25938511|pmc=4418768 |bibcode=2015PLoSO..1025676Z }}</ref> == ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် == တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖော်ပြရာတွင် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကျုံးဟွာ မင်ဇူ (Zhonghua Minzu - 中華民族) တရုတ်နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်အတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဟန်လူမျိုးနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၅၅ ခုစလုံးကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဆိုသော "တရုတ်နိုင်ငံသား" ဟူသည့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမျိုးရေးအယူအဆဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fei |first=Xiaotong |title=Plurality and Unity in the Configuration of the Chinese People |year=1989 |publisher=Central University for Nationalities Press |language=en}}</ref>ဟွာရန် (Huaren - 華人)သည် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇအရ တရုတ်နွယ်ဖွားဖြစ်သူများကို ရည်ညွှန်းပြီး ၎င်းတို့၏လက်ရှိနိုင်ငံသားဖြစ်မှု (ဥပမာ- စင်ကာပူနိုင်ငံသား သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံသား) ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ အသုံးပြုသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Wang |first=Gungwu |title=The Chinese Overseas: From Earthbound China to the Quest for Autonomy |year=2000 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674003712}}</ref>ကျုံးကော်ရန် (Zhongguoren - 中國人)မှာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) ၏ တရားဝင်နိုင်ငံသားများကို ရည်ညွှန်းသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref name="Harding1993"/> == လူမျိုးစုများ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော်မှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစုပေါင်း ၅၆ ခု ရှိသည်။ === ဟန်တရုတ်လူမျိုး === [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်ပြည်မကြီး စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သည်။<ref name="ciastat"/> ထို့အပြင် [[ထိုင်ဝမ်]]တွင် ၉၅%၊ [[ဟောင်ကောင်]]တွင် ၉၂%၊ [[မကာအို]]တွင် ၈၉% နှင့် [[စင်ကာပူ]]တွင် ၇၄% အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref name="中華民國國情簡介2016">{{cite web |language=zh-TW |url=http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |script-title=zh:中華民國國情簡介 |trans-title=ROC Vital Information |date=2016 |website=Executive Yuan |access-date=2016-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218124716/http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |archive-date=18 February 2017 |url-status=dead }}</ref><ref name=Yearbook2014>{{cite book |year=2014 |title=The Republic of China Yearbook 2014 |author=Executive Yuan, R.O.C. |url=http://www.ey.gov.tw/Upload/UserFiles/YB%202014%20all%20100dpi.pdf |access-date=2016-06-11 |isbn=978-986-04-2302-0 |page=36}}</ref><ref>{{Cite report |date=February 2016 |title=2016 Population By-census – Summary Results |url=http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |publisher=[[Census and Statistics Department (Hong Kong)|Census and Statistics Department]] |page=37 |access-date=14 March 2017 |archive-date=20 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120115053/http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Singapore Census 2015"/> တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဟန်တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရောနှော၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ === နည်းစုလူမျိုးစုများ === တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရသည် ဟန်လူမျိုးမှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော တိုင်းရင်းသား နည်းစုလူမျိုးစု ၅၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အဆိုပါ နည်းစုလူမျိုးစုများတွင် [[ဇွမ်လူမျိုး]] (Zhuang)၊ [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghur)၊ [[ဟွေးလူမျိုး]] (Hui)၊ [[မန်ချူးလူမျိုး]] (Manchu)၊ [[တိဗက်လူမျိုး]] (Tibetan) နှင့် [[မွန်ဂိုလူမျိုး]] (Mongolian) တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Mackerras |first=Colin |title=China's Ethnic Minorities and Globalisation |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0415309004}}</ref> == ပင်လယ်ရပ်ခြား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခြင်း == တရုတ်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် အခြေချနေထိုင်ကြသော တရုတ်နွယ်ဖွားများကို "ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်များ" (Overseas Chinese) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှ === အရှေ့တောင်အာရှသည် တရုတ်ပြည်ပြင်ပတွင် တရုတ်နွယ်ဖွား အများဆုံး စုဝေးနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တရုတ်နွယ်ဖွားများမှာ လူဦးရေ၏ အများစု (၇၄%) ဖြစ်ပြီး မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်း၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားသော တရုတ်နွယ်ဖွား လူသိုင်းအဝိုင်းများ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Suryadinata |first=Leo |title=Ethnic Chinese in Southeast Asia: Overseas Chinese Studies |year=1997 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9813016866}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ === [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] (ဗမာတရုတ်) ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုဝင်များ (အထူးသဖြင့် ဖူကျန့်၊ ဂွမ်ဒုန်းနှင့် ယူနန်နွယ်ဖွားများ) ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကဏ္ဍများတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြသည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-16342-6}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ|*]] {{stub}} 0d5owmuyo774jfzpfn4lzrrk5e738do 1053896 1053895 2026-09-19T03:12:24Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ */ 1053896 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တရုတ်လူမျိုး <br />(Chinese people) | image = [[File:Chinese people around the world.svg|thumb|တရုတ်လူမျိုး လူဦးရေများသော နိုင်ငံများ<br> {{Legend|#000000|တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို}} {{Legend|#770000|+ ၁,၀၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff0000|+ ၁၀၀,၀၀၀}} {{Legend|#ff7070|+ ၁၀,၀၀၀}} {{Legend|#ffc2c2|+ ၁,၀၀၀}}|300x300px]] | poptime = ၁.၄ ဘီလီယံကျော် <br />(ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်) | regions = {{flagicon|CHN}} [[တရုတ်ပြည်မကြီး]]<br /> {{flagicon|TWN}} [[ထိုင်ဝမ်]]<br /> {{flagicon|HKG}} [[ဟောင်ကောင်]]<br /> {{flagicon|MAC}} [[မကာအို]]<br /> {{flagicon|SGP}} [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]<br /> {{flagicon|MMR}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အသေးစိတ်အတွက် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ကို ကြည့်ပါ။)<br /> နှင့် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး (ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်များ) | languages = [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (Sinitic languages) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] နှင့် ဘာသာမဲ့ | related = [[ဟန်လူမျိုး]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ အသိအမှတ်ပြု လူမျိုးစု ၅၅ ခု }} '''တရုတ်လူမျိုး'''များသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် မျိုးရိုးအရ၊ လူမျိုးအရ၊ နိုင်ငံသားအရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော နှီးနွယ်မှုများ ရှိသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Harding |first=Harry |year=1993 |title=The Concept of "greater China": Themes, Variations and Reservations |url=https://archive.org/details/sim_china-quarterly_1993-12_136/page/660 |journal=The China Quarterly |volume=136 |issue=136 |pages=660–86 |doi=10.1017/S030574100003229X |jstor=655587 }}</ref> [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။<ref name="ciastat">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |date=20 December 2021 }}: "Han Chinese 91.6%" out of a reported population of 1,379 billion (July 2017 est.)</ref> တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=zhang>{{cite journal |last1 = Zhang |first1 = Feng |last2=Su |first2=Bing |last3=Zhang |first3=Ya-ping |last4=Jin |first4=Li |title=Genetic Studies of Human Diversity in East Asia |pmc=2435565 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=362 |issue=1482 |pages=987–996 |date=22 February 2007|pmid=17317646 |doi=10.1098/rstb.2007.2028 }}</ref><ref name=zhao>{{cite journal|last1=Zhao|first1=Yong-Bin|last2=Zhang|first2=Ye|last3=Zhang|first3=Quan-Chao|last4=Li|first4=Hong-Jie|last5=Cui|first5=Ying-Qiu|last6=Xu|first6=Zhi|last7=Jin|first7=Li|last8=Zhou|first8=Hui|last9=Zhu|first9=Hong|title=Ancient DNA Reveals That the Genetic Structure of the Northern Han Chinese Was Shaped Prior to three-thousand Years Ago |journal=[[PLOS One]]|year=2015|volume=10|issue=5|pages=e0125676|doi=10.1371/journal.pone.0125676|pmid=25938511|pmc=4418768 |bibcode=2015PLoSO..1025676Z }}</ref> == ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် == တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖော်ပြရာတွင် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကျုံးဟွာ မင်ဇူ (Zhonghua Minzu - 中華民族) တရုတ်နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်အတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဟန်လူမျိုးနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၅၅ ခုစလုံးကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဆိုသော "တရုတ်နိုင်ငံသား" ဟူသည့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမျိုးရေးအယူအဆဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fei |first=Xiaotong |title=Plurality and Unity in the Configuration of the Chinese People |year=1989 |publisher=Central University for Nationalities Press |language=en}}</ref>ဟွာရန် (Huaren - 華人)သည် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇအရ တရုတ်နွယ်ဖွားဖြစ်သူများကို ရည်ညွှန်းပြီး ၎င်းတို့၏လက်ရှိနိုင်ငံသားဖြစ်မှု (ဥပမာ- စင်ကာပူနိုင်ငံသား သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံသား) ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ အသုံးပြုသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Wang |first=Gungwu |title=The Chinese Overseas: From Earthbound China to the Quest for Autonomy |year=2000 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674003712}}</ref>ကျုံးကော်ရန် (Zhongguoren - 中國人)မှာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) ၏ တရားဝင်နိုင်ငံသားများကို ရည်ညွှန်းသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။<ref name="Harding1993"/> == လူမျိုးစုများ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော်မှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစုပေါင်း ၅၆ ခု ရှိသည်။ === ဟန်တရုတ်လူမျိုး === [[ဟန်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]သည် တရုတ်ပြည်မကြီး စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သည်။<ref name="ciastat"/> ထို့အပြင် [[ထိုင်ဝမ်]]တွင် ၉၅%၊ [[ဟောင်ကောင်]]တွင် ၉၂%၊ [[မကာအို]]တွင် ၈၉% နှင့် [[စင်ကာပူ]]တွင် ၇၄% အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref name="中華民國國情簡介2016">{{cite web |language=zh-TW |url=http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |script-title=zh:中華民國國情簡介 |trans-title=ROC Vital Information |date=2016 |website=Executive Yuan |access-date=2016-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218124716/http://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=7C222A52A60660EC&s=FFD5D521BBC119F8 |archive-date=18 February 2017 |url-status=dead }}</ref><ref name=Yearbook2014>{{cite book |year=2014 |title=The Republic of China Yearbook 2014 |author=Executive Yuan, R.O.C. |url=http://www.ey.gov.tw/Upload/UserFiles/YB%202014%20all%20100dpi.pdf |access-date=2016-06-11 |isbn=978-986-04-2302-0 |page=36}}</ref><ref>{{Cite report |date=February 2016 |title=2016 Population By-census – Summary Results |url=http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |publisher=[[Census and Statistics Department (Hong Kong)|Census and Statistics Department]] |page=37 |access-date=14 March 2017 |archive-date=20 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120115053/http://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Singapore Census 2015"/> တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် "တရုတ်လူမျိုး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဟန်တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရောနှော၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ === နည်းစုလူမျိုးစုများ === တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရသည် ဟန်လူမျိုးမှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော တိုင်းရင်းသား နည်းစုလူမျိုးစု ၅၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အဆိုပါ နည်းစုလူမျိုးစုများတွင် [[ဇွမ်လူမျိုး]] (Zhuang)၊ [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghur)၊ [[ဟွေးလူမျိုး]] (Hui)၊ [[မန်ချူးလူမျိုး]] (Manchu)၊ [[တိဗက်လူမျိုး]] (Tibetan) နှင့် [[မွန်ဂိုလူမျိုး]] (Mongolian) တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Mackerras |first=Colin |title=China's Ethnic Minorities and Globalisation |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0415309004}}</ref> == ပင်လယ်ရပ်ခြား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခြင်း == တရုတ်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် အခြေချနေထိုင်ကြသော တရုတ်နွယ်ဖွားများကို "ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်များ" (Overseas Chinese) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှ === အရှေ့တောင်အာရှသည် တရုတ်ပြည်ပြင်ပတွင် တရုတ်နွယ်ဖွား အများဆုံး စုဝေးနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တရုတ်နွယ်ဖွားများမှာ လူဦးရေ၏ အများစု (၇၄%) ဖြစ်ပြီး မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်း၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားသော တရုတ်နွယ်ဖွား လူသိုင်းအဝိုင်းများ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Suryadinata |first=Leo |title=Ethnic Chinese in Southeast Asia: Overseas Chinese Studies |year=1997 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9813016866}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ === [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] (ဗမာတရုတ်) ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုဝင်များ (အထူးသဖြင့် ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုံး နှင့် ယူနန်နွယ်ဖွားများ) ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကဏ္ဍများတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြသည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-16342-6}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ|*]] {{stub}} 3ntrpzevzl5s83mr38pgpte8yvr7hx3 0 4715 1053960 1045493 2026-09-19T07:29:26Z Dr Lotus Black 31011 [[ယုလျုစ် ကိုင်ဇာရ်]] မှ [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်အုပ်ကာ ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: Almost nobody pronounce ယုလျုစ် ကိုင်ဇာရ် 1045493 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{short description|ရှေးခေတ်ရောမနိုင်ငံရေးသမား၊ဗိုလ်ချုပ်နှင့်အာဏာရှင်}} {{infobox Politician | name = ဂျူးလိယက်ဆီဇာ | image = Julius Caesar.jpg | birth_date = ဘီစီ ၁၀၀ ဂျူလိုင် ၁၃ | birth_place = ရောမြို့၊အီတလီ၊ရောမသမ္မတနိုင်ငံ။ | death_date = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ (အသက် ၅၅နှစ်) | death_place = ရောမမြို့၊အီတလီ၊ရောမသမ္မတနိုင်ငံ။ | death_cause = လုပ်ကြံခံရခြင်း(ဓားဒဏ်ရာဖြင့်) | resting_place = ဆီဇာ၏ဘုရားကျောင်း၊ရောမမြို့။([[en| Temple of Caesar]])([[Rome]]) | office = '''ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏အာဏာရှင်''' | term_start = ဘီစီ ၄၉ အောက်တိုဘာ ၂၅ | term_end = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ | predecessor = ဆာလာ (ဘီစီ ၈၁/၈၂)ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏အာဏာရှင်အဖြစ် | successor = [[ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ]] (ဘီစီ ၂၇- အေဒီ ၁၄) ရောမဧကရာဇ် အဖြစ် | office2 = '''ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏ကောင်စီ''' | term_start2 = ဘီစီ ၄၄ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end2 = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ | alongside2 = မာ့ခ် အန်ထိုနီ | predecessor2 = စီ၊ကန်နီးနီးယပ်စ် ရီဘီးလပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့်ဂေးယပ်စ်ထရီဘိုးနီးယပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်) | successor2 = ပီ၊ကော်နယ်လီးယပ်စ် ဒိုနာဘယ်လာ(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့် မာ့ခ်အန်ထိုနီ | term_start3 = ဘီစီ ၄၆ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end3 = ဘီစီ ၄၅ စက်တင်ဘာ | alongside3 = အမ်၊ အေမဲလလိယပ်စ် လိပိဒပ်စ် | predecessor3 = ကြူ၊ ဖျူးဖျိယပ်စ် ကယ်လိနပ်စ် နှင့် ပါဘလီးယပ်စ် ဗာတီးနီးယပ်စ် | successor3 = ကြူ၊ ဖေးဘီးယပ်စ် မက်စ်ဆီးမပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့် ဂေးယပ်စ် ထရီဘိုးနီးယပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်) | term_start4 = ဘီစီ ၄၈ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end4 = ဘီစီ ၄၇ ဇန်နဝါရီ ၁ | alongside4 = ပီ၊ ဆာဗီးလီးယပ်စ် ဗာတီယာ အိုက်ဆောရီးကပ်စ် | predecessor4 = စီ၊ ကလော်ဒီးယပ်စ် မာဆယ်လပ်စ် အကြီးနှင့် လယ်လ်၊ ကော်နယ်လီးယပ်စ် လန်းကျူလပ်စ် ကရပ်စ် | successor4 = ကြူ၊ဖျူးဖျိယပ်စ် ကယ်လိနပ်စ်နှင့် ပါဘလီးယပ်စ် ဗာတီးနီးယပ်စ် | term_start5 = ဘီစီ ၅၉ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end5 = ဘီစီ ၅၈ ဇန်နဝါရီ ၁ | alongside5 = မားကပ်စ် ကယ်လ်ပါနီးယပ်စ် ဘီးဘုလပ်စ် | predecessor5 = ​​ကြူ၊ ဆီစီလီးလီးယပ်စ် မက်တယ်လာ ဆီလာနှင့် လူးစီးယပ်စ် အက်ဖရေးနီးယပ်စ် | successor5 = အယ်လ်၊ ကယ်လ်ပါးနီးယပ်စ် ပစ်ဆို ဆီဆိုးနီးယပ်စ်နှင့် အောလပ်စ် ဂါဘီးနီးယပ်စ် | citizenship = ရောမ | party = ပြည်သူ့ဘက်တော်သား | spouse ={{plain list| * ကော်ဆူတီယာ(ကောလဟာလ) * ကော်နယ်လီယာ(ဘီစီ ၈၄မှ ၆၉၊ သူမကွယ်လွန်ချိန်အထိ) * ပွန်ပီယာ(ဘီစီ ၆၇မှ၆၁၊ကွာရှင်းလိုက်သည်) * ကယ်လ်ပါနီယာ(ဘီစီ ၅၉မှ၄၄၊ သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ)}} | children = {{plain list| * ဂျူလီယာ * ဆီဆာရီရွန် * မားကပ်စ် ဂျူးနီးယပ်စ် ဘရူးတပ်စ်(ကောလဟာလ) * ဩဂတ်စတက် (မွေးစား}} | parents = ဂိုင်းယပ်စ် ဂျူးလိယက် ဆီဇာနှင့် အော်ရယ်လ်လီးယပ်စ် ကော်တာ | footnotes = | allegiance = [[file:Roman military banner.svg|25px]]&nbsp;ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ([[Roman Republic]]) | branch = ရောမစစ်တပ် ([[Roman Army]]) | serviceyear = | battles = {{plain list| * ဂေါလ်စစ်ပွဲများ(ဘီစီ ၅၈ မှ ၅၁ အထိ) * ဆီဇာ၏ပြည်တွင်းစစ်(ဘီစီ ၅၀ မှ ၄၅ အထိ)}}}} '''ဂါယုစ် ယုလျုစ် ကိုင်စာရ်'''({{small|{{lang-la|Gaius Julius Caesar}}}})စည် ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ပျက်သုန်းခြင်း၊ ရောမဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်စဉ်များ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့သော ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ မျိုးရိုး အမည်နှင့် ကိုယ်ပိုင် အမည်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသော '''ဂျူးလိယက် ဆီဇာ''' ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ပို၍လူသိများသည်။ ဂျူးလိယက် ဆီဇာသည် သူ၏အမည်ကို ဂျာမန် ဘာသာတွင် "Kaiser" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆလပ်ဗ်ဘာသာတွင် "Tsar" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစ္စလာမ်ကမ္ဘာမှ ဘာသာစကားများတွင် "Qaysar" ဟူ၍လည်းကောင်း ဧကရာဇ်များ အဆင့်အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူများကို ရည်ညွှန်းသည့် စကားလုံးအဖြစ် အသုံးပြုရ‌‌လောက်အောင်ပင် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်လှသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=Julius Caesar - Biography, Conquests, Facts, & Death |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Caesar-Roman-ruler |archive-url=https://web.archive.org/web/20260127142513/https://www.britannica.com/biography/Julius-Caesar-Roman-ruler |archive-date=2026-01-27 |access-date=2026-03-12 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ထို့အပြင် သမိုင်းပညာရှင်အများအပြားကလည်း ဂျူးလိယက် ဆီဇာကို ထက်မြက်သော စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်လည်း လက်ခံထားကြ၏။<ref>Tucker, Spencer (2010). Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict. ABC-CLIO. p. 68. Froude, Jam</ref> ဆီဇာသည်ကား စစ်ရေးနှင့်နိုင်ငံရေးတွင်သာကျွမ်းကျင်သည်မဟုတ် စာပေဖက်တွင်လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။ ဂေါလ် (Gaul) နယ်ကို သိမ်းသွင်းစဉ် တိုက်ခိုက်နေရင်း မအားလပ်သည့်ကြားမှ လက်တင်ဘာသာဖြင့် သူရေးသားခဲ့သော မှတ်တမ်းများ (ဥပမာ : Commentāriī dē Bellō Gallicō) သည်လည်း ရိုးရှင်းပြတ်သားသောကြောင့် လက်တင်ဘာသာကို လေ့လာသင်ယူလိုသူတိုင်း လက်စွဲအဖြစ် ယ​နေ့တိုင် လေ့လာနေကြရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၄)</ref> သို့သော်လည်း ရောမသမ္မတနိုင်ငံတော် ပျက်စီးခြင်းတွင် အဓိကကျသူ ဖြစ်သောကြောင့် အာဏာရှင်၊ ဒီမိုကရေစီ၏ရန်သူ စသည်ဖြင့်လည်း သတ်မှတ်ခံရသူဖြစ်သည်။<ref>ကျော်စွာ ၁၀၀ -ဒေါက်တာသန်းထွန်း</ref> ဂျူးလိယက် ဆီဇာသည် အထင်ကရ ရောမနိုင်ငံရေးသမား စစ်ဗိုလ်ချုပ်အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် စံချိန်တင် ခုနှစ်ကြိမ်အထိ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ ဂိုင်းယပ်စ်မရိုင်းယပ်စ်၏ တူတော်သူလည်းဖြစ်သည်။<ref>Plutarch,Marius 6</ref> မရိုင်းယပ်စ် (Gaius Marius) နှင့် ဆာလာ(Sulla) တို့ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်၍ မရိုင်းယပ်စ်ကွယ်လွန်ကာ ဆာလာ အာဏာရလာချိန်တွင် ဆာလာက ဆီဇာကို သာသနာ့ဘောင်မှထုတ်ကာ ဇနီးကော်နယ်လီယာနှင့် ကွာရှင်းစေသည်။ ဆီဇာက ကွာရှင်းရန်ငြင်းဆို၏။ ထို့အပြင် ဆာလာက ဆီဇာကို သတ်ရန်လည်းကြိုးစားပြန်သည်။ အကြောင်းပြချက်မှာ ဆီဇာ့ထံတွင် မရိုင်းယပ်စ်၏ စိတ်ဓာတ်များ အပြည့်ရှိနေသောကြောင့်ဟု ဆိုသည်။ ဆာလာ၏လူများက ဆီဇာကဲ့သို့ငယ်ရွယ်သူကို သတ်ရန်အကြောင်းမရှိဟု ပြောကြသောကြောင့် ချမ်းသာရာရခဲ့၏။ သို့သော် စိတ်မချရသောကြောင့် ရပ်ဝေးတွင်တိမ်းရှောင်ရသည်။<ref>Plutarch,Caesar</ref> ဆာလာအာဏာကျဆင်းလာချိန်တွင် ရောမသို့ပြန်လာကာ နိုင်ငံရေးလုပ်၏။ ဘီစီ ၅၉တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကောင်ဆယ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး ဘီစီ ၆၀တွင် နာမည်ကျော် ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ် ပွန်ပီ (Pompei)၊ လူချမ်းသာ ကရက်ဆပ်စ်(Crassus) တို့နှင့်ပေါင်းကာ ပထမသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ (First Triumvirate) ကိုဖွဲ့ကာ ရောမသမ္မတနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၄)</ref> ဂေါလ်စစ်ပွဲများ(ဘီစီ ၅၈ မှ ၅၁)အပြီးတွင် ဂေါလ်နယ်ကို သိမ်းပိုက်သည်။ ထိုအတောအတွင်း အရှေ့ဘက်စစ်ပွဲများတွင် ကရက်ဆပ်စ်ကွယ်လွန်ပြီး သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက်ကာ ဘီစီ ၄၉တွင် ပွန်ပီနှင့်ဆီဇာ စစ်ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းစစ်စတင်၏။ ဘီစီ ၄၅တွင် ဆန့်ကျင်ဘက် အင်အားစုများကို အနိုင်ရကာ ပြည်တွင်းစစ်ပြီးဆုံး၍ ရောမတွင် ပြိုင်ဘက်မရှိသူဖြစ်လာသည်။ ဆီးနိတ် (Roman Senate) ကလည်း မတတ်သာသဖြင့် ဆီဇာအလိုကျ အာဏာရှင်အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ ပြက္ခဒိန်ကိုပြင်ဆင်ခြင်း၊ နယ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်ဆင်ခြင်းစသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ဆဲမှာပင် အာဏာကိုတစ်ဦးတည်း ချုပ်ကိုင်ထားမှုကြောင့် ဆီးနိတ်အတွင်းမှ သက်ဦးဆံပိုင်အာဏာရှင်စနစ် ဖြစ်သွားမည်ကို မလိုလားသူများက လုပ်ကြံသဖြင့် ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ဆီဇာကွယ်လွန်သွားသောအခါ တူတော်သူ အော့တေးဗီးယန်းက ဆီဇာ၏အမွေခံယူပြီး ဆီဇာ၏ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဩဂတ်စတက် အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး ရောမဧကရာဇ် ဖြစ်လာကာ ရောမသမ္မတနိုင်ငံမှ ရောမဧကရာဇ် နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသည်။ တနည်းအားဖြင့် ဆိုသော် ဆီဇာ၏လုပ်ရပ်များက ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်းအတွက် အဓိကနေရာမှပါဝင်ခဲ့သည် ဟုဆိုရပေမည်။ <ref>ခေတ်ဟောင်းသမိုင်း- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] </ref> ==ငယ်ဘဝနှင့်ရောမနိုင်ငံရေးအခြေအနေ== ဂျူးလိယက်ဆီဇာကို ဘီစီ ၁၀၀ခုနှစ်တွင် ရောမသူကောင်းမျိုးမိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ပညာကိုကောင်းစွာသင်ယူရသူဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးတွင်လည်းပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ရောမမှာ ဒုတိယပျူးနစ်စစ်ပွဲတွင် ကာသေ့ခ်ျကိုအောင်နိုင်၍ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာသော်လည်း မြို့ငယ်လေးကိုသာအုပ်ချုပ်ဖူးသည့် အတွေ့အကြုံသာရှိသော ဆီးနိတ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအမှားများကြောင့် လူတန်းစားကွာဟမှုကြီးလာကာ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုပျက်ပြားနေချိန်ဖြစ်သည်။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု၊ကွန်ဆာအရွေး‌ခံရခြင်းနှင့်သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့== ဆာလာကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဘီစီ ၇၈ ခုနှစ်တွင် ဆီဇာ သည် ရောမသို့ပြန်လာခဲ့၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်သူတို့၏ အကျိုးကို ရှေးရှုလျက် ပြည်သူ့ ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းများကို အား ကြိုးမာန် တက်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ဘီစီ ၆၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ကျမ်းမာရေးကစားခုန်စားပွဲများ၌ ကြီးကြပ်သူ ဖြစ်လာ သောအခါ၊ ခန်းနားထည်ဝါသော ကစားပွဲများ ဖြစ်မြောက်စေ ရန် ကိုယ်တိုင်ကြွေးတင်ခံ၍ပင် စီမံလုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ထိုအတွက် ကြောင့် ဆီဇာသည် အများ၏ ခင်မင်လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့လေ သည်။ ဂျူးလယပ် ဆီဇာသည် ရောမနိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေး၌ ချွတ်ယွင်းနေပုံကို သိမြင်ထား၏။ ရောမ နိုင်ငံတော်ကြီးမပျက် စီးစေရန် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လက်ထဲတွင် အချုပ်အချာ အာဏာရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုး လိုအပ်သည်ဟု ယုံကြည် ထား၏။ ထိုအခြေအနေကို သူသည်ဖန်တီးပေးနိုင်လိမ့်မည် ဟုလည်း ယူဆထားလေသည်။ ဆီဇာသည် သူ၏ ရည်မှန်းချက်ထမြောက်အောင်မြင်ရေး အတွက် လူချစ်လူခင်ပေါသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပွန်ပီ၊ ငွေ ကြေးတောင့်တင်းသောသဌေး ကရက်ဆပ်တို့နှင့် မိတ်ဖွဲ့ပူး ပေါင်း၍ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လေသည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်သဖြင့် ဘီစီ ၅၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဆာလူကြီးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရ၏။ ဘီစီ၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပွန်ပီ၊ ကရက်ဆပ်တို့နှင့်အတူ ပထမသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဟူ၍ဖွဲ့ကာ ရောမ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်လေသည်။ ==ဂေါလ်ဒေသကိုသိမ်းသွင်းခြင်းနှင့် စစ်ရေးစွမ်းဆောင်ရည်== ဆီဇာသည် ပြင်သစ် နိုင်ငံဟုခေါ်သော ဂေါလနယ်ကို တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်ရ၏။ ထိုအခါဆီဇာသည် သူ၏ ရည်မှန်းချက်အကောင်အထည် ပေါ်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန် အခွင့်ကောင်းရလာတော့၏။ ဂေါလနယ်တွင် ၉ နှစ်ကျော်ခန့်နေ၍၊ အနောက်ဘက်ဒေသ များကို ရောမလက်အောက်သို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ထိုစဉ်က လူအကြည်ညိုများသော ပွန်ပီကဲ့သို့ပင် မိမိလည်း စစ်သားကောင်းပီသကြောင်းကို အစွမ်းပြနိုင်ခဲ့လေ သည်။ ဆီဇာသည် ဂျာမန်နှင့် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးတို့အား တိုက် ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့၏။ ဗြိတိန်နိုင်ငံကိုလည်း ဘီစီ ၅၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ဘီစီ ၅၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ပေါင်းနှစ်ကြိမ်မျှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ဆီဇာသည် ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် စည်းရုံးမှုဘက်တွင် သာမက၊ စစ်ရေးစစ်မှုဖက်၌လည်း ထူးချွန် သည်ကို ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ စစ်တိုက်ရာတွင် အေးအတူပူအမျှ သဘောထား၍ သာမန်စစ်သားတို့နှင့်အတူ ပြုမူလုပ်ကိုင်တတ် ခြင်းကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ချစ်ကြောက်ရိုသေမှုကို ခံယူ ခဲ့ရလေသည်။ ==သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပွန်ပီနှင့်စစ်ဖြစ်ခြင်း== ထိုသို့ အနောက်နိုင်ငံများတွင် စစ်ပွဲများကို အောင်နိုင်ကာ တန်ခိုးကြီးလာသောအခါ၊ ဆီဇာကို ရောမမြို့ရှိ ပွန်ပီသည် မနာ လိုစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာတော့၏။ ထိုအတွင်း သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဝင်၊ ကရက်ဆပ်ကွယ်လွန်သွား၏။ ဤသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက် သွား လေရာ၊ ပွန်ပီသည် ဆီဇာကို နှိမ်နင်းရန် အခွင့်ကောင်းယူ၍၊ ဘီစီ ၄၉ ခုနှစ်တွင် ဆီနိတ်အဖွဲ့အား ဆွဲဆောင်ပြီးလျှင် ဆီဇာ ၏ စစ်တပ်များကို ဖျက်သိမ်းရန် အမိန့်ထုတ်စေလေသည်။ သို့သော် ဆီဇာသည်ရရှိပြီးသော တန်ခိုးအာဏာကို လက် မလွှတ်တော့ဘဲ၊ ၅ဝဝဝ တပ်ကိုဦးစီး၍ ဂေါလနယ်နှင့် ရောမ နိုင်ငံ၏နယ်ခြားဖြစ်သော ရူးဗီကွန်မြစ်ကိုဖြတ် ကျော်ကာ ရောမ မြို့သိုရှေးရှု ချီတက်လေသည်။ ဆီဇာ၏ စစ်တပ်နှင့် ပွန်ပီ၏ စစ်သည်များ တိုက်ခိုက်ကြရာ၌ ပွန်ပီ၏ စစ်သည်များရှုံးနိမ့်၍ ပွန်ပီသည် ဂရိနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ဆီဇာကလည်း ပွန်ပီဆုတ်ပြေးရာသို့ လိုက်၍ တိုက်ခိုက်လေရာ၊ ဘီစီ ၄၈ ခုနှစ်တွင်၊ ဖားဆေးတပ်တိုက်ပွဲ၌ ပွန်ပီမလှန်နိုင်အောင်နိုင်လိုက် လေသည်။ ထိုစစ်မြေပြင်မှ တစ်ဖန် ပွန်ပီသည် အီဂျစ်သို့ ထွက်ပြေးပြန်တော့၏။ ဆီဇာသည် ပွန်ပီထွက်ပြေးသော အီဂျစ် သို့ဆက်၍ လိုက်ပြန်သည်။ သို့သော် ဆီဇာအီဂျစ်သို့မရောက်မီ ပွန်ပီမှာ လုပ်ကြံခြင်းခံရလေ၏။ ==ကလီယိုပါထရာနှင့်တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုကို တည်ဆောက်ခြင်း== ထိုသို့ ရန်သူအားနှိမ်နင်းရန် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာမှ ဆီဇာသည် အီဂျစ်ဘုရင်မ၊ ကလီယိုပါးထရားနှင့် တွေ့လေ သည်။ ကယ်လီယိုပါးထရားသည် ဆီဇာအား သူ၏ ရူပါရုံနှင့် ဖြားယောင်း၍၊ အီဂျစ်ပြည်၏ တစ်ဦးတည်းသော ဘုရင်မအဖြစ် သို့ ရောက်အောင် သူ၏ ရန်သူအပေါင်းတို့အား တိုက်ခိုက်ရှင်း လင်းစေရာ၊ ဆီဇာကလည်း ထိုဘုရင်မ၏အလိုကျ ဆောင်ရွက် ပေးလေသည်။ ကယ်လီယိုပါးထရားနှင့် သားတစ်ယောက်ရရှိ ပြီးမှ၊ ဆီဇာသည် ရောမသို့ပြန်ခဲ့၏။ အီဂျစ်ဘုရင်မ ကယ်လီယိုပါးထရားကိုလည်း ရောမသို့ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။ အီဂျစ်တွင်အောင်ပွဲများရရှိ ပြီးနောက် ဆီဇာသည် အာဖရိကနှင့် အာရှမိုင်းနားဖက်သို့ စစ်ဦးလှည့်၍ ရန်သူတို့အား နှိမ်နင်းခဲ့သေး၏။ စစ်ပွဲများတွင် ရှုံးသည်ဟူ၍မရှိ၊ နိုင်သည်ချည်းသာဖြစ်သောကြောင့် ဆီဇာသည် အာရှမိုင်းနားမှ ရောမမြို့တော်၌ရှိသော ဆီနိတ်အဖွဲ့သို့ 'ကျွန်ုပ် ရောက်ခဲ့ရာအရပ်၊ မြင်တွေ့ခဲ့ရာအရပ်တို့၌ အောင်မြင်ခဲ့သည် ချည်းသာရှိ၏'ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် စကားသုံးလုံး ရေး သားပို့ခဲ့ရာ၊ ထိုစကားများမှာ ဥဒါန်းတွင်ရစ်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆီဇာသည် အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများမှ ရောမသို့ပြန်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် အေးဆေးစွာ မနေရသေးဘဲ၊ စပိန်ဖက်သို့ချီတက်ရ ပြန်သည်။ ပွန်ပီ၏သား ၂ ဦးသည် စစ်သည်အင်အားစုဆောင်း ၍ စပိန်တွင် ပုန်ကန်ထကြွကြ၏။ ဆီဇာသည် သူပုန်တို့အား မန်ဒါစစ်ပွဲတွင် နှိမ်နင်းလိုက်ပြီးနောက် တိုင်ပြည်ငြိမ်ဝပ်မှုကို အရယူခဲ့လေသည်။ ==ရောမသို့ပြန်ရောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်ခြင်း== ဆီဇာသည် ရောမမြို့တော်သို့ ဘီစီ ၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြန် လည်ရောက်ရှိ၏။ ကျယ်ပြန့်သော ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးသည် ဆီဇာ၏ လက်သို့ရောက်ခဲ့လေပြီ၊ အောင်ပွဲခံ ဆီဇာအား တိုင်းသူပြည်သားများသည် သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုကြ၏။ ဆီနိတ်လူကြီးများသည် ဆီဇာအား များစွာချီးကျူး၍ တစ်သက် ပန် အာဏာရှင်ဘွဲ့ကို အပ်နှင်းကြ၏။ ဆီဇာ၏ ရုပ်ပုံတံဆိပ် ကိုရောမဒင်္ဂါးများပေါ်တွင် ခတ်နှိပ်သုံးစွဲကြ၏။ ပြည်သူ့စည်း ဝေးပွဲတစ်ရပ်တွင် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ် မတ်အန်တိုနီသည် ဆီဇာအား သရဖူကိုပင်ဆက်သခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ဆီဇာသည် လက်မခံခဲ့ချေ။ ဆီဇာသည် မိမိလက်ဝယ်ရရှိလာသော တန်ခိုးအာဏာများ ကို တိုင်းပြည်ကောင်းကျိုးအတွက် အသုံးချ၍ ပြုပြင်မှုများကို စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။ ချွတ်ယွင်းချက်တို့နှင့် ပြည့်နှက်နေ သော ပြက္ခဒိန်ကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်စေခဲ့၏။ ဤီတလီနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး ထွန်းကားလာစေရန် စီစဉ် ခဲ့၏။ မရိုးသားသော ဘုရင်ခံများကိုပယ်၍ တည်ကြည်သူများ ကို ခန့်အပ်အစားသွင်းခဲ့၏။ ပွန်ပီ၏ ဖက်သား ဖြစ်စေကာမူ၊ အရည်အချင်းပြည့်စုံက နိုင်ငံဝန်ထမ်းရာထူးများတွင် လုပ်ကိုင် ခွင့်ပြု၏။ ရောမဆင်းရဲသားများအား ကားသေ့နှင့်ကော်ရင့်ပြည် တို့သို့ သွားရောက်နေထိုင်၍ နယ်သစ်ဖွင့်စေရန် အားပေးခဲ့၏။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတိုးတက်စေရန် စီမံခဲ့၏။ သို့သော် ထိုသို့ သော တိုင်းပြည်ပြုလုပ်ငန်းများကို ဆီဇာသည် ခြောက်လခန့် မျှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ==လုပ်ကြံခံရခြင်း== သရဖူကိုဆင်မြန်း၍ ဘုရင်အဖြစ်ခံယူရန် ဆီဇာငြင်းပယ် ခဲ့သည်မှာမှန်၏။ သို့ရာတွင် အချုပ်အချာအာဏာကို သူတစ်ဦး တည်းလက်၌သာ ထားရှိသဖြင့် ဆီနိတ်အဖွဲ့မှာ အုပ်ချုပ်ရေး ဖက်တွင် အရေးမပါတော့ဘဲ၊ အကြံပေးအဖွဲ့ဘဝသို့ လျှောကျ ခဲ့ရလေသည်။ ထိုအတွက်ကြောင့် သူ၏မိတ်ဆွေများကပင် ဆီဇာသည် အသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်သဖွယ် အုပ်စိုးသွားတော့မည် ဟု အယူရှိလာကြသည်။ ထိုကြောင့် ဆီဇာအား လုပ်ကြံရန် စိုင်းပြင်းကြတော့သည် ဘီစီ ၄၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ တွင် ဆီနိတ်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးရှိ၍ လွှတ်တော်ခန်းမကြီး၌ ဆီဇာထိုင်လိုက်သည်နှင့် မရှေးမနှောင်းပင် လုပ်ကြံမည့်လူတစ်စု သည် ဆီဇာအားဝိုင်း၍ ဓားနှင့်ထိုးရန်ဟန်ပြင်ကြ၏။ ဆီဇာ သည် ခုခံရန်ပြင်သည်တွင် လုပ်ကြံမည့်လူစု၌ မိမိနှင့်ရင်းနှီးသူ ဗရူးတပ် ပါဝင်သည်ကို မြင်သောအခါ 'အော်၊ ဗရူးတပ်၊ သင် ကပင်ကြံရာပါဖြစ်နေပါတကား'ဟု မြည်တမ်းလျက် အားလျှော့ လိုက်လေသည်။ ဆီဇာသည် ဓား ချက်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်မျှ အထိုးခံရပြီးနောက်၊ ရန်သူဟောင်း ပွန်ပီ၏ ကျောက်ရုပ်ခြေရင်းတွင် အသက်ပျောက်သွားရလေသည်။ ==ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ== ဆီဇာသေလွန်သဖြင့် တစ်ပိုင်းတစ်စကျန်ရစ်ခဲ့သော ပြုပြင် ရေးလုပ်ငန်းများမှာ အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ ပြည် သူ့စာကြည့်တိုက်များ တည်ထောင်ခြင်း၊ ပွန်တိုင်ညွန်ပျောင်း ဒေသကို ခန်းခြောက်စေရန် ရေထုတ်မြောင်း တူဖော်ခြင်း၊ အော့စတီးယားဆိပ်ကမ်းကို တိုးချဲ့ခြင်း၊ သန်းကောင်စာရင်း ကောက်ယူခြင်း စသည်တို့ပင်ဖြစ်၏။ ဆီဇာ၏ ရန်သူများကား အသက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို တွန်းလှန်၍၊ သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် ရည်မှန်းပြု လုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောင် ၁၇ နှစ်ကြာသောအခါ ဆီဇာ၏ အဆက်အနွယ်များသည် ရောမနိုင်ငံကို အသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင့် စနစ်ဖြင့်သာလျှင် အုပ်စိုးသွားကြလေသည်။ ==အရည်အသွေးနှင့်အမွေအနှစ်== ဆီဇာသည်ကား စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဖက်တို့တွင်သာ ကျွမ်းကျင်သည်မဟုတ်၊ စာပေဖက်တွင်လည်း ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ တိုက်ယင်း ခိုက်ယင်းမအားလပ်ဖြစ်လျက်နှင့်ပင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် မိမိတိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သူ၏ရေးသားပုံမှာ ရိုးရိုးနှင့်ပြတ်သား ရှင်းလင်းလှသောကြောင့်လက်တင်စာပေလိုက်စားသူတိုင်း ယနေ့တိုင် လေ့လာနေကြရလေသည်။ဤသို့ အဘက်ဘက်တွင့် ပြည့်စုံထူးချွန်သူ ဆီဇာမှာ မနာလိုသူများလက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးရလေရာ၊ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးသည် အဖိုးတန်သားကောင်းတစ်ယောက် ဆုံးရှုံးရလေတော့၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==Version2== [[File:Julii Caesaris quae exstant.tif|thumb|C. Iulii Caesaris quae extant, 1678]] '''ဂျူးလိယက်ဆီဇာ'''(Julius Caesar)(ဘီစီ၁၀၀-၄၄)သည်ရောမခေတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ်အာဏာရှင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် အလွန်တော်သည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်၊နိုင်ငံရေးသမား၊မိန့်ခွန်းပြောသူ၊စာရေးဆရာ အစရှိသဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ အခြားမကောင်းသည့်ဖက်တွင်လည်း ကာမကျူးလွန်းသူ(အီဂျစ်ဘုရင်မ [[ကလီယို ပတ်ထရာ]] နှင့်အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာ ကျော်ကြားသည်။)၊ရက်စက်သူ၊အာဏာမက်သူ အဖြစ်လည်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းခံရသည်။ ဂျူးလိယက်ဆီဇာကို ဘီစီ၁၀၀ ကဖွားမြင်သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ရောမသူကောင်းမျိုးမှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာပြီး ငယ်စဉ်ကပင် ပညာကောင်းစွာ သင်ကြားခွင့်ရခဲ့ကာ အရွယ်ရောက်လျှင် နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူမမွေးဖွားခင် ရာစုနှစ်တစ်ခုမျှအတွင်း ရောမသည် ကာသေ့ချ်တို့ကို ဒုတိယပူနစ်စစ် တိုက်ပွဲတွင်အနိုင်ရသဖြင့် အင်ပါယာကြီးတစ်ခုကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြင့် ရောမသည် အလွန်ကြွယ်၀လာသည် မှန်သော်လည်း စစ်ဒဏ်ကြောင့် လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးတို့တွင် အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် မူလကတည်းက သမ္မတစနစ်ကျင့်သုံးနေသည့် ရောမ၏ဆီးနိတ်([[လွှတ်တော်]])မှာ မြို့ငယ်လေးမှ သာမန်ပြည်သူများဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့်အတွက် အင်ပါယာကြီးတစ်ခုကို နိုင်နှင်းအောင် အုပ်ချုပ်စီမံနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသရှိအင်ပါယာတစ်ဝှမ်း လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများ၏ ဒဏ်နှင့် စစ်ဘက်မှထင်သလိုပြုမူခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းလုယက်ခြင်းတို့ ကိုခံစားနေရသည်။ စစ်ဘက် နှင့် အရပ်ဘက်မှ ဩဇာရှိသူများအချင်းချင်း အာဏာလုပွွဲများ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဘီစီ၈၇ တွင် မရိုင်းယက်စ်၏တပ်များကလည်းကောင်း၊ ဘီစီ၈၂တွင် ဆာလာ၏ တပ်များကလည်းကောင်း ရောမမြို့တော်သို့ဝင်ရောက်လာကြပြီး အသီးသီး စိတ်ထင်တိုင်းလုယက်ဖျက်စီးကြသည့် အတွက် ပြည်သူတို့ကများစွာ ထိပ်လန့်တုန်လှုပ်ကြရရှာသည်။ သို့သော် သမ္မတစနစ်၏ အားနည်းချက်ကြောင့်ဟု မထင်ပဲ ယခင်ကအတိုင်း အလွန်ကောင်းသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဟုသာ ထင်မြင်နေကြပြီး ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် ဆန္ဒရှိနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြေအနေအရ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် မဖြစ်နိုင်တော့မှန်း ဂျူးလိယက်ဆီဇာ အပါအဝင် အမြော်အမြင်ရှိသူ၊ အရေးပါသည့် နိုင်ငံရေးသမားတို့က နားလည်သဘောပေါက်ကြသည်။ ဘီစီ ၅၈၊ အသက် ၄၂နှစ်အရွယ်တွင် ရောမ၏ လက်အောက်ခံနယ်သုံးခုဖြစ်သည့် စစ်ဆယ်ပိုင်ဂေါလ်(ယနေ့ အီတလီမြောက်ပိုင်း)၊အီလီရိကမ် မှ ပင်လယ်နက်အထိကျယ်ဝန်းသည့် ဒေသ နှင့် နာဗွန်နို့စ်ဂေါလ် တို့တွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ သို့ဖြင့် သူ့လက်အောက်တွင် တပ်မကြီး ၄ခု၊စစ်သည်အင်အား နှစ်သိန်း နီးပါးမျှရှိနေကာ ဩဇာကြီးသည့် အဖြစ်ကိုရပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဘီစီ၅၁-မှ ၅၈အတွင်း ထိုတပ်များကို ဦးဆောင်ကာ ဥရောပတဝှမ်းရှိဂေါလ် အနွယ်ဝင်များကိုတိုက်ခိုက်ပြီး နယ်ပယ်များကိုသိမ်းယူသည်။ အကြမ်းအားဖြင့် သိမ်းပိုက်ရရှိသည့်နယ်မြေများမှာ ယနေ့ ပြင်သစ်၊ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ဆွစ်ဇာလန်၊ဂျာမနီ နှင့်ဟော်လန် တို့ဖြစ်သည်။ သူသိမ်းပိုက်ရာဒေသများတွင် ရောမစာပေ၊ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာတရားတို့ကို သွပ်သွင်းပေးသည်။ (ထို့ကြောင့် ယနေ့ ဥရောပ နေရာအတော်များများ၊ အထူးအဖြင့် ဂေါလ်မှတိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သည့် [[ပြင်သစ်]]တို့သုံးစွဲနေသည့် စာပေမှာ လက်တင်စာမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။) ဗြိတိန်ကျွန်းပေါ်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တက်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ကာလကြာရှည် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်ပွဲအများအပြားကိုအောင်နိုင်သဖြင့် ဆီဇာသည် ရောမသားတို့၏ သူရဲကောင်းဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးအရပါ အလွန်လူကြိုက်များလာပြီဖြစ်တော့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ပြိုင်ဖက်နိုင်ငံရေးသမားတို့ အတွက် မျက်စိစပါးမွေးစူးစရာလည်း ဖြစ်လာကာ နောက်ဆုံး ဆီဇာစစ်မှုထမ်းသက်ကုန်ပြီဖြစ်သည့် ဘီစီ ၄၉တွင် တပ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ပြီး ရောမသို့ သာမန်အရပ်သားပြည်သူအနေဖြင့် ပြန်လာရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသည်။ ထို့သို့ အာဏာလက်လွတ်ပြန်လျှင် ဖိစီးနှိပ်ကွပ်ခံရခြင်းမှ တစ်ပါးမရှိသည်ကိုသိသဖြင့် ဆီဇာသည် ဆီးနိတ်ကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းအာခံကာနေသည်။၁၀-၁၁၊ဇန်နဝါရီ၊ဘီစီ ၄၉တွင် မိမိတပ်များဖြင့် အီတလီမြောက်ပိုင်းရှိ ရူဗီကွန်မြစ်အား ဖြတ်ကျော်ကာ ရောမသို့ဦးတည်ချီတက်လာတော့သည်။ သို့ဖြင့် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ၏ တပ်များနှင့် ဆီးနိတ်ကိုသစ္စာခံသည့် ပြည်တွင်းတပ်များ လေးနှစ်ကြာ အကြီးအကျယ်စစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရ၊မတ်၊ဘီစီ ၄၅ စပိန်၊မွန်ဒါ တွင်တိုက်သည့် နောက်ဆုံးစစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆီဇာသည်ရောမသို့ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ပြန်လာနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ရောမပြန်ရောက်ပြီးနောက် ရာသက်ပန်အာဏာရှင်အဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ဘုရင်အဖြစ် နန်းတင်ကြသော်လည်း လက်မခံခဲ့ပေ။ အာဏာရပြီးချိန်မှစကာ နိုင်ငံတဝှမ်း ပြုပြင်ရေးများကို တက်တက်ကြွကြွပင်ဆောင်ရွက်သည်။ # စစ်ပြန်ရဲဘော်များကို နေရာချထားပေးသည်။ # ရောမမြို့ကြီးတွင် ဆင်းရဲသားများ အတည်တကျဖြစ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ # ယခင်က အနည်းငယ်မျှသာ သတ်မှတ်ထားသည့် ရောမမြို့သား အရေအတွက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ပေးသည်။ # [[အီတလီ]]တဝှမ်းမှ မြို့များရှိ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို တူညီသည့် စနစ်များချပေးပြီးဆောင်ရွက်စေသည်။ # ရောမဥပဒေကို စာဖြင့်ချရေးပြီး စနစ်တကျရှိစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် အာဏာလက်ကိုင်ရပြီး တစ်နှစ်ပင်မရှိသေးသည့် ၁၅၊မတ်၊ ဘီစီ ၄၄ တွင်ကျင်းပသည့် ပွဲတော်နေ့ လွှတ်တော်အစည်းအေ၀းတွင် ဆန့်ကျင်လိုသူတို့က လုပ်ကြံသဖြင့် ဆီဇာတစ်ယောက် ကွယ်လွန်ရသည်။ သမ္မတစနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းလိုသူများက လုပ်ကြံကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူသေလွန်ပြီးနောက် သူ့မွေးစားသားလည်းဖြစ်၊ မြေးလည်းတော်စပ်သည့် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာက စုစည်းတည်ထောင်သဖြင့် ရောမအင်ပါယာကြီးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == * ကျော်စွာ ၁၀၀ -[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] <references/> [[Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ‎]] qdzru7a2jvu2u7wuby7u1i4amuihcq0 1053964 1053960 2026-09-19T07:33:30Z Dr Lotus Black 31011 /* ရည်ညွှန်းကိုးကား */ 1053964 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{short description|ရှေးခေတ်ရောမနိုင်ငံရေးသမား၊ဗိုလ်ချုပ်နှင့်အာဏာရှင်}} {{infobox Politician | name = ဂျူးလိယက်ဆီဇာ | image = Julius Caesar.jpg | birth_date = ဘီစီ ၁၀၀ ဂျူလိုင် ၁၃ | birth_place = ရောမြို့၊အီတလီ၊ရောမသမ္မတနိုင်ငံ။ | death_date = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ (အသက် ၅၅နှစ်) | death_place = ရောမမြို့၊အီတလီ၊ရောမသမ္မတနိုင်ငံ။ | death_cause = လုပ်ကြံခံရခြင်း(ဓားဒဏ်ရာဖြင့်) | resting_place = ဆီဇာ၏ဘုရားကျောင်း၊ရောမမြို့။([[en| Temple of Caesar]])([[Rome]]) | office = '''ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏အာဏာရှင်''' | term_start = ဘီစီ ၄၉ အောက်တိုဘာ ၂၅ | term_end = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ | predecessor = ဆာလာ (ဘီစီ ၈၁/၈၂)ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏အာဏာရှင်အဖြစ် | successor = [[ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ]] (ဘီစီ ၂၇- အေဒီ ၁၄) ရောမဧကရာဇ် အဖြစ် | office2 = '''ရောမသမ္မတနိုင်ငံ၏ကောင်စီ''' | term_start2 = ဘီစီ ၄၄ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end2 = ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ | alongside2 = မာ့ခ် အန်ထိုနီ | predecessor2 = စီ၊ကန်နီးနီးယပ်စ် ရီဘီးလပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့်ဂေးယပ်စ်ထရီဘိုးနီးယပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်) | successor2 = ပီ၊ကော်နယ်လီးယပ်စ် ဒိုနာဘယ်လာ(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့် မာ့ခ်အန်ထိုနီ | term_start3 = ဘီစီ ၄၆ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end3 = ဘီစီ ၄၅ စက်တင်ဘာ | alongside3 = အမ်၊ အေမဲလလိယပ်စ် လိပိဒပ်စ် | predecessor3 = ကြူ၊ ဖျူးဖျိယပ်စ် ကယ်လိနပ်စ် နှင့် ပါဘလီးယပ်စ် ဗာတီးနီးယပ်စ် | successor3 = ကြူ၊ ဖေးဘီးယပ်စ် မက်စ်ဆီးမပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်)နှင့် ဂေးယပ်စ် ထရီဘိုးနီးယပ်စ်(အစားထိုးကောင်ဆယ်) | term_start4 = ဘီစီ ၄၈ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end4 = ဘီစီ ၄၇ ဇန်နဝါရီ ၁ | alongside4 = ပီ၊ ဆာဗီးလီးယပ်စ် ဗာတီယာ အိုက်ဆောရီးကပ်စ် | predecessor4 = စီ၊ ကလော်ဒီးယပ်စ် မာဆယ်လပ်စ် အကြီးနှင့် လယ်လ်၊ ကော်နယ်လီးယပ်စ် လန်းကျူလပ်စ် ကရပ်စ် | successor4 = ကြူ၊ဖျူးဖျိယပ်စ် ကယ်လိနပ်စ်နှင့် ပါဘလီးယပ်စ် ဗာတီးနီးယပ်စ် | term_start5 = ဘီစီ ၅၉ ဇန်နဝါရီ ၁ | term_end5 = ဘီစီ ၅၈ ဇန်နဝါရီ ၁ | alongside5 = မားကပ်စ် ကယ်လ်ပါနီးယပ်စ် ဘီးဘုလပ်စ် | predecessor5 = ​​ကြူ၊ ဆီစီလီးလီးယပ်စ် မက်တယ်လာ ဆီလာနှင့် လူးစီးယပ်စ် အက်ဖရေးနီးယပ်စ် | successor5 = အယ်လ်၊ ကယ်လ်ပါးနီးယပ်စ် ပစ်ဆို ဆီဆိုးနီးယပ်စ်နှင့် အောလပ်စ် ဂါဘီးနီးယပ်စ် | citizenship = ရောမ | party = ပြည်သူ့ဘက်တော်သား | spouse ={{plain list| * ကော်ဆူတီယာ(ကောလဟာလ) * ကော်နယ်လီယာ(ဘီစီ ၈၄မှ ၆၉၊ သူမကွယ်လွန်ချိန်အထိ) * ပွန်ပီယာ(ဘီစီ ၆၇မှ၆၁၊ကွာရှင်းလိုက်သည်) * ကယ်လ်ပါနီယာ(ဘီစီ ၅၉မှ၄၄၊ သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ)}} | children = {{plain list| * ဂျူလီယာ * ဆီဆာရီရွန် * မားကပ်စ် ဂျူးနီးယပ်စ် ဘရူးတပ်စ်(ကောလဟာလ) * ဩဂတ်စတက် (မွေးစား}} | parents = ဂိုင်းယပ်စ် ဂျူးလိယက် ဆီဇာနှင့် အော်ရယ်လ်လီးယပ်စ် ကော်တာ | footnotes = | allegiance = [[file:Roman military banner.svg|25px]]&nbsp;ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ([[Roman Republic]]) | branch = ရောမစစ်တပ် ([[Roman Army]]) | serviceyear = | battles = {{plain list| * ဂေါလ်စစ်ပွဲများ(ဘီစီ ၅၈ မှ ၅၁ အထိ) * ဆီဇာ၏ပြည်တွင်းစစ်(ဘီစီ ၅၀ မှ ၄၅ အထိ)}}}} '''ဂါယုစ် ယုလျုစ် ကိုင်စာရ်'''({{small|{{lang-la|Gaius Julius Caesar}}}})စည် ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ပျက်သုန်းခြင်း၊ ရောမဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်စဉ်များ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့သော ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ မျိုးရိုး အမည်နှင့် ကိုယ်ပိုင် အမည်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသော '''ဂျူးလိယက် ဆီဇာ''' ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ပို၍လူသိများသည်။ ဂျူးလိယက် ဆီဇာသည် သူ၏အမည်ကို ဂျာမန် ဘာသာတွင် "Kaiser" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆလပ်ဗ်ဘာသာတွင် "Tsar" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစ္စလာမ်ကမ္ဘာမှ ဘာသာစကားများတွင် "Qaysar" ဟူ၍လည်းကောင်း ဧကရာဇ်များ အဆင့်အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူများကို ရည်ညွှန်းသည့် စကားလုံးအဖြစ် အသုံးပြုရ‌‌လောက်အောင်ပင် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်လှသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=Julius Caesar - Biography, Conquests, Facts, & Death |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Caesar-Roman-ruler |archive-url=https://web.archive.org/web/20260127142513/https://www.britannica.com/biography/Julius-Caesar-Roman-ruler |archive-date=2026-01-27 |access-date=2026-03-12 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ထို့အပြင် သမိုင်းပညာရှင်အများအပြားကလည်း ဂျူးလိယက် ဆီဇာကို ထက်မြက်သော စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်လည်း လက်ခံထားကြ၏။<ref>Tucker, Spencer (2010). Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict. ABC-CLIO. p. 68. Froude, Jam</ref> ဆီဇာသည်ကား စစ်ရေးနှင့်နိုင်ငံရေးတွင်သာကျွမ်းကျင်သည်မဟုတ် စာပေဖက်တွင်လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။ ဂေါလ် (Gaul) နယ်ကို သိမ်းသွင်းစဉ် တိုက်ခိုက်နေရင်း မအားလပ်သည့်ကြားမှ လက်တင်ဘာသာဖြင့် သူရေးသားခဲ့သော မှတ်တမ်းများ (ဥပမာ : Commentāriī dē Bellō Gallicō) သည်လည်း ရိုးရှင်းပြတ်သားသောကြောင့် လက်တင်ဘာသာကို လေ့လာသင်ယူလိုသူတိုင်း လက်စွဲအဖြစ် ယ​နေ့တိုင် လေ့လာနေကြရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၄)</ref> သို့သော်လည်း ရောမသမ္မတနိုင်ငံတော် ပျက်စီးခြင်းတွင် အဓိကကျသူ ဖြစ်သောကြောင့် အာဏာရှင်၊ ဒီမိုကရေစီ၏ရန်သူ စသည်ဖြင့်လည်း သတ်မှတ်ခံရသူဖြစ်သည်။<ref>ကျော်စွာ ၁၀၀ -ဒေါက်တာသန်းထွန်း</ref> ဂျူးလိယက် ဆီဇာသည် အထင်ကရ ရောမနိုင်ငံရေးသမား စစ်ဗိုလ်ချုပ်အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် စံချိန်တင် ခုနှစ်ကြိမ်အထိ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ ဂိုင်းယပ်စ်မရိုင်းယပ်စ်၏ တူတော်သူလည်းဖြစ်သည်။<ref>Plutarch,Marius 6</ref> မရိုင်းယပ်စ် (Gaius Marius) နှင့် ဆာလာ(Sulla) တို့ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်၍ မရိုင်းယပ်စ်ကွယ်လွန်ကာ ဆာလာ အာဏာရလာချိန်တွင် ဆာလာက ဆီဇာကို သာသနာ့ဘောင်မှထုတ်ကာ ဇနီးကော်နယ်လီယာနှင့် ကွာရှင်းစေသည်။ ဆီဇာက ကွာရှင်းရန်ငြင်းဆို၏။ ထို့အပြင် ဆာလာက ဆီဇာကို သတ်ရန်လည်းကြိုးစားပြန်သည်။ အကြောင်းပြချက်မှာ ဆီဇာ့ထံတွင် မရိုင်းယပ်စ်၏ စိတ်ဓာတ်များ အပြည့်ရှိနေသောကြောင့်ဟု ဆိုသည်။ ဆာလာ၏လူများက ဆီဇာကဲ့သို့ငယ်ရွယ်သူကို သတ်ရန်အကြောင်းမရှိဟု ပြောကြသောကြောင့် ချမ်းသာရာရခဲ့၏။ သို့သော် စိတ်မချရသောကြောင့် ရပ်ဝေးတွင်တိမ်းရှောင်ရသည်။<ref>Plutarch,Caesar</ref> ဆာလာအာဏာကျဆင်းလာချိန်တွင် ရောမသို့ပြန်လာကာ နိုင်ငံရေးလုပ်၏။ ဘီစီ ၅၉တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကောင်ဆယ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး ဘီစီ ၆၀တွင် နာမည်ကျော် ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ် ပွန်ပီ (Pompei)၊ လူချမ်းသာ ကရက်ဆပ်စ်(Crassus) တို့နှင့်ပေါင်းကာ ပထမသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ (First Triumvirate) ကိုဖွဲ့ကာ ရောမသမ္မတနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၄)</ref> ဂေါလ်စစ်ပွဲများ(ဘီစီ ၅၈ မှ ၅၁)အပြီးတွင် ဂေါလ်နယ်ကို သိမ်းပိုက်သည်။ ထိုအတောအတွင်း အရှေ့ဘက်စစ်ပွဲများတွင် ကရက်ဆပ်စ်ကွယ်လွန်ပြီး သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက်ကာ ဘီစီ ၄၉တွင် ပွန်ပီနှင့်ဆီဇာ စစ်ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းစစ်စတင်၏။ ဘီစီ ၄၅တွင် ဆန့်ကျင်ဘက် အင်အားစုများကို အနိုင်ရကာ ပြည်တွင်းစစ်ပြီးဆုံး၍ ရောမတွင် ပြိုင်ဘက်မရှိသူဖြစ်လာသည်။ ဆီးနိတ် (Roman Senate) ကလည်း မတတ်သာသဖြင့် ဆီဇာအလိုကျ အာဏာရှင်အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ ပြက္ခဒိန်ကိုပြင်ဆင်ခြင်း၊ နယ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်ဆင်ခြင်းစသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ဆဲမှာပင် အာဏာကိုတစ်ဦးတည်း ချုပ်ကိုင်ထားမှုကြောင့် ဆီးနိတ်အတွင်းမှ သက်ဦးဆံပိုင်အာဏာရှင်စနစ် ဖြစ်သွားမည်ကို မလိုလားသူများက လုပ်ကြံသဖြင့် ဘီစီ ၄၄ မတ် ၁၅ တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ဆီဇာကွယ်လွန်သွားသောအခါ တူတော်သူ အော့တေးဗီးယန်းက ဆီဇာ၏အမွေခံယူပြီး ဆီဇာ၏ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဩဂတ်စတက် အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး ရောမဧကရာဇ် ဖြစ်လာကာ ရောမသမ္မတနိုင်ငံမှ ရောမဧကရာဇ် နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသည်။ တနည်းအားဖြင့် ဆိုသော် ဆီဇာ၏လုပ်ရပ်များက ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်းအတွက် အဓိကနေရာမှပါဝင်ခဲ့သည် ဟုဆိုရပေမည်။ <ref>ခေတ်ဟောင်းသမိုင်း- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] </ref> ==ငယ်ဘဝနှင့်ရောမနိုင်ငံရေးအခြေအနေ== ဂျူးလိယက်ဆီဇာကို ဘီစီ ၁၀၀ခုနှစ်တွင် ရောမသူကောင်းမျိုးမိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ပညာကိုကောင်းစွာသင်ယူရသူဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးတွင်လည်းပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ရောမမှာ ဒုတိယပျူးနစ်စစ်ပွဲတွင် ကာသေ့ခ်ျကိုအောင်နိုင်၍ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာသော်လည်း မြို့ငယ်လေးကိုသာအုပ်ချုပ်ဖူးသည့် အတွေ့အကြုံသာရှိသော ဆီးနိတ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအမှားများကြောင့် လူတန်းစားကွာဟမှုကြီးလာကာ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုပျက်ပြားနေချိန်ဖြစ်သည်။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု၊ကွန်ဆာအရွေး‌ခံရခြင်းနှင့်သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့== ဆာလာကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဘီစီ ၇၈ ခုနှစ်တွင် ဆီဇာ သည် ရောမသို့ပြန်လာခဲ့၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်သူတို့၏ အကျိုးကို ရှေးရှုလျက် ပြည်သူ့ ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းများကို အား ကြိုးမာန် တက်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ဘီစီ ၆၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ကျမ်းမာရေးကစားခုန်စားပွဲများ၌ ကြီးကြပ်သူ ဖြစ်လာ သောအခါ၊ ခန်းနားထည်ဝါသော ကစားပွဲများ ဖြစ်မြောက်စေ ရန် ကိုယ်တိုင်ကြွေးတင်ခံ၍ပင် စီမံလုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ထိုအတွက် ကြောင့် ဆီဇာသည် အများ၏ ခင်မင်လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့လေ သည်။ ဂျူးလယပ် ဆီဇာသည် ရောမနိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေး၌ ချွတ်ယွင်းနေပုံကို သိမြင်ထား၏။ ရောမ နိုင်ငံတော်ကြီးမပျက် စီးစေရန် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လက်ထဲတွင် အချုပ်အချာ အာဏာရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုး လိုအပ်သည်ဟု ယုံကြည် ထား၏။ ထိုအခြေအနေကို သူသည်ဖန်တီးပေးနိုင်လိမ့်မည် ဟုလည်း ယူဆထားလေသည်။ ဆီဇာသည် သူ၏ ရည်မှန်းချက်ထမြောက်အောင်မြင်ရေး အတွက် လူချစ်လူခင်ပေါသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပွန်ပီ၊ ငွေ ကြေးတောင့်တင်းသောသဌေး ကရက်ဆပ်တို့နှင့် မိတ်ဖွဲ့ပူး ပေါင်း၍ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လေသည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်သဖြင့် ဘီစီ ၅၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဆာလူကြီးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရ၏။ ဘီစီ၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပွန်ပီ၊ ကရက်ဆပ်တို့နှင့်အတူ ပထမသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဟူ၍ဖွဲ့ကာ ရောမ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်လေသည်။ ==ဂေါလ်ဒေသကိုသိမ်းသွင်းခြင်းနှင့် စစ်ရေးစွမ်းဆောင်ရည်== ဆီဇာသည် ပြင်သစ် နိုင်ငံဟုခေါ်သော ဂေါလနယ်ကို တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်ရ၏။ ထိုအခါဆီဇာသည် သူ၏ ရည်မှန်းချက်အကောင်အထည် ပေါ်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန် အခွင့်ကောင်းရလာတော့၏။ ဂေါလနယ်တွင် ၉ နှစ်ကျော်ခန့်နေ၍၊ အနောက်ဘက်ဒေသ များကို ရောမလက်အောက်သို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ထိုစဉ်က လူအကြည်ညိုများသော ပွန်ပီကဲ့သို့ပင် မိမိလည်း စစ်သားကောင်းပီသကြောင်းကို အစွမ်းပြနိုင်ခဲ့လေ သည်။ ဆီဇာသည် ဂျာမန်နှင့် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးတို့အား တိုက် ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့၏။ ဗြိတိန်နိုင်ငံကိုလည်း ဘီစီ ၅၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ဘီစီ ၅၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ပေါင်းနှစ်ကြိမ်မျှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ဆီဇာသည် ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် စည်းရုံးမှုဘက်တွင် သာမက၊ စစ်ရေးစစ်မှုဖက်၌လည်း ထူးချွန် သည်ကို ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ စစ်တိုက်ရာတွင် အေးအတူပူအမျှ သဘောထား၍ သာမန်စစ်သားတို့နှင့်အတူ ပြုမူလုပ်ကိုင်တတ် ခြင်းကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ချစ်ကြောက်ရိုသေမှုကို ခံယူ ခဲ့ရလေသည်။ ==သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပွန်ပီနှင့်စစ်ဖြစ်ခြင်း== ထိုသို့ အနောက်နိုင်ငံများတွင် စစ်ပွဲများကို အောင်နိုင်ကာ တန်ခိုးကြီးလာသောအခါ၊ ဆီဇာကို ရောမမြို့ရှိ ပွန်ပီသည် မနာ လိုစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာတော့၏။ ထိုအတွင်း သုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဝင်၊ ကရက်ဆပ်ကွယ်လွန်သွား၏။ ဤသုံးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပျက် သွား လေရာ၊ ပွန်ပီသည် ဆီဇာကို နှိမ်နင်းရန် အခွင့်ကောင်းယူ၍၊ ဘီစီ ၄၉ ခုနှစ်တွင် ဆီနိတ်အဖွဲ့အား ဆွဲဆောင်ပြီးလျှင် ဆီဇာ ၏ စစ်တပ်များကို ဖျက်သိမ်းရန် အမိန့်ထုတ်စေလေသည်။ သို့သော် ဆီဇာသည်ရရှိပြီးသော တန်ခိုးအာဏာကို လက် မလွှတ်တော့ဘဲ၊ ၅ဝဝဝ တပ်ကိုဦးစီး၍ ဂေါလနယ်နှင့် ရောမ နိုင်ငံ၏နယ်ခြားဖြစ်သော ရူးဗီကွန်မြစ်ကိုဖြတ် ကျော်ကာ ရောမ မြို့သိုရှေးရှု ချီတက်လေသည်။ ဆီဇာ၏ စစ်တပ်နှင့် ပွန်ပီ၏ စစ်သည်များ တိုက်ခိုက်ကြရာ၌ ပွန်ပီ၏ စစ်သည်များရှုံးနိမ့်၍ ပွန်ပီသည် ဂရိနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ဆီဇာကလည်း ပွန်ပီဆုတ်ပြေးရာသို့ လိုက်၍ တိုက်ခိုက်လေရာ၊ ဘီစီ ၄၈ ခုနှစ်တွင်၊ ဖားဆေးတပ်တိုက်ပွဲ၌ ပွန်ပီမလှန်နိုင်အောင်နိုင်လိုက် လေသည်။ ထိုစစ်မြေပြင်မှ တစ်ဖန် ပွန်ပီသည် အီဂျစ်သို့ ထွက်ပြေးပြန်တော့၏။ ဆီဇာသည် ပွန်ပီထွက်ပြေးသော အီဂျစ် သို့ဆက်၍ လိုက်ပြန်သည်။ သို့သော် ဆီဇာအီဂျစ်သို့မရောက်မီ ပွန်ပီမှာ လုပ်ကြံခြင်းခံရလေ၏။ ==ကလီယိုပါထရာနှင့်တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုကို တည်ဆောက်ခြင်း== ထိုသို့ ရန်သူအားနှိမ်နင်းရန် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာမှ ဆီဇာသည် အီဂျစ်ဘုရင်မ၊ ကလီယိုပါးထရားနှင့် တွေ့လေ သည်။ ကယ်လီယိုပါးထရားသည် ဆီဇာအား သူ၏ ရူပါရုံနှင့် ဖြားယောင်း၍၊ အီဂျစ်ပြည်၏ တစ်ဦးတည်းသော ဘုရင်မအဖြစ် သို့ ရောက်အောင် သူ၏ ရန်သူအပေါင်းတို့အား တိုက်ခိုက်ရှင်း လင်းစေရာ၊ ဆီဇာကလည်း ထိုဘုရင်မ၏အလိုကျ ဆောင်ရွက် ပေးလေသည်။ ကယ်လီယိုပါးထရားနှင့် သားတစ်ယောက်ရရှိ ပြီးမှ၊ ဆီဇာသည် ရောမသို့ပြန်ခဲ့၏။ အီဂျစ်ဘုရင်မ ကယ်လီယိုပါးထရားကိုလည်း ရောမသို့ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။ အီဂျစ်တွင်အောင်ပွဲများရရှိ ပြီးနောက် ဆီဇာသည် အာဖရိကနှင့် အာရှမိုင်းနားဖက်သို့ စစ်ဦးလှည့်၍ ရန်သူတို့အား နှိမ်နင်းခဲ့သေး၏။ စစ်ပွဲများတွင် ရှုံးသည်ဟူ၍မရှိ၊ နိုင်သည်ချည်းသာဖြစ်သောကြောင့် ဆီဇာသည် အာရှမိုင်းနားမှ ရောမမြို့တော်၌ရှိသော ဆီနိတ်အဖွဲ့သို့ 'ကျွန်ုပ် ရောက်ခဲ့ရာအရပ်၊ မြင်တွေ့ခဲ့ရာအရပ်တို့၌ အောင်မြင်ခဲ့သည် ချည်းသာရှိ၏'ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် စကားသုံးလုံး ရေး သားပို့ခဲ့ရာ၊ ထိုစကားများမှာ ဥဒါန်းတွင်ရစ်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆီဇာသည် အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများမှ ရောမသို့ပြန်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် အေးဆေးစွာ မနေရသေးဘဲ၊ စပိန်ဖက်သို့ချီတက်ရ ပြန်သည်။ ပွန်ပီ၏သား ၂ ဦးသည် စစ်သည်အင်အားစုဆောင်း ၍ စပိန်တွင် ပုန်ကန်ထကြွကြ၏။ ဆီဇာသည် သူပုန်တို့အား မန်ဒါစစ်ပွဲတွင် နှိမ်နင်းလိုက်ပြီးနောက် တိုင်ပြည်ငြိမ်ဝပ်မှုကို အရယူခဲ့လေသည်။ ==ရောမသို့ပြန်ရောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်ခြင်း== ဆီဇာသည် ရောမမြို့တော်သို့ ဘီစီ ၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြန် လည်ရောက်ရှိ၏။ ကျယ်ပြန့်သော ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးသည် ဆီဇာ၏ လက်သို့ရောက်ခဲ့လေပြီ၊ အောင်ပွဲခံ ဆီဇာအား တိုင်းသူပြည်သားများသည် သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုကြ၏။ ဆီနိတ်လူကြီးများသည် ဆီဇာအား များစွာချီးကျူး၍ တစ်သက် ပန် အာဏာရှင်ဘွဲ့ကို အပ်နှင်းကြ၏။ ဆီဇာ၏ ရုပ်ပုံတံဆိပ် ကိုရောမဒင်္ဂါးများပေါ်တွင် ခတ်နှိပ်သုံးစွဲကြ၏။ ပြည်သူ့စည်း ဝေးပွဲတစ်ရပ်တွင် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ် မတ်အန်တိုနီသည် ဆီဇာအား သရဖူကိုပင်ဆက်သခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ဆီဇာသည် လက်မခံခဲ့ချေ။ ဆီဇာသည် မိမိလက်ဝယ်ရရှိလာသော တန်ခိုးအာဏာများ ကို တိုင်းပြည်ကောင်းကျိုးအတွက် အသုံးချ၍ ပြုပြင်မှုများကို စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။ ချွတ်ယွင်းချက်တို့နှင့် ပြည့်နှက်နေ သော ပြက္ခဒိန်ကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်စေခဲ့၏။ ဤီတလီနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး ထွန်းကားလာစေရန် စီစဉ် ခဲ့၏။ မရိုးသားသော ဘုရင်ခံများကိုပယ်၍ တည်ကြည်သူများ ကို ခန့်အပ်အစားသွင်းခဲ့၏။ ပွန်ပီ၏ ဖက်သား ဖြစ်စေကာမူ၊ အရည်အချင်းပြည့်စုံက နိုင်ငံဝန်ထမ်းရာထူးများတွင် လုပ်ကိုင် ခွင့်ပြု၏။ ရောမဆင်းရဲသားများအား ကားသေ့နှင့်ကော်ရင့်ပြည် တို့သို့ သွားရောက်နေထိုင်၍ နယ်သစ်ဖွင့်စေရန် အားပေးခဲ့၏။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတိုးတက်စေရန် စီမံခဲ့၏။ သို့သော် ထိုသို့ သော တိုင်းပြည်ပြုလုပ်ငန်းများကို ဆီဇာသည် ခြောက်လခန့် မျှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ==လုပ်ကြံခံရခြင်း== သရဖူကိုဆင်မြန်း၍ ဘုရင်အဖြစ်ခံယူရန် ဆီဇာငြင်းပယ် ခဲ့သည်မှာမှန်၏။ သို့ရာတွင် အချုပ်အချာအာဏာကို သူတစ်ဦး တည်းလက်၌သာ ထားရှိသဖြင့် ဆီနိတ်အဖွဲ့မှာ အုပ်ချုပ်ရေး ဖက်တွင် အရေးမပါတော့ဘဲ၊ အကြံပေးအဖွဲ့ဘဝသို့ လျှောကျ ခဲ့ရလေသည်။ ထိုအတွက်ကြောင့် သူ၏မိတ်ဆွေများကပင် ဆီဇာသည် အသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်သဖွယ် အုပ်စိုးသွားတော့မည် ဟု အယူရှိလာကြသည်။ ထိုကြောင့် ဆီဇာအား လုပ်ကြံရန် စိုင်းပြင်းကြတော့သည် ဘီစီ ၄၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ တွင် ဆီနိတ်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးရှိ၍ လွှတ်တော်ခန်းမကြီး၌ ဆီဇာထိုင်လိုက်သည်နှင့် မရှေးမနှောင်းပင် လုပ်ကြံမည့်လူတစ်စု သည် ဆီဇာအားဝိုင်း၍ ဓားနှင့်ထိုးရန်ဟန်ပြင်ကြ၏။ ဆီဇာ သည် ခုခံရန်ပြင်သည်တွင် လုပ်ကြံမည့်လူစု၌ မိမိနှင့်ရင်းနှီးသူ ဗရူးတပ် ပါဝင်သည်ကို မြင်သောအခါ 'အော်၊ ဗရူးတပ်၊ သင် ကပင်ကြံရာပါဖြစ်နေပါတကား'ဟု မြည်တမ်းလျက် အားလျှော့ လိုက်လေသည်။ ဆီဇာသည် ဓား ချက်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်မျှ အထိုးခံရပြီးနောက်၊ ရန်သူဟောင်း ပွန်ပီ၏ ကျောက်ရုပ်ခြေရင်းတွင် အသက်ပျောက်သွားရလေသည်။ ==ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ== ဆီဇာသေလွန်သဖြင့် တစ်ပိုင်းတစ်စကျန်ရစ်ခဲ့သော ပြုပြင် ရေးလုပ်ငန်းများမှာ အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ ပြည် သူ့စာကြည့်တိုက်များ တည်ထောင်ခြင်း၊ ပွန်တိုင်ညွန်ပျောင်း ဒေသကို ခန်းခြောက်စေရန် ရေထုတ်မြောင်း တူဖော်ခြင်း၊ အော့စတီးယားဆိပ်ကမ်းကို တိုးချဲ့ခြင်း၊ သန်းကောင်စာရင်း ကောက်ယူခြင်း စသည်တို့ပင်ဖြစ်၏။ ဆီဇာ၏ ရန်သူများကား အသက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို တွန်းလှန်၍၊ သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် ရည်မှန်းပြု လုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောင် ၁၇ နှစ်ကြာသောအခါ ဆီဇာ၏ အဆက်အနွယ်များသည် ရောမနိုင်ငံကို အသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင့် စနစ်ဖြင့်သာလျှင် အုပ်စိုးသွားကြလေသည်။ ==အရည်အသွေးနှင့်အမွေအနှစ်== ဆီဇာသည်ကား စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဖက်တို့တွင်သာ ကျွမ်းကျင်သည်မဟုတ်၊ စာပေဖက်တွင်လည်း ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ တိုက်ယင်း ခိုက်ယင်းမအားလပ်ဖြစ်လျက်နှင့်ပင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် မိမိတိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သူ၏ရေးသားပုံမှာ ရိုးရိုးနှင့်ပြတ်သား ရှင်းလင်းလှသောကြောင့်လက်တင်စာပေလိုက်စားသူတိုင်း ယနေ့တိုင် လေ့လာနေကြရလေသည်။ဤသို့ အဘက်ဘက်တွင့် ပြည့်စုံထူးချွန်သူ ဆီဇာမှာ မနာလိုသူများလက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးရလေရာ၊ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးသည် အဖိုးတန်သားကောင်းတစ်ယောက် ဆုံးရှုံးရလေတော့၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==Version2== [[File:Julii Caesaris quae exstant.tif|thumb|C. Iulii Caesaris quae extant, 1678]] '''ဂျူးလိယက်ဆီဇာ'''(Julius Caesar)(ဘီစီ၁၀၀-၄၄)သည်ရောမခေတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ်အာဏာရှင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် အလွန်တော်သည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်၊နိုင်ငံရေးသမား၊မိန့်ခွန်းပြောသူ၊စာရေးဆရာ အစရှိသဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ အခြားမကောင်းသည့်ဖက်တွင်လည်း ကာမကျူးလွန်းသူ(အီဂျစ်ဘုရင်မ [[ကလီယို ပတ်ထရာ]] နှင့်အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာ ကျော်ကြားသည်။)၊ရက်စက်သူ၊အာဏာမက်သူ အဖြစ်လည်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းခံရသည်။ ဂျူးလိယက်ဆီဇာကို ဘီစီ၁၀၀ ကဖွားမြင်သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ရောမသူကောင်းမျိုးမှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာပြီး ငယ်စဉ်ကပင် ပညာကောင်းစွာ သင်ကြားခွင့်ရခဲ့ကာ အရွယ်ရောက်လျှင် နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူမမွေးဖွားခင် ရာစုနှစ်တစ်ခုမျှအတွင်း ရောမသည် ကာသေ့ချ်တို့ကို ဒုတိယပူနစ်စစ် တိုက်ပွဲတွင်အနိုင်ရသဖြင့် အင်ပါယာကြီးတစ်ခုကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြင့် ရောမသည် အလွန်ကြွယ်၀လာသည် မှန်သော်လည်း စစ်ဒဏ်ကြောင့် လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးတို့တွင် အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် မူလကတည်းက သမ္မတစနစ်ကျင့်သုံးနေသည့် ရောမ၏ဆီးနိတ်([[လွှတ်တော်]])မှာ မြို့ငယ်လေးမှ သာမန်ပြည်သူများဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့်အတွက် အင်ပါယာကြီးတစ်ခုကို နိုင်နှင်းအောင် အုပ်ချုပ်စီမံနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသရှိအင်ပါယာတစ်ဝှမ်း လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများ၏ ဒဏ်နှင့် စစ်ဘက်မှထင်သလိုပြုမူခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းလုယက်ခြင်းတို့ ကိုခံစားနေရသည်။ စစ်ဘက် နှင့် အရပ်ဘက်မှ ဩဇာရှိသူများအချင်းချင်း အာဏာလုပွွဲများ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဘီစီ၈၇ တွင် မရိုင်းယက်စ်၏တပ်များကလည်းကောင်း၊ ဘီစီ၈၂တွင် ဆာလာ၏ တပ်များကလည်းကောင်း ရောမမြို့တော်သို့ဝင်ရောက်လာကြပြီး အသီးသီး စိတ်ထင်တိုင်းလုယက်ဖျက်စီးကြသည့် အတွက် ပြည်သူတို့ကများစွာ ထိပ်လန့်တုန်လှုပ်ကြရရှာသည်။ သို့သော် သမ္မတစနစ်၏ အားနည်းချက်ကြောင့်ဟု မထင်ပဲ ယခင်ကအတိုင်း အလွန်ကောင်းသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဟုသာ ထင်မြင်နေကြပြီး ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် ဆန္ဒရှိနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြေအနေအရ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် မဖြစ်နိုင်တော့မှန်း ဂျူးလိယက်ဆီဇာ အပါအဝင် အမြော်အမြင်ရှိသူ၊ အရေးပါသည့် နိုင်ငံရေးသမားတို့က နားလည်သဘောပေါက်ကြသည်။ ဘီစီ ၅၈၊ အသက် ၄၂နှစ်အရွယ်တွင် ရောမ၏ လက်အောက်ခံနယ်သုံးခုဖြစ်သည့် စစ်ဆယ်ပိုင်ဂေါလ်(ယနေ့ အီတလီမြောက်ပိုင်း)၊အီလီရိကမ် မှ ပင်လယ်နက်အထိကျယ်ဝန်းသည့် ဒေသ နှင့် နာဗွန်နို့စ်ဂေါလ် တို့တွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ သို့ဖြင့် သူ့လက်အောက်တွင် တပ်မကြီး ၄ခု၊စစ်သည်အင်အား နှစ်သိန်း နီးပါးမျှရှိနေကာ ဩဇာကြီးသည့် အဖြစ်ကိုရပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဘီစီ၅၁-မှ ၅၈အတွင်း ထိုတပ်များကို ဦးဆောင်ကာ ဥရောပတဝှမ်းရှိဂေါလ် အနွယ်ဝင်များကိုတိုက်ခိုက်ပြီး နယ်ပယ်များကိုသိမ်းယူသည်။ အကြမ်းအားဖြင့် သိမ်းပိုက်ရရှိသည့်နယ်မြေများမှာ ယနေ့ ပြင်သစ်၊ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ဆွစ်ဇာလန်၊ဂျာမနီ နှင့်ဟော်လန် တို့ဖြစ်သည်။ သူသိမ်းပိုက်ရာဒေသများတွင် ရောမစာပေ၊ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာတရားတို့ကို သွပ်သွင်းပေးသည်။ (ထို့ကြောင့် ယနေ့ ဥရောပ နေရာအတော်များများ၊ အထူးအဖြင့် ဂေါလ်မှတိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သည့် [[ပြင်သစ်]]တို့သုံးစွဲနေသည့် စာပေမှာ လက်တင်စာမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။) ဗြိတိန်ကျွန်းပေါ်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တက်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ကာလကြာရှည် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်ပွဲအများအပြားကိုအောင်နိုင်သဖြင့် ဆီဇာသည် ရောမသားတို့၏ သူရဲကောင်းဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးအရပါ အလွန်လူကြိုက်များလာပြီဖြစ်တော့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ပြိုင်ဖက်နိုင်ငံရေးသမားတို့ အတွက် မျက်စိစပါးမွေးစူးစရာလည်း ဖြစ်လာကာ နောက်ဆုံး ဆီဇာစစ်မှုထမ်းသက်ကုန်ပြီဖြစ်သည့် ဘီစီ ၄၉တွင် တပ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ပြီး ရောမသို့ သာမန်အရပ်သားပြည်သူအနေဖြင့် ပြန်လာရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသည်။ ထို့သို့ အာဏာလက်လွတ်ပြန်လျှင် ဖိစီးနှိပ်ကွပ်ခံရခြင်းမှ တစ်ပါးမရှိသည်ကိုသိသဖြင့် ဆီဇာသည် ဆီးနိတ်ကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းအာခံကာနေသည်။၁၀-၁၁၊ဇန်နဝါရီ၊ဘီစီ ၄၉တွင် မိမိတပ်များဖြင့် အီတလီမြောက်ပိုင်းရှိ ရူဗီကွန်မြစ်အား ဖြတ်ကျော်ကာ ရောမသို့ဦးတည်ချီတက်လာတော့သည်။ သို့ဖြင့် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ၏ တပ်များနှင့် ဆီးနိတ်ကိုသစ္စာခံသည့် ပြည်တွင်းတပ်များ လေးနှစ်ကြာ အကြီးအကျယ်စစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရ၊မတ်၊ဘီစီ ၄၅ စပိန်၊မွန်ဒါ တွင်တိုက်သည့် နောက်ဆုံးစစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆီဇာသည်ရောမသို့ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ပြန်လာနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ရောမပြန်ရောက်ပြီးနောက် ရာသက်ပန်အာဏာရှင်အဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ဘုရင်အဖြစ် နန်းတင်ကြသော်လည်း လက်မခံခဲ့ပေ။ အာဏာရပြီးချိန်မှစကာ နိုင်ငံတဝှမ်း ပြုပြင်ရေးများကို တက်တက်ကြွကြွပင်ဆောင်ရွက်သည်။ # စစ်ပြန်ရဲဘော်များကို နေရာချထားပေးသည်။ # ရောမမြို့ကြီးတွင် ဆင်းရဲသားများ အတည်တကျဖြစ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ # ယခင်က အနည်းငယ်မျှသာ သတ်မှတ်ထားသည့် ရောမမြို့သား အရေအတွက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ပေးသည်။ # [[အီတလီ]]တဝှမ်းမှ မြို့များရှိ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို တူညီသည့် စနစ်များချပေးပြီးဆောင်ရွက်စေသည်။ # ရောမဥပဒေကို စာဖြင့်ချရေးပြီး စနစ်တကျရှိစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် အာဏာလက်ကိုင်ရပြီး တစ်နှစ်ပင်မရှိသေးသည့် ၁၅၊မတ်၊ ဘီစီ ၄၄ တွင်ကျင်းပသည့် ပွဲတော်နေ့ လွှတ်တော်အစည်းအေ၀းတွင် ဆန့်ကျင်လိုသူတို့က လုပ်ကြံသဖြင့် ဆီဇာတစ်ယောက် ကွယ်လွန်ရသည်။ သမ္မတစနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းလိုသူများက လုပ်ကြံကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူသေလွန်ပြီးနောက် သူ့မွေးစားသားလည်းဖြစ်၊ မြေးလည်းတော်စပ်သည့် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာက စုစည်းတည်ထောင်သဖြင့် ရောမအင်ပါယာကြီးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} * ကျော်စွာ ၁၀၀ -[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] [[Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ‎]] [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ရောမ အာဏာရှင်များ]] 3vthhwpafflxe77usa4r67tik2b1lo8 0 5428 1054122 951467 2026-09-19T11:52:42Z Zawzawaungthwin 100038 ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်း 1054122 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ချမ်းမြေ့ဆရာတော် | image = Chanmyay Sayadaw with Mahasi Sayadaw 1979.jpg | caption = ချမ်းမြေ့ဆရာတော် (ညာဘက်) နှင့် မဟာစည်ဆရာတော် (အလယ်) တို့ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇွန်လက အိုကန်ဟောလ် ဗုဒ္ဓဘာသာစင်တာတွင် တွေ့ရစဉ် | birth name = | other_names = | dharma_name = {{lang|my|ဇနကာဘိဝံသ}} | birth_date = {{Birth date|1928|07|24|df=y}} | birth_place = [[တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်|တောင်တွင်းကြီးမြို့]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = {{Death date and age|2026|9|18|1928|7|24|df=yes}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ]] | lineage = မဟာစည် | title = [[ဆရာတော်]] | location = [[ရန်ကုန်မြို့]] | education = | occupation = | teacher = [[မဟာစည်ဆရာတော်]] | reincarnation_of = | predecessor = | successor = | students = | spouse = | partner = | children = | website = {{URL|chanmyaysayadaw.org}} }} '''ချမ်းမြေ့ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ''' (၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၂၈ - ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) သည် ကမ္ဘာကျော် မြန်မာနိုင်ငံသား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်ပြီး မဟာစည်ဆရာတော်၏ ထင်ရှားသော တပည့်ရင်း တစ်ပါးလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသာမက နိုင်ငံတကာသို့ပါ ထေရဝါဒ ဝိပဿနာတရားများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဟောပြောပြသခဲ့ကာ ထင်ရှားသည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်မှု ဦးသန်းရွှေရဲ့ လူဟောင်းတွေ ဦးဆောင် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq20v8dldgmxo |access-date=2026-09-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဆရာတော် လောင်းလျာဘဝ == ၁၂၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၈ ရက် (၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ခမည်းတော် ဦးဖြူမင်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်ရွှေရည်တို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဇာတိမှာ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ပျဉ်းမရွာ ဖြစ်ပြီး ပျဉ်းမရွာရှိ အစိုးရမူလတန်းကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ တောရဗိမာန်ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dhamma e-Book written by Chan Myay Sayadaw Ashin Janaka Bhivamsa |url=https://www.dhammadownload.com/ChanMyaySayaDaw-Ashin-Janakabhivamsa-eBookInMyanmar.htm |access-date=2026-09-19 |website=www.dhammadownload.com}}</ref> == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == ၁၃ဝ၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့တွင် တောရဟန်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တပဒုမကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့ ရွှေအင်းတောင် ဘုရား အတွင်းရှိ ခဏ္ဍသိမ်၌ ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် စည်ရှင် ဆရာတော်ကြီးများ ထံ၌ ပရိယတ္တိ စာပေများကို သင်ကြားခဲ့သည်။ အစိုးရ သာသနဓဇသီရိပဝရဓမ္မာ စရိယ၊ မန္တလေး သကျသီဟပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ လန်ဒန် စာမေးပွဲများ ကိုလည်း အောင်မြင် ခဲ့သည်။ မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၌ စာချကထိက အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Insight Meditation: Biography of Chanmyay Sayadaw |url=https://www.buddhanet.net/janaka/ |access-date=2026-09-19 |website=buddhanet.net |language=en-US}}</ref> အာရှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကတိုက် နိုင်ငံပေါင်း (၂ဝ) ခန့်သို့ သာသနာပြု ခရီး အဖြစ် လှည့်လည် ကြွတော်မူခြင်း၊ ကလေးမြို့ ခရစ်ယာန် အသင်းတော်များ ကောင်စီ၏ ပင့်လျှောက်ချက် အရ ဟောကြားခဲ့ခြင်း၊ မန္တလေး ရတနာပုံ ရိပ်သာ၊ ရန်ကုန် မဟာစည် သာသနာ့ ရိပ်သာ၌ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ယောဂီများအား တရားဓမ္မ ဟောပြော ပြသလျက် ရှိခြင်း စသော သာသနာပြု လုပ်ငန်း များကို ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့၊ ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် [[အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက]] ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ချမ်းမြေ့ ဆရာတော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == {{columns-list| # ကံနှင့် တမလွန်ဘဝ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ မင်္ဂလာ သင်စရာ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ သာသနာတော် လျှောက်စာတမ်း - ၁၉၈၇ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ အခြေပျိုး ဗုဒ္ဓသာသနာ - ၁၉၉၅ ခုနှစ် # ဂုဏ်တော် ဘုရား ရှိခိုးနှင့် သိမှတ်ဖွယ်ရာ အထွေထွေ - ၁၉၄၄ ခုနှစ် # ဆင်းရဲငြိမ်းအေး ချမ်းသာရေး တရားတော် - ၁၉၉၄ ခုနှစ် # တတိယ အကြိမ် ဓမ္မခရီး - # တက္ကသိုလ် ဓမ္မသဘင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ် # ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ချမ်းသာရေး တရားတော်များ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် # ယောဂီသိဖွယ် အသွယ်သွယ် - # လူငယ်သင် ချမ်းမြေ့ အခြေပျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ # လှူကထိန် သင်္ကန်းနှင့် မဂ်လမ်း - ၁၉၈၄ ခုနှစ် # အနောက်တိုင်းမှ ဘဝ ပြဿနာ # အသံလွှင့် တရားတော်များ # Ordination Procedure and Some rules of Vinaya. # Vipassana Meditation # Vipassana Meditation Guilddiness }} == ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခြင်း == ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်းရှိ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ချမ်းမြေ့ရိပ်သာကျောင်း၏ ဦးစီးပဓာနာနနာယက ချမ်းမြေ့ဆရာတော်ကြီး အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ ၄၅ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ Grandhantha International Hospital ၌ ခန္ဓာဝန်ချ၍ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပျံလွန်တော်မူချိန်တွင် ဆရာတော်ကြီးသည် သက်တော် ၉၈ နှစ်၊ ဝါတော် ၇၉ ဝါ ရှိပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ချမ်း​မြေ့ရိပ်သာ ဆရာ​တော်ကြီး အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်​တော်မူ |url=https://news-eleven.com/article/315236 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ကိုးကား == * နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်းအဖွဲ့၊ ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်၊ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ပထမအကြိမ်။ {{DEFAULTSORT:ဇ|အရှင်ဇနကာ ဘိဝံသ}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရဟန်း စာဆိုတော်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] 1zgozzkzqv69nlyyt5ru3xm4fzr5336 1054123 1054122 2026-09-19T11:53:25Z Zawzawaungthwin 100038 |2026|9|19|1928 1054123 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ချမ်းမြေ့ဆရာတော် | image = Chanmyay Sayadaw with Mahasi Sayadaw 1979.jpg | caption = ချမ်းမြေ့ဆရာတော် (ညာဘက်) နှင့် မဟာစည်ဆရာတော် (အလယ်) တို့ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇွန်လက အိုကန်ဟောလ် ဗုဒ္ဓဘာသာစင်တာတွင် တွေ့ရစဉ် | birth name = | other_names = | dharma_name = {{lang|my|ဇနကာဘိဝံသ}} | birth_date = {{Birth date|1928|07|24|df=y}} | birth_place = [[တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်|တောင်တွင်းကြီးမြို့]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = {{Death date and age|2026|9|19|1928|7|24|df=yes}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ]] | lineage = မဟာစည် | title = [[ဆရာတော်]] | location = [[ရန်ကုန်မြို့]] | education = | occupation = | teacher = [[မဟာစည်ဆရာတော်]] | reincarnation_of = | predecessor = | successor = | students = | spouse = | partner = | children = | website = {{URL|chanmyaysayadaw.org}} }} '''ချမ်းမြေ့ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ''' (၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၂၈ - ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) သည် ကမ္ဘာကျော် မြန်မာနိုင်ငံသား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်ပြီး မဟာစည်ဆရာတော်၏ ထင်ရှားသော တပည့်ရင်း တစ်ပါးလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသာမက နိုင်ငံတကာသို့ပါ ထေရဝါဒ ဝိပဿနာတရားများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဟောပြောပြသခဲ့ကာ ထင်ရှားသည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်မှု ဦးသန်းရွှေရဲ့ လူဟောင်းတွေ ဦးဆောင် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq20v8dldgmxo |access-date=2026-09-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဆရာတော် လောင်းလျာဘဝ == ၁၂၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၈ ရက် (၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ခမည်းတော် ဦးဖြူမင်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်ရွှေရည်တို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဇာတိမှာ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ပျဉ်းမရွာ ဖြစ်ပြီး ပျဉ်းမရွာရှိ အစိုးရမူလတန်းကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ တောရဗိမာန်ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dhamma e-Book written by Chan Myay Sayadaw Ashin Janaka Bhivamsa |url=https://www.dhammadownload.com/ChanMyaySayaDaw-Ashin-Janakabhivamsa-eBookInMyanmar.htm |access-date=2026-09-19 |website=www.dhammadownload.com}}</ref> == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == ၁၃ဝ၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့တွင် တောရဟန်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တပဒုမကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့ ရွှေအင်းတောင် ဘုရား အတွင်းရှိ ခဏ္ဍသိမ်၌ ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် စည်ရှင် ဆရာတော်ကြီးများ ထံ၌ ပရိယတ္တိ စာပေများကို သင်ကြားခဲ့သည်။ အစိုးရ သာသနဓဇသီရိပဝရဓမ္မာ စရိယ၊ မန္တလေး သကျသီဟပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ လန်ဒန် စာမေးပွဲများ ကိုလည်း အောင်မြင် ခဲ့သည်။ မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၌ စာချကထိက အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Insight Meditation: Biography of Chanmyay Sayadaw |url=https://www.buddhanet.net/janaka/ |access-date=2026-09-19 |website=buddhanet.net |language=en-US}}</ref> အာရှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကတိုက် နိုင်ငံပေါင်း (၂ဝ) ခန့်သို့ သာသနာပြု ခရီး အဖြစ် လှည့်လည် ကြွတော်မူခြင်း၊ ကလေးမြို့ ခရစ်ယာန် အသင်းတော်များ ကောင်စီ၏ ပင့်လျှောက်ချက် အရ ဟောကြားခဲ့ခြင်း၊ မန္တလေး ရတနာပုံ ရိပ်သာ၊ ရန်ကုန် မဟာစည် သာသနာ့ ရိပ်သာ၌ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ယောဂီများအား တရားဓမ္မ ဟောပြော ပြသလျက် ရှိခြင်း စသော သာသနာပြု လုပ်ငန်း များကို ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့၊ ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် [[အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက]] ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ချမ်းမြေ့ ဆရာတော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == {{columns-list| # ကံနှင့် တမလွန်ဘဝ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ မင်္ဂလာ သင်စရာ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ သာသနာတော် လျှောက်စာတမ်း - ၁၉၈၇ ခုနှစ် # ချမ်းမြေ့ အခြေပျိုး ဗုဒ္ဓသာသနာ - ၁၉၉၅ ခုနှစ် # ဂုဏ်တော် ဘုရား ရှိခိုးနှင့် သိမှတ်ဖွယ်ရာ အထွေထွေ - ၁၉၄၄ ခုနှစ် # ဆင်းရဲငြိမ်းအေး ချမ်းသာရေး တရားတော် - ၁၉၉၄ ခုနှစ် # တတိယ အကြိမ် ဓမ္မခရီး - # တက္ကသိုလ် ဓမ္မသဘင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ် # ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ချမ်းသာရေး တရားတော်များ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် # ယောဂီသိဖွယ် အသွယ်သွယ် - # လူငယ်သင် ချမ်းမြေ့ အခြေပျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ # လှူကထိန် သင်္ကန်းနှင့် မဂ်လမ်း - ၁၉၈၄ ခုနှစ် # အနောက်တိုင်းမှ ဘဝ ပြဿနာ # အသံလွှင့် တရားတော်များ # Ordination Procedure and Some rules of Vinaya. # Vipassana Meditation # Vipassana Meditation Guilddiness }} == ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခြင်း == ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်းရှိ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ချမ်းမြေ့ရိပ်သာကျောင်း၏ ဦးစီးပဓာနာနနာယက ချမ်းမြေ့ဆရာတော်ကြီး အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ ၄၅ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ Grandhantha International Hospital ၌ ခန္ဓာဝန်ချ၍ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပျံလွန်တော်မူချိန်တွင် ဆရာတော်ကြီးသည် သက်တော် ၉၈ နှစ်၊ ဝါတော် ၇၉ ဝါ ရှိပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ချမ်း​မြေ့ရိပ်သာ ဆရာ​တော်ကြီး အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်​တော်မူ |url=https://news-eleven.com/article/315236 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ကိုးကား == * နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်းအဖွဲ့၊ ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်၊ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ပထမအကြိမ်။ {{DEFAULTSORT:ဇ|အရှင်ဇနကာ ဘိဝံသ}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရဟန်း စာဆိုတော်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] 9090kzpo3vbj4i0uxnr6er6v7ubyci7 0 6985 1053917 955279 2026-09-19T06:00:22Z Naymiyarzar180k 148344 /* သီချင်းဖြစ်သွားသော ကဗျာများ */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1053917 wikitext text/x-wiki {{Other people|စိန်ဝင်း}} {{Infobox writer | name = မောင်စိန်ဝင်း | caption = | birth_name = ဦးစိန်ဝင်း | birth_date = {{birth date and age|၁၉၅၀|၁၀|၅}} | birth_place = ပြည်ခရိုင်၊ [[ပုတီးကုန်းမြို့|ပုတီးကုန်း]] | parents = ဦးထွန်းကြွယ် + ဒေါ်ချည် | nationality = မြန်မာ |signature=Maung Sein Win.jpg}} '''မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)''' (၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၀ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လထုတ် ရုပ်ရှင်အောင်လံ မဂ္ဂဇင်း၌ ကဗျာ ရေးသား၍ စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ စက်မှု တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝတွင် ကဗျာ စာအုပ် ၃ အုပ် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ အပတ်စဉ် ထုတ်ဝေသည့် စက်မှု သတင်းစဉ်၊ စက်မှု တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းများ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ရွှေသည် မဂ္ဂဇင်း ကဗျာ စာတည်းနှင့် အရိန္ဒမာ မဂ္ဂဇင်း ဦးစီး စီစဉ် ထုတ်ဝေသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြတ်မိခင် ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲ၊ ဝါမိုးအောင် ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲနှင့် အမေနေ့ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲများတွင် ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ဝင်ဖြင့် ယနေ့တိုင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် စက်မှု တက္ကသိုလ်]]မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ အထိ အင်ဂျင်နီယာ အဖြစ် အမှု ထမ်းခဲ့ပြီး အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ယခုအခါ စာပေ ရေးသားခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း ပြုကာ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ==ရေးသား ခဲ့သော စာအုပ်များ == === ကဗျာ စာအုပ်များ === # ''ချစ်သူဖတ်ဖို့ ရေးတဲ့စာ'' (ဆရာ တက္ကသိုလ် ဘုန်းနိုင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသည်) # ''ချစ်သူရဲ့နှင်းဆီ ကဗျာများ'' # ''ချစ်သူသိလေ ကဗျာများ'' # ''နှလုံးသားနံရံပေါ်က ''ပန်းချီကား၊ သမုဒယမြစ်ဖျားက အချစ်နွယ်'' (ကဗျာရှည်) #'' နံ့သာရွှေမှုံ ကဗျာများ (အေးငွေနှင့် တွဲလျက်ရှိ) # ''လက်ရွေးစင် ကဗျာများ'' (ပြင်ဦးလွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသည်) # လင်းလဲ့လဲ့လ # ''သမုဒယ ခြေရာကဗျာများ'' # ''သမုဒယ ဝတ်ရည်ကဗျာများ'' # ''သောကခြေရာ ကဗျာများ'' # ''သောကခြေရာ ရတနာကဗျာများ'' === ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် === # ''ချစ်ဆိပ် ပြယ်စေသတည်း'' # ''ဒိုက်ပင်'' # ''မြားဆိပ် ပြယ်စေသတည်း'' # ''သီတင်းကျွတ်ည မင်္ဂလာပွဲ'' # ''အချစ်'' # ''ကရမက်ပင်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများစုစည်းမှု'' === လုံးချင်း ဝတ္ထုရှည်များ === {{columns-list|colwidth=35em| # ''ကံ့ကော်တန်းက လွမ်းချင်းရှည်'' # ''ကျွန်မချစ်မိ အပြစ်ရှိသည်'' # ''ကြွေ …. ကြွေ …. ကြွေ …'' # ''ခပ်စိမ်းစိမ်း နေပါ့မယ်'' # ''ခွင်းလိုက်သည့်မြား ပန်းဖြစ်သွားစေ'' # ''ချစ်သူကြည့်ဖို့ မှန်ချစ်သူပန်'' # ''ချစ်သူလွမ်းဖို့ ပန်းတို့ဝေပြီ'' # ''ခြေစွန့်လို့ ကြွေဝံ့ပါတယ်'' # ''ခြွေရက်ပေ့ ပုလဲညှာရယ်'' #''စိမ်းရောင်သန်းတဲ့ အလွမ်းနွေ'' #'' စိမ်းသော သစ်ပင်တပင်'' # ''စွန့်ရက်ရဲသည်'' # ''ဆံမြိတ်မြေနံ့သာလမ်း ပန်းစိမ်းပန်သည်'' # ''ဆယ်သက် ဆယ်ကမ္ဘာ ထင်တယ်ခင်'' # ''တပွင့်ကြွေ တပွင့်သစ် ပန်းဖြစ်လျှင်လည်း အကောင်းသား'' # ''တွယ်ငင်လို့ ယိမ်းနွယ်ပင်မို့ စိမ်းလေသလား'' # ''တောင်သမန်အင်းမှာ နှင်းဖြစ်ပါတော့'' # ''နေ့နေ့ညည မေ့မရသူပါကွယ်'' # ''နှလုံးသားတောင်ထိပ်က အလွမ်းမိုးရိပ်တွေပါညို'' # ''နှလုံးသား ရာဇဝင်မှာ စာတင်တဲ့ အလွမ်း'' # ''နှင်းဆီပြာ ကဗျာတပုဒ်'' # ''နှင်းဆွတ်ဆောင်ပြန်လေ'' # ''ပန်းချွေတဲ့နွေ နှင်းဝေတဲ့ဆောင်း'' # ''ပန်းတောမှာ ကြွေနေသည်'' # ''ပန်းရိပ်မှာ အလွမ်းလိပ်ပြာဝဲ'' # ''ပြိုမယောင် ဟိုတောင်ကမိုး'' # ''ပြန်ပြောချင်တဲ့ သံယောဇဉ်ဖွဲ့ စကားလေးတွေ'' # ''မုဆိုးစစ်စစ် မိန်းမမိုက်ကြီးရဲ့ ဖြစ်စဉ်'' # ''မိုးမခပင်တွေ'' # ''မေ့ရက်ရဲစေ'' # ''မေ့မှာစိုးတယ်'' # ''မျက်တောင်ဖျားက နှင်းများ၏သမိုင်း'' # ''မျက်ဝန်းထဲမှာ မိုးရွာပြီညို'' # ''မြူတွေဆင်းလို့ နှင်းတွေဝေ'' # ''ရင်ထဲမှာတော့ သောကရာသီ'' # ''ရွှေလီကမ်းက လွမ်းရိပ်သာ'' # ''လွမ်းလောက်လို့လား'' # ''လွမ်းသဖြင့်သာ ပန်းပွင့်ပါလျှင်'' # ''လွမ်းသူရင်ကို ငြိမ်းပါလှည့်'' # ''ဝေးဝေးကသာ လွမ်းပါမည်'' # ''လှိုင်းရိုက် လှေလူး'' # ''သမုဒယတွယ်သမို့ နွယ်လို့ခေါ်မည်'' # ''သမုဒယလမင်းရဲ့ ချစ်ခြင်းရောင်ခြည်'' # ''သူကဆောင်းနှင်း ဆောင်းတွင်းမှာဝေ'' # ''သူစိမ်းနိုင်ပါစေ၊ အပူငြိမ်းနိုင်ပါစေ'' # ''သူနမ်းလျှင် ပန်းပွင့်ဖြစ် သူပစ်တော့ ဝါရွက်ကြွေ'' #''သံယောဇဉ် နွယ်မတင်းအောင် ငယ်စာရင်းကိုဖျက်'' # ''သံယောဇဉ် မြစ်ကျဉ်းရဲ့ ချစ်ခြင်းဖွဲ့လင်္ကာ'' # ''သက်ပိုင် စိုးစေချင်တော့သည်'' # ''သစ္စာပါရမီ ယွင်းခဲ့ပြီဟု'' # ''သိင်္ဂါရမြနဒီ'' # ''အကြွေပန်းပေမယ့် ရွှေနန်းတော့ ထိုက်ချင်တယ်'' # ''အခုဘဝမှာတော့ သူငယ်ချင်း'' # ''အချစ်တောအုပ် အလွမ်းသမုဒ္ဒရာ'' # ''အချစ်၏ ကောက်ကြောင်းမဲ့ပုံတူ'' # ''အချစ်ဦး အချစ်စ အချစ်လယ် အချစ်ဆုံး'' # ''အရိန္ဒမာသိပါသည်'' # ''အရွက်ခြွေ နွေတဲ့လား အပူသစ် အချစ်တဲ့လား'' # ''အလွမ်းရင့်တော့ ပန်းပွင့်လို့ ကြွေ'' # ''အသက်တမျှ ချစ်ပါရဲ့'' # ''အင်ကြင်းတခိုင်'' # ''စွယ်တော်တန်းက အလွမ်းခြေရာ (သို့မဟုတ်) ခေတ်ရဲ့တံဆိပ် မှောင်ရိပ်ဝေရီ'' }} === သီချင်းဖြစ်သွားသော ကဗျာများ === အဆိုတော်ကြီး [[ခင်မောင်တိုး]] နှင့် [[မဇ္ဈိမလှိုင်း တေးဂီတ|မဇ္ဈိမလှိုင်းတီးဝိုင်း]] တို့က ဆရာမောင်စိန်ဝင်း ကဗျာအချို့ကို တိတ်တခိုးတေးစီးရီးအဖြစ် သီဆိုတီးခတ်အသံသွင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် အဆိုတော် တူးတူး ၊ တေးရေး တေးဆို နိုင်မင်း ၊ ပက်ထရစ် တို့ကလည်း ဆရာမောင်စိန်ဝင်း ကဗျာများကို သီချင်းလုပ် သီဆိုထားသေးသည်။ # ချစ်သူသိစေ (သံစဉ် နိုင်မင်း) # တိတ်တခိုး (သံစဉ် နိုင်မင်း) # တွေ့ဆုံခြင်း၏ အခြားမဲ့၌ (သံစဉ် နိုင်မင်း) # နေဆယ်စင်း (သံစဉ် နိုင်မင်း) # နွယ်အရိပ် (သံစဉ် နိုင်မင်း) # မျက်သွယ် (သံစဉ် တင်မောင်လှိုင်၊ အဆိုတော် [[တူးတူး]] ကလည်း ဆိုထားသည်။) # ရတနာသူ (သံစဉ် တင်မောင်လှိုင်) # သမုဒယကျောင်း (၁) (သံစဉ် နိုင်မင်း) # သမုဒယကျောင်း (၂) (သံစဉ် နိုင်မင်း) # သက်တန့်ရောင် (သံစဉ် နိုင်မင်း) # အဖြည့်ခံ (ဆို / သံစဉ် နိုင်မင်း) # ဥပေက္ခာအချစ် (တူးတူး) == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|editor=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့|title==နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း|publisher=ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်|date=ဧပြီ ၂၀၀၃|edition=ပထမ အကြိမ်}}</ref> }} {{Lifetime|၁၉၅၀| |}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 4t2vetqkhhnpo4gusidjboqfa86pvi6 0 7466 1053899 1028921 2026-09-19T03:20:47Z Chenzeyan29 141880 1053899 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသော သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ဆုံဆည်းရာ အချက်အချာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံး လူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အစောဆုံး နေထိုင်ခဲ့ကြသူများတွင် ပါဝင်သည်ဟု သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="History1">သမိုင်းဦးကာလ မြန်မာနိုင်ငံသားများ၊ စာ-၁၀-၁၅။</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ]]ဒေသ၌ အင်အားကြီးမားစွာ ပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်သို့ တစ်စစ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကာ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုတရုတ်-တိဗက်အုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှု သက်တမ်းသည် တရုတ်နှင့် ခေတ်ပြိုင် ရှေးကျကြောင်း သမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှတစ်ဆင့် ထင်ဟပ်လျက်ရှိသည်။ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်နိုင်ငံဧရိယာနှင့် ယူနန်ဒေသများမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပေါင်းစည်းကာ [[ဗမာလူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="History2">မျိုးရိုးဗီဇနှင့် သမိုင်းစဉ်ဆက်၊ ၂၀၁၉။</ref> ထို့ပြင် ခရာ-တိုင် စကားပြောအုပ်စုဝင် ရှမ်း (တိုင်) မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း အနောက်တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] အပါအဝင် မြို့ပြအဖွဲ့အစည်းများကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် သံလွင်မြစ် အရှေ့/အနောက်နှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပြန့်ံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="History3">ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းစဉ်၊ စာ-၄၅-၅၀။</ref> == ရှေးဟောင်း ချင်း၊ ကချင်၊ ကရင် မျိုးနွယ်စုများ == ပုဂံနိုင်ငံ မတည်ထောင်မီ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်နှင့် ကရင်နွယ်ဝင် လူမျိုးစုများသည် အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များဖြင့် သီးခြားလူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hall1955">Hall, D.G.E. (1955). ''A History of South-East Asia''.</ref> === ချင်းမျိုးနွယ်စုများ === [[ချင်းလူမျိုး]]များသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်မှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်ကာ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ချင်းလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စနစ်များဖြင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများတွင် အစောပိုင်းကတည်းက သီးခြားခိုင်မာစွာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G.H. (1959). ''Old Kyaukse and the Coming of the Burmans''.</ref> === ကချင်မျိုးနွယ်စုများ === [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်စွန် တောင်တန်းဒေသများနှင့် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများတွင် အစောပိုင်းကပင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် "ဒူဝါ" အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များဖြင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် ကျေးရွာအဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်ကာ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Leach1954">Leach, E.R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma''.</ref> === ကရင်မျိုးနွယ်စုများ === [[ကရင်လူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]ဝှမ်း၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများသို့ ပုဂံခေတ်မတိုင်မီကပင် ပံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, H.I. (1922). ''The Karen People of Burma''.</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း မွန်တို့နှင့် နီးကပ်စွာ အတူယှက်တွဲ၍ အောက်မြန်မာပြည် ဒေသအသီးသီးတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ရှေးဟောင်း ဗမာလူမျိုးများ၏ အစပြုပုံ == ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနများအရ ဗမာလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]] ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးဟောင်း သမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ယူနန်ဒေသသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အနော်ရထာမင်း မတိုင်မီ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက လိုလို-ဗမာအုပ်စုများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေပြု၍ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမျိုးရေးအရ ရောနှောပေါင်းစည်းသွားခြင်းဖြင့် ပုဂံပြည်နှင့် စနစ်ကျသော ဗမာယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် စက်ယန္တရားများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ == ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ == မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် ခရစ်နှစ် အစောပိုင်း ရာစုနှစ်များမှစ၍ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ [[ဟန်လင်းမြို့ဟောင်း|ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ မကွေး၊ တောင်တွင်းကြီး စသည့် ဒေသများတွင် တံတိုင်းခတ် မြို့ပြကြီးများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ ပျူတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မြို့ပြယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း မြင့်မားသော လူမျိုးစုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ရာသီဥတု/လူမှုစီးပွား ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ လျှောကျပျက်စီးခဲ့ရပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဗမာလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ''ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ''။</ref> == ရှေးဟောင်း ရခိုင်ဒေသနှင့် လူမျိုးစုများ == ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် ပုဂံပြည်မတိုင်မီ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက သီးခြား မြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် မင်းဆက်များ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများနှင့် ကျောက်စာများအရ [[ဓညဝတီ]]၊ [[ဝေသာလီမြို့ဟောင်း|ဝေသာလီ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများသည် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့နှင့် တိုက်ရိုက်ကူးလူးဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းရှိ လူမျိုးစုများသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုများ ပေါင်းစည်းရာမှတစ်ဆင့် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် သီးခြားခိုင်မာစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ == [[မွန်လူမျိုး]]များသည် [[ဩစထရိုအေရှတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေရှတစ် (Austroasiatic)]] မိသားစုဝင် မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစောဆုံး မြို့ပြယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]၊ မွန်ပြည်နယ်၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် [[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိစာပေနှင့် အိန္ဒိယအက္ခရာများ (ပါလဝအက္ခရာ) ကို အခြေခံသော စာပေယဉ်ကျေးမှုများကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး မိတ်ဆက်စိုက်ထူပေးခဲ့ကြပြီး၊ ပဲခူး (ဥဿာ) အပါအဝင် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း မြို့ပြများကို စနစ်တကျ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ကျမ်းကိုးစာရင်း == * ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ''ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ''။ * ဟော (D.G.E. Hall)၊ ''အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်'' (A History of South-East Asia)၊ ၁၉၅၅။ * Luce, G.H. (1959). ''Old Kyaukse and the Coming of the Burmans''. 56d2h8cfxfkfxszimb7xcwm4018o8tc 1053907 1053899 2026-09-19T04:35:43Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Chenzeyan29|Chenzeyan29]] ([[User talk:Chenzeyan29|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုများကို [[User:~2025-26638-48|~2025-26638-48]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 948937 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ == ရှေးဟောင်းမြန်မာလူမျိုးများ == [[အာရှတိုက်]]ဆိုင်ရာဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]အုပ်စုဝင် တမျိုးဖြစ် သည်ဟု အတည်ပြုထားကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ၏ အဆိုအရ ဗမာတို့၏ဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက် ချင်းဟိုင်နှင့် ကန်စုနယ် များတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုယူဆကြသည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အုပ်စုငယ်များအချိုချို ခွဲထွက်ကာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသသို့ခွဲထွက်သွားသောလူမျိုးစုသည် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသမှ လူမျိုးစုငယ်များနှင့်ရောနှော၍ ဟန်တရုတ်လူမျိုးများဖြစ်လာပြီး အနောက်တောင်ဘက်သို့ခွဲထွက်လာသောအုပ်စုသည် အရှေ့တိဗက်ဒေသတွင် အုပ်စုငယ်အများအပြားကွဲထွက်ကာ တိဗက်လူမျိုး၊ဗမာလူမျိုး၊ယီလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်လာသည်။ ထိုနောက်တောင်ဘက်ယူနန်ဒေသသို့တရွေ့ရွေ့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင်ယူနန်နယ်တွင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]][[ယီ လူမျိုး|အနွယ်ယီ(လိုလို)လူမျိုး]] ၏[[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]]သည် အင်အားကြီးမားလာသည့် ထိုင်းရှမ်းများ၏ပြည်နယ်ကြီး ၆ ခုကို နန်ချောင်းနိုင်ငံ အဖြစ် ပထမ ဆုံး သိမ်းသွင်းနေသည့် ကာလ ဖြစ်သည်။ မြန်မာလူမျိုး များသည် ယူနန်နယ်တွင် နန်ကျောက် များနှင့် နှစ်အတန်ကြာ နေထိုင် လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ တရုတ်ရာဇဝင် ဆရာကြီး ဖန်ချုံ၏ မှတ်တမ်း၌ ၎င်းတို့၏ အကြီးအကဲ အားမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ထိုင်း ရှမ်းများက စောမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ထိုသို့ဖြင့်လွှတ်လပ်မှုကိုမြတ်နိုးသော ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ပတ်သက် ၍ အကြား အမြင်များသည့် သမိုင်းဆရာ ဂေါ်ဒွင်လုစ်၏ အဆိုအရ ထိုအုပ်စုသည် ရှေးဦးစွာ ကျောက်ဆည်နယ်သို့ ဝင်ရောက်လာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ ပြန့် နှံ့သွားသည် ဟုဆိုသည်။ မြန်မာတို့ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အခြေစိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယူနန်ကုန်းမြင့်မှာ ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် လိုလို-ဗမာအုပ်စုသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ပျူလူမျိုးများ နှင့် ရောထွေးနေထိုင်ရာမှ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်ခန့်အတွင်း ပျူလူမျိုး များနှင့် သွေးရောနှော သွားကြပြီး လူမျိုးကြီးနှစ်မျိုး ပေါင်းစပ်လိုက်ကြသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည် ဖြင့် အစစ အရာရာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကိုးရာစု နှင့် ဆယ်ရာစုခန့်လောက်တွင် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဒေသ အားစည်းလုံးသိမ်းသွင်းပြီး ပုဂံပြည်နှင့် ပုဂံမင်းဆက်ကို စတင်ခဲ့၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှု၊စာပေ၊ဗမာလူမျိုး အဖြစ်စတင်အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်း * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] jhmwxnsmka5iskhyo6qlapuwr8qnyns 0 7912 1053897 1047697 2026-09-19T03:14:14Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1053897 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မုံလူမျိုး (Hmong People) | native_name = {{lang|hmn-Hmng|𖬌𖬣𖬵}} (Pahawh Hmong)<br />{{lang|hmn-Hmnp|𞄀𞄩𞄰}} (Nyiakeng Puachue) | image = Hmong-Ban Phaya Phipak62.JPG | caption = ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ငွေထည်များ ဆင်ယင်ထားသော မုံအမျိုးသမီးများ | population = ၅ သန်းကျော် (ခန့်မှန်းခြေ) | regions = * {{flag|China}} ၃,၀၀၀,၀၀၀+ (Hmong အုပ်စုဝင် သီးသန့်)<ref>National Bureau of Statistics of China, 2020 Census (Miao အုပ်စုဝင် ၉.၄ သန်းထဲမှ Hmong နွယ်ဝင်များ)</ref> * {{flag|Vietnam}} ၁,၃၉၃,၅၄၇<ref>General Statistics Office of Vietnam, 2019 Census</ref> * {{flag|Laos}} ၅၉၅,၀၂၈<ref>Lao Statistics Bureau, 2015 Census</ref> * {{flag|United States}} ၃၂၇,၆၈၉<ref>U.S. Census Bureau, 2020 Census</ref> * {{flag|Thailand}} ၂၅၀,၀၇၀<ref>Integrated Tribal Development Foundation, 2020 Estimate</ref> * {{flag|Myanmar}} ၅,၀၀၀ – ၁၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | languages = [[မုံဘာသာစကား|မုံဘာသာ]] (Hmongic languages: မုံဒွယ်၊ မုံလင်း) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု|Animism]]၊ [[ရှာမန်ဝါဒ|Shamanism]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[မြောင်-ယောင် လူမျိုးများ|Hmong-Mien]]၊ [[ယောင်လူမျိုး|Mien]] (Yao)၊ အခြားတရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ }} '''မုံ''' သို့မဟုတ် '''မြောင်ဇီးလူမျိုး''' (RPA: ''Hmoob'', CHV: ''Hmôngz'', {{IPA|hmn|m̥ɔ̃́|IPA}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မှုံ-မီယန် ဘာသာစကားများ|မှုံ-မီယန်]] ဘာသာစကားပြော မိသားစုဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း (ကွေ့ကျိုး၊ ယူနန်၊ စိချွမ်း)၊ [[လာအို]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တောင်တန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မုံလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။မုံလူမျိုး (သို့မဟုတ်) မြောင်လူမျိုးများသည် အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးနှင့် ထူးခြားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ မူလရင်းမြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းနှင့် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသများ ဖြစ်သည်။ မုံတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်က ဒဏ္ဍာရီလာ စစ်နတ်ဘုရား ချီယို (Chiyou) ဦးဆောင်သော ကျူလီ (Jiuli) နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဟန်တရုတ်တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကျော့လူးတိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lemoine2005">Lemoine, J. (2005). "The Myth of the Origins of the Hmong". ''Hmong Studies Journal''.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မုံလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသူများဖြစ်သဖြင့် တရုတ်အင်ပါယာများ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကို အစဉ်တစိုက် တွန်းလှန်ခဲ့ကြပြီး ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြောင်ပုန်ကန်မှုကြီးများကြောင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများအတွင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Lee2015">Lee, M. (2015). ''Dreams of the Hmong Kingdom''. University of Wisconsin Press.</ref> ၂၀ ရာစုအတွင်း လာအိုနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လျှို့ဝှက်စစ်ပွဲ (Secret War) တွင် အမေရိကန် CIA နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်ရှုံးခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မုံလူမျိုးအမြောက်အမြားသည် ဒုက္ခသည်များအဖြစ် အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်နှင့် သြစတြေးလျနိုင်ငံများသို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hamilton1999">Hamilton-Merritt, J. (1999). ''Tragic Mountains''. Indiana University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇအရ မုံလူမျိုးများသည် Haplogroup O-P164 အမှတ်အသား အားကောင်းပြီး အခြားအာရှသားများနှင့် ကွဲပြားသော "Basal East Asian" ဗီဇစစ်စစ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်မှာ အလွန်နူးညံ့သော (Soft Features) ရှိပြီး နုပျိုသောအသွင်ကို ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မုံလူမျိုးများသည် ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော်လည်း မိမိတို့၏ ထူးခြားသော ဘာသာစကား၊ အနုစိတ်လှပသည့် ငွေထည်ဆင်ယင်မှုနှင့် ပန်းထိုးအတတ်ပညာများအပြင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဝိသေသများကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Tapp2004">Tapp, N. (2004). ''The Hmong of China''. Brill.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံရှိ မုံလူမျိုးများ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုံလူမျိုးများကို "မြောင်ဇီး" ဟူသောအမည်ဖြင့် တရားဝင်စာရင်းသွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ဥပမာ - နမ့်ခမ်း၊ မူဆယ်၊ ကွတ်ခိုင်) ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ၅,၀၀၀ နှင့် ၁၀,၀၀၀ ကြားတွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == မုံလူမျိုးများသည် အခြားသော အာရှမျိုးနွယ်စုများနှင့်မတူဘဲ မျိုးရိုးဗီဇအရ သီးခြားရပ်တည်နေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်သည် အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များထက် ပိုမိုနူးညံ့သော (Soft features) ရှိပြီး၊ ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ DNA အမှတ်အသားများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။<ref>Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". Nature.</ref> အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနုစိတ်လှပသော ပန်းထိုးအတတ်နှင့် ငွေထည်ဆင်ယင်ထုံးများမှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ မုံလူမျိုး (Hmong) တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများနှင့်မတူဘဲ သီးခြားကွဲပြားသော အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ၎င်းတို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (Y-DNA) တွင် '''Haplogroup O-P164''' (O2a2b) အမှတ်အသားသည် အမြင့်မားဆုံး ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့အား လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်က ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းကို စတင်ခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမားများမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေကာ၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (mtDNA) တွင်မူ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံများနှင့် ဆက်စပ်သည့် '''B5a, F1a''' နှင့် '''M7b''' ကဲ့သို့သော အမှတ်အသားများကို တွေ့ရသော်လည်း မျိုးနွယ်စုအတွင်း၌သာ အများဆုံး ထိမ်းမြားခြင်း (Endogamy) ကြောင့် အခြားလူမျိုးစုများထက် ဗီဇကွဲပြားမှု (Genetic diversity) ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Taguchi, H., et al. (2020). "Mitochondrial DNA variation in Hmong-Mien speaking populations". ''Human Genetics''.</ref> တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ မုံတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ မူလ "Basal" ဗီဇ အလွန်အားကောင်းသဖြင့် မျက်နှာအရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ကာ နူးညံ့သောအသွင် (Soft Features) ရှိသည့် ရုပ်သွင်ပြင် (Phenotype) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai and Hmong-Mien speakers in Northern Thailand". ''Gene''.</ref> ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော အောစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် အတူနေထိုင်ခဲ့ကြဖူးကြောင်း DNA အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသဖြင့် မုံလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှတိုက်၏ လူသားရွှေ့ပြောင်းမှုသမိုင်းကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အလွန်အရေးပါသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သော့ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Li, H., et al. (2007). "Genetic Structure of Hmong-Mien Speaking Populations". ''American Journal of Physical Anthropology''.</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} [[Category:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ]] [[Category:မုံလူမျိုး]] ''Phylogeography of Y-chromosome Haplogroup O3 in East Asia'', Molecular Biology and Evolution, 2007.</ref>[[File:MOOOOONE.jpg|right]] * မုံ ( ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း ) ==ကိုးကား== {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] {{မြန်မာ-stub}} bmypic6ew5ewwvnhycvswrqdfebage7 0 8373 1053898 1051955 2026-09-19T03:15:49Z Chenzeyan29 141880 1053898 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = Pyu | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = မျိုးသုဉ်းပြီး (ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်) | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (Pyu language) (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ပိုင်လူမျိုး]] (Bai)၊ [[ယီလူမျိုး]] (Yi)၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှော ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ }} '''ပျူလူမျိုး''' (Pyu) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း လွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်း ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–45.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ အရှေ့အာရှ အနွယ်ဝင် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people". ''Human Genetics'', 130(2), pp. 215–226.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီ ၄ ရာစုခန့်တွင် ရေးသားခဲ့သော တရုတ်မှတ်တမ်းဖြစ်သည့် ''ဟွာယန်ကောကျိ'' (Huayang Guo Zhi; 華陽國志 - The History of the State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (P'iao; 驃) ဟု ခေါ်ဆိုသော ပျူလူမျိုးများအကြောင်းကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ပျူတို့အား တရုတ်တို့က "ဖျောက်" (P'iao) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က "ထုလော်ကျူ" (T'u-lo-chu) သို့မဟုတ် "တုလီချူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြကြောင်း သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ၊ စာ ၆၁–၆၅။</ref> မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သူ [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]] ၏ သုတေသနပြုချက်အရ တရုတ်မှတ်တမ်းဖြစ်သော ''ဝေ့လု'' (Wei Lueh; 魏略 - An Outline History of the Wei State, AD 220–265) ၌ ပါရှိသည့် "ဖန်းယွယ့်" (P'an-Yueh) နိုင်ငံ သို့မဟုတ် "ဖျောင်းယွယ့်" (P'iao-Yueh) သည် ရှေးဟောင်း ပျူပြည်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုမှတ်တမ်း၌ အိန္ဒိယ၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် ယူနန်နယ်တို့နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသော ပျူနိုင်ငံအကြောင်းနှင့် ယင်းမှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ တရုတ်တို့နှင့် ရုပ်သွင်ပြင် ဆင်တူကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="YiSein1984">ရည်စိန်, ဦး (၁၉၈၄)။ "ပျူနိုင်ငံ"။ ''ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ''၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာ ၁၆၇–၁၇၈။</ref> == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် (Qinghai; 青海) နှင့် တိဗက် ကုန်းပြင်မြင့် (Tibet Plateau) ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Posth2022">Posth, C., et al. (2022). "The genomic history of Southeast Asia". ''Nature Communications'', 13(1), p. 1201.</ref> ၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်- # တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]] (Yunnan) ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]] နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books, pp. 80–115.</ref> # ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများ (Pyu City-States) ကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin2005">Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend That Was Lower Burma''. University of Hawai'i Press, pp. 15–35.</ref> ထိုစဉ်က နေထိုင်ပြီးဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွား မွန်-ခမာ တို့နှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ (aDNA သုတေသန) == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA - Ancient DNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Posth2022" /> အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]] (Bai) များ၊ [[ယီလူမျိုး]] (Yi) များ၏ DNA နှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al. (2021). "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations". ''Science Advances'', 7(10), eabf2711.</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al. (2020). "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar". ''Human Genetics'', 139(10), pp. 1285–1300.</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al. (2015). "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 15(1), p. 112.</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Nature2021">Mao, X. et al. (2021). "The genomic formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7850), pp. 413–419.</ref> ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al. (2023). "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers". ''Current Biology'', 33(12), pp. 2450–2462.</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကြွင်းအကျန်များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al. (2021). "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations". ''PLOS Genetics'', 17(6), e1009581.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင် ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် တကောင်း၊ ဟန်လင်း၊ မုံရွာ၊ ဖိုလ်ဝင်တောင်၊ မြင်းခြံ၊ ပုဂံ၊ ပုပ္ပါး၊ မကွေး၊ မင်းဘူး၊ ကျပင်း၊ တောင်တွင်းကြီး၊ ရမည်းသင်း၊ သရေခေတ္တရာ နှင့် ထားဝယ် ဒေသများအထိ မြို့ပြအဆောက်အအုံများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="AungThwin2005" /> ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသမှ အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan) များနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများ ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂုတ္တခေတ် (Gupta Empire) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] (Kadamba script) နှင့် ဆင်တူသည်။ တရုတ် ထန်မင်းဆက် မှတ်တမ်းဟောင်းများ (Old Book of Tang; 舊唐書) တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ ၄ ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Backus1981">Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i's Early Relationships with China''. Cambridge University Press, pp. 45–60.</ref> အေဒီ ၈၀၂ ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် တရုတ်ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ကချေသည်နှင့် ဂီတအဖွဲ့လည်း လိုက်ပါသွားခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1988" /> == ပျူနိုင်ငံများ ကျဆင်းခြင်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ နန်ကျောက် စစ်တပ်များသည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ရှေးပြေးဗမာများ နှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့သည် စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု အစဉ်အလာများကို ဗမာတို့ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးစုအတွင်းသို့ ရောနှော ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" /> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (Myazedi Inscription) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="AungThwin2005" /> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေ အသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ == ပျူလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားခဲ့ပြီး လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့၌ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ပျူလက်မှုပညာရှင်များသည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ် ပညာရပ်များတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ ရာဇဘိသေက အသုံးအဆောင်များ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ စိတ္တဇ ပုတီးစေ့များနှင့် ငွေဒင်္ဂါး (Pyu coins) များသည် ပျူတို့၏ မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာကို သရေခေတ္တရာရှိ ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမ နှင့် [[ဘောဘောကြီး စေတီတော်]] တို့တွင် လေ့လာနိုင်ပြီး ယင်းတို့သည် ပုဂံခေတ် စေတီပုထိုးများ၏ ရှေ့ပြေး လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဂီတ === အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ [[ချန်အန်]] (Chang'an) မြို့တော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သော ပျူသံအဖွဲ့တွင် တူရိယာ ၁၂ မျိုး ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပျူတို့သည် တန့်တျာ၊ စောင်း၊ ခပ်၊ ခရုသင်း စသည့် တူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီးမှုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1988" /> တရုတ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပျူအမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစား ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်း၌ ခါးဝတ်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင် ဝတ်ဆင်ကြသည် သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ဖျဉ်စများကို ခေါင်းတွင် ပေါင်းထားလေ့ရှိကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အလှဆင် ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988" /> == သရေခေတ္တရာနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ပြည်မြို့]] အရှေ့တောင်ဘက် ၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အုတ်မြို့ရိုးနှင့် ကျုံး ပတ်လည်ဝိုင်းထားသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် မြို့ပြကြီး ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်လာ အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း လက်ထက်တွင် ပြည်သူများနှင့် မင်းညီမင်းသားများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ ပြည်ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရကြောင်း ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။</ref> ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်၌ ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့် နန်ကျောက်တို့၏ ကျူးကျော်မှုများကြောင့် သရေခေတ္တရာ အပါအဝင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ၏ ဩဇာအာဏာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မျိုးသုဉ်းသွားသော လူမျိုးများ]] e01yzpgpnr8gq44v0zetrdlyeyh28lc 1053906 1053898 2026-09-19T04:35:03Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Chenzeyan29|Chenzeyan29]] ([[User talk:Chenzeyan29|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုများကို [[User:~2026-35477-93|~2026-35477-93]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1040346 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လျစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] '''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007" /> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007" />ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] gt8o77va9wcp5oe30rxuo02390cfhou 0 9626 1053864 1036624 2026-09-18T16:43:38Z Dr Lotus Black 31011 /* ပြင်ပလင့်ခ်များ */ 1053864 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | title = ၂၀၀၄ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ | image = {{multiple image|border=infobox|perrow=1/2/2|total_width=300 | image1 = US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg | image2 = 041231중앙119구조본부 서남아시아 지진해일 출동3.jpg | image3 = Man searching through rubble in Meulaboh after 2004 tsunami DM-SD-06-11957.JPEG | image4 = 2004-tsunami balanced.jpg | image5 = Tsunami Memoral Alappadu.jpg }} | caption = {{hlist|'''ထိပ်ဆုံး၊ ဘယ်မှ ညာသို့''': ဆူနာမီအပြီး တွေ့မြင်ရသော အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘန်ဒါအာချေးမြို့ • ကိုရီးယားကယ်ဆယ်ရေးသမားများက အပျက်အစီးများအောက်မှ အလောင်းတစ်လောင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနေစဉ် • မေယူလာဘိုမြို့တွင် အမျိုးသားတစ်ဦးသည် အပျက်အစီးပုံများကြားမှ ရှာဖွေနေစဉ် • ဆူနာမီလှိုင်းလုံးကြီးများကို ပြေးလွှားရှောင်တိမ်းနေကြသူများ • အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကီရာလာရှိ ဆူနာမီအထိမ်းအမှတ်တစ်ခု}} | isc-event = 7453151 | anss-url = official20041226005853450_30 | local-date = {{Start date and age|df=yes|2004|12|26}}<ref name="usgs">{{cite web|title=M 9.1 – 2004 Sumatra – Andaman Islands Earthquake|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive|author=National Earthquake Information Center|publisher=United States Geological Survey|access-date=24 April 2023|date=26 December 2004|archive-date=26 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926105014/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive|url-status=live}}</ref> | timestamp = 2004-12-26 00:58:53 | local-time = {{Unbulleted list|07:28:53 [[UTC+06:30]]|07:58:53 [[UTC+07:00]]|08:58:53 [[UTC+08:00]]}} | pushpin_map = Indian Ocean#Indonesia Sumatra#Earth | depth = {{cvt|30|km}}<ref name="usgs"/> | damage = US$၁၅ ဘီလီယံ<ref>{{cite web|url=http://indianoceantsunami.web.unc.edu/the-economical-impacts-and-aspects-of-the-2004-indian-ocean-tsunmai-on-indonesia/|title=Indian Ocean Tsunami – Economic Aspects|website=indianoceantsunami.web.unc.edu|access-date=4 January 2018|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418132913/http://indianoceantsunami.web.unc.edu/the-economical-impacts-and-aspects-of-the-2004-indian-ocean-tsunmai-on-indonesia/|url-status=dead}}</ref> | location = {{Coord|3.316|N|95.854|E|type:event_scale:50000000|display=inline,title}}<ref name="usgs"/> | type = [[Megathrust earthquake|Megathrust]] | tsunami = {{plainlist| * {{cvt|15|to|30|m|sigfig=1}};<ref>{{cite web|title=Astonishing Wave Heights Among the Findings of an International Tsunami Survey Team on Sumatra|url=http://soundwaves.usgs.gov/2005/03/|publisher=United States Geological Survey|access-date=16 June 2016|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827064707/http://soundwaves.usgs.gov/2005/03/|url-status=dead}}</ref><ref name="Paris"/> * max. {{cvt|51|m}}<ref name="geomorphologie.revues.org">{{cite journal|last1=Paris|first1=Raphaël|last2=Cachão|first2=Mário|last3=Fournier|first3=Jérôme|last4=Voldoire|first4=Olivier|title=Nannoliths abundance and distribution in tsunami deposits: example from the December 26, 2004 tsunami in Lhok Nga (north-west Sumatra, Indonesia)|journal=Géomorphologie: Relief, Processus, Environnement|date=1 April 2010|volume=16|issue=1|pages=109–118|doi=10.4000/geomorphologie.7865|url=http://journals.openedition.org/geomorphologie/7865|access-date=2 June 2020|archive-date=25 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725055443/https://journals.openedition.org/geomorphologie/7865|url-status=live|issn=1266-5304|url-access=subscription}}</ref>}} | intensity = {{MMI|IX}} | magnitude = ၉.၂–၉.၃ {{M|w|link=y}} | affected = [[Countries affected by the 2004 Indian Ocean earthquake and tsunami|Indian Ocean coastline areas]] | casualties = ၂၂၇,၈၉၈ သေဆုံး<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=33}}</ref><ref>{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/most_destructive.php|title=Earthquakes with 50,000 or More Deaths|publisher=United States Geological Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605122458/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/most_destructive.php|archive-date=5 June 2013}}</ref> | name = | alt = | map = | map_alt = | map_caption = | map2 = | duration = ၁၀ မိနစ် | fault = | damages = | pga = | pgv = | landslide = | foreshocks = | aftershocks = | citations = | engvar = en-UK }} ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ နံနက် ၇ နာရီ ၅၈ မိနစ် ၅၃ စက္ကန့် ဒေသစံတော်ချိန် ([[UTC+07:00|UTC+7]]) တွင် ပြင်းအား ၉.၂-၉.၃ {{M|w|link=y}} ရှိသော ကြီးမားသည့် ငလျင်ကြီးတစ်ခုသည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဆူမတြာကျွန်း]]မြောက်ပိုင်း အာချေး ကမ်းရိုးတန်းအနောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား '''ဆူမတြာ-အန်ဒမန် ငလျင်'''ဟု လူသိများသည့်<ref name=":1">{{cite journal|last1=Lay|first1=T.|last2=Kanamori|first2=H.|last3=Ammon|first3=C.|last4=Nettles|first4=M.|last5=Ward|first5=S.|last6=Aster|first6=R.|last7=Beck|first7=S.|last8=Bilek|first8=S.|last9=Brudzinski|first9=M.|last10=Butler|first10=R.|last11=DeShon|first11=H.|last12=Ekström|first12=G.|last13=Satake|first13=K.|last14=Sipkin|first14=S.|title=The Great Sumatra-Andaman Earthquake of 26 December 2004|journal=Science|date=20 May 2005|volume=308|issue=5725|pages=1127–1133|doi=10.1126/science.1112250|pmid=15905392|bibcode=2005Sci...308.1127L|s2cid=43739943|url=http://authors.library.caltech.edu/20879/2/Lay_SOM.pdf|access-date=20 March 2019|archive-date=22 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722221132/https://authors.library.caltech.edu/20879/2/Lay_SOM.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/sumatraEQ/|title=Tsunamis and Earthquakes: Tsunami Generation from the 2004 Sumatra Earthquake&nbsp;– USGS Western Coastal and Marine Geology|publisher=Walrus.wr.usgs.gov|access-date=12 August 2010|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114009/https://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/sumatraEQ/|url-status=live}}</ref> ဤ[[ရေအောက်ငလျင်|ရေအောက်]] [[မဟာတွန်းကန်အား ငလျင်]]သည် [[ဘားမားမြေလွှာချပ်]]နှင့် [[အိန္ဒိယမြေလွှာချပ်]]ကြားရှိ မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်းတစ်လျှောက် ပြတ်တောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အချို့ဒေသများတွင် [[မွမ်းမံ မာကယ်လီ ပြင်းအား စကေး|မာကာလီပြင်းအား]] IX အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Boxing Day အားလပ်ရက်ပြီးနောက် '''Boxing Day Tsunami''' သို့မဟုတ် '''အာရှဆူနာမီ'''<ref>{{Cite web|date=24 December 2014|title=A decade after the 2004 Asian Tsunami: recalling the turning point for disaster management|url=https://www.who.int/southeastasia/news/opinion-editorials/detail/a-decade-after-the-2004-asian-tsunami-recalling-the-turning-point-for-disaster-management|access-date=18 May 2024|publisher=World Health Organization}}</ref> ဟု လူသိများသော၊ လှိုင်းအမြင့် မီတာ ၃၀ (ပေ ၁၀၀) အထိရှိသည့် ကြီးမားသော ဆူနာမီသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတစ်ဝိုက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၄ နိုင်ငံမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူပေါင်း ၂၂၇,၈၉၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အာချေး (အင်ဒိုနီးရှား) တွင် အပြင်းအထန်ဆုံး ထိခိုက်ခဲ့ကာ သီရိလင်္ကာ၊ တမီးလ်နာဒူး (အိန္ဒိယ) နှင့် ကောက်လက် (ထိုင်း) တို့တွင်လည်း ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ တိုက်ရိုက်ရလဒ်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများ၏ ကမ်းရိုးတန်းပြည်နယ်များရှိ လူနေမှုဘဝနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် ကြီးမားသော ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၁ ရာစု၏ သေဆုံးမှုအများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်<ref>{{Cite book |last1=Goff |first1=James |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Xr4cEAAAQBAJ&pg=189 |title=Tsunami: The World's Greatest Waves |last2=Dudley |first2=Walter C. |publisher=Oxford University Press |year=2021 |isbn=9780197546123 |location=New York |pages=189 |chapter=Boxing Day: The World’s Worst Disaster of the 21st Century |doi=10.1093/oso/9780197546123.001.0001}}</ref>၊ မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတစ်လျှောက် သေဆုံးမှုအများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များအနက်မှ တစ်ခုနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး ဆူနာမီဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last=Satake|first=Kenji|date=13 November 2014|title=Advances in earthquake and tsunami sciences and disaster risk reduction since the 2004 Indian ocean tsunami|journal=Geoscience Letters|volume=1|issue=1|pages=15|doi=10.1186/s40562-014-0015-7|doi-access=free|bibcode=2014GSL.....1...15S|issn=2196-4092}}</ref> ၎င်းသည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်လ်ဒိုက်]]၊ [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last=Athukorala|first=Prema-chandra|year=2012|title=Indian Ocean Tsunami: Disaster, Generosity and Recovery|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8381.2012.02083.x|journal=Asian Economic Journal|volume=26|issue=3|pages=211–231|doi=10.1111/j.1467-8381.2012.02083.x|issn=1351-3958|url-access=subscription}}</ref> ၎င်းသည် အာရှတိုက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင်၊ ၂၁ ရာစု၏ အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင်နှင့် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခေတ်သစ်ငလျင်တိုင်းတာမှု စတင်ချိန်မှစ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ တတိယ သို့မဟုတ် ဒုတိယမြောက် အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Gross|first1=Richard S.|last2=Chao|first2=Benjamin F.|date=1 November 2006|title=The rotational and gravitational signature of the December 26, 2004 Sumatran earthquake|journal=Surveys in Geophysics|volume=27|issue=6|pages=615–632|doi=10.1007/s10712-006-9008-1|bibcode=2006SGeo...27..615G|issn=1573-0956}}</ref>{{efn|Estimates of this earthquake are on par or smaller than the 1964 Alaska earthquake ({{M|w}} 9.2–9.3).<ref name="alaska64">{{cite anss|M 9.2 – The 1964 Prince William Sound, Alaska Earthquake|1964|iscgem869809}}</ref> Depending on estimates, it could place both earthquakes just behind the 1964 Valdivia earthquake ({{M|ww}} 9.5–9.6)<ref name="chile1960">{{cite anss|M 9.5 – 1960 Great Chilean Earthquake (Valdivia Earthquake)|1960|iscgem879136}}</ref> (i.e. both rank second largest) or one of them as the second or third largest (i.e. 1964 event ranks second followed by 2004 event and vice versa).<ref>{{cite news|title=What are the biggest historical earthquakes?|url=https://earthobservatory.sg/earth-science-education/earth-science-faqs/geology-and-tectonics/what-are-the-biggest-historical-earthquakes|access-date=21 June 2024|work=Earth Observatory of Singapore}}</ref>}} ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ အရှည်လျားဆုံး မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်း အကွာအဝေး ၁,၂၀၀ ကီလိုမီတာမှ ၁,၃၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၇၂၀ မှ ၇၈၀) အထိရှိပြီး၊ မြေလွှာပြတ်ရွေ့မှုကြာချိန် အနည်းဆုံး ဆယ်မိနစ်အထိ အရှည်ကြာဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179|title=Analysis of the Sumatra-Andaman Earthquake Reveals Longest Fault Rupture Ever|date=19 May 2005|publisher=National Science Foundation|access-date=15 December 2016|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812205404/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179|url-status=live}}</ref> ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကို ၁၀ မီလီမီတာ (၀.၄ လက်မ) အထိ တုန်ခါစေခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|last=Walton|first=Marsha|url=http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html|title=Scientists: Sumatra quake longest ever recorded|publisher=CNN|date=20 May 2005|access-date=15 December 2016|archive-date=14 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214073430/http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html|url-status=live}}</ref>၊ အလက်စကာအထိ အဝေးမှ ငလျင်များကိုလည်း လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=West|first1=Michael|last2=Sanches|first2=John J.|last3=McNutt|first3=Stephen R.|s2cid=27869948|title=Periodically Triggered Seismicity at Mount Wrangell, Alaska, After the Sumatra Earthquake|journal=[[:en:Science (journal)|Science]]|date=20 May 2005|volume=308|issue=5725|pages=1144–1146|pmid=15905395|bibcode=2005Sci...308.1144W|doi=10.1126/science.1112462}}</ref> ၎င်း၏ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် ဆိုင်းမယ်လူ နှင့် ဆူမတြာကုန်းမကြီးကြားတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="Archived">{{cite journal|last1=Nalbant|first1=Suleyman S.|last2=Steacy|first2=Sandy|last3=Sieh|first3=Kerry|last4=Natawidjaja|first4=Danny|author4-link=Danny Hilman Natawidjaja|last5=McCloskey|first5=John|title=Seismology: Earthquake risk on the Sunda trench|journal=[[:en:Nature (journal)|Nature]]|date=9 June 2005|volume=435|issue=7043|pages=756–757|doi=10.1038/nature435756a|pmid=15944691|url=http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf|access-date=16 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604092608/http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf|archive-date=4 June 2010|url-status=dead|bibcode=2005Natur.435..756N|hdl=10220/8668|s2cid=4321796}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604092608/http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf |date=4 June 2010 }}</ref> ထိခိုက်ခံရသော ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံများ၏ ဒုက္ခသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ လှူဒါန်းမှု စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၄ ဘီလီယံကျော်<ref>{{cite book|last1=Jayasuriya|first1=Sisira|last2=McCawley|first2=Peter|url=http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668|title=The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster|location=Cheltenham, UK; Northampton, MA|publisher=Edward Elgar|date=2010|isbn=978-1-84844-692-2|access-date=6 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005138/http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668|archive-date=22 July 2011|url-status=dead}}</ref> (၂၀၂၄ ခုနှစ် ငွေကြေးတန်ဖိုးအရ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၃ ဘီလီယံနှင့် ညီမျှ) ရရှိခဲ့သည်။ == ငလျင် == [[File:Image=2004acehearthquake.jpg|thumb|left|[[USGS]] [[ShakeMap]] for the event]] ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်ကို ကနဦးတွင် [[မိုးမင့် စကေး]] (Mw) ၈.၈ ရှိသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဘူမိဗေဒတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) က ၎င်း၏ တရားဝင် ခန့်မှန်းချက်ကို {{M|w}} ၉.၁ ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း<ref name="usgs-2022">{{cite web|title=Long-term ocean observing for international capacity development around tsunami early warning {{!}} U.S. Geological Survey|url=https://www.usgs.gov/publications/long-term-ocean-observing-international-capacity-development-around-tsunami-early|publisher=United States Geological Survey|access-date=18 October 2022|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018073633/https://www.usgs.gov/publications/long-term-ocean-observing-international-capacity-development-around-tsunami-early|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive |access-date=2025-05-13 |website=earthquake.usgs.gov|title=M 9.1 - 2004 Sumatra - Andaman Islands Earthquake}}</ref> မကြာသေးမီက လေ့လာမှုများအရ ငလျင်သည် {{M|w}} ၉.၂ မှ ၉.၃ ရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။ [[ကယ်လီဖိုးနီးယား စက်မှုတက္ကသိုလ်]]မှ Hiroo Kanamori က ငလျင်၏ အရွယ်အစားအတွက် {{M|w}} ၉.၂ သည် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။<ref>{{Cite journal|last=Kanamori|first=Hiroo|year=2006|title=Seismological Aspects of the December 2004 Great Sumatra-Andaman Earthquake|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1193/1.2201969|journal=Earthquake Spectra|volume=22|issue=3_suppl|pages=1–12|doi=10.1193/1.2201969|bibcode=2006EarSp..22....1K|issn=8755-2930|url-access=subscription}}</ref> ပိုမိုမကြာသေးမီက လေ့လာမှုများကမူ ငလျင်၏ ပြင်းအားကို {{M|w}} ၉.၃ အထိ ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tsai|first1=Victor C.|last2=Nettles|first2=Meredith|last3=Ekström|first3=Göran|last4=Dziewonski|first4=Adam M.|year=2005|title=Multiple CMT source analysis of the 2004 Sumatra earthquake|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2005GL023813|journal=Geophysical Research Letters|volume=32|issue=17|doi=10.1029/2005GL023813|bibcode=2005GeoRL..3217304T|issn=0094-8276}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hirata|first1=Kenji|last2=Satake|first2=Kenji|last3=Tanioka|first3=Yuichiro|last4=Kuragano|first4=Tsurane|last5=Hasegawa|first5=Yohei|last6=Hayashi|first6=Yutaka|last7=Hamada|first7=Nobuo|date=1 February 2006|title=The 2004 Indian Ocean tsunami: Tsunami source model from satellite altimetry|journal=Earth, Planets and Space|volume=58|issue=2|pages=195–201|doi=10.1186/BF03353378|doi-access=free|bibcode=2006EP&S...58..195H|issn=1880-5981}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Menke|first1=William|last2=Abend|first2=Hannah|last3=Bach|first3=Dalia|last4=Newman|first4=Kori|last5=Levin|first5=Vadim|date=1 November 2006|title=Review of the source characteristics of the Great Sumatra–Andaman Islands earthquake of 2004|journal=Surveys in Geophysics|volume=27|issue=6|pages=603–613|doi=10.1007/s10712-006-9013-4|bibcode=2006SGeo...27..603M|issn=1573-0956|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Stein|first1=Seth|last2=Okal|first2=Emile A.|date=1 January 2007|title=Ultralong Period Seismic Study of the December 2004 Indian Ocean Earthquake and Implications for Regional Tectonics and the Subduction Process|url=https://pubs.geoscienceworld.org/bssa/article/97/1A/S279/146573/Ultralong-Period-Seismic-Study-of-the-December|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|volume=97|issue=1A|pages=S279–S295|doi=10.1785/0120050617|bibcode=2007BuSSA..97S.279S|issn=1943-3573|url-access=subscription}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုက ပြင်းအားကို {{M|w}} ၉.၂၅ ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite journal|last1=Bletery|first1=Quentin|last2=Sladen|first2=Anthony|last3=Jiang|first3=Junle|last4=Simons|first4=Mark|year=2016|title=A Bayesian source model for the 2004 great Sumatra-Andaman earthquake|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2016JB012911|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|volume=121|issue=7|pages=5116–5135|doi=10.1002/2016JB012911|bibcode=2016JGRB..121.5116B|issn=2169-9313}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုကမူ ၎င်း၏ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက် {{M|w}} ၉.၁ ကို {{M|w}} ၉.၂ အဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Fujii|first1=Yushiro|last2=Satake|first2=Kenji|last3=Watada|first3=Shingo|last4=Ho|first4=Tung-Cheng|date=1 December 2021|title=Re-examination of Slip Distribution of the 2004 Sumatra–Andaman Earthquake (Mw 9.2) by the Inversion of Tsunami Data Using Green's Functions Corrected for Compressible Seawater Over the Elastic Earth|journal=Pure and Applied Geophysics|volume=178|issue=12|pages=4777–4796|doi=10.1007/s00024-021-02909-6|issn=1420-9136|doi-access=free}}</ref> ပင်မငလျင်၏ ဗဟိုချက် (hypocentre) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းဆူမတြာ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁၀၀) အကွာ၊ ဆီမီအူးလူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း၊ ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၃၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁၉) အနက်တွင် တည်ရှိသည်။ (ကနဦးတွင် ၁၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၆.၂ မိုင်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်)။ [[ဆွန်ဒါမဟာတွန်းကန်အား]] (Sunda megathrust) ၏ မြောက်ဘက်အပိုင်းသည် ၁,၃၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၈၁၀) အရှည်တစ်လျှောက် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။<ref name="Archived"/> ဤငလျင် (နှင့် ဆူနာမီလှိုင်းများ) ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ မလေးရှား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာနှင့် မော်လ်ဒိုက်တို့တွင် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|last1=Løvholt|first1=F.|last2=Bungum|first2=H.|last3=Harbitz|first3=C.B.|last4=Glimsdal|first4=S.|last5=Lindholm|first5=C.D.|last6=Pedersen|first6=G.|display-authors=1|title=Earthquake related tsunami hazard along the western coast of Thailand|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|date=30 November 2006|volume=6|issue=6|pages=979–997|doi=10.5194/nhess-6-979-2006|hdl=11250/2426119|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00299386/file/nhess-6-979-2006.pdf|bibcode=2006NHESS...6..979L|doi-access=free|access-date=1 September 2019|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725132236/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00299386/file/nhess-6-979-2006.pdf|url-status=live}}</ref> Splinter faults သို့မဟုတ် ဒုတိယ "pop up faults" များကြောင့် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသော အစိတ်အပိုင်းများသည် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လှိုင်းများ၏ အမြင့်ကို လျင်မြန်စွာ မြှင့်တင်ပေးပြီး အရှိန်ကိုလည်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့ရာ အနီးနားရှိ အင်ဒိုနီးရှားမြို့ဖြစ်သော လော့ကာ (Lhoknga) ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Sibuet|first1=J.|last2=Rangin|first2=C.|last3=Le Pichon|first3=X.|last4=Singh|first4=S.|last5=Cattaneo|first5=A.|last6=Graindorge|first6=D.|last7=Klingelhoefer|first7=F.|last8=Lin|first8=J.|last9=Malod|first9=J. |last10=Maury |first10=T.|last11=Schneider|first11=J.|last12=Sultan|first12=N.|last13=Umber|first13=M.|last14=Yamaguchi|first14=H.|display-authors=1|title=26th December 2004 great Sumatra–Andaman earthquake: Co-seismic and post-seismic motions in northern Sumatra|journal=Earth and Planetary Science Letters|date=15 November 2007|volume=263|issue=1–2|pages=88–103|doi=10.1016/j.epsl.2007.09.005|url=http://wwz.ifremer.fr/drogm/content/download/36024/293289/file/2007EPSLSibuet.pdf|access-date=16 May 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5gsKIqvg4?url=http://wwz.ifremer.fr/drogm/content/download/36024/293289/file/2007EPSLSibuet.pdf|archive-date=19 May 2009|url-status=dead|bibcode=2007E&PSL.263...88S}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် နယူးဂီနီနှင့် ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက်ကျွန်းများတစ်လျှောက်ရှိ ပစိဖိတ်မီးတောက်ကွင်း (Pacific Ring of Fire) နှင့် ဆူမတြာ၊ ဂျာဗား၊ ဘာလီ၊ ဖလောရက်စ် မှ တီမောအထိ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တစ်လျှောက်ရှိ အယ်လ်ပိုက်ဒ်ခါးပတ် (Alpide belt) ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[၂၀၀၂ ဆူမတြာငလျင်]]သည် ပင်မငလျင်မဖြစ်မီ နှစ်နှစ်ကျော်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ရှေ့ပြေးငလျင်]] (foreshock) တစ်ခုဟု ယုံကြည်ရသည်။<ref name="Vallée">{{cite journal|last=Vallée|first=M.|year=2007|title=Rupture Properties of the Giant Sumatra Earthquake Imaged by Empirical Green's Function Analysis|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|publisher=[[Seismological Society of America]]|volume=97|issue=1A|pages=S103–S114|doi=10.1785/0120050616|url=http://igpphome.ucsd.edu/~shearer/Files/Sumatra_Papers/vallee_bssa07.pdf|bibcode=2007BuSSA..97S.103V|access-date=10 February 2016|archive-date=10 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010004431/http://igpphome.ucsd.edu/~shearer/Files/Sumatra_Papers/vallee_bssa07.pdf|url-status=live}}</ref> ==ဆူနာမီ== [[File:2004IndianOceanTsunami.jpg|thumb|left|upright=1.3|ဆူနာမီလှိုင်းများ ပျံ့နှံ့ပုံမှာ ငလျင်လှုပ်ပြီး ၅ နာရီအကြာတွင် ဩစတြေးလျအနောက်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ၇ နာရီအကြာတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သို့ ရောက်ရှိကာ၊ တောင်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းသို့ ငလျင်လှုပ်ပြီး ၁၁ နာရီနီးပါးကြာမှသာ ရောက်ရှိခဲ့သည်။]] ငလျင်လှုပ်ခါမှုအတွင်း ပင်လယ်ကြမ်းပြင် ရုတ်တရက် အပေါ်သို့ အနည်းငယ် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ရေထုထည် အများအပြား ရွေ့လျားသွားခဲ့ရာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို ထိခိုက်စေသည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မူလဖြစ်ပေါ်ရာနေရာမှ အဝေးသို့ ပျက်စီးစေသော ဆူနာမီကို တစ်ခါတစ်ရံ တယ်လီဆူနာမီ (teletsunami) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ ဒေါင်လိုက်ရွေ့လျားမှုကြောင့် အလျားလိုက်ရွေ့လျားမှုထက် ပိုမိုဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Lorca|first=Emilio|author2=Recabarren, Margot|title=Earthquakes and tsunamis: high school textbook|year=1997|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001115/111576eo.pdf|access-date=16 December 2016|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929123116/http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001115/111576eo.pdf|url-status=live}}</ref> အခြားဆူနာမီများကဲ့သို့ပင် ဤဆူနာမီသည် ရေနက်ပိုင်းတွင် ရေတိမ်ပိုင်းနှင့် မတူညီစွာ ပြုမူခဲ့သည်။ နက်ရှိုင်းသော သမုဒ္ဒရာရေပြင်တွင် ဆူနာမီလှိုင်းများသည် အနိမ့်ဆုံးနှင့် ကျယ်ပြန့်သော ဖုထစ်တစ်ခုအဖြစ်သာ ပုံပေါ်ပြီး သတိမပြုမိသလောက် အန္တရာယ်မရှိဘဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၅၀၀ မှ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၃၁၀ မှ ၆၂၀) နှုန်းဖြင့် အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာ ရွေ့လျားသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအနီး ရေတိမ်ပိုင်းတွင်မူ ဆူနာမီသည် တစ်နာရီလျှင် ဆယ်ဂဏန်း ကီလိုမီတာမျှသာ အရှိန်လျော့သွားသော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကြီးမားပြင်းထန်သော ဖျက်ဆီးနိုင်သည့် လှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အာချေးရှိ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသော သိပ္ပံပညာရှင်များက ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် နေရာအများအပြားတွင် လှိုင်းအမြင့် ၂၄ မီတာ (ပေ ၈၀) အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ အချို့နေရာများတွင် ၃၀ မီတာ (ပေ ၁၀၀) အထိ မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Paris">{{cite journal|last=Paris|first=R.|author2=Lavigne F.|author3=Wassimer P.|author4=Sartohadi J.|year=2007|title=Coastal sedimentation associated with the December 26, 2004 tsunami in Lhoknga, west Banda Aceh (Sumatra, Indonesia)|journal=Marine Geology|publisher=Elsevier|volume=238|issue=1–4|pages=93–106|doi=10.1016/j.margeo.2006.12.009|bibcode=2007MGeol.238...93P}}</ref> ရေဒါဂြိုဟ်တုများက ရေနက်ပိုင်းရှိ ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ အမြင့်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ငလျင်လှုပ်ပြီး နှစ်နာရီအကြာတွင် အမြင့်ဆုံးလှိုင်းအမြင့်သည် ၆၀၀ မီလီမီတာ (၂ ပေ) ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့သော မှတ်တမ်းတင်မှုမျိုးသည် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last=Leslie|first=John|url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories2005/s2365.htm|title=NOAA Scientists able to Measure Tsunami Height from Space|work=NOAA Magazine|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|date=10 January 2005|access-date=16 December 2016|archive-date=3 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603072630/http://www.noaanews.noaa.gov/stories2005/s2365.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=McKee|first=Maggie|url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6854|title=Radar satellites capture tsunami wave height|work=[[New Scientist]]|date=6 January 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924134642/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6854|archive-date=24 September 2008}}</ref> ဆူနာမီအသင်း၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ Tad Murty ၏ ပြောကြားချက်အရ ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ စုစုပေါင်းစွမ်းအင်သည် TNT ၅ မီဂါတန် (၂၁ PJ) ခန့်နှင့် ညီမျှပြီး၊ ၎င်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော စုစုပေါင်း ပေါက်ကွဲစွမ်းအင် (အနုမြူဗုံးနှစ်လုံးအပါအဝင်) ထက် နှစ်ဆကျော် ပိုမိုသော်လည်း ငလျင်ကိုယ်တိုင်မှ ထွက်ပေါ်လာသော စွမ်းအင်ထက် အဆပေါင်းများစွာ နည်းပါးနေသေးသည်။ နေရာများစွာတွင် လှိုင်းများသည် ကုန်းတွင်းပိုင်း ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Pearce|first1=Fred|last2=Holmes|first2=Bob|url=https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg18524825.100|title=Tsunami: The impact will last for decades|work=New Scientist|date=15 January 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080417042254/http://www.newscientist.com/channel/being-human/mg18524825.100|archive-date=17 April 2008}}</ref> ငလျင်ကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သော ၁,၆၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၀၀၀) ရှည်လျားသည့် မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်းသည် မြောက်-တောင် ဦးတည်ချက်နီးပါး ဖြစ်သောကြောင့် ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ အပြင်းထန်ဆုံးစွမ်းအားသည် အရှေ့-အနောက် ဦးတည်ရာဘက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]၏ မြောက်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]သည် မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် နီးကပ်သော်လည်း သေဆုံးမှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြောက်ဘက်ပိုင်း ပြတ်ရွေ့ဇုန်တွင် ငလျင် ပိုမိုနှေးကွေးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောကြောင့် ထိုဒေသရှိ ရေရွေ့လျားမှု၏ စွမ်းအင်ကို များစွာ လျှော့ချပေးခဲ့သည့် အကျိုးကျေးဇူးကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ [[File:Tsunami size scale 26Dec2004.png|thumb|upright=.7|လှိုင်းများ၏ ပျမ်းမျှအမြင့်]] ၎င်းတို့နှင့် ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ရာ မူလနေရာကြားတွင် ကုန်းမြေရှိသော ကမ်းရိုးတန်းများသည် များသောအားဖြင့် ဘေးကင်းသည်။ သို့သော် ဆူနာမီလှိုင်းများသည် ထိုကုန်းမြေများတစ်ဝိုက်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ သွေဖည်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော [[ကေရလပြည်နယ်]]သည် ဆူနာမီဒဏ်ကို ခံခဲ့ရပြီး၊ သီရိလင်္ကာ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည်လည်း သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဆူနာမီနှင့် ဝေးကွာရုံဖြင့် ဘေးကင်းသည်ဟု အာမခံနိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ဆိုမာလီယာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ထက် ပိုမိုဝေးကွာစွာ တည်ရှိသော်လည်း ပိုမိုဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ အကွာအဝေးများကြောင့် ဆူနာမီသည် ကမ်းရိုးတန်းများသို့ ရောက်ရှိရန် ဆယ့်ငါးမိနစ်မှ ခုနစ်နာရီအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Tsunami time travel map|url=http://tsun.sscc.ru/tsulab/20041226trt.htm|publisher=Tsunami Laboratory, Novosibirsk, Russia|access-date=20 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403182951/http://tsun.sscc.ru/tsulab/20041226trt.htm|archive-date=3 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://staff.aist.go.jp/kenji.satake/Sumatra-E.html|title=Time travel map: Active Fault Research Center: National Institute of Advanced Industrial Science and Technology, Japan|publisher=Staff.aist.go.jp|access-date=24 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717104438/http://staff.aist.go.jp/kenji.satake/Sumatra-E.html|archive-date=17 July 2012}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူမတြာကျွန်း၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများသည် လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်ခဲ့ပြီး၊ သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းများမှာမူ မိနစ် ၉၀ မှ နှစ်နာရီခန့်အကြာတွင် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော်လည်း ၎င်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရေတိမ်ပိုင်း [[ကပ္ပလီပင်လယ်|အန်ဒမန်ပင်လယ်]]တွင် ဆူနာမီ ပိုမိုနှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားခဲ့သောကြောင့် နှစ်နာရီခန့်အကြာမှ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဆူနာမီလှိုင်းများကို အဝေးဆုံး ၈,၅၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅,၃၀၀) အကွာရှိ တောင်အာဖရိကရှိ Struisbaai အထိ သတိပြုမိခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ငလျင်လှုပ်ပြီး ၁၆ နာရီခန့်အကြာတွင် ၁.၅ မီတာ (၅ ပေ) မြင့်သော ရေလှိုင်းကြီး ကမ်းပေါ်သို့ တက်လာခဲ့သည်။ အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်စွန်းဆုံးနေရာဖြစ်သော Struisbaai သို့ ရောက်ရှိရန် နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ အချိန်ကြာမြင့်ခဲ့ရခြင်းမှာ တောင်အာဖရိက ကုန်းတွင်းပိုင်း ရေတိမ်ပိုင်း ကျယ်ပြန့်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆူနာမီသည် တောင်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ လိုက်ပါသွားခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆူနာမီသည် အန္တာတိကတိုက်သို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိုဝါအခြေစိုက်စခန်း (Showa Base) ရှိ ဒီရေတိုင်းတာ ကိရိယာများက တစ်မီတာ (၃ ပေ ၃ လက်မ) အထိ တုန်ခါမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကာ နှစ်ရက်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/KANKYO/KAIYO/KOUHOU/iotunami/iotunami_eng.html|title=Indian Ocean Tsunami" at Syowa Station, Antarctica|publisher=Hydrographic and Oceanographic Dept. Japan Coast Guard|access-date=17 December 2016|archive-date=21 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621060542/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/KANKYO/KAIYO/KOUHOU/iotunami/iotunami_eng.html|url-status=live}}</ref> ဆူနာမီစွမ်းအင်၏ အချို့အပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြောက်နှင့် တောင်အမေရိက၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းများတစ်လျှောက်တွင် သေးငယ်သော်လည်း တိုင်းတာနိုင်သည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ (ပုံမှန်အားဖြင့် ၂၀၀ မှ ၄၀၀ မီလီမီတာ သို့မဟုတ် ၇.၉ မှ ၁၅.၇ လက်မခန့်) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://wcatwc.arh.noaa.gov/IndianOSite/IndianO12-26-04.htm|title=Indian Ocean Tsunami of 26 December 2004|publisher=West Coast/Alaska Tsunami Warning Center (USGS)|date=31 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204070520/http://wcatwc.arh.noaa.gov/IndianOSite/IndianO12-26-04.htm|archive-date=4 February 2012}}</ref> မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မန်ဇာနီလို (Manzanillo) တွင် လှိုင်းအမြင့် ၈၉.၃ စင်တီမီတာ (၂.၉၃ ပေ; ၃၅.၂ လက်မ) ရှိသော ဆူနာမီကို တိုင်းတာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NCEI Hazard Runup Information |url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/tsunami/runup-more-info/6847 |access-date=April 9, 2025 |website=NOAA}}</ref> ထို့အပြင် ဆူနာမီသည် [[ဗန်ကူးဗားမြို့]]တွင်ပင် ထောက်လှမ်းနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားခဲ့သည်။ တောင်အမေရိက၏ အချို့နေရာများတွင် တိုင်းတာရရှိသော ဆူနာမီများသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ အချို့နေရာများတွင် တိုင်းတာရရှိသော ဆူနာမီများထက် ပိုမိုကြီးမားသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များစွာကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ပင်လယ်အလယ်ပိုင်း တောင်ကြောများ (continental plates ၏ အစွန်းတစ်လျှောက် တည်ရှိသော) သည် ဆူနာမီများကို အဝေးကွာဆုံးနေရာများအထိ စုစည်းပေးပြီး လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု သီအိုရီများ ထုတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|last=Carey|first=Bjorn|url=http://www.livescience.com/9314-tsunami-waves-channeled-globe-2004-disaster.html|title=Tsunami Waves Channeled Around the Globe in 2004 Disaster|work=LiveScience|date=25 August 2005|access-date=17 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220140730/http://www.livescience.com/9314-tsunami-waves-channeled-globe-2004-disaster.html|url-status=live}}</ref> ==သက်ရောက်မှု== === ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ === [[File:2004 Tsunami casualties and damage.png|thumb|upright=1.5|{{legend|red|အပြင်းအထန် ထိခိုက်မှုနှင့် သေဆုံးမှု}}{{legend|orange|အသင့်အတင့် ထိခိုက်မှုနှင့် သေဆုံးမှုအချို့}}{{legend|yellow|ထိခိုက်မှု အနည်းငယ်နှင့် သေဆုံးမှုမရှိ}}{{legend|dodgerblue|နိုင်ငံသား ဆုံးရှုံးမှုရှိ}}]] ဆူနာမီ အကဲဖြတ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ (Tsunami Evaluation Coalition) ၏ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာအရ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၂၇,၈၉၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=33}}</ref> ကုလသမဂ္ဂ ဆူနာမီပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆိုင်ရာ အထူးသံတမန်ရုံးမှ ထုတ်ပြန်သော နောက်ထပ်စုစုပေါင်း ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုမှာ ၂၂၉,၈၆၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref name="UN Special Envoy">{{Cite web|last=UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery|title=The Human Toll|url=http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp|date=January 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060423184048/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp|archive-date=23 April 2006}}</ref> အသက်ဆုံးရှုံးမှုအရ တိုင်းတာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဆိုးရွားဆုံး ငလျင်ဆယ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး ဆူနာမီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခံရသည့်ဒေသဖြစ်ပြီး သေဆုံးသူအရေအတွက် အများစုမှာ ၁၇၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.islamicreliefusa.org/home?aspxerrorpath=/404.aspx|title=Home|publisher=Islamic Relief USA|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119163003/http://www.islamicreliefusa.org/home?aspxerrorpath=/404.aspx|archive-date=19 January 2011|url-status=live}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားတစ်နိုင်ငံတည်းတွင်ပင် သေဆုံးသူအရေအတွက်သည် ၁၇၂,၇၆၁ ဦး အထိ မြင့်မားနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Parwanto|first1=Novia Budi|last2=Oyama|first2=Tatsuo|year=2014|title=A statistical analysis and comparison of historical earthquake and tsunami disasters in Japan and Indonesia|journal=International Journal of Disaster Risk Reduction|volume=7|pages=122–141|doi=10.1016/j.ijdrr.2013.10.003|bibcode=2014IJDRR...7..122P|issn=2212-4209}}</ref> ထိုအချိန်က အင်ဒိုနီးရှားကျန်းမာရေးဝန်ကြီး Siti Fadilah Supari ၏ ကနဦးအစီရင်ခံစာတွင် အင်ဒိုနီးရှားတစ်နိုင်ငံတည်း၌ပင် သေဆုံးသူစုစုပေါင်း ၂၂၀,၀၀၀ အထိရှိနိုင်ပြီး စုစုပေါင်း သေဆုံးသူဦးရေ ၂၈၀,၀၀၀ အထိရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name=BBC280>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4204385.stm|title=Indonesia quake toll jumps again|publisher=BBC News|date=25 January 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=21 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153214/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4204385.stm|url-status=live}}</ref> သို့သော် အင်ဒိုနီးရှားရှိ သေဆုံးသူနှင့် ပျောက်ဆုံးသူ ခန့်မှန်းခြေအရေအတွက်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ၅၀,၀၀၀ ကျော် လျှော့ချခဲ့သည်။ ဆူနာမီ အကဲဖြတ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့က ၎င်းတို့၏ အစီရင်ခံစာတွင် "ပျောက်ဆုံးသူများဆိုင်ရာ အချက်အလက်များသည် အမြဲတမ်း မျှော်လင့်ထားသလောက် ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ထိုသို့သော အချက်အလက်အားလုံးသည် အမှားအယွင်း ရှိနိုင်သည်ကို သတိရသင့်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=159}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံမှ ရရှိသော အစီရင်ခံစာများအရ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သေဆုံးသူဦးရေသည် များစွာပိုမို မြင့်မားနိုင်ကြောင်း ဆိုထားသည်။<ref name="AsiaNews-Myanmar"/> ဆူနာမီသည် အာဖရိကအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအထိ ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် သေဆုံးမှုများကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး၊ ဆူနာမီကြောင့် တိုက်ရိုက်သေဆုံးမှု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အဝေးဆုံးနေရာမှာ ငလျင်ဗဟိုချက်မှ ၈,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅,၀၀၀) အကွာ [[ကိပ်တောင်းမြို့|ကိပ်တောင်း]]အနီးရှိ Rooi-Els တွင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds of thousands of people killed as tsunamis devastate large swathes of South and Southeast Asia, coming as far as South Africa {{!}} South African History Online|url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/hundreds-thousands-people-killed-tsunamis-devastate-large-swathes-south-and-southeast|access-date=15 November 2022|website=sahistory.org.za|archive-date=15 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115221227/https://www.sahistory.org.za/dated-event/hundreds-thousands-people-killed-tsunamis-devastate-large-swathes-south-and-southeast|url-status=live}}</ref> ကယ်ဆယ်ရေးအေဂျင်စီများက သေဆုံးသူများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံသည် ကလေးငယ်များဖြစ်ပုံရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထိခိုက်ခံရသော ဒေသများစွာ၏ လူဦးရေတွင် ကလေးငယ်များ၏ အချိုးအစား မြင့်မားမှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ ကလေးငယ်များသည် ရေလှိုင်းများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခုခံနိုင်စွမ်း အနည်းဆုံးဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ Oxfam က အချို့ဒေသများတွင် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများ လေးဆအထိ ပိုမိုသေဆုံးခဲ့ရကြောင်း ထပ်မံဖော်ပြခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ကမ်းခြေတွင် တံငါသည်များ ပြန်လာမည့်အချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းနေခြင်းနှင့် အိမ်များတွင် ၎င်းတို့၏ ကလေးများကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်နေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4383573.stm|title=Most tsunami dead female – Oxfam|publisher=BBC News|date=26 March 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=26 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726142516/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4383573.stm|url-status=live}}</ref> [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်လ်ဒိုက်]]တို့တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေများ ကြေညာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂက ကနဦးတွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းသည် လူသားသမိုင်းတွင် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်]] [[ကိုဖီအန်နန်]]က ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးသည် ငါးနှစ်မှ ဆယ်နှစ်ခန့် ကြာမြင့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ရောဂါများကြောင့် နောက်ဆုံးသေဆုံးသူဦးရေ နှစ်ဆတိုးလာမည်ကို အစိုးရများနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများက စိုးရိမ်ခဲ့ကြပြီး၊ ကြီးမားသော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒေသခံနေထိုင်သူ အများအပြားအပြင်၊ အထူးသဖြင့် နော်ဒစ်နိုင်ငံများမှ ဥရောပခရီးသွား ၉,၀၀၀ ခန့် (အများစုမှာ ဥရောပသားများ) သည် အားလပ်ရက် ခရီးသွားရာသီ အထွတ်အထိပ်ကာလကို ပျော်ရွှင်နေစဉ်အတွင်း သေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Onnettomuustutkintakeskus">{{cite web|title=A2/2004Y Aasian luonnonkatastrofi 26.12.2004|url=https://turvallisuustutkinta.fi/fi/index/tutkintaselostukset/muutonnettomuudet/tutkintaselostuksetvuosittain/muutonnettomuudet2004/a22004yaasianluonnonkatastrofi26.12.2004.html|publisher=Onnettomuustutkintakeskus|language=fi|date=26 December 2004|access-date=26 December 2019|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725132234/https://turvallisuustutkinta.fi/fi/index/tutkintaselostukset/muutonnettomuudet/tutkintaselostuksetvuosittain/muutonnettomuudet2004/a22004yaasianluonnonkatastrofi26.12.2004.html|url-status=live}}</ref> ဆွီဒင်နိုင်ငံသည် သေဆုံးသူဦးရေ ၅၄၃ ဦး ဖြင့် ဥရောပတွင် အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခံရသည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များစွာကြီးမားသော ကွာခြားမှုဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံသည် သေဆုံးသူ ၅၃၉ ဦး ဖြင့် မရှေးမနှောင်း လိုက်ပါခဲ့သည်။ {|class="wikitable sortable plainrowheaders" width="100%" style="padding-left:2em;" |- !scope=col|ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ{{ref label|က|က}} !scope=col|အတည်ပြုထားသော သေဆုံးသူ !scope=col|ခန့်မှန်း သေဆုံးသူ{{ref label|ခ|ခ}} !scope=col|ဒဏ်ရာရ !scope=col|ပျောက်ဆုံး !scope=col|အိုးအိမ်မဲ့ !scope=col class=unsortable|ကိုးကား |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Indonesia}} |style=padding-left:1em;|၁၃၀,၇၃၆ |style=padding-left:1em;|၁၆၇,၅၄၀ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၃၇,၀၆၃ |style=padding-left:1em;|၅၀၀,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref name="Meisl">{{cite journal|last=Meisl|first=C.S.|author2=Safaie S.|author3=Elwood K.J.|author4=Gupta R.|author5=Kowsari R.|year=2006|title=Housing Reconstruction in Northern Sumatra after the December 2004 Great Sumatra Earthquake and Tsunami|url=https://archive.org/details/earthquake-spectra_2006-08_22_3/page/777|journal=Earthquake Spectra|doi=10.1193/1.2201668|volume=22|issue=3_suppl|pages=777–802|bibcode=2006EarSp..22..777M|s2cid=110185015}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Sri Lanka}} |style=padding-left:1em;|၃၅,၃၂၂{{ref label|ဂ|ဂ}} |style=padding-left:1em;|၃၅,၃၂၂ |style=padding-left:1em;|၂၁,၄၁၁ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၅၁၆,၁၅၀ |style=text-align:center;|<ref name="wsws1">{{cite web|url=http://www.wsws.org/articles/2005/dec2005/sri2-d29.shtml|title=One year after the tsunami, Sri Lankan survivors still live in squalour|publisher=World Socialist Web Site|date=29 December 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=23 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121123063125/http://www.wsws.org/articles/2005/dec2005/sri2-d29.shtml|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|India}} <!--NOTE: For India, the only "Confirmed" death tolls are found at the official website: http://www.ndmindia.nic.in. *Everything else* is to be listed under "Estimated". This is a serious problem because some media publications have already presumed that all the missing people are dead. Others report with the terminology "killed or feared killed". That makes it an estimate. Let's just use the official figures under "Confirmed". The "Displaced" numbers here do not include people whose homes are intact, but who were 'moved to a safer place', as with the other countries in the table. --> |style=padding-left:1em;|၁၂,၄၀၅ |style=padding-left:1em;|၁၆,၂၆၉ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၃,၈၇၄ |style=padding-left:1em;|၆၄၇,၅၉၉ |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Thailand}} |style=padding-left:1em;|၅,၃၉၅{{ref label|ဃ|ဃ}} |style=padding-left:1em;|၈,၂၁၂ |style=padding-left:1em;|၈,၄၅၇ |style=padding-left:1em;|၂,၈၁၇ |style=padding-left:1em;|၇,၀၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="memorial">{{cite web|url=http://www.tsunamimemorial.or.th/information.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928063502/http://www.tsunamimemorial.or.th/information.htm|archive-date=28 September 2007|title=TsunamiMemorial.or.th|date=28 September 2007|access-date=24 December 2012}}</ref><ref name="Schwartz">{{cite journal|last=Schwartz|first=D.|author2=Goldberg A.|author3=Ashenasi I.|author4=Nakash G.|author5=Leiba A.|author6=Levei Y.|author7=Bar-Dayan Y.|year=2006|title=Prehospital care of tsunami victims in Thailand: description and analysis|journal=Prehospital and Disaster Medicine|volume=21|issue=3|pages=204–210|pmid=16892886|doi=10.1017/S1049023X0000368X|s2cid=25251413}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Somalia}} |style=padding-left:1em;|၇၈ |style=padding-left:1em;|၂၈၉ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၅,၀၀၀ |style=text-align:center;|<ref>{{cite news|author=Martin Plaut|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4560246.stm|title=Tsunami: Somalia's slow recovery|publisher=BBC News|date=26 December 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=1 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201090554/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4560246.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reliefweb.int/w/rwb.nsf/UNID/D39A0A882D6A7E9985256F82006A1158?OpenDocument|title=India, Indonesia, Maldives, Myanmar, Somalia, Thailand: Earthquake and Tsunami OCHA Situation Report No. 14|publisher=ReliefWeb|access-date=12 August 2010|archive-date=7 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507034200/http://www.reliefweb.int/w/rwb.nsf/UNID/D39A0A882D6A7E9985256F82006A1158?OpenDocument|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Myanmar|1974}} |style=padding-left:1em;|၆၁ |style=padding-left:1em;|၄၀၀–၆၀၀ |style=padding-left:1em;|၄၅ |style=padding-left:1em;|၂၀၀ |style=padding-left:1em;|၃,၂၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="AsiaNews-Myanmar"/><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4145489.stm|title=Asia-Pacific &#124; 'Hundreds feared dead' in Burma|publisher=BBC News|date=4 January 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=4 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104164106/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4145489.stm|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Maldives}} |style=padding-left:1em;|၈၂ |style=padding-left:1em;|၁၀၈ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၂၆ |style=padding-left:1em;|၁၅,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.tsunamimaldives.mv/?action=situationAssesment|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617182704/http://www.tsunamimaldives.mv/?action=situationAssesment|archive-date=17 June 2009|title=TsunamiMaldives.mv|access-date=24 December 2012}}</ref><ref name="UNICEF_Maldives2006">{{cite web|url=http://www.unicef.org/evaldatabase/files/UNICEF_Tsunami_Maldives_2006report.pdf|title=The 2004 Indian Ocean Tsunami Disaster: Evaluation of UNICEF's response (emergency and recovery phase). Maldives Report|last=UNICEF|date=May 2006|page=i|access-date=26 June 2011|archive-date=18 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118182452/http://www.unicef.org/evaldatabase/files/UNICEF_Tsunami_Maldives_2006report.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Malaysia}} |style=padding-left:1em;|၆၈ |style=padding-left:1em;|၇၅ |style=padding-left:1em;|၂၉၉ |style=padding-left:1em;|၆ |style=padding-left:1em;|၅,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|author=english@peopledaily.com.cn|url=http://english.people.com.cn/200501/13/eng20050113_170555.html|title=Death toll in Asian tsunami disaster tops 159,000|work=People's Daily|date=13 January 2005|access-date=12 August 2010|archive-date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609220247/http://english.people.com.cn/200501/13/eng20050113_170555.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/killerwaves|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023160459/http://www.channelnewsasia.com/killerwaves|archive-date=23 October 2012|title=Killer Waves|publisher=Channel NewsAsia|access-date=24 December 2012}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Tanzania}} |style=padding-left:1em;|{{nts|10}} |style=padding-left:1em;|{{nts|13}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|3}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200501/s1275702.htm|title=Asian tsunami death toll passes 144,000|publisher=ABC|location=Australia|date=3 January 2005|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617042814/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200501/s1275702.htm|archive-date=17 June 2009|url-status=dead}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Seychelles}} |style=padding-left:1em;|၃ |style=padding-left:1em;|၃ |style=padding-left:1em;|၅၇ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၂၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="rw">{{cite web|url=http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KHII-6KH4KY?OpenDocument|title=The Seychelles raises its voice|date=4 November 2005|access-date=12 August 2010|archive-date=6 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506125422/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KHII-6KH4KY?OpenDocument|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alnap.org/tec/pdf/TEC_initial_report_20051223_finalversion.pdf|title=Tsunami Evaluation Coalition: Initial Findings|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20060324222422/http://www.alnap.org/tec/pdf/TEC_initial_report_20051223_finalversion.pdf|archive-date=24 March 2006}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Bangladesh}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref name="Ioualalen">{{cite journal|last1=Ioualalen|first1=M.|last2=Pelinovsky|first2=E.|last3=Asavanant|first3=J.|last4=Lipikorn|first4=R.|last5=Deschamps|first5=A.|year=2007|title=On the weak impact of the 26 December Indian Ocean tsunami on the Bangladesh coast|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|volume=7|issue=1|pages=141–147|doi=10.5194/nhess-7-141-2007|bibcode=2007NHESS...7..141I|doi-access=free}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|South Africa}} |style=padding-left:1em;|၂{{ref label|င|င}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref name="Okal">{{cite journal|last=Okal|first=E.A.|author2=Hartnady C.J.|title=The South Sandwich Islands earthquake of 27 June 1929: seismological study and inference on tsunami risk for the southern Atlantic|journal=[[South African Journal of Geology]]|volume=112|pages=359–370|doi=10.2113/gssajg.112.3-4.359|url=http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf|access-date=26 June 2011|year=2010|issue=3–4|archive-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417062833/http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417062833/http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf |date=17 April 2012 }}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Yemen}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/24885/yemen-tsunami-damage-over-us-1-million-unep-assessment|title=YEMEN: Tsunami damage over US$1 million – UNEP assessment|via=The New Humanitarian|date=22 February 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=26 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326175227/http://www.irinnews.org/report/24885/yemen-tsunami-damage-over-us-1-million-unep-assessment|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Kenya}} |style=padding-left:1em;|၁ |style=padding-left:1em;|၁ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Madagascar}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၁,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4129639.stm|title=Tsunami devastates Somali island|publisher=BBC News|date=29 December 2004|access-date=24 December 2012|archive-date=10 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210044854/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4129639.stm|url-status=live}}</ref> |-style=background-color:#eaecf0; class=sortbottom |style=padding-left:1em;|'''စုစုပေါင်း ခန့်မှန်း''' |style=padding-left:1em;|'''၁၈၄,၁၆၇''' |style=padding-left:1em;|'''၂၂၇,၈၉၈''' |style=padding-left:1em;|'''၁၂၅,၀၀၀''' |style=padding-left:1em;|'''၄၃,၇၉''' |style=padding-left:1em;|'''၁,၇၄၀,၀၀၀''' |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |-style=font-size:85%; font-weight:normal; background-color:#f8f9fa; border-top:2px solid grey; class=sortbottom |colspan="7" |{{Unbulleted list |{{note|က|က}} ဤဇယားသည် ဆူနာမီနှင့် တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသော နိုင်ငံများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားများ နိုင်ငံပြင်ပရောက်နေစဉ် ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ မပါဝင်ပါ။ |{{note|ခ|ခ}} သတင်းပို့ထားသည်များကို "အတည်ပြုပြီး' အောက်တွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ အကယ်၍ သီးခြားခန့်မှန်းချက်များ မရပါက ဤကော်လံရှိ အရေအတွက်သည် "အတည်ပြုပြီး" အောက်တွင် သတင်းပို့ထားသည်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ |{{note|ဂ|ဂ}} တမီး(လ်) ကျား (Tamil Tiger) အာဏာပိုင်တို့မှ ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော နယ်မြေတို့တွင် ပျောက်ဆုံးသည်ဟု ကနဦးတွင် ကြေညာထားသည့် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁၉,၀၀၀ ကို ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ။ |{{note|ဃ|ဃ}} အချက်အလက်များတွင် အနည်းဆုံး နိုင်ငံခြားသား ၂,၄၆၄ ဦး ပါဝင်သည်။ |{{note|င|င}} တောင်အာဖရိက ပြင်ပတွင် သေဆုံးခဲ့သော တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသားများကို ပါဝင်ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ (ဥပမာ- ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရီသွားဧည့်သည်များ)။}} |} ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ=== [[File:TsunamiAftermathNorthofPhuket NASA.jpg|thumb|left|upright=1.2|ဖူးခက် မြောက်ပိုင်းရှိ ခေါင်လက်(ခ်) ကို ဆူနာမီ ရေလွှမ်းမိုးနေပုံ၊]] လူ့အသက်ဆုံးရှုံးမှုများအပြင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာငလျင်သည် ဒေသတွင်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သော ကြီးမားသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒီရေတောများ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ၊ သစ်တောများ၊ ကမ်းရိုးတန်းစိမ့်မြေများ၊ သစ်ပင်ပန်းပင်များ၊ သဲသောင်ပြင်များနှင့် ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံများ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင် [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ]] နှင့် [[မြေအောက်ရေ]] ကဲ့သို့သော [[ဂေဟစနစ်]]များတွင် ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစိုင်အခဲနှင့် အရည်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ စက်မှုဓာတုပစ္စည်းများ ပျံ့နှံ့ခြင်း၊ ရေထုညစ်ညမ်းခြင်းနှင့် မိလ္လာစုဆောင်းစနစ်များနှင့် ကုသရေးစက်ရုံများ ပျက်စီးခြင်းတို့က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပိုမိုခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အချိန်အတော်ကြာပြီး သိသာထင်ရှားသော အရင်းအမြစ်များ လိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Impact of Tsunamis on Ecosystems|work=United Nations Atlas of the Oceans|date=10 March 2005|url=http://www.oceansatlas.org/id/71687|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820112413/http://www.oceansatlas.org/id/71687|url-status=dead|archive-date=20 August 2008}}</ref> အဓိကသက်ရောက်မှုမှာ ဆားငန်ရေများ စိမ့်ဝင်ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေပေါ်တွင် ဆားအလွှာများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ရေချိုထောက်ပံ့မှုများနှင့် မြေဆီလွှာများ ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ မော်လ်ဒိုက်နိုင်ငံတွင် ပင်လယ်လှိုင်းများ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သည့် သန္တာကျောက်တန်းကျွန်းစု ၁၆ မှ ၁၇ ခုအထိ ရေချိုမရှိတော့ဘဲ ဆယ်စုနှစ်များစွာ လူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ ရပ်ရွာများအတွက် အသုံးပြုခဲ့သော ရေတွင်းများစွာသည် ပင်လယ်ရေ၊ သဲနှင့် မြေကြီးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့ပြီး၊ ရေအောင်းလွှာများသည် ကျောက်များ၏ ချွေးပေါက်များမှတစ်ဆင့် စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆူနာမီသည် ရွာသူရွာသားများ သောက်သုံးရေအတွက် အားထားရသော ရေတွင်းများကို ညစ်ညမ်းစေခဲ့သည်။<ref name="IWMI"/> ကိုလံဘိုအခြေစိုက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေစီမံခန့်ခွဲမှုဌာန (International Water Management Institute - IWMI) သည် ဆားငန်ရေ၏ သက်ရောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့ပြီး ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပွားပြီး တစ်နှစ်ခွဲအကြာတွင် ရေတွင်းများသည် ဆူနာမီမဖြစ်ပွားမီက သောက်သုံးရေအရည်အသွေးအတိုင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။<ref name="IWMI">{{cite journal|title=Helping restore the quality of drinking water after the tsunami|year=2010|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf|publisher=International Water Management Institute|journal=Success Stories|issue=10|access-date=11 August 2021|archive-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302022712/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302022712/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf |date=2 March 2012 }}</ref> IWMI သည် ဆားငန်ရေဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသော ရေတွင်းများကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန် နည်းစနစ်များကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို နောက်ပိုင်းတွင် [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]မှ ၎င်းတို့၏ အရေးပေါ်လမ်းညွှန်ချက်များထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>[https://www.who.int/water_sanitation_health/hygiene/envsan/technotes/en/ Water sanitation and health: WHO technical notes for emergencies.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160212053301/http://www.who.int/water_sanitation_health/hygiene/envsan/technotes/en/ |date=12 February 2016 }} Page. Retrieved 25 February 2011</ref> ဆားငံဖြစ်နေသော မြေဆီလွှာသည် မြုံသွားပြီး စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ခက်ခဲကာ ကုန်ကျစရိတ်များစွာ ကုန်ကျသည်။ ၎င်းသည် သစ်ပင်များနှင့် အရေးကြီးသော မြေဆီလွှာရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ သေဆုံးမှုကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သီရိလင်္ကာရှိ စပါး၊ သရက်နှင့် ငှက်ပျောစိုက်ခင်း ထောင်ပေါင်းများစွာသည် လုံးဝနီးပါး ပျက်စီးခဲ့ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="IWMI"/> အခြားအကူအညီများအပြင် ဩစတြေးလျအစိုးရသည် မော်လ်ဒိုက်၊ ဆီရှဲလ်နှင့် အခြားဒေသများရှိ သန္တာကျောက်တန်းများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် မဟာဗျူဟာများ ဖော်ဆောင်ရန် ဂေဟဗေဒကျွမ်းကျင်သူများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Indian Ocean tsunami|date=19 December 2014|url=https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/indian-ocean-tsunami|website=Department of Foreign Affairs and Trade, Australian Government|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811212536/https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/indian-ocean-tsunami|url-status=live}}</ref> သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဩစတြေးလျအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရေပြင်ရှိ [[မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး]] နှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများမှ သိသာထင်ရှားသော ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="Australia">{{cite book|title=Australia's response to the Indian Ocean tsunami REPORT FOR THE PERIOD ENDING 30 JUNE 2005|date=2005|publisher=Commonwealth of Australia|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/34F36A2FE297C7BD49257074001D828E-ausaid-tsunami-06sep.pdf|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811211831/https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/34F36A2FE297C7BD49257074001D828E-ausaid-tsunami-06sep.pdf|url-status=live}}</ref> ဤမကြုံစဖူးအခြေအနေကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် [[ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ်]] သည် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု၏ ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် ၎င်းကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမည်ကို ဒေသတွင်းအစိုးရများနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Environmental Issues Emerging from Wreckage of Asian Tsunami|url=https://www.un.org/press/en/2004/unep255.doc.htm|publisher=United Nations|access-date=3 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20050111221153/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=414&ArticleID=4692&l=en|archive-date=11 January 2005|date=30 December 2004|url-status=unfit}}</ref> UNEP သည် အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေတစ်ခုကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဆူနာမီကြောင့် ထိခိုက်ခံရသော နိုင်ငံများထံမှ အကူအညီတောင်းခံမှုများကို တုံ့ပြန်ရန် လုပ်ငန်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉.၃ သန်းခန့်ကို စုဆောင်း၍ ဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ရန်ပုံငွေများကို အခြားနိုင်ငံတကာ အေဂျင်စီများနှင့် ဖင်လန်၊ နော်ဝေ၊ စပိန်၊ ဆွီဒင်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအပါအဝင် နိုင်ငံများမှ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="UNEP2008">{{cite book|title=UNEP Post-Tsunami Recover y Activities 2004-2007|date=2008|publisher=UNEP Post-Tsunami Recover y Activities 2004-2007 United Nations Environment Programme|url=https://postconflict.unep.ch/publications/PT_recovery.pdf|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811210519/https://postconflict.unep.ch/publications/PT_recovery.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=434&ArticleID=4818&l=en|title=United Nations Environment Programme; Environment for Development|access-date=22 April 2006|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20060412095140/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=434&ArticleID=4818&l=en|archive-date=12 April 2006|url-status=live}}</ref> ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ [[ဒီရေတော]]များ တည်ရှိမှုသည် ရေလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ရှင်းလင်းထားသော နေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချို့သော ကာကွယ်မှုများကို ပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒီရေတော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသည် ပရောဂျက်များစွာ၏ အဓိကအာရုံစိုက်ရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုအမျိုးမျိုး ရရှိခဲ့သည်။ ဂေဟစနစ်အခြေပြု ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးအတွက် ထိုသို့သော ချဉ်းကပ်မှုများသည် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဒေသခံလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများ ပါဝင်ပတ်သက်သောအခါနှင့် ဒီရေတောများ ရှင်သန်နိုင်စေရန် ရွေးချယ်ထားသော နေရာများ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို ဂရုတစိုက် အာရုံစိုက်သောအခါတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဖြစ်ပုံရသည်။<ref name="Zimmer">{{cite journal|last1=Zimmer|first1=Katarina|title=Many mangrove restorations fail. Is there a better way?|journal=Knowable Magazine|date=22 July 2021|doi=10.1146/knowable-072221-1|url=https://knowablemagazine.org/article/food-environment/2021/many-mangrove-restorations-fail|access-date=11 August 2021|doi-access=free|archive-date=16 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816114657/https://knowablemagazine.org/article/food-environment/2021/many-mangrove-restorations-fail|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ===စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ=== [[File:Chennai beach2.jpg|thumb|upright=1.2|ဆူနာမီ ပြီး နောက်တွင်မြင်တွေ့ရသော [[ချန်နိုင်းမြို့]] [[မရီနာကမ်းခြေ]]]] ဆူနာမီကြောင့် စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုပမာဏသည် မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ စစ်ဆေးသည်အပေါ် မူတည်သည်။ နိုင်ငံတော် စီးပွားရေးများအပေါ် အလုံးစုံ သက်ရောက်မှုသည် အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း၊ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာမူ ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|last=Gunatillake|first=Daya|title=The 2004 Tsunami in Sri Lanka: Destruction and recovery|journal=Geography|year=2007|volume=92|issue=3|pages=285–293|doi=10.1080/00167487.2007.12094208|jstor=40574342}}</ref> ဆူနာမီကြောင့် အထိခိုက်ဆုံး လုပ်ငန်းနှစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော စီးပွားရေးပညာရှင်များက ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများတွင် ဆုံးရှုံးမှုများသည် ဂျီဒီပီ၏ အချိုးအစား အနည်းငယ်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိခိုက်ခံရသော နိုင်ငံတော်စီးပွားရေးများအပေါ် သက်ရောက်မှုသည် အနည်းငယ်သာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် အချို့ကမူ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုသည် အဓိကကျသော အကြောင်းအရင်းဖြစ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ အချို့သော ဒေသများတွင် သောက်သုံးရေထောက်ပံ့မှုများနှင့် လယ်ယာမြေများသည် သမုဒ္ဒရာမှ ဆားငန်ရေဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ညစ်ညမ်းနေနိုင်သည်။<ref>Pearce, Fred. "[https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6840 Tsunami's salt water may leave islands uninhabitable]." ''[[New Scientist]].'' 5 January 2005. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080422084629/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6840 |date=22 April 2008 }}</ref> ကမ်းရိုးတန်းငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဒေသတွင်းရှိ အဆင်းရဲဆုံးသော သူများအပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသူများ၊ လှေများနှင့် ငါးဖမ်းကိရိယာများ ဆုံးရှုံးမှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ukabc.org/tsunamis.htm|title=Tsunamis Devastate Fisherfolk of Indian Ocean and Arabian Sea|website=ukabc.org|access-date=11 March 2019|archive-date=3 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303024418/http://www.ukabc.org/tsunamis.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/70B417968D5FCDD0C1256F8400498CE6-fao-souasi-7jan.pdf|title=Impacts of the Tsunami on Fisheries, Aquaculture and Coastal Livelihoods|date=7 January 2005|publisher=ReliefWeb|access-date=10 March 2019|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308062132/https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/70B417968D5FCDD0C1256F8400498CE6-fao-souasi-7jan.pdf|url-status=live}}</ref> သီရိလင်္ကာတွင် ငါးခြင်းတောင်းများ၊ ငါးထောင်ချောက်များနှင့် လှံများကို အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော လက်မှုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ဒေသခံဈေးကွက်များအတွက် အရေးကြီးသော ငါးအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ စက်မှုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး လူပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ကို တိုက်ရိုက်အလုပ်အကိုင် ပေးစွမ်းသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် တက်ကြွသော ပို့ကုန်ကို ဦးတည်သည့် ကဏ္ဍအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပြီး ကြီးမားသော နိုင်ငံခြားငွေများ ရရှိစေခဲ့သည်။ ကနဦး ခန့်မှန်းချက်များအရ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ငါးဖမ်းရေယာဉ်စု၏ ၆၆% နှင့် စက်မှုအခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/report/indonesia/food-supply-and-food-security-situation-countries-affected-asia-tsunami|title=Food supply and food security situation in countries affected by the Asia tsunami – Indonesia|publisher=ReliefWeb|date=18 February 2005|access-date=11 March 2019|archive-date=21 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121122102/https://reliefweb.int/report/indonesia/food-supply-and-food-security-situation-countries-affected-asia-tsunami|url-status=live}}</ref> ဆူနာမီသည် သီရိလင်္ကာ၏ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော လှေများစွာကို ဖျက်ဆီးခဲ့သော်လည်း၊ တမီးလ်နာဒူးရှိ လှေကျင်းများတွင် ဖိုက်ဘာမှန်ဖြင့် အားဖြည့်ထားသော ကက်တမာရမ်လှေများအတွက် လိုအပ်ချက်ကိုလည်း ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ ဆူနာမီကြောင့် သင်္ဘောပေါင်း ၅၁,၀၀၀ ကျော် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အတွက် စက်မှုလုပ်ငန်းသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကြီးမားသော လိုအပ်ချက်ကြောင့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အရည်အသွေးကျဆင်းစေခဲ့ပြီး ဆူနာမီကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ခဲ့သူများအတွက် ဈေးနှုန်းလျှော့ချရန် အရေးကြီးသော ပစ္စည်းအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bobpigo.org/bbn/sep_06/pages10-12.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624095558/http://www.bobpigo.org/bbn/sep_06/pages10-12.pdf|archive-date=24 June 2011|title=Demand for FRP boats rise after tsunami|access-date=12 August 2010|url-status=dead}}</ref> ဆူနာမီရေကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများသာ တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ခဲ့သော်လည်း သွယ်ဝိုက်သော သက်ရောက်မှုများမှာ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပြည်နယ်များအထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆိုင်ရာ မီဒီယာ သတင်းဖော်ပြမှုသည် ကျယ်ပြန့်လွန်းသည့်အတွက် ခရီးသွားများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ခရီးသွားနေရာများသည် ထိခိုက်မှုမရှိစေကာမူ ကမ္ဘာ့ထိုအပိုင်းသို့ အားလပ်ရက်ခရီးစဉ်များနှင့် ခရီးသွားလာမှုများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဤသက်ရောက်မှုသည် ထိုင်းနိုင်ငံ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များဖြစ်သည့် ခရာဘီ ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် အထူးသဖြင့် ခံစားခဲ့ရသည်။ ခရာဘီသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အခြားခရီးသွားနေရာများစွာအတွက် စတင်ရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Rigg|first=Johnathan|author2=Lisa Lawt|author3=May Tan-Mullins|author4=Carl Grundy-Warr|title=The Indian Ocean Tsunami: Socio-Economic Impacts in Thailand.|journal=The Geographical Journal|date=December 2005|volume=171|issue=4|pages=374–379|jstor=3451210|doi=10.1111/j.1475-4959.2005.00175_3.x|bibcode=2005GeogJ.171..374R|url=http://dro.dur.ac.uk/1284/1/1284.pdf?DDD14+dgg0cnm|access-date=20 March 2019|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724141017/http://dro.dur.ac.uk/1284/1/1284.pdf?DDD14+dgg0cnm|url-status=live}}</ref> ဒေသတွင်းနိုင်ငံများသည် ခရီးသွားများကို ပြန်လာကြရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ ခရီးသွားအခြေခံအဆောက်အအုံအများစုမှာ မပျက်စီးကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းများကြောင့် ခရီးသွားများမှာ ပြန်လာရန် တွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဆူနာမီဒဏ် မခံခဲ့ရသော ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်းများပင်လျှင် ခရီးစဉ်ဖျက်သိမ်းမှုများဖြင့် ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။<ref>Chapter 6, "Thailand", in Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley, [http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722005138/http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 |date=22 July 2011 }}. Cheltenham UK and Northampton MA: Edward Elgar, 2010.</ref> ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ နှစ်ခုစလုံးသည် မလေးရှားနှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူမားတြားကျွန်းကို ပိုင်းခြားထားသည့် [[မလက္ကာရေလက်ကြား]]ရှိ ရေကြောင်းသွားလာရေးကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ အတိမ်အနက်ကို ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ရေကြောင်းသွားလာရေး ဆိုင်ရာ ဖျော်ရည်များ၊ သင်္ဘောပျက်ဟောင်းများအား နှောင့်ယှက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေလက်ကြား၏ ဒေသတစ်ခုတွင် ရေအနက်သည် ယခင်က မီတာ ၁,၂၀၀ (ပေ ၄,၀၀၀) အထိရှိခဲ့သော်လည်း၊ ယခုအခါ အချို့နေရာများတွင် မီတာ ၃၀ (ပေ ၁၀၀) သာ ရှိတော့သည့်အတွက် သင်္ဘောများ သွားလာရန် မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ အန္တရာယ်ရှိစေသည်။ ဤပြဿနာများသည် ကယ်ဆယ်ရေးအကူအညီများ ပေးပို့ခြင်းကိုလည်း ပိုမိုစိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရေကြောင်းသွားလာရေး မြေပုံအသစ်များ ရေးဆွဲရန် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်သည်။ အရာရှိများက ဆူနာမီသည် ပင်လယ်ဓားပြများကို သတ်ဖြတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ လှေများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ဒေသတွင်း ပင်လယ်ဓားပြမှုများ လျော့ကျသွားမည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>Staff Writer. "[https://www.nbcnews.com/id/wbna6791600 Tsunami redrew ship channels, ocean floor] ." [[NBC News]]/Associated Press. 5 January 2005.</ref> အကြောင်းအရင်းများစွာကြောင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အကြား ပင်လယ်ဓားပြမှု ဖြစ်စဉ်များ ၇၁.၆% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ဖြစ်စဉ် ၆၀ မှ ၁၇ ခုသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ အဆင့်အတန်းများမှာ နှစ်အနည်းငယ်ကြာမျှ နိမ့်ကျနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၃ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အကြားတွင် ပင်လယ်ဓားပြမှု ဖြစ်စဉ်များ ၇၃.၂% သိသိသာသာ မြင့်တက်လာပြီး ဆူနာမီမဖြစ်ပွားမီ အဆင့်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last1=Birchard|first1=Emma Louise|title=Piracy in the Strait of Malacca: The geopolitical background behind piracy and its impacts on Global Financial Centres|url=https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/10228/Birchard%2C_Emma_Louise_1.pdf?sequence=1|publisher=Radboud University|year=2020|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811200130/https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/10228/Birchard,_Emma_Louise_1.pdf?sequence=1|url-status=live}}</ref> == နိုင်ငံအသီးသီးမှလှူဒါန်းမှုများ == ဩစတြေးလျ အစိုးရမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁၉.၉ သန်း ကတိပေးသည် (အင်ဒိုနီးရှား အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ရ၆၀.၆ သန်း အကူအညီ အတွဲလိုက် အပါအဝင်)၊ ဂျာမနီ အစိုးရမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၆၀ သန်း ကမ်းလှမ်းသည်၊ ဂျပန် အစိုးရမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀၀ သန်း ပေးသည်၊ ကနေဒါ အစိုးရ မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၄၃ သန်း ပေးသည်၊ နော်ဝေ နှင့် နယ်သာလန် နှစ်နိုင်ငံပေါင်းမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၈၃ သန်း ပေးသည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မှ အစပိုင်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၅ သန်း ပေးသည် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၅၀ သန်း သို့တိုးပေးခဲ့သည်) နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ် မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅၀ သန်း ပေးသည်။ အီတလီမှလည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၅ သန်း ပေးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁၃ သန်း သို့ တိုးပေးခဲ့ပြီး ၎င်းအနက်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၂ သန်း သည် SMS (အက်စ်အမ်အက်စ်) စနစ်ကို အသုံးပြုသော လူများမှ လှူဒါန်း ခြင်းဖြစ်သည်။USAID (ယူအက်စ်အိဒ်) အရ ဆူနာမီ သား ကောင်များ သူတို့၏ဘဝကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် ကူညီရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရေရှည် အထောက်အပံ့အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အပိုရန်ပုံငွေများ ကိုထည့်ဝင်ရန် ကတိပေးခဲ့ကြောင်း သိရ သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၉၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ဘွတ်(ရှ်) မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကတိပေးထားခြင်း ကို စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၅၀ သန်း သို့တိုးမြှင့်ရန် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အား တောင်းခံသည်။ တရား ဝင်ခန့်မှန်းချက်များအရ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ပေါင်းများစွာ လိုအပ်လိမ့်မည်။ ဆူနာမီ သားကောင်များကို ပုဂ္ဂလိက အကူအညီများပေးရန် အမေရိကန်၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှု တစ်ခုကို ဦးဆောင်ရန် အတွက် ဘွတ်(ရှ်) မှ သူ၏ ဖခင် သမ္မတဟောင်း ဂျော့(ခ်) အိပ်(ခ်ျ) ဒဗလျူ ဘွတ်(ရှ်) နှင့် သမ္မတဟောင်း ဘီ(လ်) ကလင်တန် တို့အား မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ မတ်လ အလယ်တွင် အာရှ ဖွံ ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဘဏ် ၏ အစီရင်ခံစာအရ အစိုးရများ ကတိပြုထားသည့် အကူအ ညီများတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံ ကျော်သည့် အစီအစဉ်များထက် နောက်ကျ ကျန်ရစ်နေကြောင်း သိရသည်။ နိုင်ငံခြားမှ တစ်ဦးချင်းစီသည် စေတနာကောင်းကြသော်လည်း သူတို့အနေဖြင့် နိုင်ငံခြားအစိုးရ အ ကူအညီကို မရရှိကြောင်း သီရိလင်္ကာ မှ တင်ပြသည်။[86] ချို ့ငဲ့သူများကို ကူညီသော အသင်းအဖွဲ ့များမှာ ပြည် သူတို့ထံမှ အလှူငွေများစွာရရှိသည်။ ဥပမာ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံတွင် ပြည်သူလူထုမှ အကြမ်းအားဖြင့် စတာလင် ပေါင် ၃၃၀,၀၀၀,၀၀၀ ( အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၀၀,၀၀၀,၀၀၀ နီးပါး) လှူဒါန်းကြသည်။ ထိုအရာသည် အစိုးရမှ လှူဒါန်းသည်ထက် သိသာထင်ရှားစွာ သာလွန်ပြီး နိုင်ငံသားတစ်ယောက်လျှင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် စတာလင် ပေါင် ၅.၅၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ ) လှူဒါန်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆူနာမီပြီးနောက် သီရိလင်္ကာ အရှေ ့ မြောက်ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက် ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေကြသော ဒေသခံ အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်း ဆယ့်ငါးယောက်သည် အပြင်း အထန် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် အသတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု နိုင်ငံတွင်းရှိ အကူအညီပေးရေးအေဂျင်စီများ၏ အဓိက ပေါင်းစည်းထားသည့်အဖွဲ့ မှ ဆိုသည်။ ဒေသခံအကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းများ အသတ်ခံရခြင်းနှင့် ပတ်သက် သည့် အစီရင်ခံစာများ နှင့် ကောလဟလများရှိခဲ့သည်။ ==မှတ်စုများ== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="AsiaNews-Myanmar">{{cite web|title=Myanmar is withholding true casualties figures, says Thai priest|date=4 January 2005|quote=A missioner in Ranong, a town on the border between Thailand and Myanmar, says locals talk about 600 victims. Burmese political dissidents say the same.|publisher=AsiaNews.it|url=http://www.asianews.it/view.php?l=en&art=2255|access-date=12 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20061009053106/http://www.asianews.it/view.php?l=en&art=2255|archive-date=9 October 2006}}</ref> }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://asc-india.org/lib/20041226-sumatra.htm Special Event Page, Amateur Seismic Centre, India] * [http://rev.seis.sc.edu/earthquakes/2004/12/26/00/58/50 Seismograms for this earthquake via REV, the Rapid Earthquake Viewer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723101614/http://rev.seis.sc.edu/earthquakes/2004/12/26/00/58/50 |date=23 July 2011 }} {{Earthquakes in Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသည့် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[Category:၂၀၀၄ ငလျင်များ]] k7r4l1wua6y7p4nmppvlrv50uit9u6d 1053865 1053864 2026-09-18T16:49:30Z Dr Lotus Black 31011 1053865 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | title = ၂၀၀၄ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ | image = {{multiple image|border=infobox|perrow=1/2/2|total_width=300 | image1 = US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg | image2 = 041231중앙119구조본부 서남아시아 지진해일 출동3.jpg | image3 = Man searching through rubble in Meulaboh after 2004 tsunami DM-SD-06-11957.JPEG | image4 = 2004-tsunami balanced.jpg | image5 = Tsunami Memoral Alappadu.jpg }} | caption = {{hlist|'''ထိပ်ဆုံး၊ ဘယ်မှ ညာသို့''': ဆူနာမီအပြီး တွေ့မြင်ရသော အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘန်ဒါအာချေးမြို့ • ကိုရီးယားကယ်ဆယ်ရေးသမားများက အပျက်အစီးများအောက်မှ အလောင်းတစ်လောင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနေစဉ် • မေယူလာဘိုမြို့တွင် အမျိုးသားတစ်ဦးသည် အပျက်အစီးပုံများကြားမှ ရှာဖွေနေစဉ် • ဆူနာမီလှိုင်းလုံးကြီးများကို ပြေးလွှားရှောင်တိမ်းနေကြသူများ • အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကီရာလာရှိ ဆူနာမီအထိမ်းအမှတ်တစ်ခု}} | isc-event = 7453151 | anss-url = official20041226005853450_30 | local-date = {{Start date and age|df=yes|2004|12|26}}<ref name="usgs">{{cite web|title=M 9.1 – 2004 Sumatra – Andaman Islands Earthquake|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive|author=National Earthquake Information Center|publisher=United States Geological Survey|access-date=24 April 2023|date=26 December 2004|archive-date=26 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926105014/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive|url-status=live}}</ref> | timestamp = 2004-12-26 00:58:53 | local-time = {{Unbulleted list|07:28:53 [[UTC+06:30]]|07:58:53 [[UTC+07:00]]|08:58:53 [[UTC+08:00]]}} | pushpin_map = Indian Ocean#Indonesia Sumatra#Earth | depth = {{cvt|30|km}}<ref name="usgs"/> | damage = US$၁၅ ဘီလီယံ<ref>{{cite web|url=http://indianoceantsunami.web.unc.edu/the-economical-impacts-and-aspects-of-the-2004-indian-ocean-tsunmai-on-indonesia/|title=Indian Ocean Tsunami – Economic Aspects|website=indianoceantsunami.web.unc.edu|access-date=4 January 2018|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418132913/http://indianoceantsunami.web.unc.edu/the-economical-impacts-and-aspects-of-the-2004-indian-ocean-tsunmai-on-indonesia/|url-status=dead}}</ref> | location = {{Coord|3.316|N|95.854|E|type:event_scale:50000000|display=inline,title}}<ref name="usgs"/> | type = [[:en:Megathrust earthquake|Megathrust]] | tsunami = {{plainlist| * {{cvt|15|to|30|m|sigfig=1}};<ref>{{cite web|title=Astonishing Wave Heights Among the Findings of an International Tsunami Survey Team on Sumatra|url=http://soundwaves.usgs.gov/2005/03/|publisher=United States Geological Survey|access-date=16 June 2016|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827064707/http://soundwaves.usgs.gov/2005/03/|url-status=dead}}</ref><ref name="Paris"/> * max. {{cvt|51|m}}<ref name="geomorphologie.revues.org">{{cite journal|last1=Paris|first1=Raphaël|last2=Cachão|first2=Mário|last3=Fournier|first3=Jérôme|last4=Voldoire|first4=Olivier|title=Nannoliths abundance and distribution in tsunami deposits: example from the December 26, 2004 tsunami in Lhok Nga (north-west Sumatra, Indonesia)|journal=Géomorphologie: Relief, Processus, Environnement|date=1 April 2010|volume=16|issue=1|pages=109–118|doi=10.4000/geomorphologie.7865|url=http://journals.openedition.org/geomorphologie/7865|access-date=2 June 2020|archive-date=25 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725055443/https://journals.openedition.org/geomorphologie/7865|url-status=live|issn=1266-5304|url-access=subscription}}</ref>}} | intensity = {{MMI|IX}} | magnitude = ၉.၂–၉.၃ {{M|w|link=y}} | affected = [[:en:Countries affected by the 2004 Indian Ocean earthquake and tsunami|အိန္ဒိယပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်း‌ဒေသများ]] | casualties = ၂၂၇,၈၉၈ သေဆုံး<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=33}}</ref><ref>{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/most_destructive.php|title=Earthquakes with 50,000 or More Deaths|publisher=United States Geological Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605122458/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/most_destructive.php|archive-date=5 June 2013}}</ref> | name = | alt = | map = | map_alt = | map_caption = | map2 = | duration = ၁၀ မိနစ် | fault = | damages = | pga = | pgv = | landslide = | foreshocks = | aftershocks = | citations = | engvar = en-UK }} ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ နံနက် ၇ နာရီ ၅၈ မိနစ် ၅၃ စက္ကန့် ဒေသစံတော်ချိန် ([[UTC+07:00|UTC+7]]) တွင် ပြင်းအား ၉.၂-၉.၃ {{M|w|link=y}} ရှိသော ကြီးမားသည့် ငလျင်ကြီးတစ်ခုသည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဆူမတြာကျွန်း]]မြောက်ပိုင်း အာချေး ကမ်းရိုးတန်းအနောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား '''ဆူမတြာ-အန်ဒမန် ငလျင်'''ဟု လူသိများသည့်<ref name=":1">{{cite journal|last1=Lay|first1=T.|last2=Kanamori|first2=H.|last3=Ammon|first3=C.|last4=Nettles|first4=M.|last5=Ward|first5=S.|last6=Aster|first6=R.|last7=Beck|first7=S.|last8=Bilek|first8=S.|last9=Brudzinski|first9=M.|last10=Butler|first10=R.|last11=DeShon|first11=H.|last12=Ekström|first12=G.|last13=Satake|first13=K.|last14=Sipkin|first14=S.|title=The Great Sumatra-Andaman Earthquake of 26 December 2004|journal=Science|date=20 May 2005|volume=308|issue=5725|pages=1127–1133|doi=10.1126/science.1112250|pmid=15905392|bibcode=2005Sci...308.1127L|s2cid=43739943|url=http://authors.library.caltech.edu/20879/2/Lay_SOM.pdf|access-date=20 March 2019|archive-date=22 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722221132/https://authors.library.caltech.edu/20879/2/Lay_SOM.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/sumatraEQ/|title=Tsunamis and Earthquakes: Tsunami Generation from the 2004 Sumatra Earthquake&nbsp;– USGS Western Coastal and Marine Geology|publisher=Walrus.wr.usgs.gov|access-date=12 August 2010|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114009/https://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/sumatraEQ/|url-status=live}}</ref> ဤ[[ရေအောက်ငလျင်|ရေအောက်]] [[မဟာတွန်းကန်အား ငလျင်]]သည် [[ဘားမားမြေလွှာချပ်]]နှင့် [[အိန္ဒိယမြေလွှာချပ်]]ကြားရှိ မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်းတစ်လျှောက် ပြတ်တောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အချို့ဒေသများတွင် [[မွမ်းမံ မာကယ်လီ ပြင်းအား စကေး|မာကာလီပြင်းအား]] IX အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Boxing Day အားလပ်ရက်ပြီးနောက် '''Boxing Day Tsunami''' သို့မဟုတ် '''အာရှဆူနာမီ'''<ref>{{Cite web|date=24 December 2014|title=A decade after the 2004 Asian Tsunami: recalling the turning point for disaster management|url=https://www.who.int/southeastasia/news/opinion-editorials/detail/a-decade-after-the-2004-asian-tsunami-recalling-the-turning-point-for-disaster-management|access-date=18 May 2024|publisher=World Health Organization}}</ref> ဟု လူသိများသော၊ လှိုင်းအမြင့် မီတာ ၃၀ (ပေ ၁၀၀) အထိရှိသည့် ကြီးမားသော ဆူနာမီသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတစ်ဝိုက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၄ နိုင်ငံမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူပေါင်း ၂၂၇,၈၉၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အာချေး (အင်ဒိုနီးရှား) တွင် အပြင်းအထန်ဆုံး ထိခိုက်ခဲ့ကာ သီရိလင်္ကာ၊ တမီးလ်နာဒူး (အိန္ဒိယ) နှင့် ကောက်လက် (ထိုင်း) တို့တွင်လည်း ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ တိုက်ရိုက်ရလဒ်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများ၏ ကမ်းရိုးတန်းပြည်နယ်များရှိ လူနေမှုဘဝနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် ကြီးမားသော ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၁ ရာစု၏ သေဆုံးမှုအများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်<ref>{{Cite book |last1=Goff |first1=James |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Xr4cEAAAQBAJ&pg=189 |title=Tsunami: The World's Greatest Waves |last2=Dudley |first2=Walter C. |publisher=Oxford University Press |year=2021 |isbn=9780197546123 |location=New York |pages=189 |chapter=Boxing Day: The World’s Worst Disaster of the 21st Century |doi=10.1093/oso/9780197546123.001.0001}}</ref>၊ မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတစ်လျှောက် သေဆုံးမှုအများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များအနက်မှ တစ်ခုနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး ဆူနာမီဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last=Satake|first=Kenji|date=13 November 2014|title=Advances in earthquake and tsunami sciences and disaster risk reduction since the 2004 Indian ocean tsunami|journal=Geoscience Letters|volume=1|issue=1|pages=15|doi=10.1186/s40562-014-0015-7|doi-access=free|bibcode=2014GSL.....1...15S|issn=2196-4092}}</ref> ၎င်းသည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်လ်ဒိုက်]]၊ [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last=Athukorala|first=Prema-chandra|year=2012|title=Indian Ocean Tsunami: Disaster, Generosity and Recovery|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8381.2012.02083.x|journal=Asian Economic Journal|volume=26|issue=3|pages=211–231|doi=10.1111/j.1467-8381.2012.02083.x|issn=1351-3958|url-access=subscription}}</ref> ၎င်းသည် အာရှတိုက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင်၊ ၂၁ ရာစု၏ အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင်နှင့် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခေတ်သစ်ငလျင်တိုင်းတာမှု စတင်ချိန်မှစ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ တတိယ သို့မဟုတ် ဒုတိယမြောက် အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Gross|first1=Richard S.|last2=Chao|first2=Benjamin F.|date=1 November 2006|title=The rotational and gravitational signature of the December 26, 2004 Sumatran earthquake|journal=Surveys in Geophysics|volume=27|issue=6|pages=615–632|doi=10.1007/s10712-006-9008-1|bibcode=2006SGeo...27..615G|issn=1573-0956}}</ref>{{efn|Estimates of this earthquake are on par or smaller than the 1964 Alaska earthquake ({{M|w}} 9.2–9.3).<ref name="alaska64">{{cite anss|M 9.2 – The 1964 Prince William Sound, Alaska Earthquake|1964|iscgem869809}}</ref> Depending on estimates, it could place both earthquakes just behind the 1964 Valdivia earthquake ({{M|ww}} 9.5–9.6)<ref name="chile1960">{{cite anss|M 9.5 – 1960 Great Chilean Earthquake (Valdivia Earthquake)|1960|iscgem879136}}</ref> (i.e. both rank second largest) or one of them as the second or third largest (i.e. 1964 event ranks second followed by 2004 event and vice versa).<ref>{{cite news|title=What are the biggest historical earthquakes?|url=https://earthobservatory.sg/earth-science-education/earth-science-faqs/geology-and-tectonics/what-are-the-biggest-historical-earthquakes|access-date=21 June 2024|work=Earth Observatory of Singapore}}</ref>}} ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ အရှည်လျားဆုံး မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်း အကွာအဝေး ၁,၂၀၀ ကီလိုမီတာမှ ၁,၃၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၇၂၀ မှ ၇၈၀) အထိရှိပြီး၊ မြေလွှာပြတ်ရွေ့မှုကြာချိန် အနည်းဆုံး ဆယ်မိနစ်အထိ အရှည်ကြာဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179|title=Analysis of the Sumatra-Andaman Earthquake Reveals Longest Fault Rupture Ever|date=19 May 2005|publisher=National Science Foundation|access-date=15 December 2016|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812205404/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179|url-status=live}}</ref> ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကို ၁၀ မီလီမီတာ (၀.၄ လက်မ) အထိ တုန်ခါစေခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|last=Walton|first=Marsha|url=http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html|title=Scientists: Sumatra quake longest ever recorded|publisher=CNN|date=20 May 2005|access-date=15 December 2016|archive-date=14 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214073430/http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html|url-status=live}}</ref>၊ အလက်စကာအထိ အဝေးမှ ငလျင်များကိုလည်း လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=West|first1=Michael|last2=Sanches|first2=John J.|last3=McNutt|first3=Stephen R.|s2cid=27869948|title=Periodically Triggered Seismicity at Mount Wrangell, Alaska, After the Sumatra Earthquake|journal=[[:en:Science (journal)|Science]]|date=20 May 2005|volume=308|issue=5725|pages=1144–1146|pmid=15905395|bibcode=2005Sci...308.1144W|doi=10.1126/science.1112462}}</ref> ၎င်း၏ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် ဆိုင်းမယ်လူ နှင့် ဆူမတြာကုန်းမကြီးကြားတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="Archived">{{cite journal|last1=Nalbant|first1=Suleyman S.|last2=Steacy|first2=Sandy|last3=Sieh|first3=Kerry|last4=Natawidjaja|first4=Danny|author4-link=Danny Hilman Natawidjaja|last5=McCloskey|first5=John|title=Seismology: Earthquake risk on the Sunda trench|journal=[[:en:Nature (journal)|Nature]]|date=9 June 2005|volume=435|issue=7043|pages=756–757|doi=10.1038/nature435756a|pmid=15944691|url=http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf|access-date=16 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604092608/http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf|archive-date=4 June 2010|url-status=dead|bibcode=2005Natur.435..756N|hdl=10220/8668|s2cid=4321796}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604092608/http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf |date=4 June 2010 }}</ref> ထိခိုက်ခံရသော ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံများ၏ ဒုက္ခသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ လှူဒါန်းမှု စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၄ ဘီလီယံကျော်<ref>{{cite book|last1=Jayasuriya|first1=Sisira|last2=McCawley|first2=Peter|url=http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668|title=The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster|location=Cheltenham, UK; Northampton, MA|publisher=Edward Elgar|date=2010|isbn=978-1-84844-692-2|access-date=6 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005138/http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668|archive-date=22 July 2011|url-status=dead}}</ref> (၂၀၂၄ ခုနှစ် ငွေကြေးတန်ဖိုးအရ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၃ ဘီလီယံနှင့် ညီမျှ) ရရှိခဲ့သည်။ == ငလျင် == [[File:Image=2004acehearthquake.jpg|thumb|left|[[USGS]] [[ShakeMap]] for the event]] ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်ကို ကနဦးတွင် [[မိုးမင့် စကေး]] (Mw) ၈.၈ ရှိသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဘူမိဗေဒတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) က ၎င်း၏ တရားဝင် ခန့်မှန်းချက်ကို {{M|w}} ၉.၁ ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း<ref name="usgs-2022">{{cite web|title=Long-term ocean observing for international capacity development around tsunami early warning {{!}} U.S. Geological Survey|url=https://www.usgs.gov/publications/long-term-ocean-observing-international-capacity-development-around-tsunami-early|publisher=United States Geological Survey|access-date=18 October 2022|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018073633/https://www.usgs.gov/publications/long-term-ocean-observing-international-capacity-development-around-tsunami-early|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30/executive |access-date=2025-05-13 |website=earthquake.usgs.gov|title=M 9.1 - 2004 Sumatra - Andaman Islands Earthquake}}</ref> မကြာသေးမီက လေ့လာမှုများအရ ငလျင်သည် {{M|w}} ၉.၂ မှ ၉.၃ ရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။ [[ကယ်လီဖိုးနီးယား စက်မှုတက္ကသိုလ်]]မှ Hiroo Kanamori က ငလျင်၏ အရွယ်အစားအတွက် {{M|w}} ၉.၂ သည် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။<ref>{{Cite journal|last=Kanamori|first=Hiroo|year=2006|title=Seismological Aspects of the December 2004 Great Sumatra-Andaman Earthquake|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1193/1.2201969|journal=Earthquake Spectra|volume=22|issue=3_suppl|pages=1–12|doi=10.1193/1.2201969|bibcode=2006EarSp..22....1K|issn=8755-2930|url-access=subscription}}</ref> ပိုမိုမကြာသေးမီက လေ့လာမှုများကမူ ငလျင်၏ ပြင်းအားကို {{M|w}} ၉.၃ အထိ ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tsai|first1=Victor C.|last2=Nettles|first2=Meredith|last3=Ekström|first3=Göran|last4=Dziewonski|first4=Adam M.|year=2005|title=Multiple CMT source analysis of the 2004 Sumatra earthquake|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2005GL023813|journal=Geophysical Research Letters|volume=32|issue=17|doi=10.1029/2005GL023813|bibcode=2005GeoRL..3217304T|issn=0094-8276}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hirata|first1=Kenji|last2=Satake|first2=Kenji|last3=Tanioka|first3=Yuichiro|last4=Kuragano|first4=Tsurane|last5=Hasegawa|first5=Yohei|last6=Hayashi|first6=Yutaka|last7=Hamada|first7=Nobuo|date=1 February 2006|title=The 2004 Indian Ocean tsunami: Tsunami source model from satellite altimetry|journal=Earth, Planets and Space|volume=58|issue=2|pages=195–201|doi=10.1186/BF03353378|doi-access=free|bibcode=2006EP&S...58..195H|issn=1880-5981}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Menke|first1=William|last2=Abend|first2=Hannah|last3=Bach|first3=Dalia|last4=Newman|first4=Kori|last5=Levin|first5=Vadim|date=1 November 2006|title=Review of the source characteristics of the Great Sumatra–Andaman Islands earthquake of 2004|journal=Surveys in Geophysics|volume=27|issue=6|pages=603–613|doi=10.1007/s10712-006-9013-4|bibcode=2006SGeo...27..603M|issn=1573-0956|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Stein|first1=Seth|last2=Okal|first2=Emile A.|date=1 January 2007|title=Ultralong Period Seismic Study of the December 2004 Indian Ocean Earthquake and Implications for Regional Tectonics and the Subduction Process|url=https://pubs.geoscienceworld.org/bssa/article/97/1A/S279/146573/Ultralong-Period-Seismic-Study-of-the-December|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|volume=97|issue=1A|pages=S279–S295|doi=10.1785/0120050617|bibcode=2007BuSSA..97S.279S|issn=1943-3573|url-access=subscription}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုက ပြင်းအားကို {{M|w}} ၉.၂၅ ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite journal|last1=Bletery|first1=Quentin|last2=Sladen|first2=Anthony|last3=Jiang|first3=Junle|last4=Simons|first4=Mark|year=2016|title=A Bayesian source model for the 2004 great Sumatra-Andaman earthquake|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2016JB012911|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|volume=121|issue=7|pages=5116–5135|doi=10.1002/2016JB012911|bibcode=2016JGRB..121.5116B|issn=2169-9313}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုကမူ ၎င်း၏ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက် {{M|w}} ၉.၁ ကို {{M|w}} ၉.၂ အဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Fujii|first1=Yushiro|last2=Satake|first2=Kenji|last3=Watada|first3=Shingo|last4=Ho|first4=Tung-Cheng|date=1 December 2021|title=Re-examination of Slip Distribution of the 2004 Sumatra–Andaman Earthquake (Mw 9.2) by the Inversion of Tsunami Data Using Green's Functions Corrected for Compressible Seawater Over the Elastic Earth|journal=Pure and Applied Geophysics|volume=178|issue=12|pages=4777–4796|doi=10.1007/s00024-021-02909-6|issn=1420-9136|doi-access=free}}</ref> ပင်မငလျင်၏ ဗဟိုချက် (hypocentre) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းဆူမတြာ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁၀၀) အကွာ၊ ဆီမီအူးလူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း၊ ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၃၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁၉) အနက်တွင် တည်ရှိသည်။ (ကနဦးတွင် ၁၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၆.၂ မိုင်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်)။ [[ဆွန်ဒါမဟာတွန်းကန်အား]] (Sunda megathrust) ၏ မြောက်ဘက်အပိုင်းသည် ၁,၃၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၈၁၀) အရှည်တစ်လျှောက် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။<ref name="Archived"/> ဤငလျင် (နှင့် ဆူနာမီလှိုင်းများ) ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ မလေးရှား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာနှင့် မော်လ်ဒိုက်တို့တွင် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|last1=Løvholt|first1=F.|last2=Bungum|first2=H.|last3=Harbitz|first3=C.B.|last4=Glimsdal|first4=S.|last5=Lindholm|first5=C.D.|last6=Pedersen|first6=G.|display-authors=1|title=Earthquake related tsunami hazard along the western coast of Thailand|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|date=30 November 2006|volume=6|issue=6|pages=979–997|doi=10.5194/nhess-6-979-2006|hdl=11250/2426119|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00299386/file/nhess-6-979-2006.pdf|bibcode=2006NHESS...6..979L|doi-access=free|access-date=1 September 2019|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725132236/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00299386/file/nhess-6-979-2006.pdf|url-status=live}}</ref> Splinter faults သို့မဟုတ် ဒုတိယ "pop up faults" များကြောင့် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသော အစိတ်အပိုင်းများသည် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လှိုင်းများ၏ အမြင့်ကို လျင်မြန်စွာ မြှင့်တင်ပေးပြီး အရှိန်ကိုလည်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့ရာ အနီးနားရှိ အင်ဒိုနီးရှားမြို့ဖြစ်သော လော့ကာ (Lhoknga) ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Sibuet|first1=J.|last2=Rangin|first2=C.|last3=Le Pichon|first3=X.|last4=Singh|first4=S.|last5=Cattaneo|first5=A.|last6=Graindorge|first6=D.|last7=Klingelhoefer|first7=F.|last8=Lin|first8=J.|last9=Malod|first9=J. |last10=Maury |first10=T.|last11=Schneider|first11=J.|last12=Sultan|first12=N.|last13=Umber|first13=M.|last14=Yamaguchi|first14=H.|display-authors=1|title=26th December 2004 great Sumatra–Andaman earthquake: Co-seismic and post-seismic motions in northern Sumatra|journal=Earth and Planetary Science Letters|date=15 November 2007|volume=263|issue=1–2|pages=88–103|doi=10.1016/j.epsl.2007.09.005|url=http://wwz.ifremer.fr/drogm/content/download/36024/293289/file/2007EPSLSibuet.pdf|access-date=16 May 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5gsKIqvg4?url=http://wwz.ifremer.fr/drogm/content/download/36024/293289/file/2007EPSLSibuet.pdf|archive-date=19 May 2009|url-status=dead|bibcode=2007E&PSL.263...88S}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် နယူးဂီနီနှင့် ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက်ကျွန်းများတစ်လျှောက်ရှိ ပစိဖိတ်မီးတောက်ကွင်း (Pacific Ring of Fire) နှင့် ဆူမတြာ၊ ဂျာဗား၊ ဘာလီ၊ ဖလောရက်စ် မှ တီမောအထိ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တစ်လျှောက်ရှိ အယ်လ်ပိုက်ဒ်ခါးပတ် (Alpide belt) ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[၂၀၀၂ ဆူမတြာငလျင်]]သည် ပင်မငလျင်မဖြစ်မီ နှစ်နှစ်ကျော်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ရှေ့ပြေးငလျင်]] (foreshock) တစ်ခုဟု ယုံကြည်ရသည်။<ref name="Vallée">{{cite journal|last=Vallée|first=M.|year=2007|title=Rupture Properties of the Giant Sumatra Earthquake Imaged by Empirical Green's Function Analysis|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|publisher=[[Seismological Society of America]]|volume=97|issue=1A|pages=S103–S114|doi=10.1785/0120050616|url=http://igpphome.ucsd.edu/~shearer/Files/Sumatra_Papers/vallee_bssa07.pdf|bibcode=2007BuSSA..97S.103V|access-date=10 February 2016|archive-date=10 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010004431/http://igpphome.ucsd.edu/~shearer/Files/Sumatra_Papers/vallee_bssa07.pdf|url-status=live}}</ref> ==ဆူနာမီ== [[File:2004IndianOceanTsunami.jpg|thumb|left|upright=1.3|ဆူနာမီလှိုင်းများ ပျံ့နှံ့ပုံမှာ ငလျင်လှုပ်ပြီး ၅ နာရီအကြာတွင် ဩစတြေးလျအနောက်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ၇ နာရီအကြာတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သို့ ရောက်ရှိကာ၊ တောင်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းသို့ ငလျင်လှုပ်ပြီး ၁၁ နာရီနီးပါးကြာမှသာ ရောက်ရှိခဲ့သည်။]] ငလျင်လှုပ်ခါမှုအတွင်း ပင်လယ်ကြမ်းပြင် ရုတ်တရက် အပေါ်သို့ အနည်းငယ် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ရေထုထည် အများအပြား ရွေ့လျားသွားခဲ့ရာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို ထိခိုက်စေသည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မူလဖြစ်ပေါ်ရာနေရာမှ အဝေးသို့ ပျက်စီးစေသော ဆူနာမီကို တစ်ခါတစ်ရံ တယ်လီဆူနာမီ (teletsunami) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ ဒေါင်လိုက်ရွေ့လျားမှုကြောင့် အလျားလိုက်ရွေ့လျားမှုထက် ပိုမိုဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Lorca|first=Emilio|author2=Recabarren, Margot|title=Earthquakes and tsunamis: high school textbook|year=1997|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001115/111576eo.pdf|access-date=16 December 2016|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929123116/http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001115/111576eo.pdf|url-status=live}}</ref> အခြားဆူနာမီများကဲ့သို့ပင် ဤဆူနာမီသည် ရေနက်ပိုင်းတွင် ရေတိမ်ပိုင်းနှင့် မတူညီစွာ ပြုမူခဲ့သည်။ နက်ရှိုင်းသော သမုဒ္ဒရာရေပြင်တွင် ဆူနာမီလှိုင်းများသည် အနိမ့်ဆုံးနှင့် ကျယ်ပြန့်သော ဖုထစ်တစ်ခုအဖြစ်သာ ပုံပေါ်ပြီး သတိမပြုမိသလောက် အန္တရာယ်မရှိဘဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၅၀၀ မှ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၃၁၀ မှ ၆၂၀) နှုန်းဖြင့် အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာ ရွေ့လျားသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအနီး ရေတိမ်ပိုင်းတွင်မူ ဆူနာမီသည် တစ်နာရီလျှင် ဆယ်ဂဏန်း ကီလိုမီတာမျှသာ အရှိန်လျော့သွားသော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကြီးမားပြင်းထန်သော ဖျက်ဆီးနိုင်သည့် လှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အာချေးရှိ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသော သိပ္ပံပညာရှင်များက ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် နေရာအများအပြားတွင် လှိုင်းအမြင့် ၂၄ မီတာ (ပေ ၈၀) အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ အချို့နေရာများတွင် ၃၀ မီတာ (ပေ ၁၀၀) အထိ မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Paris">{{cite journal|last=Paris|first=R.|author2=Lavigne F.|author3=Wassimer P.|author4=Sartohadi J.|year=2007|title=Coastal sedimentation associated with the December 26, 2004 tsunami in Lhoknga, west Banda Aceh (Sumatra, Indonesia)|journal=Marine Geology|publisher=Elsevier|volume=238|issue=1–4|pages=93–106|doi=10.1016/j.margeo.2006.12.009|bibcode=2007MGeol.238...93P}}</ref> ရေဒါဂြိုဟ်တုများက ရေနက်ပိုင်းရှိ ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ အမြင့်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ငလျင်လှုပ်ပြီး နှစ်နာရီအကြာတွင် အမြင့်ဆုံးလှိုင်းအမြင့်သည် ၆၀၀ မီလီမီတာ (၂ ပေ) ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့သော မှတ်တမ်းတင်မှုမျိုးသည် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last=Leslie|first=John|url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories2005/s2365.htm|title=NOAA Scientists able to Measure Tsunami Height from Space|work=NOAA Magazine|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|date=10 January 2005|access-date=16 December 2016|archive-date=3 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603072630/http://www.noaanews.noaa.gov/stories2005/s2365.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=McKee|first=Maggie|url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6854|title=Radar satellites capture tsunami wave height|work=[[New Scientist]]|date=6 January 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924134642/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6854|archive-date=24 September 2008}}</ref> ဆူနာမီအသင်း၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ Tad Murty ၏ ပြောကြားချက်အရ ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ စုစုပေါင်းစွမ်းအင်သည် TNT ၅ မီဂါတန် (၂၁ PJ) ခန့်နှင့် ညီမျှပြီး၊ ၎င်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော စုစုပေါင်း ပေါက်ကွဲစွမ်းအင် (အနုမြူဗုံးနှစ်လုံးအပါအဝင်) ထက် နှစ်ဆကျော် ပိုမိုသော်လည်း ငလျင်ကိုယ်တိုင်မှ ထွက်ပေါ်လာသော စွမ်းအင်ထက် အဆပေါင်းများစွာ နည်းပါးနေသေးသည်။ နေရာများစွာတွင် လှိုင်းများသည် ကုန်းတွင်းပိုင်း ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Pearce|first1=Fred|last2=Holmes|first2=Bob|url=https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg18524825.100|title=Tsunami: The impact will last for decades|work=New Scientist|date=15 January 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080417042254/http://www.newscientist.com/channel/being-human/mg18524825.100|archive-date=17 April 2008}}</ref> ငလျင်ကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သော ၁,၆၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၀၀၀) ရှည်လျားသည့် မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်းသည် မြောက်-တောင် ဦးတည်ချက်နီးပါး ဖြစ်သောကြောင့် ဆူနာမီလှိုင်းများ၏ အပြင်းထန်ဆုံးစွမ်းအားသည် အရှေ့-အနောက် ဦးတည်ရာဘက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]၏ မြောက်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]သည် မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် နီးကပ်သော်လည်း သေဆုံးမှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြောက်ဘက်ပိုင်း ပြတ်ရွေ့ဇုန်တွင် ငလျင် ပိုမိုနှေးကွေးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောကြောင့် ထိုဒေသရှိ ရေရွေ့လျားမှု၏ စွမ်းအင်ကို များစွာ လျှော့ချပေးခဲ့သည့် အကျိုးကျေးဇူးကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ [[File:Tsunami size scale 26Dec2004.png|thumb|upright=.7|လှိုင်းများ၏ ပျမ်းမျှအမြင့်]] ၎င်းတို့နှင့် ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ရာ မူလနေရာကြားတွင် ကုန်းမြေရှိသော ကမ်းရိုးတန်းများသည် များသောအားဖြင့် ဘေးကင်းသည်။ သို့သော် ဆူနာမီလှိုင်းများသည် ထိုကုန်းမြေများတစ်ဝိုက်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ သွေဖည်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော [[ကေရလပြည်နယ်]]သည် ဆူနာမီဒဏ်ကို ခံခဲ့ရပြီး၊ သီရိလင်္ကာ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည်လည်း သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဆူနာမီနှင့် ဝေးကွာရုံဖြင့် ဘေးကင်းသည်ဟု အာမခံနိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ဆိုမာလီယာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ထက် ပိုမိုဝေးကွာစွာ တည်ရှိသော်လည်း ပိုမိုဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ အကွာအဝေးများကြောင့် ဆူနာမီသည် ကမ်းရိုးတန်းများသို့ ရောက်ရှိရန် ဆယ့်ငါးမိနစ်မှ ခုနစ်နာရီအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Tsunami time travel map|url=http://tsun.sscc.ru/tsulab/20041226trt.htm|publisher=Tsunami Laboratory, Novosibirsk, Russia|access-date=20 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403182951/http://tsun.sscc.ru/tsulab/20041226trt.htm|archive-date=3 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://staff.aist.go.jp/kenji.satake/Sumatra-E.html|title=Time travel map: Active Fault Research Center: National Institute of Advanced Industrial Science and Technology, Japan|publisher=Staff.aist.go.jp|access-date=24 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717104438/http://staff.aist.go.jp/kenji.satake/Sumatra-E.html|archive-date=17 July 2012}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူမတြာကျွန်း၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများသည် လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်ခဲ့ပြီး၊ သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းများမှာမူ မိနစ် ၉၀ မှ နှစ်နာရီခန့်အကြာတွင် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော်လည်း ၎င်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရေတိမ်ပိုင်း [[ကပ္ပလီပင်လယ်|အန်ဒမန်ပင်လယ်]]တွင် ဆူနာမီ ပိုမိုနှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားခဲ့သောကြောင့် နှစ်နာရီခန့်အကြာမှ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဆူနာမီလှိုင်းများကို အဝေးဆုံး ၈,၅၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅,၃၀၀) အကွာရှိ တောင်အာဖရိကရှိ Struisbaai အထိ သတိပြုမိခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ငလျင်လှုပ်ပြီး ၁၆ နာရီခန့်အကြာတွင် ၁.၅ မီတာ (၅ ပေ) မြင့်သော ရေလှိုင်းကြီး ကမ်းပေါ်သို့ တက်လာခဲ့သည်။ အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်စွန်းဆုံးနေရာဖြစ်သော Struisbaai သို့ ရောက်ရှိရန် နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ အချိန်ကြာမြင့်ခဲ့ရခြင်းမှာ တောင်အာဖရိက ကုန်းတွင်းပိုင်း ရေတိမ်ပိုင်း ကျယ်ပြန့်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆူနာမီသည် တောင်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ လိုက်ပါသွားခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆူနာမီသည် အန္တာတိကတိုက်သို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိုဝါအခြေစိုက်စခန်း (Showa Base) ရှိ ဒီရေတိုင်းတာ ကိရိယာများက တစ်မီတာ (၃ ပေ ၃ လက်မ) အထိ တုန်ခါမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကာ နှစ်ရက်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/KANKYO/KAIYO/KOUHOU/iotunami/iotunami_eng.html|title=Indian Ocean Tsunami" at Syowa Station, Antarctica|publisher=Hydrographic and Oceanographic Dept. Japan Coast Guard|access-date=17 December 2016|archive-date=21 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621060542/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/KANKYO/KAIYO/KOUHOU/iotunami/iotunami_eng.html|url-status=live}}</ref> ဆူနာမီစွမ်းအင်၏ အချို့အပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြောက်နှင့် တောင်အမေရိက၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းများတစ်လျှောက်တွင် သေးငယ်သော်လည်း တိုင်းတာနိုင်သည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ (ပုံမှန်အားဖြင့် ၂၀၀ မှ ၄၀၀ မီလီမီတာ သို့မဟုတ် ၇.၉ မှ ၁၅.၇ လက်မခန့်) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://wcatwc.arh.noaa.gov/IndianOSite/IndianO12-26-04.htm|title=Indian Ocean Tsunami of 26 December 2004|publisher=West Coast/Alaska Tsunami Warning Center (USGS)|date=31 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204070520/http://wcatwc.arh.noaa.gov/IndianOSite/IndianO12-26-04.htm|archive-date=4 February 2012}}</ref> မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မန်ဇာနီလို (Manzanillo) တွင် လှိုင်းအမြင့် ၈၉.၃ စင်တီမီတာ (၂.၉၃ ပေ; ၃၅.၂ လက်မ) ရှိသော ဆူနာမီကို တိုင်းတာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NCEI Hazard Runup Information |url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/tsunami/runup-more-info/6847 |access-date=April 9, 2025 |website=NOAA}}</ref> ထို့အပြင် ဆူနာမီသည် [[ဗန်ကူးဗားမြို့]]တွင်ပင် ထောက်လှမ်းနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားခဲ့သည်။ တောင်အမေရိက၏ အချို့နေရာများတွင် တိုင်းတာရရှိသော ဆူနာမီများသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ အချို့နေရာများတွင် တိုင်းတာရရှိသော ဆူနာမီများထက် ပိုမိုကြီးမားသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များစွာကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ပင်လယ်အလယ်ပိုင်း တောင်ကြောများ (continental plates ၏ အစွန်းတစ်လျှောက် တည်ရှိသော) သည် ဆူနာမီများကို အဝေးကွာဆုံးနေရာများအထိ စုစည်းပေးပြီး လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု သီအိုရီများ ထုတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|last=Carey|first=Bjorn|url=http://www.livescience.com/9314-tsunami-waves-channeled-globe-2004-disaster.html|title=Tsunami Waves Channeled Around the Globe in 2004 Disaster|work=LiveScience|date=25 August 2005|access-date=17 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220140730/http://www.livescience.com/9314-tsunami-waves-channeled-globe-2004-disaster.html|url-status=live}}</ref> ==သက်ရောက်မှု== === ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ === [[File:2004 Tsunami casualties and damage.png|thumb|upright=1.5|{{legend|red|အပြင်းအထန် ထိခိုက်မှုနှင့် သေဆုံးမှု}}{{legend|orange|အသင့်အတင့် ထိခိုက်မှုနှင့် သေဆုံးမှုအချို့}}{{legend|yellow|ထိခိုက်မှု အနည်းငယ်နှင့် သေဆုံးမှုမရှိ}}{{legend|dodgerblue|နိုင်ငံသား ဆုံးရှုံးမှုရှိ}}]] ဆူနာမီ အကဲဖြတ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ (Tsunami Evaluation Coalition) ၏ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာအရ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၂၇,၈၉၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=33}}</ref> ကုလသမဂ္ဂ ဆူနာမီပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆိုင်ရာ အထူးသံတမန်ရုံးမှ ထုတ်ပြန်သော နောက်ထပ်စုစုပေါင်း ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုမှာ ၂၂၉,၈၆၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref name="UN Special Envoy">{{Cite web|last=UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery|title=The Human Toll|url=http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp|date=January 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060423184048/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp|archive-date=23 April 2006}}</ref> အသက်ဆုံးရှုံးမှုအရ တိုင်းတာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဆိုးရွားဆုံး ငလျင်ဆယ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး ဆူနာမီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခံရသည့်ဒေသဖြစ်ပြီး သေဆုံးသူအရေအတွက် အများစုမှာ ၁၇၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.islamicreliefusa.org/home?aspxerrorpath=/404.aspx|title=Home|publisher=Islamic Relief USA|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119163003/http://www.islamicreliefusa.org/home?aspxerrorpath=/404.aspx|archive-date=19 January 2011|url-status=live}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားတစ်နိုင်ငံတည်းတွင်ပင် သေဆုံးသူအရေအတွက်သည် ၁၇၂,၇၆၁ ဦး အထိ မြင့်မားနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Parwanto|first1=Novia Budi|last2=Oyama|first2=Tatsuo|year=2014|title=A statistical analysis and comparison of historical earthquake and tsunami disasters in Japan and Indonesia|journal=International Journal of Disaster Risk Reduction|volume=7|pages=122–141|doi=10.1016/j.ijdrr.2013.10.003|bibcode=2014IJDRR...7..122P|issn=2212-4209}}</ref> ထိုအချိန်က အင်ဒိုနီးရှားကျန်းမာရေးဝန်ကြီး Siti Fadilah Supari ၏ ကနဦးအစီရင်ခံစာတွင် အင်ဒိုနီးရှားတစ်နိုင်ငံတည်း၌ပင် သေဆုံးသူစုစုပေါင်း ၂၂၀,၀၀၀ အထိရှိနိုင်ပြီး စုစုပေါင်း သေဆုံးသူဦးရေ ၂၈၀,၀၀၀ အထိရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name=BBC280>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4204385.stm|title=Indonesia quake toll jumps again|publisher=BBC News|date=25 January 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=21 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153214/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4204385.stm|url-status=live}}</ref> သို့သော် အင်ဒိုနီးရှားရှိ သေဆုံးသူနှင့် ပျောက်ဆုံးသူ ခန့်မှန်းခြေအရေအတွက်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ၅၀,၀၀၀ ကျော် လျှော့ချခဲ့သည်။ ဆူနာမီ အကဲဖြတ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့က ၎င်းတို့၏ အစီရင်ခံစာတွင် "ပျောက်ဆုံးသူများဆိုင်ရာ အချက်အလက်များသည် အမြဲတမ်း မျှော်လင့်ထားသလောက် ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ထိုသို့သော အချက်အလက်အားလုံးသည် အမှားအယွင်း ရှိနိုင်သည်ကို သတိရသင့်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite book|last1=Telford|first1=John|url=https://cdn.sida.se/publications/files/sida61330en-joint-evaluation-of-the-international-response-to-the-indian-ocean-tsunami.pdf|title=Joint Evaluation of the International Response to the Indian Ocean Tsunami: Synthesis Report|last2=Cosgrave|first2=John|publisher=[[Tsunami Evaluation Coalition]]|year=2006|isbn=0-85003-807-3|location=London|pages=159}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံမှ ရရှိသော အစီရင်ခံစာများအရ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သေဆုံးသူဦးရေသည် များစွာပိုမို မြင့်မားနိုင်ကြောင်း ဆိုထားသည်။<ref name="AsiaNews-Myanmar"/> ဆူနာမီသည် အာဖရိကအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအထိ ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် သေဆုံးမှုများကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး၊ ဆူနာမီကြောင့် တိုက်ရိုက်သေဆုံးမှု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အဝေးဆုံးနေရာမှာ ငလျင်ဗဟိုချက်မှ ၈,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅,၀၀၀) အကွာ [[ကိပ်တောင်းမြို့|ကိပ်တောင်း]]အနီးရှိ Rooi-Els တွင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds of thousands of people killed as tsunamis devastate large swathes of South and Southeast Asia, coming as far as South Africa {{!}} South African History Online|url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/hundreds-thousands-people-killed-tsunamis-devastate-large-swathes-south-and-southeast|access-date=15 November 2022|website=sahistory.org.za|archive-date=15 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115221227/https://www.sahistory.org.za/dated-event/hundreds-thousands-people-killed-tsunamis-devastate-large-swathes-south-and-southeast|url-status=live}}</ref> ကယ်ဆယ်ရေးအေဂျင်စီများက သေဆုံးသူများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံသည် ကလေးငယ်များဖြစ်ပုံရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထိခိုက်ခံရသော ဒေသများစွာ၏ လူဦးရေတွင် ကလေးငယ်များ၏ အချိုးအစား မြင့်မားမှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ ကလေးငယ်များသည် ရေလှိုင်းများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခုခံနိုင်စွမ်း အနည်းဆုံးဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ Oxfam က အချို့ဒေသများတွင် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများ လေးဆအထိ ပိုမိုသေဆုံးခဲ့ရကြောင်း ထပ်မံဖော်ပြခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ကမ်းခြေတွင် တံငါသည်များ ပြန်လာမည့်အချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းနေခြင်းနှင့် အိမ်များတွင် ၎င်းတို့၏ ကလေးများကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်နေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4383573.stm|title=Most tsunami dead female – Oxfam|publisher=BBC News|date=26 March 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=26 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726142516/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4383573.stm|url-status=live}}</ref> [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်လ်ဒိုက်]]တို့တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေများ ကြေညာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂက ကနဦးတွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းသည် လူသားသမိုင်းတွင် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်]] [[ကိုဖီအန်နန်]]က ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးသည် ငါးနှစ်မှ ဆယ်နှစ်ခန့် ကြာမြင့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ရောဂါများကြောင့် နောက်ဆုံးသေဆုံးသူဦးရေ နှစ်ဆတိုးလာမည်ကို အစိုးရများနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများက စိုးရိမ်ခဲ့ကြပြီး၊ ကြီးမားသော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒေသခံနေထိုင်သူ အများအပြားအပြင်၊ အထူးသဖြင့် နော်ဒစ်နိုင်ငံများမှ ဥရောပခရီးသွား ၉,၀၀၀ ခန့် (အများစုမှာ ဥရောပသားများ) သည် အားလပ်ရက် ခရီးသွားရာသီ အထွတ်အထိပ်ကာလကို ပျော်ရွှင်နေစဉ်အတွင်း သေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Onnettomuustutkintakeskus">{{cite web|title=A2/2004Y Aasian luonnonkatastrofi 26.12.2004|url=https://turvallisuustutkinta.fi/fi/index/tutkintaselostukset/muutonnettomuudet/tutkintaselostuksetvuosittain/muutonnettomuudet2004/a22004yaasianluonnonkatastrofi26.12.2004.html|publisher=Onnettomuustutkintakeskus|language=fi|date=26 December 2004|access-date=26 December 2019|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725132234/https://turvallisuustutkinta.fi/fi/index/tutkintaselostukset/muutonnettomuudet/tutkintaselostuksetvuosittain/muutonnettomuudet2004/a22004yaasianluonnonkatastrofi26.12.2004.html|url-status=live}}</ref> ဆွီဒင်နိုင်ငံသည် သေဆုံးသူဦးရေ ၅၄၃ ဦး ဖြင့် ဥရောပတွင် အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခံရသည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များစွာကြီးမားသော ကွာခြားမှုဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံသည် သေဆုံးသူ ၅၃၉ ဦး ဖြင့် မရှေးမနှောင်း လိုက်ပါခဲ့သည်။ {|class="wikitable sortable plainrowheaders" width="100%" style="padding-left:2em;" |- !scope=col|ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ{{ref label|က|က}} !scope=col|အတည်ပြုထားသော သေဆုံးသူ !scope=col|ခန့်မှန်း သေဆုံးသူ{{ref label|ခ|ခ}} !scope=col|ဒဏ်ရာရ !scope=col|ပျောက်ဆုံး !scope=col|အိုးအိမ်မဲ့ !scope=col class=unsortable|ကိုးကား |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Indonesia}} |style=padding-left:1em;|၁၃၀,၇၃၆ |style=padding-left:1em;|၁၆၇,၅၄၀ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၃၇,၀၆၃ |style=padding-left:1em;|၅၀၀,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref name="Meisl">{{cite journal|last=Meisl|first=C.S.|author2=Safaie S.|author3=Elwood K.J.|author4=Gupta R.|author5=Kowsari R.|year=2006|title=Housing Reconstruction in Northern Sumatra after the December 2004 Great Sumatra Earthquake and Tsunami|url=https://archive.org/details/earthquake-spectra_2006-08_22_3/page/777|journal=Earthquake Spectra|doi=10.1193/1.2201668|volume=22|issue=3_suppl|pages=777–802|bibcode=2006EarSp..22..777M|s2cid=110185015}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Sri Lanka}} |style=padding-left:1em;|၃၅,၃၂၂{{ref label|ဂ|ဂ}} |style=padding-left:1em;|၃၅,၃၂၂ |style=padding-left:1em;|၂၁,၄၁၁ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၅၁၆,၁၅၀ |style=text-align:center;|<ref name="wsws1">{{cite web|url=http://www.wsws.org/articles/2005/dec2005/sri2-d29.shtml|title=One year after the tsunami, Sri Lankan survivors still live in squalour|publisher=World Socialist Web Site|date=29 December 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=23 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121123063125/http://www.wsws.org/articles/2005/dec2005/sri2-d29.shtml|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|India}} <!--NOTE: For India, the only "Confirmed" death tolls are found at the official website: http://www.ndmindia.nic.in. *Everything else* is to be listed under "Estimated". This is a serious problem because some media publications have already presumed that all the missing people are dead. Others report with the terminology "killed or feared killed". That makes it an estimate. Let's just use the official figures under "Confirmed". The "Displaced" numbers here do not include people whose homes are intact, but who were 'moved to a safer place', as with the other countries in the table. --> |style=padding-left:1em;|၁၂,၄၀၅ |style=padding-left:1em;|၁၆,၂၆၉ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၃,၈၇၄ |style=padding-left:1em;|၆၄၇,၅၉၉ |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Thailand}} |style=padding-left:1em;|၅,၃၉၅{{ref label|ဃ|ဃ}} |style=padding-left:1em;|၈,၂၁၂ |style=padding-left:1em;|၈,၄၅၇ |style=padding-left:1em;|၂,၈၁၇ |style=padding-left:1em;|၇,၀၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="memorial">{{cite web|url=http://www.tsunamimemorial.or.th/information.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928063502/http://www.tsunamimemorial.or.th/information.htm|archive-date=28 September 2007|title=TsunamiMemorial.or.th|date=28 September 2007|access-date=24 December 2012}}</ref><ref name="Schwartz">{{cite journal|last=Schwartz|first=D.|author2=Goldberg A.|author3=Ashenasi I.|author4=Nakash G.|author5=Leiba A.|author6=Levei Y.|author7=Bar-Dayan Y.|year=2006|title=Prehospital care of tsunami victims in Thailand: description and analysis|journal=Prehospital and Disaster Medicine|volume=21|issue=3|pages=204–210|pmid=16892886|doi=10.1017/S1049023X0000368X|s2cid=25251413}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Somalia}} |style=padding-left:1em;|၇၈ |style=padding-left:1em;|၂၈၉ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၅,၀၀၀ |style=text-align:center;|<ref>{{cite news|author=Martin Plaut|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4560246.stm|title=Tsunami: Somalia's slow recovery|publisher=BBC News|date=26 December 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=1 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201090554/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4560246.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reliefweb.int/w/rwb.nsf/UNID/D39A0A882D6A7E9985256F82006A1158?OpenDocument|title=India, Indonesia, Maldives, Myanmar, Somalia, Thailand: Earthquake and Tsunami OCHA Situation Report No. 14|publisher=ReliefWeb|access-date=12 August 2010|archive-date=7 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507034200/http://www.reliefweb.int/w/rwb.nsf/UNID/D39A0A882D6A7E9985256F82006A1158?OpenDocument|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Myanmar|1974}} |style=padding-left:1em;|၆၁ |style=padding-left:1em;|၄၀၀–၆၀၀ |style=padding-left:1em;|၄၅ |style=padding-left:1em;|၂၀၀ |style=padding-left:1em;|၃,၂၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="AsiaNews-Myanmar"/><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4145489.stm|title=Asia-Pacific &#124; 'Hundreds feared dead' in Burma|publisher=BBC News|date=4 January 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=4 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104164106/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4145489.stm|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Maldives}} |style=padding-left:1em;|၈၂ |style=padding-left:1em;|၁၀၈ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၂၆ |style=padding-left:1em;|၁၅,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.tsunamimaldives.mv/?action=situationAssesment|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617182704/http://www.tsunamimaldives.mv/?action=situationAssesment|archive-date=17 June 2009|title=TsunamiMaldives.mv|access-date=24 December 2012}}</ref><ref name="UNICEF_Maldives2006">{{cite web|url=http://www.unicef.org/evaldatabase/files/UNICEF_Tsunami_Maldives_2006report.pdf|title=The 2004 Indian Ocean Tsunami Disaster: Evaluation of UNICEF's response (emergency and recovery phase). Maldives Report|last=UNICEF|date=May 2006|page=i|access-date=26 June 2011|archive-date=18 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118182452/http://www.unicef.org/evaldatabase/files/UNICEF_Tsunami_Maldives_2006report.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Malaysia}} |style=padding-left:1em;|၆၈ |style=padding-left:1em;|၇၅ |style=padding-left:1em;|၂၉၉ |style=padding-left:1em;|၆ |style=padding-left:1em;|၅,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|author=english@peopledaily.com.cn|url=http://english.people.com.cn/200501/13/eng20050113_170555.html|title=Death toll in Asian tsunami disaster tops 159,000|work=People's Daily|date=13 January 2005|access-date=12 August 2010|archive-date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609220247/http://english.people.com.cn/200501/13/eng20050113_170555.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/killerwaves|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023160459/http://www.channelnewsasia.com/killerwaves|archive-date=23 October 2012|title=Killer Waves|publisher=Channel NewsAsia|access-date=24 December 2012}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Tanzania}} |style=padding-left:1em;|{{nts|10}} |style=padding-left:1em;|{{nts|13}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|3}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200501/s1275702.htm|title=Asian tsunami death toll passes 144,000|publisher=ABC|location=Australia|date=3 January 2005|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617042814/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200501/s1275702.htm|archive-date=17 June 2009|url-status=dead}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Seychelles}} |style=padding-left:1em;|၃ |style=padding-left:1em;|၃ |style=padding-left:1em;|၅၇ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၂၀၀ |style=text-align:center;|<ref name="rw">{{cite web|url=http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KHII-6KH4KY?OpenDocument|title=The Seychelles raises its voice|date=4 November 2005|access-date=12 August 2010|archive-date=6 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506125422/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KHII-6KH4KY?OpenDocument|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alnap.org/tec/pdf/TEC_initial_report_20051223_finalversion.pdf|title=Tsunami Evaluation Coalition: Initial Findings|access-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20060324222422/http://www.alnap.org/tec/pdf/TEC_initial_report_20051223_finalversion.pdf|archive-date=24 March 2006}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Bangladesh}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref name="Ioualalen">{{cite journal|last1=Ioualalen|first1=M.|last2=Pelinovsky|first2=E.|last3=Asavanant|first3=J.|last4=Lipikorn|first4=R.|last5=Deschamps|first5=A.|year=2007|title=On the weak impact of the 26 December Indian Ocean tsunami on the Bangladesh coast|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|volume=7|issue=1|pages=141–147|doi=10.5194/nhess-7-141-2007|bibcode=2007NHESS...7..141I|doi-access=free}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|South Africa}} |style=padding-left:1em;|၂{{ref label|င|င}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref name="Okal">{{cite journal|last=Okal|first=E.A.|author2=Hartnady C.J.|title=The South Sandwich Islands earthquake of 27 June 1929: seismological study and inference on tsunami risk for the southern Atlantic|journal=[[South African Journal of Geology]]|volume=112|pages=359–370|doi=10.2113/gssajg.112.3-4.359|url=http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf|access-date=26 June 2011|year=2010|issue=3–4|archive-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417062833/http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417062833/http://www.africaarray.psu.edu/publications/pdfs/359_370%20Okal_Hartnady.pdf |date=17 April 2012 }}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Yemen}} |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/24885/yemen-tsunami-damage-over-us-1-million-unep-assessment|title=YEMEN: Tsunami damage over US$1 million – UNEP assessment|via=The New Humanitarian|date=22 February 2005|access-date=24 December 2012|archive-date=26 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326175227/http://www.irinnews.org/report/24885/yemen-tsunami-damage-over-us-1-million-unep-assessment|url-status=live}}</ref> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Kenya}} |style=padding-left:1em;|၁ |style=padding-left:1em;|၁ |style=padding-left:1em;|၂ |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |- |style=padding-left:1em;|{{flag|Madagascar}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|{{nts|}} |style=padding-left:1em;|၁,၀၀၀+ |style=text-align:center;|<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4129639.stm|title=Tsunami devastates Somali island|publisher=BBC News|date=29 December 2004|access-date=24 December 2012|archive-date=10 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210044854/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4129639.stm|url-status=live}}</ref> |-style=background-color:#eaecf0; class=sortbottom |style=padding-left:1em;|'''စုစုပေါင်း ခန့်မှန်း''' |style=padding-left:1em;|'''၁၈၄,၁၆၇''' |style=padding-left:1em;|'''၂၂၇,၈၉၈''' |style=padding-left:1em;|'''၁၂၅,၀၀၀''' |style=padding-left:1em;|'''၄၃,၇၉''' |style=padding-left:1em;|'''၁,၇၄၀,၀၀၀''' |style=text-align:center;|<!-- Please add reference --> |-style=font-size:85%; font-weight:normal; background-color:#f8f9fa; border-top:2px solid grey; class=sortbottom |colspan="7" |{{Unbulleted list |{{note|က|က}} ဤဇယားသည် ဆူနာမီနှင့် တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသော နိုင်ငံများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားများ နိုင်ငံပြင်ပရောက်နေစဉ် ထိခိုက်မှုရှိသော နိုင်ငံများ မပါဝင်ပါ။ |{{note|ခ|ခ}} သတင်းပို့ထားသည်များကို "အတည်ပြုပြီး' အောက်တွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ အကယ်၍ သီးခြားခန့်မှန်းချက်များ မရပါက ဤကော်လံရှိ အရေအတွက်သည် "အတည်ပြုပြီး" အောက်တွင် သတင်းပို့ထားသည်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ |{{note|ဂ|ဂ}} တမီး(လ်) ကျား (Tamil Tiger) အာဏာပိုင်တို့မှ ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော နယ်မြေတို့တွင် ပျောက်ဆုံးသည်ဟု ကနဦးတွင် ကြေညာထားသည့် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁၉,၀၀၀ ကို ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ။ |{{note|ဃ|ဃ}} အချက်အလက်များတွင် အနည်းဆုံး နိုင်ငံခြားသား ၂,၄၆၄ ဦး ပါဝင်သည်။ |{{note|င|င}} တောင်အာဖရိက ပြင်ပတွင် သေဆုံးခဲ့သော တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသားများကို ပါဝင်ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ (ဥပမာ- ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရီသွားဧည့်သည်များ)။}} |} ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ=== [[File:TsunamiAftermathNorthofPhuket NASA.jpg|thumb|left|upright=1.2|ဖူးခက် မြောက်ပိုင်းရှိ ခေါင်လက်(ခ်) ကို ဆူနာမီ ရေလွှမ်းမိုးနေပုံ၊]] လူ့အသက်ဆုံးရှုံးမှုများအပြင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာငလျင်သည် ဒေသတွင်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သော ကြီးမားသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒီရေတောများ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ၊ သစ်တောများ၊ ကမ်းရိုးတန်းစိမ့်မြေများ၊ သစ်ပင်ပန်းပင်များ၊ သဲသောင်ပြင်များနှင့် ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံများ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင် [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ]] နှင့် [[မြေအောက်ရေ]] ကဲ့သို့သော [[ဂေဟစနစ်]]များတွင် ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစိုင်အခဲနှင့် အရည်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ စက်မှုဓာတုပစ္စည်းများ ပျံ့နှံ့ခြင်း၊ ရေထုညစ်ညမ်းခြင်းနှင့် မိလ္လာစုဆောင်းစနစ်များနှင့် ကုသရေးစက်ရုံများ ပျက်စီးခြင်းတို့က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပိုမိုခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အချိန်အတော်ကြာပြီး သိသာထင်ရှားသော အရင်းအမြစ်များ လိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Impact of Tsunamis on Ecosystems|work=United Nations Atlas of the Oceans|date=10 March 2005|url=http://www.oceansatlas.org/id/71687|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820112413/http://www.oceansatlas.org/id/71687|url-status=dead|archive-date=20 August 2008}}</ref> အဓိကသက်ရောက်မှုမှာ ဆားငန်ရေများ စိမ့်ဝင်ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေပေါ်တွင် ဆားအလွှာများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ရေချိုထောက်ပံ့မှုများနှင့် မြေဆီလွှာများ ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ မော်လ်ဒိုက်နိုင်ငံတွင် ပင်လယ်လှိုင်းများ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သည့် သန္တာကျောက်တန်းကျွန်းစု ၁၆ မှ ၁၇ ခုအထိ ရေချိုမရှိတော့ဘဲ ဆယ်စုနှစ်များစွာ လူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ ရပ်ရွာများအတွက် အသုံးပြုခဲ့သော ရေတွင်းများစွာသည် ပင်လယ်ရေ၊ သဲနှင့် မြေကြီးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့ပြီး၊ ရေအောင်းလွှာများသည် ကျောက်များ၏ ချွေးပေါက်များမှတစ်ဆင့် စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆူနာမီသည် ရွာသူရွာသားများ သောက်သုံးရေအတွက် အားထားရသော ရေတွင်းများကို ညစ်ညမ်းစေခဲ့သည်။<ref name="IWMI"/> ကိုလံဘိုအခြေစိုက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေစီမံခန့်ခွဲမှုဌာန (International Water Management Institute - IWMI) သည် ဆားငန်ရေ၏ သက်ရောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့ပြီး ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပွားပြီး တစ်နှစ်ခွဲအကြာတွင် ရေတွင်းများသည် ဆူနာမီမဖြစ်ပွားမီက သောက်သုံးရေအရည်အသွေးအတိုင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။<ref name="IWMI">{{cite journal|title=Helping restore the quality of drinking water after the tsunami|year=2010|url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf|publisher=International Water Management Institute|journal=Success Stories|issue=10|access-date=11 August 2021|archive-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302022712/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302022712/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Success_Stories/PDF/2010/Issue%207%20-%20Helping_restore_the_quality_of_drinking_water_after_the_tsunami.pdf |date=2 March 2012 }}</ref> IWMI သည် ဆားငန်ရေဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသော ရေတွင်းများကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန် နည်းစနစ်များကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို နောက်ပိုင်းတွင် [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]မှ ၎င်းတို့၏ အရေးပေါ်လမ်းညွှန်ချက်များထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>[https://www.who.int/water_sanitation_health/hygiene/envsan/technotes/en/ Water sanitation and health: WHO technical notes for emergencies.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160212053301/http://www.who.int/water_sanitation_health/hygiene/envsan/technotes/en/ |date=12 February 2016 }} Page. Retrieved 25 February 2011</ref> ဆားငံဖြစ်နေသော မြေဆီလွှာသည် မြုံသွားပြီး စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ခက်ခဲကာ ကုန်ကျစရိတ်များစွာ ကုန်ကျသည်။ ၎င်းသည် သစ်ပင်များနှင့် အရေးကြီးသော မြေဆီလွှာရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ သေဆုံးမှုကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သီရိလင်္ကာရှိ စပါး၊ သရက်နှင့် ငှက်ပျောစိုက်ခင်း ထောင်ပေါင်းများစွာသည် လုံးဝနီးပါး ပျက်စီးခဲ့ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="IWMI"/> အခြားအကူအညီများအပြင် ဩစတြေးလျအစိုးရသည် မော်လ်ဒိုက်၊ ဆီရှဲလ်နှင့် အခြားဒေသများရှိ သန္တာကျောက်တန်းများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် မဟာဗျူဟာများ ဖော်ဆောင်ရန် ဂေဟဗေဒကျွမ်းကျင်သူများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Indian Ocean tsunami|date=19 December 2014|url=https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/indian-ocean-tsunami|website=Department of Foreign Affairs and Trade, Australian Government|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811212536/https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/indian-ocean-tsunami|url-status=live}}</ref> သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဩစတြေးလျအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရေပြင်ရှိ [[မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး]] နှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများမှ သိသာထင်ရှားသော ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="Australia">{{cite book|title=Australia's response to the Indian Ocean tsunami REPORT FOR THE PERIOD ENDING 30 JUNE 2005|date=2005|publisher=Commonwealth of Australia|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/34F36A2FE297C7BD49257074001D828E-ausaid-tsunami-06sep.pdf|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811211831/https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/34F36A2FE297C7BD49257074001D828E-ausaid-tsunami-06sep.pdf|url-status=live}}</ref> ဤမကြုံစဖူးအခြေအနေကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် [[ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ်]] သည် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု၏ ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် ၎င်းကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမည်ကို ဒေသတွင်းအစိုးရများနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Environmental Issues Emerging from Wreckage of Asian Tsunami|url=https://www.un.org/press/en/2004/unep255.doc.htm|publisher=United Nations|access-date=3 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20050111221153/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=414&ArticleID=4692&l=en|archive-date=11 January 2005|date=30 December 2004|url-status=unfit}}</ref> UNEP သည် အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေတစ်ခုကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဆူနာမီကြောင့် ထိခိုက်ခံရသော နိုင်ငံများထံမှ အကူအညီတောင်းခံမှုများကို တုံ့ပြန်ရန် လုပ်ငန်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉.၃ သန်းခန့်ကို စုဆောင်း၍ ဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ရန်ပုံငွေများကို အခြားနိုင်ငံတကာ အေဂျင်စီများနှင့် ဖင်လန်၊ နော်ဝေ၊ စပိန်၊ ဆွီဒင်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအပါအဝင် နိုင်ငံများမှ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="UNEP2008">{{cite book|title=UNEP Post-Tsunami Recover y Activities 2004-2007|date=2008|publisher=UNEP Post-Tsunami Recover y Activities 2004-2007 United Nations Environment Programme|url=https://postconflict.unep.ch/publications/PT_recovery.pdf|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811210519/https://postconflict.unep.ch/publications/PT_recovery.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=434&ArticleID=4818&l=en|title=United Nations Environment Programme; Environment for Development|access-date=22 April 2006|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20060412095140/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=434&ArticleID=4818&l=en|archive-date=12 April 2006|url-status=live}}</ref> ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ [[ဒီရေတော]]များ တည်ရှိမှုသည် ရေလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ရှင်းလင်းထားသော နေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချို့သော ကာကွယ်မှုများကို ပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒီရေတော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသည် ပရောဂျက်များစွာ၏ အဓိကအာရုံစိုက်ရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုအမျိုးမျိုး ရရှိခဲ့သည်။ ဂေဟစနစ်အခြေပြု ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးအတွက် ထိုသို့သော ချဉ်းကပ်မှုများသည် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဒေသခံလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများ ပါဝင်ပတ်သက်သောအခါနှင့် ဒီရေတောများ ရှင်သန်နိုင်စေရန် ရွေးချယ်ထားသော နေရာများ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို ဂရုတစိုက် အာရုံစိုက်သောအခါတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဖြစ်ပုံရသည်။<ref name="Zimmer">{{cite journal|last1=Zimmer|first1=Katarina|title=Many mangrove restorations fail. Is there a better way?|journal=Knowable Magazine|date=22 July 2021|doi=10.1146/knowable-072221-1|url=https://knowablemagazine.org/article/food-environment/2021/many-mangrove-restorations-fail|access-date=11 August 2021|doi-access=free|archive-date=16 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816114657/https://knowablemagazine.org/article/food-environment/2021/many-mangrove-restorations-fail|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ===စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ=== [[File:Chennai beach2.jpg|thumb|upright=1.2|ဆူနာမီ ပြီး နောက်တွင်မြင်တွေ့ရသော [[ချန်နိုင်းမြို့]] [[မရီနာကမ်းခြေ]]]] ဆူနာမီကြောင့် စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုပမာဏသည် မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ စစ်ဆေးသည်အပေါ် မူတည်သည်။ နိုင်ငံတော် စီးပွားရေးများအပေါ် အလုံးစုံ သက်ရောက်မှုသည် အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း၊ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာမူ ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|last=Gunatillake|first=Daya|title=The 2004 Tsunami in Sri Lanka: Destruction and recovery|journal=Geography|year=2007|volume=92|issue=3|pages=285–293|doi=10.1080/00167487.2007.12094208|jstor=40574342}}</ref> ဆူနာမီကြောင့် အထိခိုက်ဆုံး လုပ်ငန်းနှစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော စီးပွားရေးပညာရှင်များက ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများတွင် ဆုံးရှုံးမှုများသည် ဂျီဒီပီ၏ အချိုးအစား အနည်းငယ်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိခိုက်ခံရသော နိုင်ငံတော်စီးပွားရေးများအပေါ် သက်ရောက်မှုသည် အနည်းငယ်သာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် အချို့ကမူ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုသည် အဓိကကျသော အကြောင်းအရင်းဖြစ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ အချို့သော ဒေသများတွင် သောက်သုံးရေထောက်ပံ့မှုများနှင့် လယ်ယာမြေများသည် သမုဒ္ဒရာမှ ဆားငန်ရေဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ညစ်ညမ်းနေနိုင်သည်။<ref>Pearce, Fred. "[https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6840 Tsunami's salt water may leave islands uninhabitable]." ''[[New Scientist]].'' 5 January 2005. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080422084629/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6840 |date=22 April 2008 }}</ref> ကမ်းရိုးတန်းငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဒေသတွင်းရှိ အဆင်းရဲဆုံးသော သူများအပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသူများ၊ လှေများနှင့် ငါးဖမ်းကိရိယာများ ဆုံးရှုံးမှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ukabc.org/tsunamis.htm|title=Tsunamis Devastate Fisherfolk of Indian Ocean and Arabian Sea|website=ukabc.org|access-date=11 March 2019|archive-date=3 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303024418/http://www.ukabc.org/tsunamis.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/70B417968D5FCDD0C1256F8400498CE6-fao-souasi-7jan.pdf|title=Impacts of the Tsunami on Fisheries, Aquaculture and Coastal Livelihoods|date=7 January 2005|publisher=ReliefWeb|access-date=10 March 2019|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308062132/https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/70B417968D5FCDD0C1256F8400498CE6-fao-souasi-7jan.pdf|url-status=live}}</ref> သီရိလင်္ကာတွင် ငါးခြင်းတောင်းများ၊ ငါးထောင်ချောက်များနှင့် လှံများကို အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော လက်မှုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ဒေသခံဈေးကွက်များအတွက် အရေးကြီးသော ငါးအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ စက်မှုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး လူပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ကို တိုက်ရိုက်အလုပ်အကိုင် ပေးစွမ်းသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် တက်ကြွသော ပို့ကုန်ကို ဦးတည်သည့် ကဏ္ဍအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပြီး ကြီးမားသော နိုင်ငံခြားငွေများ ရရှိစေခဲ့သည်။ ကနဦး ခန့်မှန်းချက်များအရ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ငါးဖမ်းရေယာဉ်စု၏ ၆၆% နှင့် စက်မှုအခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/report/indonesia/food-supply-and-food-security-situation-countries-affected-asia-tsunami|title=Food supply and food security situation in countries affected by the Asia tsunami – Indonesia|publisher=ReliefWeb|date=18 February 2005|access-date=11 March 2019|archive-date=21 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121122102/https://reliefweb.int/report/indonesia/food-supply-and-food-security-situation-countries-affected-asia-tsunami|url-status=live}}</ref> ဆူနာမီသည် သီရိလင်္ကာ၏ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော လှေများစွာကို ဖျက်ဆီးခဲ့သော်လည်း၊ တမီးလ်နာဒူးရှိ လှေကျင်းများတွင် ဖိုက်ဘာမှန်ဖြင့် အားဖြည့်ထားသော ကက်တမာရမ်လှေများအတွက် လိုအပ်ချက်ကိုလည်း ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ ဆူနာမီကြောင့် သင်္ဘောပေါင်း ၅၁,၀၀၀ ကျော် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အတွက် စက်မှုလုပ်ငန်းသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကြီးမားသော လိုအပ်ချက်ကြောင့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အရည်အသွေးကျဆင်းစေခဲ့ပြီး ဆူနာမီကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ခဲ့သူများအတွက် ဈေးနှုန်းလျှော့ချရန် အရေးကြီးသော ပစ္စည်းအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bobpigo.org/bbn/sep_06/pages10-12.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624095558/http://www.bobpigo.org/bbn/sep_06/pages10-12.pdf|archive-date=24 June 2011|title=Demand for FRP boats rise after tsunami|access-date=12 August 2010|url-status=dead}}</ref> ဆူနာမီရေကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများသာ တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ခဲ့သော်လည်း သွယ်ဝိုက်သော သက်ရောက်မှုများမှာ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပြည်နယ်များအထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆိုင်ရာ မီဒီယာ သတင်းဖော်ပြမှုသည် ကျယ်ပြန့်လွန်းသည့်အတွက် ခရီးသွားများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ခရီးသွားနေရာများသည် ထိခိုက်မှုမရှိစေကာမူ ကမ္ဘာ့ထိုအပိုင်းသို့ အားလပ်ရက်ခရီးစဉ်များနှင့် ခရီးသွားလာမှုများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဤသက်ရောက်မှုသည် ထိုင်းနိုင်ငံ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များဖြစ်သည့် ခရာဘီ ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် အထူးသဖြင့် ခံစားခဲ့ရသည်။ ခရာဘီသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အခြားခရီးသွားနေရာများစွာအတွက် စတင်ရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Rigg|first=Johnathan|author2=Lisa Lawt|author3=May Tan-Mullins|author4=Carl Grundy-Warr|title=The Indian Ocean Tsunami: Socio-Economic Impacts in Thailand.|journal=The Geographical Journal|date=December 2005|volume=171|issue=4|pages=374–379|jstor=3451210|doi=10.1111/j.1475-4959.2005.00175_3.x|bibcode=2005GeogJ.171..374R|url=http://dro.dur.ac.uk/1284/1/1284.pdf?DDD14+dgg0cnm|access-date=20 March 2019|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724141017/http://dro.dur.ac.uk/1284/1/1284.pdf?DDD14+dgg0cnm|url-status=live}}</ref> ဒေသတွင်းနိုင်ငံများသည် ခရီးသွားများကို ပြန်လာကြရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ ခရီးသွားအခြေခံအဆောက်အအုံအများစုမှာ မပျက်စီးကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းများကြောင့် ခရီးသွားများမှာ ပြန်လာရန် တွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဆူနာမီဒဏ် မခံခဲ့ရသော ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်းများပင်လျှင် ခရီးစဉ်ဖျက်သိမ်းမှုများဖြင့် ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။<ref>Chapter 6, "Thailand", in Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley, [http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722005138/http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 |date=22 July 2011 }}. Cheltenham UK and Northampton MA: Edward Elgar, 2010.</ref> ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ နှစ်ခုစလုံးသည် မလေးရှားနှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူမားတြားကျွန်းကို ပိုင်းခြားထားသည့် [[မလက္ကာရေလက်ကြား]]ရှိ ရေကြောင်းသွားလာရေးကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်၏ အတိမ်အနက်ကို ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ရေကြောင်းသွားလာရေး ဆိုင်ရာ ဖျော်ရည်များ၊ သင်္ဘောပျက်ဟောင်းများအား နှောင့်ယှက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေလက်ကြား၏ ဒေသတစ်ခုတွင် ရေအနက်သည် ယခင်က မီတာ ၁,၂၀၀ (ပေ ၄,၀၀၀) အထိရှိခဲ့သော်လည်း၊ ယခုအခါ အချို့နေရာများတွင် မီတာ ၃၀ (ပေ ၁၀၀) သာ ရှိတော့သည့်အတွက် သင်္ဘောများ သွားလာရန် မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ အန္တရာယ်ရှိစေသည်။ ဤပြဿနာများသည် ကယ်ဆယ်ရေးအကူအညီများ ပေးပို့ခြင်းကိုလည်း ပိုမိုစိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရေကြောင်းသွားလာရေး မြေပုံအသစ်များ ရေးဆွဲရန် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်သည်။ အရာရှိများက ဆူနာမီသည် ပင်လယ်ဓားပြများကို သတ်ဖြတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ လှေများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ဒေသတွင်း ပင်လယ်ဓားပြမှုများ လျော့ကျသွားမည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>Staff Writer. "[https://www.nbcnews.com/id/wbna6791600 Tsunami redrew ship channels, ocean floor] ." [[NBC News]]/Associated Press. 5 January 2005.</ref> အကြောင်းအရင်းများစွာကြောင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အကြား ပင်လယ်ဓားပြမှု ဖြစ်စဉ်များ ၇၁.၆% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ဖြစ်စဉ် ၆၀ မှ ၁၇ ခုသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ အဆင့်အတန်းများမှာ နှစ်အနည်းငယ်ကြာမျှ နိမ့်ကျနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၃ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အကြားတွင် ပင်လယ်ဓားပြမှု ဖြစ်စဉ်များ ၇၃.၂% သိသိသာသာ မြင့်တက်လာပြီး ဆူနာမီမဖြစ်ပွားမီ အဆင့်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last1=Birchard|first1=Emma Louise|title=Piracy in the Strait of Malacca: The geopolitical background behind piracy and its impacts on Global Financial Centres|url=https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/10228/Birchard%2C_Emma_Louise_1.pdf?sequence=1|publisher=Radboud University|year=2020|access-date=11 August 2021|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811200130/https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/10228/Birchard,_Emma_Louise_1.pdf?sequence=1|url-status=live}}</ref> == နိုင်ငံအသီးသီးမှလှူဒါန်းမှုများ == ဩစတြေးလျ အစိုးရမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁၉.၉ သန်း ကတိပေးသည် (အင်ဒိုနီးရှား အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ရ၆၀.၆ သန်း အကူအညီ အတွဲလိုက် အပါအဝင်)၊ ဂျာမနီ အစိုးရမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၆၀ သန်း ကမ်းလှမ်းသည်၊ ဂျပန် အစိုးရမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀၀ သန်း ပေးသည်၊ ကနေဒါ အစိုးရ မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၄၃ သန်း ပေးသည်၊ နော်ဝေ နှင့် နယ်သာလန် နှစ်နိုင်ငံပေါင်းမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၈၃ သန်း ပေးသည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မှ အစပိုင်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၅ သန်း ပေးသည် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၅၀ သန်း သို့တိုးပေးခဲ့သည်) နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ် မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅၀ သန်း ပေးသည်။ အီတလီမှလည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၅ သန်း ပေးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁၃ သန်း သို့ တိုးပေးခဲ့ပြီး ၎င်းအနက်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၂ သန်း သည် SMS (အက်စ်အမ်အက်စ်) စနစ်ကို အသုံးပြုသော လူများမှ လှူဒါန်း ခြင်းဖြစ်သည်။USAID (ယူအက်စ်အိဒ်) အရ ဆူနာမီ သား ကောင်များ သူတို့၏ဘဝကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် ကူညီရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရေရှည် အထောက်အပံ့အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အပိုရန်ပုံငွေများ ကိုထည့်ဝင်ရန် ကတိပေးခဲ့ကြောင်း သိရ သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၉၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ဘွတ်(ရှ်) မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကတိပေးထားခြင်း ကို စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၅၀ သန်း သို့တိုးမြှင့်ရန် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အား တောင်းခံသည်။ တရား ဝင်ခန့်မှန်းချက်များအရ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ပေါင်းများစွာ လိုအပ်လိမ့်မည်။ ဆူနာမီ သားကောင်များကို ပုဂ္ဂလိက အကူအညီများပေးရန် အမေရိကန်၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှု တစ်ခုကို ဦးဆောင်ရန် အတွက် ဘွတ်(ရှ်) မှ သူ၏ ဖခင် သမ္မတဟောင်း ဂျော့(ခ်) အိပ်(ခ်ျ) ဒဗလျူ ဘွတ်(ရှ်) နှင့် သမ္မတဟောင်း ဘီ(လ်) ကလင်တန် တို့အား မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ မတ်လ အလယ်တွင် အာရှ ဖွံ ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဘဏ် ၏ အစီရင်ခံစာအရ အစိုးရများ ကတိပြုထားသည့် အကူအ ညီများတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံ ကျော်သည့် အစီအစဉ်များထက် နောက်ကျ ကျန်ရစ်နေကြောင်း သိရသည်။ နိုင်ငံခြားမှ တစ်ဦးချင်းစီသည် စေတနာကောင်းကြသော်လည်း သူတို့အနေဖြင့် နိုင်ငံခြားအစိုးရ အ ကူအညီကို မရရှိကြောင်း သီရိလင်္ကာ မှ တင်ပြသည်။[86] ချို ့ငဲ့သူများကို ကူညီသော အသင်းအဖွဲ ့များမှာ ပြည် သူတို့ထံမှ အလှူငွေများစွာရရှိသည်။ ဥပမာ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံတွင် ပြည်သူလူထုမှ အကြမ်းအားဖြင့် စတာလင် ပေါင် ၃၃၀,၀၀၀,၀၀၀ ( အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၀၀,၀၀၀,၀၀၀ နီးပါး) လှူဒါန်းကြသည်။ ထိုအရာသည် အစိုးရမှ လှူဒါန်းသည်ထက် သိသာထင်ရှားစွာ သာလွန်ပြီး နိုင်ငံသားတစ်ယောက်လျှင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် စတာလင် ပေါင် ၅.၅၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ ) လှူဒါန်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆူနာမီပြီးနောက် သီရိလင်္ကာ အရှေ ့ မြောက်ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက် ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေကြသော ဒေသခံ အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်း ဆယ့်ငါးယောက်သည် အပြင်း အထန် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် အသတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု နိုင်ငံတွင်းရှိ အကူအညီပေးရေးအေဂျင်စီများ၏ အဓိက ပေါင်းစည်းထားသည့်အဖွဲ့ မှ ဆိုသည်။ ဒေသခံအကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းများ အသတ်ခံရခြင်းနှင့် ပတ်သက် သည့် အစီရင်ခံစာများ နှင့် ကောလဟလများရှိခဲ့သည်။ ==မှတ်စုများ== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="AsiaNews-Myanmar">{{cite web|title=Myanmar is withholding true casualties figures, says Thai priest|date=4 January 2005|quote=A missioner in Ranong, a town on the border between Thailand and Myanmar, says locals talk about 600 victims. Burmese political dissidents say the same.|publisher=AsiaNews.it|url=http://www.asianews.it/view.php?l=en&art=2255|access-date=12 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20061009053106/http://www.asianews.it/view.php?l=en&art=2255|archive-date=9 October 2006}}</ref> }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://asc-india.org/lib/20041226-sumatra.htm Special Event Page, Amateur Seismic Centre, India] * [http://rev.seis.sc.edu/earthquakes/2004/12/26/00/58/50 Seismograms for this earthquake via REV, the Rapid Earthquake Viewer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723101614/http://rev.seis.sc.edu/earthquakes/2004/12/26/00/58/50 |date=23 July 2011 }} {{Earthquakes in Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသည့် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[Category:၂၀၀၄ ငလျင်များ]] 2kni2pjajmt75xiik2fipd7cedn2vsv 0 10351 1053869 882839 2026-09-18T16:56:15Z MasonJanuary 148327 website name 1053869 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = Ministry of Culture | nativename = {{my|ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန}} | nativename_a = | nativename_r = |seal = Ministry of Culture (Myanmar) logo.png |seal_width = 200 |seal_caption = |formed = {{start date and years ago|df=yes|1952|3|22}} |preceding1 = ပြည်​ထောင်စုယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |agency_type = ဝန်ကြီးဌာန |jurisdiction = {{MYA}} |headquarters = ရုံးအမှတ် (၃၅)၊[[နေပြည်တော်]] |coordinates = |employees = |motto =နိုင်ငံဂုဏ်ပြု၊ ယဉ်​ကျေးမှု |budget = |minister1_name = | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- up to |deputyminister7_name= --> |child1_agency = *[[ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန]] *[[အနုပညာဦးစီးဌာန]] *[[သမိုင်းသု​တေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက် ဦးစီးဌာန]] *[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] *[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |website = {{url|www.moculture.gov.mm}} }} မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် [[ယဉ်ကျေးမှု]]နှင့် ပတ်သက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Culture) ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ [[ဦးထင်ကျော်]]လက်ထက်တွင် [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ==သမိုင်း​ကြောင်း== ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂၂)ရက်နေ့တွင် “ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန” အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖွဲ့စည်းစဉ်က ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဌာနတွင် အောက်ဖော်ပြပါ ဌာန၊  ဌာနခွဲ၊ အဖွဲ့၊ ရုံးနှင့်ကျောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ *ကမ္ပည်းကျောက်စာဌာန *နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက် *ပြတိုက် *အမျိုးသားပန်းချီခန်းမဆောင် *ရှေးဟောင်းစာပေယဉ်ကျေးမှုဌာနခွဲ *နိုင်ငံတော်ဆိုင်းအဖွဲ့ *နိုင်ငံတော်သဘင်ရုံး *ပန်းချီပန်းပုကျောင်း *ပန်တျာနှင့်ပြဇာတ်ကျောင်း ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့် ပန်တျာ ပြဇာတ်ကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(မန္တလေး)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့်ပန်တျာပြဇာတ်ကျောင်း(မန္တလေး)တို့ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ပြတိုက်နှင့် အမျိုးသားပန်းချီခန်းမဆောင်တို့ကိုပေါင်းစည်း၍ “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်”ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ကမ္ပည်းကျောက်စာ ဌာနကို “ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁) ရက်နေ့တွင် “မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်” ကို ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းဖွဲ့စည်း ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၅)ရက်နေ့တွင် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနကို “ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး” ဟုလည်းကောင်း၊ အနုပညာနှင့် သက်ဆိုင်သောဌာနများကို စုစည်း၍ “ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းစာပေယဉ်ကျေးမှုဌာနခွဲကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်အောက်သို့ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနကို “ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ကို “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန”ဟုလည်းကောင်း၊ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာနကို “အနုပညာဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ၊၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ လ(၂၈)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်ကို “နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန” ဟု လည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသည် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာနများကို ဦးဆောင်ကွပ်ကဲလျက် လုပ်ငန်းတာဝန်များအား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ *ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန *ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန *အနုပညာဦးစီးဌာန *နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၅/၂၀၀၇)၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာနတို့သည် လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိ သဖြင့် ၎င်းဦးစီးဌာန(၂)ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနဟု ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥဒေအမှတ် (၇ / ၉၃) ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ဥပဒေကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဥပဒေအရယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ကို အမှတ် ( ၁၃၁ )ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ ကမ္ဘောဇရိပ်သာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနဝင်း အတွင်းရှိ အနုပညာဦးစီးဌာန လေ့ကျင့်သင်ကြားရေးဆောင်များ၌ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၄ ) ရက်နေ့တွင် အဆင့် ( ၃ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၁၈ )ရက်နေ့တွင် လက်ရှိတည်နေရာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်း အမှတ် ( ၂၆ )ရပ်ကွက်၊ အောင်ဇေယျလမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ( ၄ )ရက်နေ့မှစ၍ ပါမောက္ခချုပ် ကွပ်ကဲကာ ပါမောက္ခများပါဝင်သော အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အုန်းချောကျေးရွာ၊ အုန်းချော၊ ရွှေစာရံ ကားလမ်းရှိ အနောက်ဘက်တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၁ )ရက်နေ့မှစ၍ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)ကို အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစတင်၍ အဆင့် ( ၁ ) တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစ၍ ''အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်'' (National  University  of  Arts  and  Culture) ဟု အမည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနရှိ အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်များကို သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ပြီး ဦးစီးဌာနအမည်များကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီဌာန၊ သမိုင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနတို့အဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့​​ကြောင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးရုံးအပါအဝင် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာန (၃) ခု၊ တက္ကသိုလ်(၂)ခုဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် *[[ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန]] *[[အနုပညာဦးစီးဌာန]] *[[သမိုင်းသု​တေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက် ဦးစီးဌာန]] *[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] *[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] ၂၀၁၆ခုနှစ် [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ|အစိုးရအသစ်]]လက်ထက်တွင် သာသနာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ​ပေါင်းကာ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာ​ရေးနှင့်ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]အဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.culture.gov.mm/About_Culture_mm/History_mm/default.asp|title=သမိုင်း​ကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=27 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427020619/http://www.culture.gov.mm/About_Culture_mm/History_mm/default.asp}}</ref> ==ဝန်ကြီးများ== {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''အမည်''' |'''စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်နေ့''' |'''တာဝန်ပြီးဆုံး သည့်နေ့''' |'''ဌာန''' |- |၁ |ဦးထွန်းဖေ |၁၆-၃-၅၂ |၁၂-၈-၅၃ |ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၂ |ဗိုလ်ခင်မောင်လေး |၁၂-၈-၅၃ |၅-၉-၅၃ |ပြည်ထဲရေးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၃ |ဦးဝင်း |၅-၉-၅၃ |၁၇-၁၁-၅၅ |အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ သာသနာရေးယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၄ |ဦးထွန်းတင် |၁၂-၆-၅၆ |၂၅-၂-၅၇ |ပညာရေးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၅ |ဦးထွန်းတင် |၁-၃-၅၇ |၁၈-၇-၅၈ |ပညာရေးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၆ |သခင်တင် |၁၈-၇-၅၈ |၂၈-၁၀-၅၈ |စက်မှုလယ်ယာဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၇ |ဦးမောင်ကျော်ဇံ |၂၈-၇-၅၈ |၂၈-၁၀-၅၈ |ပညာရေးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၈ |ဦးချစ်သောင်း |၂၈-၁၀-၅၈ |၄-၄-၆၀ |ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန |- |၉ |ဦးဘစော |၄-၄-၆၀ |၂-၃-၆၂ |လူမှုဝန်ထမ်း၊ သာသနာရေးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာနနှင့် ကျန်းမာရေးဌာန |- |၁၀ |ဗိုလ်မှူးကြီးစောမြင့် |၂-၃-၆၂ |၁၇-၈-၆၄ |ပြန်ကြားရေးဌာနနှင့်   ယဉ်ကျေးမှု ဌာန |- |၁၁ |ဗိုလ်မှူကြီးသောင်းဒန် |၁၇-၉-၆၄ |၂-၃-၇၄ |ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန |- |၁၂ |ဦးအေးမောင် |၂-၃-၇၄ |၁-၃-၈၇ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၁၃ |ဦးမြမောင် |၂-၃-၇၉ |၂၀-၃-၇၉ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၄ |ဦးမန်းစံမြတ်ရွှေ |၂၀-၃-၇၉ |၁၆-၁၀-၈၀ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၅ |ဦးအောင်ကျော်မြင့် |၁၆-၁၀-၈၀ |၁၈-၉-၈၈ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၆ |ဗိုလ်ချုပ်ဘုန်းမြင့် |၂၁-၉-၈၈ |၆-၃-၉၂ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၇ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်ရဲကျော် |၆-၃-၉၂ |၂၀-၆-၉၅ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၁၈ |ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းမြင့် |၂၀-၆-၉၅ |၂၉-၅-၉၆ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၁၉ |ဦးအောင်စန်း |၂၉-၅-၉၆ |၂၀-၁၂-၉၇ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၀ |ဦးဝင်းစိန် |၂၆-၁၂-၉၇ |၉-၁၁-၀၁ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၁ |ဦးတင်ဝင်း |၁၅-၁၁-၀၁ |၁၂-၉-၀၂ |အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန(ပူးတွဲ) |- |၂၂ |ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင် |၁၃-၉-၀၂ |၁၅-၅-၀၆ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၃ |ဗိုလ်ချုပ်ခင်အောင်မြင့် |၁၅-၅-၀၆ |၂၉-၃-၁၁ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၄ |[[ကျော်ဆန်း|ဦးကျော်ဆန်း]] |၃၀-၃-၁၁ |၂၇-၈-၁၂ |ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၅ |[[အေးမြင့်ကြူ|ဦးအေးမြင့်ကြူ]] |၇-၉-၁၂ |၃၀.၃.၂၀၁၆ |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၆ |ဦး​အောင်ကို |၃၀.၃.၂၀၁၆ |၃၁.၁.၂၀၂၁ |သာသနာ​ရေးနှင့်ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၂၇ |ဦးကိုကို |၁.၂.၂၀၂၁ |ယနေ့အထိ |သာသနာ​ရေးနှင့်ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |} ===ဒုတိယဝန်ကြီးများ=== {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''အမည်''' |'''စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်နေ့''' |'''တာဝန်ပြီးဆုံး သည့်နေ့''' |- |၁ |ဦးအေးမောင် |၁၅-၃-၇၂ |၂-၃-၇၄ |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ဌေး |၃-၃-၇၈ |၁၇-၇-၇၈ |- |၃ |ပြည်လှဖေ |၁၈-၁၀-၇၈ |၁၈-၉-၈၂ |- |၄ |ဦးသန်းမောင်(ဗိုလ်မှူးချုပ်) |၈-၇-၈၂ |၁၈-၈-၈၈ |- |၅ |[[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)|ဦးစိုးညွန့်(ထီလာစစ်သူ)]] |၈-၇-၉၃ |၂၆-၈-၀၃ |- |၆ |ဗိုလ်မှူးချုပ်စိုးဝင်းမောင် |၂၁-၁၁-၀၃ |၁၂-၅-၀၆ |- |၇ |[[စန္ဒာခင်|ဒေါ်စန္ဒာခင်]] |၃၁-၃-၁၁ |၃၁-၃-၁၆ |- |၈ |ဦးသန်းဆွေ |၂၇-၈-၁၂ |၃၁-၃-၂၀၁၆ |} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} {{DEFAULTSORT:ယ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ]] mxa0ixifc7nwf7f2i4wqcw3edl5dk9k 0 10814 1053900 1039991 2026-09-19T03:24:19Z Chenzeyan29 141880 1053900 wikitext text/x-wiki '''ပုဂံ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် လျှောကျပျက်သုဉ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ'''သည် ဒေသအလိုက် မြို့ပြအာဏာပိုင်များ ကွဲပြားကာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲလှုပ်ခတ်မှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းဆက် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက်တွင် ကျောက်ဆည်လယ်တွင်းနယ်များကို အခိုင်အမာအုပ်စီးကာ ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည့် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့စား [[ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး]] ဖြစ်ကြသော အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြန် နှင့် သီဟသူ တို့သည် ပုဂံယဉ်ကျေးမှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အောက်တွင် ရှင်သန်ကြီးပြင်းခဲ့ကြသော ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1969">{{cite book |author=ဒေါက်တာသန်းထွန်း |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |year=၁၉၆၉}}</ref> ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံဘုရင် ကျော်စွာကို နန်းချကာ၊ ပုဂံမိဖုရားကြီးဖွားစော၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ပုဂံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအရိုက်အရာကို ဆက်ခံလျက် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့များကို အခြေပြုကာ '''မြင်စိုင်းခေတ်''' ကို ထူထောင်၍ စူးစမ်းအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724">{{cite book |author=ဦးကုလား |title=မဟာရာဇဝင်ကြီး |volume=၁-၂ |year=၁၇၂၄}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် သီဟသူက ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် ပင်းယမြို့ကို လည်းကောင်း၊ ၎င်း၏သားတော် အသင်္ခယာစောယွန်းက စစ်ကိုင်းမြို့ကို လည်းကောင်း အသီးသီးတည်ထောင်၍ ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာစက်များ ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ အချင်းချင်း နယ်မြေအားပြိုင်မှုများကြောင့် ပင်းယတွင် မင်း ၆ ဆက်၊ စစ်ကိုင်းတွင် မင်း ၇ ဆက်ဖြင့် ကွဲပြားခဲ့ပြီး၊ မြောက်ဘက် မောရှမ်းအကြီးအကဲများ၏ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် သတိုးမင်းဖျားသည် ဇော်ဂျီ၊ စမုံ၊ ပန်းလောင်း၊ မြစ်ငယ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ ဆုံစည်းရာ အချက်အချာကျသော ဒေသ၌ [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1724" /> သတိုးမင်းဖျားသည် ပုဂံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး အနွယ်အဆက်များမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး၊ ပုဂံ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံကာ နန်းတွင်း၌ စေတနာသဒ္ဓါတရား ပုံဖျက်နေသော အရည်းကြီးယောင်များကို သုတ်သင်၍ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပေါ်ထွန်းလာသော အင်းဝခေတ်မင်းဆက်များသည် ပုဂံခေတ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာနှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့အစည်းများကို အပြည့်အဝ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း မြှင့်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">{{cite book |author=Harvey, G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1925}}</ref> ၎င်းတို့စိုးစံခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အတွင်း အင်းဝသည် မြန်မာစာပေနှင့် အနုပညာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ပင်းယငါးစီးရှင်ကျော်စွာနှင့် အင်းဝဒုတိယမင်းခေါင် စသည့် ဘုရင်များ ကိုယ်တိုင် မြန်မာပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများကို ရေးစပ်ခဲ့သည့် ထင်ရှားသော မြန်မာစာဆိုတော်ကြီးများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ == မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း ခေါင်းဆောင်များ၏ ဖိုခနောက်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်အားထုတ်မှု == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်နှင့် အလယ်ပိုင်း၌ [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]နှင့် [[အင်းဝခေတ်|အင်းဝ]]တို့ကို ဗဟိုပြုသည့် မင်းဆက်များ ဩဇာကြီးထွားပြီး ပုဂံ၏ ယဉ်ကျေးမှုကို ဆက်ခံနေချိန်တွင်၊ တောင်ဘက်တစ်လွှား၌လည်း [[မုတ္တမ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကို အခြေပြုသည့် မွန်ခေါင်းဆောင်များ အင်အားကောင်းလာခဲ့သည်။ မုတ္တမတွင် စတင်ခဲ့သည့် [[ဝါရီရူးမင်း|ဝါရီရူမင်းဆက်]]သည် ဒေသတွင်း တိုင် (ရှမ်း) နှင့် မွန် အစုအဖွဲ့များ ရောယှက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက် ဟံသာဝတီသို့ မြို့တော်ရွှေ့ပြောင်းပြီးချိန်မှစ၍ မွန်ဘွဲ့အမည်၊ မွန်ဘာသာစကားနှင့် မွန်ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များကို ခံယူကာ [[ရာမညတိုင်း|ရာမညတိုင်း]]ကို တည်ထောင် စည်းလုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="BinnyaDala16th">ဗညားဒလ။ ''ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ''။</ref> ထို့ကြောင့် အင်းဝတွင် မင်းဆက်များသည် ပုဂံ၏ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ဆက်ခံသော မြန်မာမင်းများအဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ ဟံသာဝတီတွင်လည်း မွန်မင်းများအဖြစ် ခံယူကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် စိုးစံခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''။</ref> အင်းဝတွင် [[မင်းကြီးစွာစော်ကဲ]]၊ [[မင်းခေါင်ဘုရင်များ|မင်းခေါင်]] နှင့် ဟံသာဝတီတွင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]]တို့၏ ဆယ်စုနှစ်ချီ ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]များသည် ပဒေသရာဇ် အာဏာစက် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရေး ပဋိပက္ခများသာ ဖြစ်သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်နောက်ပိုင်း ဟံသာဝတီတွင် ဆက်ခံသည့် ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]နှင့် [[ဓမ္မစေတီမင်း]]တို့ လက်ထက်တွင် သာသနာရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး အထူးထွန်းကားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၁၆ ရာစုအတွင်း အင်းဝမင်းဆက် အားနည်းချိန်ဖြစ်သော ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်မှ မောရှမ်းခေါင်းဆောင် မိုးညှင်းစလုံနှင့် သားတော် [[သိုဟန်ဘွား]]တို့က အင်းဝကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သိုဟန်ဘွား၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဖိနှိပ်မှုများ ရှိခဲ့သဖြင့် အင်းဝတစ်ဝိုက်ရှိ စာဆိုများနှင့် ပြည်သူအမြောက်အမြားသည် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ သီးခြားငြိမ်းချမ်းနေသော [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူနယ်]]သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724" /> တောင်ငူအကြီးအကဲ [[မင်းကြီးညို]] (၁၄၈၅–၁၅၃၀) လက်ထက်တွင် တောင်ငူသည် အင်အားအလွန်တောင့်တင်းလာခဲ့သည်။<ref name="Kala1724" /> ယင်းသို့ဖြင့် [[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး]]ကို ပြန်လည်မထူထောင်မီ စပ်ကူးမတ်ကူးအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်းဝကို ဗဟိုပြုသည့် မြောက်ပိုင်း မောရှမ်း အင်အားစု၊ ဟံသာဝတီကို ဗဟိုပြုသည့် တောင်ပိုင်း မွန်မင်းဆက် အင်အားစုနှင့် တောင်ငူကို အချက်အခြာပြုသည့် တောင်ငူအင်အားစုဟူ၍ အင်အားစုကြီးသုံးစုအဖြစ် ဖိုခနောက်ဆိုင် တည်ရှိနေခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1969">ဒေါက်တာသန်းထွန်း။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။</ref><ref name="Harvey1925" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} {{ပုဂံခေတ်}} {{DEFAULTSORT:ပ}} [[ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] f96fzwxdkpf01fkvnqgldjrz64wxyxi 1053908 1053900 2026-09-19T04:36:05Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Chenzeyan29|Chenzeyan29]] ([[User talk:Chenzeyan29|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1039991 wikitext text/x-wiki '''ပုဂံခေတ် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ'''သည် တစ်နယ်တစ်မင်း၊ တစ်တပ်တစ်ဗိုလ်ဖြင့် အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်ကာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖုံဖုံတို့တွင် အဘက်ဘက်မှ ပြောင်းလဲလှုပ်ခတ်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံမင်းဆက် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက်တွင် ကျောက်ဆည်လယ်တွင်းနယ်များကို အခိုင်အမာအုပ်စီးကာ ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည့် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့စား [[ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး]]ဖြစ်ကြသော အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြန် နှင့် သီဟသူ တို့သည် ပုဂံယဉ်ကျေးမှုအောက်တွင် ရှင်သန်ကြီးပြင်းခဲ့သည့် ရှမ်း-ဗမာကပြား (သွေးနှော) ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1969">{{cite book |author=ဒေါက်တာသန်းထွန်း |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |year=၁၉၆၉}}</ref> ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံနောက်ဆုံးဘုရင် ကျော်စွာကို နန်းချကာ၊ ပုဂံမိဖုရားကြီးဖွားစောကို ပင့်ဆောင်၍ ပုဂံမင်းဆက်၏ တရားဝင်အရိုက်အရာကို ဆက်ခံလျက် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့များကို အခြေပြုကာ '''မြင်စိုင်းခေတ်''' ကို ထူထောင်၍ ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724">{{cite book |author=ဦးကုလား |title=မဟာရာဇဝင်ကြီး |volume=၁-၂ |year=၁၇၂၄}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူက နောင်တော်များကို လုပ်ကြံကာ ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် ပင်းယမြို့ကို လည်းကောင်း၊ ၎င်း၏သားတော်အငယ် အသင်္ခယာစောယွန်းက စစ်ကိုင်းမြို့ကို လည်းကောင်း အသီးသီးတည်ထောင်၍ မင်းပြိုင်ပြုခဲ့ကြသည်။ အချင်းချင်း နယ်မြေအားပြိုင်မှုများကြောင့် ပင်းယတွင် မင်း ၆ ဆက်၊ စစ်ကိုင်းတွင် မင်း ၇ ဆက်ဖြင့် ကွဲပြားကာ မြောက်ဘက်မှ မောရှမ်းအကြီးအကဲ သိုဟန်ဘွား၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း၊ သတိုးမင်းဖျားသည် ဇော်ဂျီ၊ စမုံ၊ ပန်းလောင်း၊ မြစ်ငယ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ ဆုံစည်းရာ အချက်အချာကျသောဒေသ၌ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1724" /> သတိုးမင်းဖျားသည် တကောင်းမင်းဆက် သတိုးဆင်ထိန်းနှင့် ပုဂံမင်းဆက်တို့မှ ဆင်းသက်လာသည့် ရှမ်း-ဗမာသွေးနှောတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ပျူနှင့် ပုဂံတို့၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံကာ နန်းတွင်း၌ အရည်းကြီးရှင်ယောင်များကို သုတ်သင်၍ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ပေါ်ထွန်းလာသော အင်းဝခေတ်မင်းဆက်များသည် ပုဂံခေတ်မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာနှင့် နန်းတွင်းအဆောင်အယောင်များကို အပြည့်အဝ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ခဲ့ကြသည့် ရှမ်း-ဗမာသွေးနှောမင်းဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Harvey1925">{{cite book |author=Harvey, G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1925}}</ref> ၎င်းတို့စိုးစံခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အတွင်း အင်းဝသည် မြန်မာစာပေနှင့် အနုပညာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ပင်းယငါးစီးရှင်ကျော်စွာနှင့် အင်းဝဒုတိယမင်းခေါင် စသည့် ရွှေနန်းရှင်ကြီးများကိုယ်တိုင် မြန်မာပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများကို ရေးစပ်ခဲ့သည့် ထင်ရှားသော မြန်မာစာဆိုတော်ကြီးများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ == မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း ခေါင်းဆောင်များ၏ ဖိုခနောက်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်အားထုတ်မှု == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်နှင့် အလယ်ပိုင်း၌ [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]နှင့် [[အင်းဝခေတ်|အင်းဝ]]တို့ကို ဗဟိုပြုသည့် ရှမ်းမင်းဆက်များ ဩဇာကြီးထွားပြီး မြန်မာမှုပြုနေချိန်တွင်၊ တောင်ဘက်တစ်လွှား၌လည်း [[မုတ္တမ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကို အခြေပြုသည့် မွန်ခေါင်းဆောင်များ အင်အားကောင်းလာခဲ့သည်။ မုတ္တမကို အခြေပြုခဲ့သည့် [[ဝါရီရူးမင်း|ဝါရီရူမင်းဆက်]]သည် တောင်ပိုင်းရှမ်းနှင့် မွန်မျိုးနွယ်စုများ ရောယှက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက် ဟံသာဝတီသို့ မြို့တော်ရွှေ့ပြောင်းပြီးချိန်မှစ၍ မွန်ဘွဲ့အမည်၊ မွန်ဘာသာစကားနှင့် မွန်ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များကိုသာ အပြည့်အဝခံယူကာ စစ်မှန်သော မွန်မင်းများအဖြစ် [[ရာမညတိုင်း|ရာမညတိုင်းကြီး]]ကို တည်ထောင်စည်းလုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="BinnyaDala16th">ဗညားဒလ။ ''ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ''။</ref> ထို့ကြောင့် အင်းဝတွင် [[သတိုးမင်းဖျား]]မှစ၍ မင်းဆက်များက ရှမ်းမျိုးနွယ် ဇာစ်မြစ်ပါသော်လည်း မြန်မာမင်းများအဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ ဟံသာဝတီတွင်လည်း ဗညားဦးမှစ၍ မင်းဆက်များသည် မွန်မင်းများအဖြစ် ခံယူကာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ နီးပါးခန့် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် စိုးစံခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''။</ref> အင်းဝတွင် [[မင်းကြီးစွာစော်ကဲ]]၊ [[မင်းခေါင်ဘုရင်များ|မင်းခေါင်]] နှင့် ဟံသာဝတီတွင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]]တို့၏ ဆယ်စုနှစ်ချီ ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]များသည် ပဒေသရာဇ်အာဏာစက် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရေး ပဋိပက္ခများသာ ဖြစ်ပြီး၊ ရာဇာဓိရာဇ်နောက်ပိုင်း ဟံသာဝတီတွင် ဆက်ခံသည့် ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]နှင့် [[ဓမ္မစေတီမင်း]]တို့ လက်ထက်တွင် သာသနာရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး အထူးထွန်းကားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၁၆ ရာစုအတွင်း အင်းဝမင်းဆက် အားနည်းချိန်ဖြစ်သော ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်မှ မောရှမ်းခေါင်းဆောင် မိုးညှင်းစလုံနှင့် သားတော် [[သိုဟန်ဘွား]]တို့က အင်းဝကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သိုဟန်ဘွားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပြည်သူများနှင့် သံဃာတော်များကို ညှင်းပန်းနှိပ်စက်သဖြင့်၊ အင်းဝတစ်ဝိုက်ရှိ မြန်မာနှင့် ရှမ်း-ဗမာလူမျိုး အမြောက်အမြားသည် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ သီးခြားငြိမ်းချမ်းနေသော [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူနယ်]]သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala1724" /> တောင်ငူအကြီးအကဲ [[မင်းကြီးညို]] (၁၄၈၅–၁၅၃၀) လက်ထက်တွင် တောင်ငူသည် အင်အားအလွန်တောင့်တင်းလာပြီး အင်းဝဘုရင်ကိုယ်တိုင်က သီးခြားအာဏာပိုင် ပြည်နယ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။<ref name="Kala1724" /> ယင်းသို့ဖြင့် [[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး]]ကို ပြန်လည်မထူထောင်မီ စပ်ကူးမတ်ကူးအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်းဝကို ဗဟိုပြုသည့် မြောက်ပိုင်းမောရှမ်း အင်အားစု၊ ဟံသာဝတီကို ဗဟိုပြုသည့် တောင်ပိုင်းမွန်မင်းဆက် အင်အားစုနှင့် တောင်ငူကို အချက်အခြာပြုသည့် မြန်မာလူမျိုး အကြီးအကဲ အင်အားစုဟူ၍ အင်အားစုကြီးသုံးစုအဖြစ် ဖိုခနောက်ဆိုင် တည်ရှိနေခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1969">ဒေါက်တာသန်းထွန်း။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။</ref><ref name="Harvey1925" /> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ မောင်သက်ဇင် ဝက်ဘ်ဆိုက် (မော်ကွန်းတင်ပြီး)] {{မြန်မာနိုင်ငံ}} {{ပုဂံခေတ်}} {{DEFAULTSORT:ပ}} [[ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] f4o3oijvm4tnve4pq5x27dibj8km5ac 0 10924 1053849 951952 2026-09-18T15:25:37Z Ninjastrikers 22896 /* အမျိုးအစားများ */ +images 1053849 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:Pharrsi.jpg|thumb|ကရင်ဖားစည်]] {{Wiktionary}} '''ဖားစည်'''သည် ကရင်တမျိုးသားလုံးအား ကိုယ်စားပြုသည့် တူရိယာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ စကောကရင်လို (ကျိဢ်) ဟုခေါ်ပြီး ပိုးကရင်က ကလူး(ကၠေါဟ်) ဟု ခေါ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် ဖားစည်ကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်လောက်က သုံးစွဲလာခဲ့ ကြသည်ဟု သုတေသီတို့က အခိုင်အမာ ယုံကြည်ယူဆ ထားခဲ့ကြသည်။ ကရင်အမျိုးသားများ အမြတ်တနိုး ထားရှိသည့်အထဲတွင် ဖားစည်သည်ထိပ်ဆုံးကပါဝင်နေပါသည်။ ကရင်လူမျိုးထဲက ကရင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဖြစ်သည့်ဖားစည်ကို ဘိုးဘွားဘီဘင်လက်ထက်ကတည်းက အမြတ်တနိုးရှိခဲ့ပြီး ယခုခေတ် ကရင်လူမျိုး များအတွက် လေးစားတန်ဖိုးထားရသည့် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သာယာသော အသံရရှိရန် ပဉ္စရူပ ခေါ် သတ္တု ၅မျိုးဖြစ်သည့် ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ၊ သွတ်နှင့် ခဲများကို ရောစပ်၍ သွန်းလုပ်ရကြောင်း အဆိုရှိ၏။ ဖားစည်၏ အလေးချိန်ပေါ် မူတည်ပြီး တန်ဘိုးဖြတ်သည်လည်း ရှိ၏။ ဖားစည်သွန်းလုပ်ရာတွင် လက်ရာ ကောင်းခြင်း၊ အရုပ်များဖြင့် လှပစွာစီခြယ် သွန်းလုပ်ထားခြင်း၊ အသံသာယာ ငြိမ့်ညောင်းခြင်း များပေါ် မူတည်၍ ဖားစည်ကို တန်ဘိုးဖြတ်ကြ၏။ ==သမိုင်းကြောင်း== တစ်ချိန်က ဖားစည်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲခဲ့ကြကြောင်း သိရှိရသည်။ ဖားစည်များကို တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်၊ အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်(သီရိလင်္ကာ)၊ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရှိရ၏။ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက် ဘော်နီယိုကျွန်း အထိပင် ဖားစည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ ဖားစည်ကို ကျောက်ခေတ်နှောင်း နောက်ပိုင်း ကြေး‌ခေတ် ပေါ်ပေါက်လာသော အချိန် (သမိုင်းခေတ်ဦး) ၌ စတင်သွန်းလုပ်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆထားခဲ့ ကြသည်။ အနောက်တိုင်း သုတေသီအချို့ကမူ ဖားစည်သည် ယိုးဒယား၊ ရှမ်းအနွယ်ဝင်၊ ရှမ်းလူမျိုးများက စတင်သွန်းလုပ် ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားအဆိုပြုချက် တစ်ရပ်မှာ ရှေးကရင် ကဗျာလင်္ကာအရ မဲခေါင်မြစ်ဖျားခံရာ ဒေသမှတစ်ဆင့် ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့စဉ် အချိန်ကပင် ဖားစည် သွန်းလုပ်ခြင်း အတတ် ပါလာပြီးဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ ဖားစည်မောင်နှံ ဟုခေါ်သော ဖားစည်မျိုးသည် တန်ဘိုး အလွန်ကြီးသောကြောင့် တစ်ဦးတည်း ဝယ်ယူရန် ငွေအင်အား မနိုင်လျှင် ဆွေမျိုးတစ်စုလုံး စုပေါင်းဝယ်ယူပြီး အများသဘောတူ ဆွေမျိုးတစ်ဦးဦးအိမ်တွင် ထားရှိကြသည်။ ထိုဖားစည်မောင်နှံကို ရွှေနှင့် ပြုလုပ်သော အဝါရောင် ဖားစည်နှင့် ငွေနှင့်ပြုလုပ်သော အဖြူရောင် ဖားစည်ဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့ကို ပိုင်ဆိုင်သူသည် ဓနအင်အား ပြည့်စုံသူဟူ၍ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ==အမျိုးအစားများ== {{Multiple image | width = 200 | image1 = Karen Hparsi.jpg | class1 = bg-transparent | alt1 = ကရင်မင်္ဂလာဖားစည် | image2 = Kayah Hparsi.jpg | class2 = bg-transparent | alt2 = ကယားရိုးရာဖားစည် | footer = ကရင်မင်္ဂလာဖားစည် (ဝဲ) နှင့် ကယားရိုးရာဖားစည် (ယာ) }} ကရင်အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုသော ဖားစည်အမျိုးမျိုးအနက် ဂေါပတ်ဆောဒီ အမည်ရှိသော ဖားစည်သည် အသံအသာယာဆုံး ဖြစ်သည် ဆို၏။ ဤဖားစည်ကို တီးခတ်သော ရိုက်တံသည် မတော်တဆ အိမ်အောက်သို့ကျလျှင် ဆင်းကောက်ပြီး အိမ်ပေါ်သို့ ပြန်ရောက်သည့်တိုင်အောင် ဖားစည်၏ တုန်ခါသံ မဆုံးသေး ဟူ၏။ သာယာသော ဖားစည်ကို တီးခတ်လိုက်သောအခါ နားငြီးလောက်အောင် အသံကျယ်လောင်စွာ ပေါ်ထွက်ခြင်းမရှိပဲ ငြိမ့်ညောင်းသော အသံကိုသာ ကြားရသည်ဟုဆိုသည်။ ဖားစည်အနီးရှိသူသည် ညင်သာစွာ အသံကို ကြားရမည်ဖြစ်သော်လည်း ထိုအသံသည် ဝေးလံစွာရောက်ရှိ မည် ဖြစ်သည်။ ဖားစည်ကို မင်္ဂလာဖားစည်နှင့် အမင်္ဂလာ ဖားစည်ဟူ၍ နှစ်မျိုးသတ်မှတ်ထား၏။ မင်္ဂလာဖားစည်မှာ မျက်နှာပြင်ရှိ ဖားရုပ်များသည် လက်ဝဲရစ် တကောင်နောက် တကောင် လိုက်နေကြဟန်ရှိ၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ညီညွတ်ခြင်း၊ ခေါင်းဆောင်မှု ရှိခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်။ ထိုဖားစည်မျိုးကို မင်္ဂလာရှိသော အခမ်းအနားများတွင် တီးခတ်အသုံးပြုကြသည်။ အမင်္ဂလာ ဖားစည်ဟူရာ၌ ဖားစည်၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်ရှိ ဖားရုပ်များသည် တကောင်နှင့်တကောင် မျက်နှာချင်းဆိုင် နေကြသဖြင့် ရန်စောင်ခြင်း၊ ညီညွတ်မှု မရှိခြင်း၊ သွေးကွဲခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်နေပေသည်။ ထိုဖားစည်မျိုးကို မင်္ဂလာ မရှိသော အခမ်းအနားများတွင် တီးခတ်အသုံးပြုကြသည်။ ဖားသုံးကောင်ထပ် ဖားစည်ကို သတို့သမီး သတို့သား လက်ထပ် မင်္ဂလာပြုသည့် လရာသီ အချိန်တွင် တီးခတ်ခြင်း၊ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးချိန် ကောက်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် အောင်စည်အဖြစ် တီးခတ်ခြင်း ပြုလေ့ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ တီးခတ်ခြင်းဖြင့် စီးပွားရေးများ ကောင်းမွန်ပြီး အစစအရာ အောင်မြင်အကျိုးပေးသည်ဟု ယုံကြည်ယူဆ ကြသည်။ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖားနှစ်ကောင်ထပ် ဖားစည်ကို ရွာလူကြီးက ရွာသူရွာသားများ သာရေး၊နာရေး စစ်ရေးကိစ္စ အရေးများ ပေါ်ပေါက်လာလျှင် ကျယ်လောင်စွာ ခုနှစ်ချက်တီးခတ်သည်။ ရွာသားများ ကြာလျှင်ကြားချင်းပင် ရွာသူကြီးအိမ်ဝင်းအတွင်း အမြန်ဆုံး လာရောက် စုဝေးကြရသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်ဦးဦး သေဆုံးပါက ဖားစည်၏ မျက်နှာပြင်အနားကိုဖဲ့ပြီး သေသူနှင့် တစ်ပါတည်း မြှုပ်နှံသည့် အလေ့အထရှိ၏။ ဆွေစဉ်မျိုးဆက်မှ နောက်ဆုံးသောသူ သေဆုံးသည့်အခါ ဖားစည်၏ မျက်နှာပြင် အလယ်တည့်တည့် နေလုံးအား ထွင်း၍ ဖားစည်တခုလုံးကို သေသူနှင့် တစ်ပါတည်း အဆုံးသတ် မြှုပ်နှံလိုက်ရသည်။ ===ဖားစည်ခုနစ်မျိုး=== ကရင်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုဘဝကို ဖော်ဆောင်နေသော ဖားစည်ခုနှစ်မျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ (၁) ဖားလေးကောင်သည် ဖားစည်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် လက်ဝဲရစ် တစ်ကောင်နောက် တစ်ကောင် လိုက်သွားနေပြီး ဆင်ကြီးတစ်ကောင် ထွက်ပြေးကာ ချေးတုံးတစ်တုံး စွန့်ထားသည်။ ဤဖားစည် အမျိုးအစားမှာ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း၊ မေတ္တာထားခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ စာရိတ္တကောင်းခြင်းတို့၏ အာနိသင်ကြောင့် မကောင်းဆိုးဝါး ကိုယ်စားပြုသော ဆင်ကြီးက မရင်ဆိုင်ရဲပဲ ထွက်ပြေးပြီး ချေးတုံးတစ်တုံးပင် ထွက်ကျကျန်ရစ်ခဲ့ရခြင်းကို သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ (၂) ဖားလေးကောင်က အခြားဖားတစ်ကောင်စီကို ကျောပိုးထား၍ လက်ဝဲရစ် တစ်ကောင် နှင့်တစ်ကောင် လိုက်သွားပြီး ဆင်ကြီး နှစ်ကောင်ထွက်ပြေးကာ ချေးတုံးနှစ်တုံး စွန့်ထားသည်။ (ဖားနှစ်ထပ်) ဒုတိယဖားစည်သည် ဆင်းရဲသားများ၊ ဒုက္ခရောက်သော မုဆိုးမနှင့် မိဘမဲ့များအား သနားကြင်နာ ကူညီရိုင်းပင်းမှုကို ဖော်ညွန်းထား၏။ ထို့ကြောင့်လည်း ဖားတစ်ကောင်က အခြား ဖားတစ်ကောင်ကို ကျောပိုးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မကောင်းဆိုးဝါး ဆင်နှစ်ကောင်က ကြောက်ရွံ့ ထွက်ပြေးရပြီး ချေးတုံးတစ်တုံးစီ ထွက်ကျကျန်ရစ်ခဲ့၏။ (၃) ဖားလေးကောင်က အခြားဖားနှစ်ကောင်စီကို ကျောပိုးထား၍ လက်ဝဲရစ် တစ်ကောင်နောက်တစ်ကောင်လိုက်သွားပြီး ဆင်ကြီးသုံးကောင် ထွက်ပြေးသွားကာ ချေတုံးသုံးတုံး စွန့်ထား သည်။ (ဖားသုံးထပ်) တတိယ ဖားစည်အမျိုးအစားသည် အကောင်းဆုံးသော သင်ခန်းစာကို ပေးထားသည်။ အောက်ဆုံး ဖားသည် အကောင်ကြီး၍ ကျန်ဖားနှစ်ကောင်ကို ကျောပိုးထား၏။ အပေါ်ဆုံးဖားသည် အလယ်ဖားထက် အနည်းငယ် သေး၏။ ကြီးသောသူက ငယ်သောသူကို ကူညီဖေးမခြင်းကို ဖော်ညွှန်းထာ၏။ ထို့ကြောင့် ဆင်ကြီးသုံးကောင်လုံး ကြောက်ရွံ့ခြင်းများစွာဖြင့် ထွက်ပြေးရပြီး ချေးတုံးတစ်တုံးစီ ထွက်ကျကျန်ခဲ့သည်။ (၄) ဖားလေးကောင်သည် အထက်အောက် မျက်နှာချင်းဆိုင်လျက် ဆင်ကြီးတစ်ကောင် မကြောက်မရွံ့ပဲ တက်လာသည်။ (၅) ဖားလေးကောင်သည် အထက်အောက် မျက်နှာချင်းဆိုင်လျက် ဆင်ကြီးနှစ်ကောင် မကြောက်မရွံ့ပဲ တက်လာသည်။ (၆) ဖားလေးကောင်နှင့် ဆင်ကြီးလေးကောင်တို့သည် အသီးသီး လက်ဝဲရစ် တကောင်နောက် တကောင်လိုက်နေကြသည်။ စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌမ ဖားစည်များမှာမူကား ဆန့်ကျင်ဘက်၊ ညီညွတ်မှု မရှိသည့်သဘောကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ ဖားများသည် အချင်းချင်း မျက်နှာချင်းဆိုင် ရန်စောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သောကြောင့် အချင်းချင်း မေတ္တာခေါင်းပါးလာသည့် အတိတ်နိမိတ်ကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ စည်းလုံးညီညွတ်မှု မရှိသောအခါ မကောင်းဆိုးဝါးကို ကိုယ်စားပြုသော ဆင်ကြီးများ လာရောက်ဖျက်ဆီးရန် ဦးတည်လာသည်ကို တွေ့ရ၏။ (၇) ဖားစည်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖားလေးကောင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ဆင်ကြီးလေးကောင် သာကျန်၍ တကောင် နောက် တစ်ကောင်လိုက် နေကြသည်။ သတ္တမမြောက် ဖားစည်၏ မျက်နှာအဝိုင်းပေါ်၌ကား ဖားများ လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားပြီး မကောင်းဆိုးဝါး ဆင်ကြီး လေးကောင်က သဘောရှိ မင်းမူနေကြသည်ကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖားစည်၏ သင်္ကေတ သဘောတရားများကို သင်ခန်းစာယူ၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ညီအစ်ကိုရင်းချာ သဘောထားညီမျှကြကာ ရင်းနှီးချစ်ခင်စွာဖြင့် လက်တွဲ အလုပ်လုပ်သွားကြရန် တိုက်တွန်းလိုက်ပါသည်။ <ref>စာပေကော်မတီ၊ ကရင်အမျိုးသား နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပရေး ဗဟိုကော်မတီ (မဟာရန်ကုန်) မှ စုဆောင်းတင်ပြသည်။</ref> ===ခွဲခြားပုံ=== (၁)သာယာအေချမ်းသော မင်္ဂလာဖားစည်၊ (၂)မကောင်းကျိုးဆိုင်ရာ အသုံးပြုသော ဖားစည်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်။ ဖားစည်ကို ကြေးဖြင့်သွန်းစပ်ကာ မျက်နှာဝ တစ်တောင်၊အလျား နှစ်တောင် ယေဘုယျအားဖြင့် ပမာဏရှိသည်။ မင်္ဂလာဖားစည်တွင် မျက်နှာ၌ ဖားစည်ရုပ်များ လက်ဝဲရစ်တစ်ကောင်၊ နောက်က တစ်ကောင်လိုက်နေဟန်၊ လက်ယာရစ်တစ်ကောင်၊ နောက်က တစ်ကောင်လိုက်နေဟန်၊အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ဖားရုပ်တစ်ရုပ်စီ ရှိကြလေသည်။ သို့သော် ဖားစည်မျက်နှာတွင် အရပ်လေးမျက်နှာ၌ ဖားနှစ်ကောင်ထပ်၊သုံးကောင်ထပ် စသည်ဖြင့်လည်း ရှိတတ်သည်။ ဖားများသည် အရေအတွက်အလိုက် တန်ဖိုးကြီးလေသည်။ အဆိုပါ ဖားရုပ်များကို အစွဲပြု၍ ဖားစည်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဖားရုပ်များအပြင် နေ၊ဆင်၊ဘဲ၊ဗျိုင်း၊ဂျိုးငှက်၊ရစ်မ၊ရစ်ဖို၊ယုန်၊ကြက်၊ငါး စသည်အရုပ်များလည်း ရှိတတ်သည်။ ၎င်းဖားစည်ကို ကရင်အမျိုးသားတို့ အိမ်တိုင်း၌ မြတ်သောနေရာတွင် ဝင့်ကြွားစွာ ချိတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ဖားစည်၏ အရွယ်အကြီးအငယ် တန်ဖိုးအလိုက် ဂုဏ်သရေရှိ ကြေးရတက်တို့၏ အဆင့်အတန်း အခြေအနေကို ခန့်မှန်းနိုင်လေသည်။ အဆိုပါ မင်္ဂလာဖားစည်ကို လကြတ်နေကြတ်သောအချိန်၊လက်ထပ်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားများ၊ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နှင့် နေ့ကြီးရက်ကြီး ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ စသည့် မင်္ဂလာယူသော အခါမျိုးတွင် တီးခတ်ကြလေသည်။ အမင်္ဂလာဆိုင်ရာ ဖားစည်၏မျက်နှာတွင် ဖားရုပ်များသည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ မင်္ဂလာဖားစည်ကဲ့သို့ ဖားတစ်ကောင်၏နောက်မှ နောက်တစ်ကောင်မလိုက်ဘဲ အရှေ့အရပ်ဖားစည်ရုပ်သည် အနောက်အရပ်ရှိ ဖားစည်သို့လည်းကောင်း၊ တောင်အရပ်ရှိ ဖားစည်ရုပ်သည်မြောက်အရပ်ရှိ ဖားစည်ရုပ်သို့လည်းကောင်း၊တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် မျက်နှာချင်းဆိုင် ရပ်တည်နေလေသည်။(အဓိပ္ပာယ်ကား) အမျိုးသားများ စည်းရုံးမှုပျက်ပြားပြီး တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရန်စောင်သွေးကွဲ၊ ညီညွတ်ရေးပျက်ပြားသည့် သဘောကို အဓိပ္ပာယ်ဆောင်လေသည်။ အဆိုပါ ဖားစည်ကို ကရင်အမျိုးသားများသည် မိမိတို့ အိမ်အပြင်ဘက်ရှိ သီးသန့်နေရာ၌ ချိတ်ဆွဲထားကြလေသည်။ ၎င်းဖားစည်သည် တရံတစ်ခါ ချွေးပြန်သကဲ့သို့ အရေထွက်သောအခါ ဖားစည်ငိုသည်ဟု အယူရှိ၍ ကြက်သွေး၊ဝက်သွေးတို့ဖြင့် ဖားစည်အား ပွတ်သပ်ပူဇော်ကြရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်သွေးဖြင့် ပူဇော်ခြင်း မပြုပါက အိမ်သူအိမ်သားများ နာမကျန်းဖြစ်ခြင်း၊ဘေးဥပါဒ်များ ဆိုက်ရောက်တတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ ၎င်းဖားစည်ကို အသုဘနှင့်အရိုးကောက်ပွဲများ၌ နေ့ရောညပါ တီးခတ်ကြလေသည်။၎င်းအပြင် စစ်တက်၊စစ်ချီရာ၌ တီးခတ်အသုံးပြုပါက အမင်္ဂလာဖားစည်၏ အသံကြားရသော် တစ်ဖက်သားရန်သူတို့ စိတ်ဓာတ်ချောက်ချား ကြောက်ရွှံ့လျက် သေကြပျက်စီးနိုင်သည်ဟု အယူရှိပြီး သေမင်းတမန် စစ်ဖားစည်အနေဖြင့် အသုံးပြုကြလေသည်။ ==သုံးစွဲမှု== ထို့ပြင် ကရင်အမျိုးသားဖားစည်ကို ကရင့်အမျိုးသား အလံတော်တွင် အထွတ်အမြတ်အနေဖြင့် ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားလေသည်။ ကရင်အခေါ် ခွေ (ကျွဲချို)နှင့်လည်း အမြဲတစေ တွဲထားလေ့ရှိသည်။ ဒုံးယိမ်းအကကို ကပြရာ၌ဖြစ်စေ.၊ ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နေ့ကြီးရက်ကြီးအခါ ပွဲတော်များ ကျင်းပရာ၌ဖြစ်စေ. ဖားစည်နှင့် ကျွဲချိုတို့ကိုတီးမှုတ်ပြီး အခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်အစပျိုးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အလံတော်၊ ဖားစည်၊ ကျွဲချိုတို့သည် ကရင်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွှေအနှစ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍ မရပေ။ ထိုကြာင့် ကရင်လူမျိုးများ တည်ရှိနေသရွှေ့ ကရင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွှေအနှစ်ပစ္စည်းများလည်း တည်ရှိနေမည်သာ ဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးတိုင်းလည်း မိမိတို့၏ အထွတ်အမြတ် ယဉ်ကျေးမှု အမွှေအနှစ်များကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းကြရမည်။ <ref>ကရင်ဇွဲကပင်စာစောင်ဆိုဒ်</ref> ဖားစည်ကို ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးဖို့ " မိုး" ခေါ်ရာမှာသုံးတယ်။ အသုဘ အခမ်းနားတွေမှာ သုံးတယ်။ လက်ထပ်ထိမ်မြားရာ အခမ်းနား နှင့် အိမ်သစ် တက်ရာ အခန်းနားတွေမှာ တူရိယာအဖြစ် တီးခတ်အသုံးပြုပါတယ်။ ==ထုတ်လုပ်ပုံ== ဒီလိုဖားစည်လုပ်တဲ့ ပန်းဘဲဖို အမြောက်မြားရှိနိုင်သော်လည်း ကယားပြည်နယ်၊ နွေဒေါင်(ငွေတောင်)မြို့ က ပန်းဘဲဖိုတစ်ခုတည်းသာ မှတ်တမ်းဝင်ပါတယ်။ ကျန်တာတွေရှာမရသေးပါ။ ကရင်ဖားစည်လို့ဆိုပေမယ့် တကယ်တမ်း ဖန်တီးသူ လက်မှူ့ပညာရှင်တွေဟာ ရှမ်း တွေဖြစ်ပါတယ်။ ၁၈၂ဝ ဝန်းကျင်ကစပြီး ရှမ်းလက်မှူ့ပညာရှင်တွေဟာ နွေဒေါင်(ငွေတောင်)မြို့ မှာလာရောက်အခြေဆိုက်နေထိုင်ကာဖားစည်သွင်းလုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ တစ်မြို့လုံး မီးလောင်ပြာကျသွားတဲ့ ၁၈၈၉ ခုနှစ်အထိဖြစ်ပါတယ်။ [[File:Bd03.jpg|thumb|၁၉၂၃ ခုနှစ် ကရင်ဖားစည်ပြုလုပ်ရာ ပန်းဘဲဖို]] ဖားစည်ပြုလုပ်သူ ရှမ်းတွေဟာ ထုတ်လုပ်ရာမှာ အဓိက ကုန်ကြမ်းအဖြစ် ( ကြေးနီ၊ သံဖြူ၊ သွပ်၊ ငွေ နှင့် ရွှေ )ငါးမျိုးကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ မဟုတ်ကြတဲ့ တောင်ပေါ်နေ ကရင်မျိုးနွယ်စု အချို့သာ အသုံးပြုတယ်ဆိုသော်လည်းဘဲ မြန်မာဘုရင်၊ ထိုင်းဘုရင်တွေရဲ့ နန်းတွင်း တူရိယာဖျော်ဖြေမှုတွေမှာပါ အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ နော့သာန် အီလီနွိုက်(Northern Illinois University) တက္ကသိုလ် ကပရိုဖစ်ဆာ ဒေါက်တာ ရိစ်ချက် အမ် ကိုလာ ( Professor Dr. Richard M. Cooler)ရဲ့စာတမ်းမှာ " စည် " အသုံးနှုန်းကို မြန်မာ့သမိုင်းမှာ အစောဆုံးတွေ့ရတာက သက္ကရာဇ် ၁၀၅၆ ခုနေ့စွဲပါ မနုဟာ ကျောက်စာ နန်းတွင်းဖျော်ဖြေမှုဆိုင်ရာ တူရိယာစာရင်းလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ Professor Dr. Richard M. Cooler ရဲ့အဆိုကို မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောရပါမယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူရည်ညွန်းတဲ့ မနုဟာကျောက်စာဟာ ပုဂံခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်း ( Contemporary Record ) မဟုတ်ပါ။ မူလထိုးကျောက်စာမဟုတ်ပါ။ ဘိုးတော်ခေတ် လောက်မှာမှ ရေးထိုးထားတဲ့ ဆင့်ထိုးကျောက်စာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၁ ရာစုပုဂံ ခေတ် စကားလုံး၊ အရေးသားမျိုး မဟုတ်ပါ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ရောက်ကာမှ ဟိုးအရင် အနှစ် ၈၀ဝကျော် လောက်က အဖြစ်ဖြစ်ကို မှန်းဆပြီး ရေးထိုးထားတဲ့ ကျောက်စာမို့ ဘယ်လိုမှစိတ်မချရပါ။ အဲဒိ မနုဟာ ကျောက်စာကို ကိုလိုနီခေတ် ကျောက်စာဝန်ဟောင်း ချားစ်ဒူရွိုင်ဆယ်က မူလထိုးကျောက်စာအဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ဖူးပါတယ်။ စိတ်ချ လက်ချပြောနိုင်တာက " ကျန်စစ်သား နန်းတည်ကျောက်စာ မွန်ဘာသာပါ ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၁၀၁ မှာပုဏ္ဏား နဲ့ ဟူးရားတွေ " စည်တီးပြီး " ရေခပ်သွားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ဒီ့ထက်စောပြီး အသုံးပြုတာမျိုး ရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ ဗီယတ်နမ် မှာတော့ အေဒီ ၂ - ၃ ရာစုကတည်းကသွန်းလုပ် အသုံးပြုနေပါပြီ။ ဒေါင်ဆောင်းလို့ လူသိများပါတယ်။ လာအို၊ ထိုင်း နှင့် က‌မ္ဘောဒီးယားစတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ လည်းဒီလိုစည်တီးပြီးမိုးခေါ်တဲ့ အလေ့အထမျိုးရှိခဲ့ပါတယ်။ <ref>ancientmyanmar.blogspot.com</ref> ယခင်ကရင်ဘိုးဘွားတွေက ဖားစည်ဖြစ်လာတာ နှစ်ပေါင်း(၃ဝဝ)ကျော်ခန့်ရှိခဲ့သည်ဟု ပြောခဲ့ကြ သည်။ ဖားစည်ကို နေရာတိုင်း အချိန်တိုင်းမှာ မသွန်းလောင်းကြပါ။ ထူးခြားသည့်အချိန်မှာဘဲ သွန်းလုပ် ကြသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်တဲ့အချိန်၊ အိမ်ဦးတက်တဲ့အချိန်၊ နှစ်သစ်ကူးအချိန်၊ နေ့လယ်ပိုင်း အချိန်လောက်မှာ သွန်းလောင်းကြသည်။ ==ပုံသဏ္ဌာန်== ဖားစည်ရဲ့ပုံစံက မျက်နှာပြင်ပိတ်ပြီး ဖင်ပိုင်းတို့တွင်ဖွင့်၍ထားသည်။ ကိုယ်ထည်မှာခပ်သွယ် သွယ်လေးသိမ်ပြီး ဖင်ပိုင်းတွင်နည်းနည်းလေးစွင့်ကားသွားသည်။ ဖားစည်ကိုတီးခတ်တော့မယ်ဆိုရင် လက်နှစ်ဖက် ကိုစလုံးကိုအသုံးပြုတီးခတ်ရသည်။ ညာဘက်လက်ဖြင့် ဖားစည်၏မျက်နှာပြင်ကိုထုပြီး ဘယ်ဘက်လက်က ဒုတ်ပါးပါးလေးတစ်ချောင်း(သို့မဟုတ်) နှီးစည်းဖြင့်ဖြစ်စေ ဖားစည်ထဲသို့လျှိုသွင်း၍ တီးခတ်ရသည်။ ဖားစည်၏မျက် နှာပြင်အလယ်တွင် နေမင်း၏အလင်းရောင်သဏ္ဌာန်ဖျာထွက်နေသော အသံလှိုင်းတို့အား တုန်ခါစေသော အမှတ်အသားများပါရှိသည်။ ရောင်ခြည်မှာ (၆)သွယ်မှ (၁၂)သွယ်အထိ၊တချို့မှာတော့(၁၈)သွယ်အထိရှိသည်။ ရောင်ခြည်ဖြာသန်းနေတဲ့အပေါ်ဘက်နားမှာတော့ စက်ဝိုင်းအရစ် တွေပါရှိသည်။ စက်ဝိုင်းအရစ်များမှာ (၆)ခုမှ (၉)ခု အထိရှိကြသည်။ စက်ဝိုင်းတစ်ခုနဲ့တစ်ခုတို့၏အကြားမှာ ဖားပြုပ်ရုပ်၊ငါးရုပ်၊ငှက်ရုပ်၊ပန်းပွင့်အရုပ်တွေနဲ့ ပုံဖော်ထားကြသည်။ ဖားပြုပ်ရုပ်များသည် တစ်ကောင်၏ နောက်သို့တစ်ကောင်လိုက်နေသောပုံစံကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ဖားတကောင်ထပ်၊ နှစ်ကောင်ထပ်၊ သုံးကောင်ထပ်လိုက်နေသောပုံစံများ ဖားစည်၊ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဖားစည်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖားပြုပ်ရုပ်သည် ထူးဆန်းနက်နဲသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်ဟုယူဆ ကြသည်။ ဖားပြုပ်သည် ဖားဘုရင်လည်းဖြစ်၊ သူတစ်ပါးကိုရန်မူလေ့မရှိ၊ ရန်ငြိမ်းသည့်သတ္တဝါဖြစ်ပြီး၊ ရန်မူလာသော သတ္တဝါများအား ၎င်း၏အရေခွံထဲမှ ထွက်လာသောအစေးများကို သေစေသောသတ္တိထူးများသူ့မှာရှိသည်။ ဖားပြုပ်တို့သည်ရန်မူခြင်းမရှိဘဲ သဘာဝစိတ်နေသဘောထားအရ ရိုးသားပြီး အရေးအကြောင်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ရင်လည်း ခံနိုင်ရည်ကောင်းခြင်းတို့ကိုပမာပြုကာ ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးသားဖြူစင်ပြီး အေးချမ်းစွာနေထိုင်လိုသော စရိုက်ရှိခြင်းများကို နှိုင်းယှဉ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ကြရပါတယ်။ မြွေဆိုး၊မြွေဟောက်တွေ သူ့ကိုလာကိုက်လို့မရပါ။ ဖားပြုပ်ဟာအဆိပ်အရမ်းပြင်းလှပါသည်။ ဖားတွေထဲမှာ ဖားပြုပ်ဟာ တန်ခိုးထက်ပြီးသစ္စာတည်တယ်။ ဖားပြုပ်အော် လျှင် မလွဲမသွေမိုးရွာမယ်။ ဥနဲ့ကလေးတွေကို ပြန်မစားဘူး။ ဖားပြုပ်ရဲ့ ဥနဲ့အရေခွံတွေကိုစားမိရင် မူးဝေအော့အန်ပြီး သေဆုံးနိုင်သည်။ ဒါပေမဲ့ ဖားပြုပ်ရဲ့ အရေခွံဟာဆေးဖက်ဝင်ပါသည်။ ယားနာတွေ၊ပွေးနာ၊ မီးလောင်တဲ့အနာတွေ၊ အစရှိသော အရေပြား ရောဂါများ ကင်းခြင်များကိုက်ရင်လည်း ဘာဆေးမှမလိုဘဲ ဖားပြုပ်အရေခွံနဲ့အုပ်ပေးလိုက်ပါက တခဏတာ အချိန်ကာလ အတွင်းမှာ မီးထဲရေလောင်း ထည့်သလိုမျိုး ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ == ရိုးရာပုံပြင် == ကရင့်ရိုးရာပုံပြင်အရ တစ်နေ့သ၌ရှေးဟောင်းကရင်အဘိုးအိုဖြစ်သူဖူးမော်တော် တစ်ယောက်က တောင်ယာလုပ်ပြီးအသက်မွေးရှာပါသည်။ တစ်နေ့မှာဖူးမော်တော် တောင်ယာသွားကြည့်သောအခါ လူရိုင်းတစ်အုပ် က၎င်း၏ တောင်ယာထဲကစပါးအသီးအနှံတွေကို ဝင်ရောက်ကစားဖျက်ဆီးတာကို အဝေးကနေလှမ်းမြင်ရသည်။ ပြီးတော့ဖူးမော်တော်က အကြံတစ်ခုထုတ်လိုက်သည်။ နောက်တစ်နေ့မှာတော့ ဖူးမော်တော် တောင်ယာခင်းထဲမှာ လှဲအိပ်လိုက်ပြီး သူ့ထံသို့ဦးတည်လာသောလူရိုင်းတစ်အုပ်ကိုတွေ့ရသည်။ ဖူးမော်တော်ကတောင်ယာထဲတွင် လူသေ အဖြစ်ဟန်ဆောင်လိုက်သည်။ ၎င်းအချင်းအရာကိုတွေ့မြင်ရသော လူရိုင်းအုပ်စုကဖူးမော်တော်သေပြီးထင်လို့ အသုဘအခမ်းအနားအတွက် အုပ်စုထဲမှလူရိုင်းများကို စည်ပြန်ယူခိုင်းလေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မျောက်များသည် ဖားစည်(၃)မျိုးရွှေရောင် ငွေရောင်နှင့်အဖြူရောင်ဖားစည်များကို ယူဆောင်လာကြသည်။ စည်များကိုတီးခတ်စဉ် အတွင်း ဖူးမော်တော်က ထထိုင်လိုက်ရာ မျောက်များက လန့်ပြီးထွက်ပြေးသောကြောင့် အဖြူုရောင်ဖားစည်သည် ရေထဲသို့ပြုတ်ကျသွားတော့သည်။ ဖူးမော်တော်သည် ကျန်ရစ်သောဖားစည်များကို ကရင်လူမျိုးများထံ ယူဆောင်လာပြီးချိန်မှစ၍ ၎င်းတို့သည်ကရင်လူမျိုးတို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးအရာများဖြစ်သွားကြသည်။ တကယ်တော့ မျောက်တွေလို့ထင်ရတဲ့လူရိုင်းအုပ်စုဟာ လူသူပေါက်ရောက်နဲသော တောတောင်မှာနေသည့် အရိုင်းကရင်မျိုးနွယ်စု များ ဖြစ်သည်။ အရင်ခေတ်နဲ့ယခုခေတ်ဖားစည်ကွာခြားမှုနှင့် တိမ်မြုပ်နေသောဖားစည်များအကြောင်းကို ဖထွးဖူးဂယ်မှ ယခုလိုပြောသည်။ အရင်ခေတ်ဖားစည်က အသံတော်တော်ကောင်းပါတယ်။ ယခုဖားစည်အသံကသိပ်မကောင်းတော့ ဘူး။ သွန်းလုပ်တာလည်းပစ္စည်းတွေရှားပါးလာတယ်။ အရင်ကဖားစည်တစ်လုံးဟာ တန်ဖိုးမြင့်မားစွာရောင်း လို့ရတယ်။ ယခုဖားစည်ကပစ္စည်းတွေမစုံတော့ တစ်လုံးကို(၅)သိန်းလောက်ဘဲ ရောင်းလို့ရပါတယ်။ ယခုတချို့ ကရင်ရွာမှာဆိုရင် ရွှေဖားစည်နဲ့ငွေဖားစည်ကျန်ရှိပါသေးတယ်။ သူတို့ကဖွက်ထားတယ်။ လူတွေလာမေးရင်မပြောပြ ဘူး။ တစ်မျိုးမှာဆိုရင်တစ်ယောက်ဘဲသူတို့အသိပေးတယ်။ သူတို့ကပြောတယ် ကရင်တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ရေး မရှိသေးတဲ့အချိန်မှာမပြချင်ဘူး။ ပြဖို့အချိန်မတန်သေးဘူး။ ပြရင်သူများလုယူမှာစိုးလို့ပြောကြပါတယ်။ ကရင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်နိုင်တဲ့တစ်နေ့ကျရင် ပြမှာဘဲလို့ပြောပါတယ်။ ယခုဖားစည်ဟာ ပိုးကရင်ဒေသတွင်မှာ အများဆုံးတွေ့ရသည်။ စကောကရင်ရွာမှာဆိုရင် သိပ်မတွေ့ရတော့ဘူး။ တချို့ကဖားစည်ဘဲသိတယ်။ ဖားစည်အကြောင်းကိုမသိကြရှာဘူး။ အဲဒါကြောင့် ကရင့်ရိုးရာ ဖားစည်ဟာ တစ်ဖြည်းဖြည်းနဲ့ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီး။ ရှေးခေတ်အခါက မင်္ဂလာကြေးတင်တောင်းခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းတို့တွင် လျှော်ကြေးအဖြစ်ဖြင့်ဖားစည်တို့ကို တန်ဘိုးများသတ်မှတ်ကာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါကရင်ရွာများ၌ ဖားစည်ကိုရှာ၍ပင် မတွေ့နိုင်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့်ကရင်အမျိုးသားများသည် မိမိတို့၏လူမျိုး၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များဖြစ်သည့် ဖားစည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့်အတူ ဖားစည်သွန်းလုပ်ခြင်းအတတ်ပညာဖြင့် ဆက်လက်၍ ဖားစည်အသစ်များ သွန်းလုပ်သင့်ပါသည်။ ကရင့်တို့၏အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကိုလေ့လာမည်ဆိုလျှင် ဦးစွာ ပထမကရင့်ဖားစည်ကိုလေ့လာရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မှသာ ကရင်လူမျိုးတို့နှင့် တစ်သားတည်းတည်ရှိခဲ့သော ကရင့်ဖားစည်သည်၊ ကရင်အမျိုးသားထုတစ်ရပ်လုံး အားအစဉ်ကိုယ်စားပြုနေမည့် တူရိယာပစ္စည်းဖြစ်သည်ဆိုခြင်းကို နှောင်းခေတ်ကရင်လူငယ်တိုင်း ခံယူကြ မည်သာဖြစ်ကြောင်းရေးသားလိုက်ရသည်။ <ref>နော်ဘွေဝါး</ref> == ကိုးကား == <references/> {{DEFAULTSORT:ဖ}} {{မြန်မာ့တူရိယာများ}} [[Category:မြန်မာ့တူရိယာများ]] [[Category:ကရင်ပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] obrphqscq1feh87aoach5vovdjelobe 0 12775 1053875 916394 2026-09-18T17:32:43Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053875 wikitext text/x-wiki [[File:biofuel.jpg|thumb|ဇီဝလောင်စာအား သရုပ်ဖော်ထားပုံ]] '''ဇီဝလောင်စာ''' ({{lang-en|Biofuel}})ဆိုသည်မှာ အပင်များ၏ ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်မှုများကို ဓာတ်ပြောင်း ချေဖျက်ခြင်း သို့မဟုတ် သတ္တဝါတို့၏ အစာချက် လုပ်မှု၊ စွန့်ပစ်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် ဓာတုဖြစ်စဉ်များ စသည်တို့မှ ထုထည်ကြီးမားစွာဖြင့် ရရှိသည့် မည်သည့် လောင်စာ စွမ်းအင်ကိုမဆို ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဇီဝရုပ်သွင်ပြောင်းလဲမှုများကို အခြေခံ၍ ထုတ်လုပ် ရရှိသောကြောင့် ဇီဝလောင်စာစွမ်းအင်ဟူ၍လည်း မြန်မာမှု ပြုကြသည်။ ၎င်းသည် ကျောက်မီးသွေး၊ ရေနံကဲ့သို့ သဘာဝမှပေးသော လောင်စာ စွမ်းအင်မျိုး မဟုတ်ပါ။ ရှားပါးလာသော အဆိုပါ သဘာဝ လောင်စာစွမ်းအင်ကို အစားထိုးပေးနိုင်မည့် စွမ်းအင်အရင်းအမြစ် တစ်မျိုးအဖြစ် ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည် အသီးသီးမှ လက်ခံလာကြသည်။ ၎င်းသည် ပတ်ဝန်းကျင် လေထုအတွင်းသို့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် အနည်းဆုံး အချိုးအဆဖြင့် အနည်းဆုံးထုတ်လွှင့် နိုင်သောကြောင့် ယနေ့ ကြုံတွေ့နေရသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းမှု ပြဿနာကိုလည်း လျော့ပါးစေမည် ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများမှ ထွက်ကုန်များ၊ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ၊ အိမ်သုံးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို အခြေခံ၍ ထုတ်လုပ်နိုင်သောကြောင့်လူသားတို့နှင့် ရင်းနှီးပြီး ဖြစ်နေသော နည်းပညာများလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ရိုး၊ လွှစာ၊ မြေဩဇာ၊ အမှိုက်များ၊ အစားအသောက် အကြွင်းအကျန်များ၊ နွားချေးကဲ့သို့သော သတ္တဝါတို့၏ စွန့်ထုတ်ပစ္စည်းများပါမကျန် ဇီဝလောင်စာ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လက်ရှိအားဖြင့် ထုထည်ကြီးမားစွာ ထုတ်လုပ်နေသည်မှာ အပင်များမှ ဖြစ်သည်။ မော်တော်ယာဉ်များအတွက် လောင်စာဆီအဖြစ် အသုံးပြုကြ၍ အချို့တိုင်းပြည်များတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရာတွင် သုံးနေကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကမ္ဘာ့ လောင်စာဆီ သုံးစွဲမှု၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို အစားထိုး ပေးနိုင်သည်။ ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံတို့တွင် ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အစားထိုးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဇီဝလောင်စာ ထုတ်လုပ်ရန် ကုန်ကြမ်းများအဖြစ် အစိုင်အခဲနှင့် အရည် ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ အစိုင်အခဲအဖြစ် သစ်သားစများ၊ စပါးဂျုံ စသည့် ကောက်ရိုးများ၊ ခြောက်သွေ့သော အပင်များ၊ ကြက်၊ ဘဲစသည် မွေးမြူရေး တိရစ္ဆာန်များနှင့် ကျွဲ၊ နွား၊ ဝက် စသည့် အကောင်များမှ စွန့်ထုတ်လိုက်သည့် ချေးများ၊ စပါး၊ ဝါ၊ ပဲပင်ကဲ့သို့ အခွံရှိသည့် သီးနှံများ၏ အခွံအကာများကို သုံးနိုင်သည်။ အချို့ သစ်ဆွေး မြေဆွေးများကိုပင် ဇီဝလောင်စာထုတ်လုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရည်အဖြစ် အယ်လ်ကိုဟောကို အဓိက သုံးသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ကြံမှ အီသနောလ်လောင်စာအဖြစ် ချက်လုပ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြောင်းမှ ထုတ်လုပ်ကြသည်။ လက်ရှိအားဖြင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့မှ ထုတ်လုပ်သော မက်သနောလ်ကိုလည်း ဇီဝလောင်စာမှ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန် အဆင်မပြေသော်လည်း အားထားရမည့် လောင်စာစွမ်းအင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဗျူ တ နောလ် ကို Acetone, Butanol, Ethanol တို့အား ဓာတ်ပြုပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းလောင်စာစွမ်းအင်သည် လက်ရှိ ဓာတ်ဆီ အင်ဂျင်စက်များတွင် ထည့်သွင်း သုံးနိုင်ပြီး လောင်ကျွမ်းမှုစွမ်းအင် ပိုမိုကောင်းမွန်ပါသည်။ ထို့အတူ စွန့်ပစ်အမှိုက်များ၊ လယ်ယာထွက်ကုန်များမှ အပိုပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ မီသိုင်း ဓာတ်ငွေ့အဖြစ် ထုတ်ယူနိုင်သည်။ ဇီဝလောင်စာကို အိမ်သုံးအဖြစ် လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အိမ်တွင်းအပူပေးစနစ်နှင့် ချက်ပြုတ်သည့် လုပ်ငန်းများတွင်လည်း သုံးနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ချက်ပြုတ်ခြင်းများတွင် ၎င်းအတွက် သီးခြားမီးဖို ပြုလုပ်ရခြင်းနှင့် ထွက်လာသည့် မီးခိုးများသည် လူသားများအား အန္တရာယ်ပေးခြင်းစသည့် အားနည်းချက်များ ရှိနေသည်။ ဇီဝလောင်စာစွမ်းအင် စနစ်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံး အသုံးပြုလာကြသည့်အားလျော်စွာ International Energy Agency (IEA) ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စတင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အမှတ်(၂)၂၀၀၅-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဇီဝလောင်စာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမြဲ လောင်စာများ]] [[ကဏ္ဍ:လောင်စာများ]] cuikt5cyw7gzrgnihs7rg0erb0i4598 0 12831 1054121 1053199 2026-09-19T11:52:05Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054121 wikitext text/x-wiki {{Copyedit}} {{Infobox medical condition | name = Scabies | synonyms = Seven-year itch<ref name=Ga2003/> | image = Scabies-burrow.jpg | caption = Magnified view of a burrowing trail of the scabies mite. The scaly patch on the left was caused by scratching and marks the mite's entry point into the skin. The mite has burrowed to the top-right, where it can be seen as a dark spot at the end. | field = [[ကူးစက်ရောဂါ (ဆေးပညာအထူးပြု)|ကူးစက်ရောဂါ ]]၊ [[အရေပြားရောဂါဗေဒ]] | symptoms = ယားယံခြင်း၊ အဖုထခြင်း<ref name=CDC2010Sym/> | complications = | onset = 2–6 weeks (first infection), ~1 day (subsequent infections)<ref name=CDC2010Sym/> | duration = | causes = ''[[:en:Sarcoptes scabiei]]'' mite spread by close contact<ref name=CDC2010Epi/> | risks = Crowded living conditions (child care facilities, group homes, prisons), lack of access to water, wearing second hand clothing<ref name=CDC2010Epi/><ref name="JKUAT_Pathogens">{{cite journal | vauthors = Muthiani YM |title=Potential skin pathogens on second hand clothes and the effectiveness of disinfection methods |journal=JKUAT Annual Scientific Conference |date=2017-06-21}}</ref> | diagnosis = ရောဂါလက္ခဏာပေါ်တွင် မူတည် | differential = [[:en:seborrheic dermatitis]], [[:en:dermatitis herpetiformis]], [[:en:pediculosis]], [[:en:atopic dermatitis]]<ref>{{cite book| vauthors = Ferri FF |title=Ferri's differential diagnosis: a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders| url = https://archive.org/details/ferrisdifferenti0000ferr |date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-323-07699-9|chapter=Chapter S|edition=2nd}}</ref> | prevention = | treatment = | medication = [[:en:permethrin]], [[:en:crotamiton]], [[:en:lindane]], [[:en:ivermectin]] | prognosis = | frequency = 204 million / 2.8% (2015) | deaths = }} '''ဝဲ''' (Scabies) သည် [[အရေပြား]] [[ကူးစက်ရောဂါ]]တမျိုးဖြစ်ပြီး ''Sarcoptes scabiei'' ဟုခေါ်သည့် ရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။<ref name="Ga2003">{{cite book| vauthors = Gates RH |title=Infectious disease secrets|year=2003|publisher=Elsevier, Hanley Belfus|location= Philadelphia|isbn=978-1-56053-543-0|page=355|url=https://books.google.com/books?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355|edition=2nd}}</ref><ref name="CDC2010Epi">{{cite web|title=Parasites - Scabies: Epidemiology & Risk Factors|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=1 January 2024|date=November 2, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429174735/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|archive-date=29 April 2015}}</ref> စစ်ဘေးရှောင်စခန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေးရုံနှင့် ထောင်ကဲ့သို့သော လူထူထပ်သည့်နေရာများတွင် အဖြစ်များသည်။<ref>{{Citation |last1=Middleton |first1=Jo |chapter=Scabies Management in Institutions |date=2023 |title=Scabies |pages=433–458 |editor-last=Fischer |editor-first=Katja |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-26070-4_29 |isbn=978-3-031-26070-4 |last2=Cassell |first2=Jackie A. |last3=Walker |first3=Stephen L. |chapter-url=https://figshare.com/articles/chapter/Scabies_management_in_institutions/23495189 |editor2-last=Chosidow |editor2-first=Olivier}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Richardson |first1=Naomi A |last2=Cassell |first2=Jackie A |last3=Head |first3=Michael G |last4=Lanza |first4=Stefania |last5=Schaefer |first5=Corinna |last6=Walker |first6=Stephen L |last7=Middleton |first7=Jo |date=November 2023 |title=Scabies outbreak management in refugee/migrant camps in Europe 2014–2017: a retrospective qualitative interview study of healthcare staff experiences and perspectives |journal=BMJ Open |language=en |volume=13 |issue=11 |article-number=e075103 |doi=10.1136/bmjopen-2023-075103 |doi-access=free|issn=2044-6055 |pmc=10632829 |pmid=37940153}}</ref> အများဆုံး တွေ့ရသည့် ရောဂါလက္ခဏာမှာ ယားယံခြင်းဖြစ်သည်။ ယား၍ ကုတ်ပါက အရေးပြားလောင်ခြင်းနှင့် ဘက်တီးရီးယားကို ပိုမို ပွားစေနိုင်သည်။<ref name="CDC2010Sym">{{cite web|title=Parasites – Scabies Disease|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|website=Center for Disease Control and Prevention|access-date=18 May 2015|date=November 2, 2010|url-status=live|archive-url= https://web.archive.org/web/20150502183303/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|archive-date=2 May 2015}}</ref> == ဝဲရောဂါပိုးကောင် Sarcoptes scabiei == ဝဲ က ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တာလဲ မဟုတ်ပါ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်လဲ မဟုတ်ပါ။ Sarcoptes scabiei လို့ခေါ်တဲ့ အကောင်လေးတွေကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုအကောင်တွေက အရေပြားအောက်ကို ဝင်ပြီး လှိုဏ်ခေါင်းတွေတူးပြီး တွားသွားနေကြတဲ့အခါ အရေပြားက ယားလာသည်။ ယားတော့ကုတ် ၊ ကုတ်တော့ အရေပြားက ပွန်းပဲ့ပြီး တခြား ဗက်တီးရီးယားပိုးတွေ ဝင်လာပြီး အနာဖြစ် ၊ အရည်တရွှဲရွှဲ နဲ့ အနာကတော့ ဝဲစိုပေါ့ ၊ ခြောက်ပြီး ယားနေတဲ့ ဝဲ ကတော့ ဝဲခြောက်ပေါ့ ။ ဝဲက နေရာတော်တော်များများမှာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် ။ အဖြစ်များတာက ခြေချောင်း ၊ လက်ချောင်းလေးတွေ ၊ ဦးခေါင်း ၊ လည်ပင်း ၊ ချိုင်းကြားတွေ မှာ ဖြစ်တက်ပါတယ် ။ ဝဲ ကို ကုလို့ရပါတယ် ။ ကုရတာလွယ်သလား ခက်သလားဆိုတော့ လူနာရဲ့ အနေအထားပေါ်မူတည်ပါတယ် ။ လူနာရဲ့ တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းမှု ၊ ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းမှု ၊ ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်အပေါ်လိုက်နာမှု စသည်ဖြင့် အချက်အများကြီးရှိပါတယ် ။ ဝဲ ဟာ ညဘက် မှာ ပိုပြီး ယားယံတက်ပါတယ် ။ နေ့ဘက် မှာ မကုတ်မိအောင် သတိထားနိုင်ပေမယ့် ညဘက်အိပ်ရင် အမှတ်မထင် ကုတ်မိတာကနေ အနာစို ဖြစ်သွားတက်ပါတယ် ။ သတိထားဖို့ လိုပါမယ် ။ လက်သည်းကိုသေချာညှပ်ထားရပါမယ် ။ လက်သည်းရှည်ကနေ ကုတ်မိလို့ အနာစိုဖြစ်ပြီး ကုသရ တာရှည်တက်ပါတယ် ။ မိမိဝတ်တဲ့ အဝတ်အစား တွေ ကို သေချာလျှော်ဖွတ် ၊ နေလှမ်း ၊ မီးပူတိုက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ။ ဒါမှသာ ဝဲရောဂါကို ဖြစ်စေတဲ့ Sarcoptes scabiei ဆိုတဲ့ အကောင်တွေ သေသွားမှာဖြစ်ပါတယ် ။ အဝတ်အစားယူဝတ်တာ ၊ ရောဂါရှိသူ ကုတင်အိပ်ယာမှာ အိပ်တာ ၊ အဝတ်အထည် ၊ အသုံးအဆောင်တွေကနေ ကူးစက်နိုင်ပါတယ် ။ ဆေးကုသမှုအနေနဲ့ကတော့ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ အကောင်ကို သတ်ရပါမယ် ။ ဘီပီအိုင်က ထုတ်တဲ့ Burscabies က မြန်မာပြည်မှာ ဝဲအတွက် အသင့်တော်ဆုံးဆေးဝါးပါပဲ ။ ဆေးကို အနာဖြစ်နေတဲ့ နေရာတင်မကပဲ ခြေဆုံးခေါင်းဆုံးလိမ်းသင့်ပါတယ် ။ သောက်ဆေးအနေနဲ့ကတော့ သာမန်အနေအထားမှာ မလိုအပ်ပါဘူး ။ ကုတ်မိလို့ အနာက ဗက်တီးရီးယားပိုးတွေဝင်ပြီး အရေ တရွှဲရွဲနဲ့ စိုနေရင်တော့ အနာခြောက်အောင် ၊ အနာထပ်မပွားအောင် လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ သေချာကုသပေးရပါမယ် ။ အိမ်မှာ အတူနေတဲ့ တခြားသူတွေလဲ တပြိုင်နက်တည်း ကုသမှုခံယူသင့်ပါတယ် ။ ဒါမှသာ ရောဂါပိုးခိုကပ်ကျန်မနေပဲ အမြစ်ပြတ် သုတ်သင်နိုင်မှာပါ ။ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို သေချာဂရုပြုမယ် ၊ အဝတ်အစား ၊ အသုံးအဆောင်တွေကိုပါ တခါတည်းနေလှမ်း ၊ လျှော်ဖွတ် ၊ မီးပူတိုက်မယ်ဆိုရင် ဝဲရောဂါက မကြာခင်ပျောက်သွားနိုင်ပါတယ် ။ ဝဲရောဂါက ပြန်ဖြစ်တက်ပါတယ် ။ Sarcoptes scabiei အမ ဟာ အရေပြားအောက် မှာ ဥဥ ပြီး ၂၁ ရက်ကြာရင်အကောင်ပေါက်ပါတယ် ။ ကလေးအချင်းချင်း ၊ မိသားစု ဝင်တွေ အချင်းချင်း တစ်ယောက်ဆီက တစ်ယောက်ကူးလိုက် ပျောက်လိုက် သံသရာလည်နေတက်ပါတယ် ။ ကုသမှုမှန်ကန်ဖို့ လိုအပ်သလို လူနာရှင်ဘက်ကလည်း သေချာလိုက်နာဆောင်ရွက်တက်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ် ။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်မှာ မိဘတွေမသိနားမလည်လို့ အရေတရွှဲရွှဲနဲ့ ဝဲ စွဲနေတဲ့ ကလေးတွေတွေ့မိရင် မိဘတွေကို နားလည်အောင်ရှင်းပြပြီး ကုသမှုခံယူဖို့ တိုက်တွန်းပေးစေလိုပါတယ် ။ မိမိကိုယ်တိုင်တတ်နိုင်ရင်လည်း ပါဝင်ကူညီဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ် ။ မိဘတွေရဲ့ ဂရုစိုက်မှုနဲ့ကင်းကွာပြီး ဖြစ်သလိုနေတတ်တဲ့ကလေးလေးတွေမှာ အဖြစ်များတက်တဲ့ ရောဂါဖြစ်လို့ပါ ။ မသိနားမလည်တဲ့ ကလေးလေးတွေက သနားဖို့ အရမ်းကောင်းပါတယ် ။ သေချာကုရင်ပျောက်ကင်းနိုင်သလို ၊ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုပေါ်မူတည်ပြီး ပြန်လည်ကူးစက်နိုင်တ့ဲရောဂါလည်းဖြစ်တာမို့ ကျနော်တို့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဝဲ ဖြစ်နေတဲ့သူကို တွေ့မိရင် ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် ၊ ကိုယ်သိသလောက် ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတလေး ဖြန့်ဝေရင်း ကုသိုလ်ယူကြပါစို့။ == အနှစ်ချုပ် == * ဝဲဆိုတာ အဏုကြည့် မှန်ဘီလူးနဲ့ ကြည့်မှ မြင်ရတဲ့ အကောင်လေးတွေကြောင့်ဖြစ်တာပါ ။ * အဲဒီအကောင်လေးတွေက အရေပြားအောက်မှာ တိုးဝင်သွားနေလို့ ယားယံတာပါ ။ * အရေပြားကိုသေချာကြည့်ရင် နီရဲနေတက်ပြီး အကောင်လေးတွေ သွားတဲ့ လမ်းကြောင်းတလျှောက်မှာ ဖောင်းနေတက်ပါတယ် ။ * ( နှင်းခူလို အခြားအရေပြားရောဂါတွေမှာလဲ အရေပြားလေးဖောင်းနေတက်တာမို့ မသေချာရင် ၊ တစ်ကိုယ်လုံးကို * ကူးစက်နေတာ ၊ အနာစိုဖြစ်နေတာဆိုရင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းနဲ့ပြသသင့်ပါတယ် ။ ) * ဘီပီအိုင်က ထုတ်တဲ့ ဘာစကေဘီလိမ်းဆေးနဲ့ ကုသနိုင်ပါတယ် ။ * အရေတွေထွက်ပြီး အနာအစိုဖြစ်တာက ကုတ်မိလို့ အရေပြားပေါက်ပြဲပြီး တခြားရောဂါပိုးဝင်သွားလို့ပါ ။ * ကလေးအချင်းချင်း ၊ အဝတ်အထည် ၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ၊ အိပ်ယာ ၊ စတာတွေကနေကူးစက်နိုင်ပါတယ် ။ * အဝတ်အထည်အားလုံးကို နေလှမ်းလျှော်ဖွတ် ၊ မီးပူတိုက်ရပါမယ် ။ * တစ်ကိုရေသန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုခြင်းဖြင့် ဝဲရောဂါပြန်လည်ကူးစက်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ် ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အပူပိုင်းဒေသရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:အရေပြားရောဂါများ]] iw8ga424dnj2zn3ya92qxf1a1c61tfh 0 15685 1053855 758264 2026-09-18T15:51:15Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053855 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ဝေလနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = ''Cymru'' | ပုံ_အလံ = Flag of Wales (1959–present).svg | ပုံ_တံဆိပ် = | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = Land of my fathers | ပုံ_နေရာ = Europe location WAL2.png | မြို့တော် = [[ကားဒစ်မြို့|ကားဒစ်ဖ်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ဧရိယာ = | ဧရိယာအဆင့် = | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | စံတော်ချိန်ဇုန် = +၀ | ရုံးသုံးဘာသာများ = ဝဲ့လ်ရှ် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | လူဦးရေ = | လူဦးရေအဆင့် = | လူဦးရေအထူ = | လူဦးရေအထူအဆင့် = | လူမျိုးများ = | ဘာသာတရားများ = | ပွဲများ = | အမျိုးအစား = ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ နှင့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = ဘုရင် | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[ချားလ်စ် ဝေလမင်းသား]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = ဝန်ကြီးချုပ် | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = ထရီ​မေဆာ | ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = | GDP_PPP = | GDP_PPP_အဆင့် = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = | HDI = ၀.၈၄၉ | HDI_အဆင့် = | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = စတာလင်ပေါင် | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = | cctld = | calling_code = }} '''ဝေလနိုင်ငံ'''သည် [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]] တွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်း၏ တစိတ်တဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် [[အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်တို့ ရှိကြသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃ သန်းမျှ ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၀ ၇၇၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၈၀၂၃ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဝေလနိုင်ငံသည် ကမ်းလွန်ကျွန်းမျာ အပါအဝင် ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ (၇၄၆မိုင်) ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတမ်းရှိသည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သော အိန်ဂျယ်လ်ဆေး ကျွန်းသည် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်ထဲတွင် အကြီးဆုံး ကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် တောင်ထူထပ်ပြီး အမြင့်ဆုံးသော တောင်များမှာ မြောက်ဘက်နှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသည်။ ဝေလနယ်သည် တောင်နှင့်မြောက် အလျား ၁၃၆ မိုင်ရှိ၍ အကျယ်ဆုံးအပိုင်းတွင် ၉၆ မိုင်ရှိသည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ၇၄၆၆ စတုရန်း မိုင်ရှိသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ပယ် ၁၂ နယ်ပါဝင်သည်။ အနောက်မြောက်စွန်းတွင် မင်နိုင်ရေလက်ကြားခြားထားသော အင်ဂဲဆီကျွန်းတည်ရှိသည်။ ကုန်းမနှင့် ထိုကျွန်းကို ကြိုးတန်တားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ မြောက်ဘက်တွင်ရှိသော ကမ္ဗရီယန်တောင်တန်းများ၌ ပေပေါင်း ၃၅၆ဝ မြင့်သည့် စနိုးဒွန်တောင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ အလယ်ပိုင်းတွင် ဖလင်းလီမွန် တောင်တန်းများရှိသည်။ မြစ်များသည် တို၍ ရေစီးသန်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ဒီးမြစ်သည် အိုင်ရစ်ပင်လယ်ထဲသို့စီးဝင်သည်။ တောင်ဘက်တွင် ဆဲဗန်းမြစ်နှင့် ဝိုင်းမြစ်တို့သည် ဝေလနယ်အလယ်ပိုင်း၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် အရှေ့ဘက်သို့စီးဆင်း၍ ဗရစ္စတို ရေလက်ကြားထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ကားနာဗွန်ပင်လယ်ကွေ့၊ ကာဒီယန်ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကာမာသင် ပင်လယ်ကွေ့တို့ ရှိကြသည်။ [[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|ဝေလ၏ ဝန်ကြီးချုပ် Mark Drakeford ကို သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ တွေ့ရစဉ်။ မေလ 2021]] ဝေလနယ်တွင် သစ်တောကြီးများမရှိချေ။ များသောအားဖြင့် မြက်ခင်းလွင်ပြင်နှင့် တောင်ပေါ်စားကျက်တို့ရှိခြင်းကြောင့် နွားနှင့်သိုးကို မွေးမြူကြသည်။ မြင်းစားဂျုံနှင့် မုယောကို စိုက်ပျိုးသည်။ တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝသောနယ်ဖြစ်သောကြောင့် သတ္တုတူးဖော်ခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဝေလနယ်မှထွက်သော ကျောက်မီးသွေးသည် ထင်ရှားသည်။ ဗြိတိသျှကျွန်းစုမှထွက်သော ကျောက်မီးသွေး ငါးပုံတစ်ပုံကို ဝေလနယ်တောင်ပိုင်းမှ ရရှိလေသည်။ အခြားထင်ရှားသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းများမှာ သံ၊ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ သံဖြူ၊ ခဲတို့ဖြစ်၍ ရွှေအနည်းငယ်ကိုလည်း တူးဖော်ရရှိသည်။ ဝေလနယ်သည် ပင်လယ်ရေပူကြောင်း၌ ကျရောက်လျက်ရှိခြင်း ကြောင့် ရာသီဥတုသင့်တင့်သည်။ မိုးသည်းထန်သည်။ စနိုးဒန်ဒေသတွင် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုးရေချိန်လက်မ ၁၂ဝ ခန့်ရရှိသည်။ ဝေလနယ်တွင် လူဦးရေ ၂၇ဝ၇ဝဝဝ ရှိသည့်အနက် ထက်ဝက်ခန့်သည် ကျောက်မီးသွေးတွင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများရှိရာ ဂလာမိုဂန်ခရိုင်၌ နေထိုင်ကြသည်။ ဝေလနယ်တွင် မူလနေထိုင်သူတို့သည် [[ကဲ့လူမျိုး]]တို့၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြသည်။ အေဒီငါးရာစုနှင့် ခြောက်ရာစုနှစ်သို့ရောက်သော် အင်္ဂလိုဆက္ကဆွန် လူမျိုးတို့သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ကြလေသည်။ ထိုအခါ ဗရစ်တန်လူမျိုးတို့သည် ဝေလနယ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကြရသည်။ တစ်ဖန် အလယ်ခေတ်တွင် နော်မန်လူမျိုးတို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်အခြေစိုက်ကြသည်။ ဝေလနယ်ကိုမူ လွယ်ကူစွာ သိမ်းသွင်းမရကြချေ။ ဝေလနယ်သား ခေါင်းဆောင်တို့သည် နော်မန်ဘုရင်ကို တော်လှန်ပုန်ကန်၍ မင်းသားဘွဲ့ခံယူကာ နယ်ကို အုပ်စိုးကြသည်။ လူဝဲလင်းဂရစ်ဖစ်ဆိုသူသည် ဝေလမင်းသားဘွဲ့ကိုခံ၍ မင်းမူလျက်ရှိစဉ် ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဝေလနယ်ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သဖြင့် မိမိ၏သားတော်အား [[ဝေလမင်းသား]]ဘွဲ့အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝေလနယ်သားတို့သည် အင်္ဂလိပ်တို့ကို အကြိမ်ကြမ် တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၄ဝ၂ ခုနှစ်တွင် အိုဝင်ဂလင်းဒူးဝါးဆိုသူသည် အင်္ဂလိပ်တို့ကို တိုက်ခိုက်၍ ဝေလနယ်ကို စည်းရုံးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ဝေလအမျိုးသား အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဟင်နရီတျူဒါသည် သတ္တမဟင်နရီဘုရင်အဖြစ် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံရလေသည်။ ဤဘုရင်နှင့် သူ၏သားတော် အဌမဟင်နရီတို့ လက်ထက်တွင် ဝေလနယ်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် အက်ဥပဒေ တစ်ရပ်ကိုပြဋ္ဌာန်း၍ ဝေလနယ်ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ဝေလနယ်မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော အမတ်များသည်လည်း ဗြိတိသျှ ပါလီမန်တွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြလေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ဒေးဗစ်လွိုက်ဂျော့သည် ဝေလနယ်သားပင်ဖြစ်လေသည်။ ထိုအခါမှ အစပြု၍ ဝေလနယ်၏ သမိုင်းသည် ပညာရေးနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအကြောင်းပင်ဖြစ်သည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသည် ဝေလနယ်၌ အခြေစိုက်မိပြီးလျှင် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော် ဝေလသာသနာဂိုဏ်းကို အက်ဥပဒေဖြင့် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ဝေလဘာသာစကားဖြင့် စကားပြေအရေးအသား၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာ အရေးအသားတို့လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့် ၂ဝ ရာစုနှစ်တို့တွင် ဝေလနယ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု ထုတ်ဖော်ရေးလုပ်ငန်း စသည်တို့၌ ခေတ်မီတိုးတက်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုကို မပျောက် မပျက်ရအောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အက်စတက်သဗို့ခေါ် ကဗျာလင်္ကာနှင့် ဂီတပြိုင်ပွဲကို နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်။ [[ကားဒစ်မြို့]]သည် ဗရစ္စတိုရေလက်ကြားတွင်တည်ရှိ၍ ဝေလနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်မီးသွေး အများဆုံးတင်ပို့သော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့သော ဝေလအမျိုးသားပြတိုက်လည်းရှိသည်။ အက်ဗာရစ္စဝစ်မြို့သည် ဝေလနယ်၏ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုဌာနဖြစ်၍ ၁၉၁၁ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့သော ဝေလအမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ရှိသည်။ အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ မားသာတစ်ဖီးမြို့၊ ရွန်းဒါမြို့နှင့် စွမ်းဆီးမြို့တို့ဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဝေလနိုင်ငံ]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:မဟာဗြိတိန်ဘုရင့် နိုင်ငံ]] [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] dtyyx05lhsnhlmwu1airxzqkw2irjwz 0 16682 1053961 867329 2026-09-19T07:30:16Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ယုလျုစ် ကိုင်ဇာရ်]] မှ [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1053961 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ]] 5pbj1tl1ktdf18quz0izimq4179v1t4 0 17213 1053851 1042608 2026-09-18T15:39:38Z Ninjastrikers 22896 +img 1053851 wikitext text/x-wiki [[File:Burmese singers at Naypyidaw state luncheon.jpg|thumbnail|thum|မြန်မာဆိုင်းဝိုင်း နောက်ခံဖြင့် အဆိုတော်များ သီချင်းသီဆိုနေကြပုံ]] '''ဆိုင်းဝိုင်း'''ဟုခေါ်ခြင်းအကြောင်းမှာ '''ပန်းပြား'''ကြီးရှစ်ခုကိုဝိုင်း၍ [[ပတ်လုံး]]များ၌ပါရှိသောကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ကာ ဆိုင်းထားရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းကို '''ပတ်ဝိုင်း'''ဟုလည်းခေါ်သည်။ ပတ်ဝိုင်း၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ပတ်လုံးများကို ဝိုင်းဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပတ်ဝိုင်းနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းတို့သည် သဘောချင်းတူညီသော်လည်း ယခုအခါတွင် ဆိုင်းဝိုင်းဟုဆိုလိုက်လျှင် ပတ်ဝိုင်းကြီးအပါအဝင် ၎င်းနှင့်အတူ တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသောတူရိယာများ ပါဝင်သည့် အတီး၊ အမှုတ်အဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုကြောင်း နားလည်ကြသည်။ ဆိုင်းဝိုင်းသည် [[ဒိုးပတ်ဝိုင်း]]၊ [[အိုးစည်ဝိုင်း]]တို့ကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှည့်ပတ်သွားလာ၍ တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းမဟုတ်၊ တစ်နေရာတည်းတွင် ထိုင်၍တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၌ တီးမှုတ်သူ ခုနစ်ယောက်မှ ဆယ်ယောက်ကျော်အထိ ပါဝင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် - # ဆိုင်းဆရာ # ကြေးတီး # ပတ်မတီး # နှဲဆရာ # လက်ထောက်ပတ်မတီး # စည်တီး # ဝါးတီးတို့ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးများတွင်မူ အထက်ပါခုနစ်ဦးအပြင်၊ နှဲငယ်နှစ်လက်၊ မောင်းနှင့်ဝါးတီးများကို တိုးချဲ့ထည့်သွင်းထားသည်။ မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တွင် ပတ်ဝိုင်းတီးသူကို ဆိုင်းဆရာ၊ ဆိုင်းဝိုင်းဆရာ ပတ်တီးခေါင်းဆောင်ဟုခေါ်သည်။ နောင်သောအခါ ထိုမျှထက်ပင် တိုးချဲ့လာလေရာ၊ ဆိုလတ္တံ့သောစကားစဉ်တို့၌ ယင်းသို့အစဉ်တစိုက် တိုးချဲ့လာပုံကို ဖော်ပြမည်။ ဆိုင်းဝိုင်စီစဉ်ထားပုံမှာ ရှေ့တန်းတွင် ဆိုင်းဆရာ၊ ကြေးတီးနှင့် ပတ်မတီးတို့ ထိုင်ကြရသည်။ နောက်တန်းတွင် ကျန်အဖွဲ့သားများထိုင်ကြရသည်။ နောက်တန်းရှိအဖွဲ့သားတို့တွင်နှဲကြီးနှဲကလေးတို့ကို မှုတ်ရသူများမှအပ၊ ကျန်သူတို့မှာ '''နောက်ထိုင်'''များဖြစ်ကြသည်။ '''နောက်ထ'''များအနက် အဆိုကောင်းတစ်ယောက်၊အပြောကောင်းတစ်ယောက်၊ အသောကောင်းတစ်ယောက် ပါတတ်မြဲဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ပတ်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ဆိုင်းဆရာသည် ပရိသတ်ကို စကားပြောဆိုခြင်း မရှိပေ။ နောင်အခါမှ ဆိုင်းဆရာက ပရိသတ်ကို အဆိုအပြောဖြင့် ဖျော်ဖြေမှုရှိလာသည်။ == သမိုင်း == ဆိုင်းဝိုင်း ကို ဂီတတူရိယာအဖြစ် သရေခေတ္တရာ ခေတ် ထက် နောက်မကျပဲ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ သရေခေတ္တရာ နောက်ပိုင်း ဆိုင်းဝိုင်း အလေ့အထသည် ပိုမို ကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်ပွားလာခဲ့သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဂီတတူရိယာပစ္စည်းများ၊ အတီးသမားများ မှာလည်း တဆင့် တဆင့် တိုးတက် ‌ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ သရေခေတ္တရာ ခေတ်က ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပတ်ဝိုင်း နှဲ ပတ်မ တို့သာ အဓိကအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့၍ ကြေးဝိုင်း မောင်းဝိုင်း တို့မှာ ယိုးဒယားနိုင်ငံမှ ဆင်းသက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုပါသည်။ <ref>[http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ ('''နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း'''-၁၉၉၆-၁၀) ပါ '''ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး'''] </ref> ၁၂၆၆ ခုနှစ် လောက်၌[[မောင်းဆိုင်း]]ဟူ၍ တီထွင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်း၌ ထည့်သွင်းလာကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလနှင့် မရှေး မနှောင်းတွင် [[ဘင်]]၊ [[ခရာ]]၊ [[ပလုတ်တုတ်]]တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ထည့်သွင်း အသုံးပြုလာကြသည်။ ဘင်ကိုစဆင် အသုံးပြုသူမှာ ဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်မှ ပြန်လာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စတင်သုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အင်္ဂလန်ပတ်စမ်း (အင်္ဂလန်တီးလုံး)တွင် ဘင်ကို စသုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သီပေါဘုရင်ခေတ် နောက်ပိုင်းခေတ်တွင်မှ သုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref><nowiki>http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html</nowiki> ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ ('''နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း'''-၁၉၉၆-၁၀) ပါ '''ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး'''</ref> ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံမှာ ရှေးက ရိုးရိုးသာ ပြုလုပ်ကြ၍ ကိုလိုနီခေတ်မှ စတင်ကာ မှန်စီရွှေချ '''ဝိုင်းရှစ်ပြား''' ('''ပန်းဝိုင်းရှစ်ချပ်''') ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးက ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးတစ်ခုကိုသာ တီးရသည်။ ထိုစဉ် အခါက မင်းပေါက်၏လက်ဝဲပြင်ဖက်၌ '''ဒိုးတီး'''တစ်ယောက်သက် သက်ရှိသည်။ ထိုဒိုးတီးသမားသည် မင်းပေါက်ကိုလက်လျှို၍၊ ဆိုင်းဝိုင်းတွင်းရှိ လက်ရင်းပတ်လုံးကြီးဖြစ်သော '''ဒုန်းခဲ'''ကို သူ၏ '''ဒိုး'''နှင့်တွဲဖက်၍ တီးရသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်ခန့် မှအစပြု၍၊ ဒိုးတီးကို ဖြုတ်လိုက်လေရာ၊ ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးအပြင် ပတ်လုံးခြောက်လုံး ('''ခြောက်လုံးပတ်''') ကိုပါတီးရန် တာဝန်ယူရသည်။ ထိုနောက် ပတ်မကြီးသည် ပတ်လုံးခြောက်လုံး အပြင်၊ ပတ်စာနှစ်ဘက်တပ် '''စခွန့်'''ကိုပါ တီးလာရသည်။ ယခုခေတ်၌ကား စောင်း၊ ပတ္တလား စသည့် မြန်မာတူရိယာအမျိုးမျိုး၊ အနောက်နိုင်ငံ အပါအဝင် ကမ္ဘာသုံး တူရိယာအမျိုးမျိုး၊ လျှပ်စစ်တူရိယာအမျိုးမျိုး တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် တွဲဖက် အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။ တီးခတ်မှု အပိုင်း တွင်လည်း ဂီတပုံစံများ ဖြည့်ဖြည်းခြင်း ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရှေးယခင်က ဆိုင်းဆရာ နှင့် ဆိုင်း ဝိုင်း‌ော်သား များမှာ အမျိုးသားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀ ရာစု နေှာင်း ပိုင်းတွင် အမျိုးသမီး ဆိုင်းတီးသူများ ‌စတင် ပေါ ပေါက်လာခဲ့ကာ အမျိုးသား ဆိုင်းဆရာများနှင့် အပြိုင် လက်စွမ်းပြ တီးခတ်လာကြသည်။ မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်း နှင့် တူသော ဂီတဝိုင်းမျိုး ကမ္ဘာမှာ မရှိချေ။ ၂၀ ရာစု ‌ောက်ပိုင်း မှ စ၍ ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံ အချို့မှ ဂီတပညာရှင်များ မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်းကို စိတ်ဝင်တစား ‌‌လေ့လာ လာကြသည်။ တရုတ် အမေရိကန် ဂျပန် အပါအဝင် နိုင်ငံကြီး များ မှ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို ‌လေ့လာ သင်ယူသူများ ရှိလာသည်။ == ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်းများ == [[File:Hsaing waing.jpg|thumb|မြန်မာ့ရိုးရာ ဆိုင်းဝိုင်း]] ဆိုင်းဝိုင်း တွင် ပါဝင်သော အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို ကြည့်လျင် - # ပတ်ဝိုင်း # ကြေးဝိုင်း # ဒိုးချောင် ခေါ် ခြောက်လုံးပတ် # အုပ်စုံခြောင် (စည်တို နှင့် လင်းကွင်း) # နှဲ # မောင်းဝိုင်း # စည်းနဲ့ဝါး စသည်ဖြင့် ‌တွေ့နိုင်သည်။ အမှတ်စဉ် ၁ ၂ ၄ နှင့် ၅ တို့မှာ မည်သည့် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် မဆို မရှိမဖြစ် အရေးပါသည့် အဓိက အစိတ်အပိုင်းများ အဖြစ်သတ်မှတ်ကြ၍၊ ကျန် အစိတ်အပိုင်းတို့မှာ အဓိက အပိုင်းကို ပံ့ပိုးရလေသည်။ အမှတ်စဉ် ပတ်ဝိုင်း၊ ကြေးဝိုင်း နှင့် ပဉ္စရူပရုပ် တို့ကို ‌'''ရှေ့တန်းသုံမျိုး''' ဟု ခေါ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်း၌အဓိကဖြစ်သောအထက်ဖော်ပြပါ တူရိယာသမားတို့အပြင် နောက်ထိုင်တို့လည်း ရှိကြသည်။ နောက်ထိုင်တို့သည် အဓိက တို့အားအထောက်အပံ့ပြုရသည်။ ပတ်ဝိုင်း ခြောက်လုံးပတ်ဝိုင်း အုပ်စုံခြောင် တို့တွင် အသုံးပြုသော ဗုံများကို သစ်သား အသုံးပြု ပြုလုပ်တည်ဆောက်ထားသည်။ အကောင်းဆုံးမှာ ပိတောက်သားဖြစ်သည်။ ကုလား ကုက္ကို၊ ပိုးမည်းဇာ၊ သက်စီးသား စသည့် သစ်များနှင့်လည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ဗုံတွင် ကျက် သော သရေ မှာ နွား သရေ က အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဗုံအစ မဒေါင်းလှ က ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။ ယခုအခါ မန္တလေးတိုင်း မဒေါင်းလှ ရွာတွင် ဗုံများ ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ မြန်မာ့ အကောင်းဆုံး ဗုံများကို မန္တလေးတိုင်း ‌[[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]] [[မကျည်းတန်းရွာ]] တွင် ပြုလုပ်သည်။ <ref><nowiki>http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html</nowiki> ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ ('''နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း'''-၁၉၉၆-၁၀) ပါ '''ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး'''</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်း အင်း‌ော် မြို့တွင်လည်း ဗုံ၊ အိုးစည်၊ စည် များ ပြုလုပ်သည်။ <ref>အင်းတော်မြို့ကစည်လုပ်ငန်း https://ayemonyarpyae.blogspot.com/2016/02/blog-post_17.html</ref> ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံအပါအဝင် မှန်စီရွှေချ ဆိုင်းဝိုင်းများကို [[မန္တလေးမြို့]] [[မဟာမြတ်မုနိဘုရား]]ကြီး၏ တောင်ဘက် [[ဇွန်းစု]] တွင် ပြုလုပ်သည်။ ===၁။ [[ပတ်ဝိုင်း]]=== ဆိုင်းဝိုင်းဖွဲ့စည်းပုံကို ပိုင်းခြား၍ ကြည့်လျှင် ဆိုင်းဝိုင်း၌ ပတ်ဝိုင်း၊ ကြေးဝိုင်း၊ ပတ်မကြီး၊ နှဲဟူသည်တို့မှာ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ပတ်ဝိုင်းမှာ [[မှန်စီရွှေချ]]ထားသော ပန်းပြားကြီးပေါင်းရှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဝိုင်းဖွဲ့ကာ၊ '''ပုံ'''ဟုခေါ်သော ပတ်လုံများ ဆွဲချိတ်ထားသည့် ဝိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုပန်းပြားကြီးရှစ်ခုအနက် ခုနစ်ခုမှာ ပန်းပြားကြီး တစ်ခုလျှင် ပန်းပြားငယ်သုံးခုမှ လေးခုအထိ ထုလုပ်ဆက်စပ်ထားသည်။ ကျန်ပန်းပြားငယ်တစ်ခုမှာမူ နောက်ထိုင်များ၏ဖက်၌ ရှိသည်။ ထိုပန်းပြားတွင် ဆိုင်းဆရာ ဝင်ရန်ထွက်ရန် အပေါက်ပါရှိ၍၊ ထိုအပေါက်ကို '''မင်းပေါက်'''ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမင်းပေါက်ပါရှိသော ပန်းပြားမှလွဲ၍၊ ကျန်ပန်းပြားတို့၏ထပ်တွင် ပန်းပြားငယ်အရေအတွက်ကိုလိုက်၍ ပတ်လုံးချိန်ရန် '''စရွေး'''ပေါင်း သုံးခုစီဖြစ်စေ၊ လေးခုစီဖြစ်စေရှိသည်။ မင်းပေါက်ပါသော အပြား၌ ဝဲယာနှစ်ဘက်တွင် စရွေးနှစ်ခုရှိသည်။ ပန်းပြားကြီးတစ်ခုလျှင် အကျယ်နှစ်ပေခန့်ရှိသည်။ မင်းပေါက်ရှိသော ပန်းပြားမှာ နှစ်ပေကျော်မျှကျယ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်၏အဝန်းမှာ မြန်မာအသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ဆယ်တောင်ထွာရှိ၍၊ ပေဖွဲ့သော် ၁၅ ပေ ၁ဝ ၁/၂ လက်မမျှရှိသည်။ ပတ်ဝိုင်း၏ အမြင့်မှာ ခြေထောက်ပါ နှစ်ပေ ရှစ်လက်မခန့်ရှိသည်။ ပတ်ဝိုင်းခွေ၍၊ ပတ်လုံးများကို ဆွဲချိတ်ထားရာ၌၊ ပတ်လုံးနှင့် ပန်းပြားတို့ မထိမကပ်ရလေအောင် ပန်းပြားအတွင်း၌ကြိမ်ကို သံနှင့်ရိုက်၍ ခံထားသည်။ ယင်းကို '''ပတ်ခံ'''ဟူ၍လည်းကောင်း၊ '''ပတ်ခေါင်းအုံး'''ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ပတ်ဝိုင်း၏ ပန်းပြားထိပ်များတွင် '''ဖန်ပဒိုင်း'''ခေါ် ဖန်အိုးရောင်စုံများကို တပ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ညအခါ၌ ထိုဖန်ပဒိုင်းတွင် ဖရောင်းတိုင်ထည့်ကာ မီးထွန်းညိုရသည်။ ပတ်ဝိုင်းတွင် ပတ်လုံးပေါင်း ၁၈ လုံးမှ ၂၁ လုံးအထိ ရှိကြသည်။ ပတ်ဝိုင်းတို့ကို မှန်စီရွှေချထားလေ့ရှိသည်။ မူလက ပတ်ဝိုင်း၌ ခြေများမရှိချေ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ခုနှစ်က အစပြု၍ ပတ်ဝိုင်းနှင့် ကြေးဝိုင်းကိုပါ အမြင့် ငါးလက်မခွဲရှိသော ခြေထောက်များ တပ်ဆင်ပေးလာကြသည်။ ပတ်ဝိုင်း၌ပါဝင်သော ပတ်လုံးတို့ကို [[ပိတောက်]]သားနှင့် ပြုလုပ်၍၊ နွားရေနှစ်ဘက်ပိတ်ပြီးလျှင် ကျက်ထားလေသည်၊ '''စည်တို'''နှင့် '''ပလုတ်တုတ်'''မှအပ၊ ပတ်လုံးတို့ကို ထမင်းနှင့် [[မန်ကျည်း]]ပြာ၊ ညောင်([[ညောင်ပင်]])ပြာတို့ကို ညက်အောင် နယ်ထားသော '''ပတ်စာ'''တပ်၍ အသံညှိရသည်။ ===၂။ [[ကြေးဝိုင်း]]=== အကျယ် တစ်ပေကိုးလက်မခန့်ရှိသော ပန်းပြားပေါင်း ရှစ်ပြားကိုစပ်၍၊ ကြေးဝိုင်းလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ပန်းပြားခြောက်ခုဖြင့်သာ စပ်လုပ်ကြသည်။ ထိုသို့ပန်းပြား ခြောက်ခုဖြင့် လုပ်သောအခါ၊ ပန်းပြား တပြား၏အကျယ်မှာ နှစ်ပေလေးလက်မဖြစ်သည်။ ကြေးဝိုင်း၏ အဝန်းမှာ ၁၄ ပေခန့်ရှိသည်။ အမြင့်မှာ တစ်ပေလေးလက်မခန့် မြင့်သည်။ ကြေး ဝိုင်းတွင် '''ကြေးနောင်'''ပေါင်း ၁၈ လုံးဖြစ်စေ၊ ၁၉ လုံးဖြစ်စေ တပ်ဆင်ရသည်၊ ကြေးနောင်ကို '''လက်ခတ်'''နှင့် တီးရသည်။ ကြေးဝိုင်းကို ပတ်ဝိုင်းနည်းတူ မှန်စီရွှေချပြုလုပ် လေ့ရှိကြ သည်။ ရှေးရိုးမူအတိုင်းမှာ ကြေးနောင်ဝိုင်းကို ပန်းပြားကြီးများဖြင့် တပ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း၊ နှောင်းအခါ၌ ပန်းပြားအစား ပွတ်လုံးများဖြင့် တပ်ဆင်ကြသည်။ ===၃။ [[ပတ်မကြီး]]=== ဆိုင်းဝိုင်း၏လက်ဝဲဘက်တွင် ပတ်မကြီးကို ထားရသည်။ ရှေးရိုးမူအတိုင်းမှာ ပတ်မကြီးကို သုံးချောင်းထောက် '''ဝက်ခွ'''နှစ်ခုနှင့် ထမ်းပိုးထားသော တန်းတွင်ဆွဲသည်။ ယင်းကို '''ပတ်မထမ်း'''ဟု ခေါ်၏။ မူလက ထိုပတ်မထမ်းမှာ ရိုးရိုးသစ်သားတန်း ဖြစ်သော်လည်း၊ နောင်သောအခါတွင် ထိုတန်းကို မှန်စီရွှေချ ပေးလေသည်။ ထိုနောက်၌ကား '''သက်သေတိုင်''' ဟုခေါ်သော လေးပေလေးလက်မခန့်မြင့်သည့် ပွတ်လုံးတိုင်တတိုင်ကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ကပ်၌ ချည်ပြီးလျှင်၊ မှန်စီရွှေချပတ်မထမ်းကို တစ်ဘက်၌ သက်သေတိုင်တွင်တင်၍၊ အခြားတစ်ဘက်၌ ဝက်ခွတွင်တင်ပြီး သော် ပတ်မကြီးကို ဆွဲထားသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် ပတ်မထမ်းအတွက် အရင်းတုတ်၍ အဖျားရှူးသော '''ဝါးမင်း''' ကိုအသုံးပြုလာကြပြန်သည်။ ထိုဝါးမင်း၏ အရင်းပိုင်းတွင် [[နဂါး]]ခေါင်းကိုတပ် လေသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် မှန်စီရွှေချ နဂါးခေါင်းဖြစ်လာပြီးသော်၊ နှောင်းအခါ၌ ပတ်မထမ်းမှာ [[နဂါး]]ရုပ်၊ [[ပဉ္စရူပ]]ရုပ်၊ [[နယား]] (နရား) ရုပ်စသည်ဖြင့် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ များသောအားဖြင့် ထို အရုပ်တို့မှာ မှန်စီရွှေချဖြစ်သည်။ နရားရုပ်၌ ခွာလေးဖက်၊ အတောင်၊ အစွယ်၊ နှာခေါင်းစသည်တို့ ရှိကြသည်။ ပတ်မထမ်းသည် အရှည် ခြောက်ပေခွဲရှိရသည်။ ပတ်မကြီးတီးသူကို '''ပတ်မထိန်း'''ဟုခေါ်သည်။ ရှေးက ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးတစ်ခုကိုသာ တီးရသည်။ ထိုစဉ် အခါက မင်းပေါက်၏လက်ဝဲပြင်ဖက်၌ '''ဒိုးတီး'''တစ်ယောက်သက် သက်ရှိသည်။ ထိုဒိုးတီးသမားသည် မင်းပေါက်ကိုလက်လျှို၍၊ ဆိုင်းဝိုင်းတွင်းရှိ လက်ရင်းပတ်လုံးကြီးဖြစ်သော '''ဒုန်းခဲ'''ကို သူ၏ '''ဒိုး'''နှင့်တွဲဖက်၍ တီးရသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်ခန့် မှအစပြု၍၊ ဒိုးတီးကို ဖြုတ်လိုက်လေရာ၊ ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးအပြင် အလယ်အလတ်အရွယ် ဗုံ လေးလုံးမှ ခြောက်လုံး ပါသည့် '''ခြောက်လုံးပတ်''' ကိုပါတီးရန် တာဝန်ယူရသည်။ ထိုနောက် ပတ်မကြီးသည် ပတ်လုံးခြောက်လုံး အပြင်၊ ပတ်စာနှစ်ဘက်တပ် '''စခွန့်'''ကိုပါ တီးလာရသည်။ ===၄။ [[နှဲ]]=== ဆိုင်းဝိုင်းအတွက် နှဲအကြီးအငယ် နှစ်မျိုးထားရသည်။ '''နှဲတံ'''ကို [[ရှားပင်]]မှရသော ရှားသားနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ '''အခင်'''ကိုမူ ထန်းရွက် အထက်အောက် သုံးခုစီလှီး၍ ပြုလုပ်သည်။ နှဲတံ၏ အရင်း ဖက်တွင် '''နှဲခြေ'''ခေါ် '''ဂေါ်လံ'''ကို ကြိုးနှင့်ဆွဲထားရသည်။ နှဲတံ အပေါ်ဘက်တွင် '''လက်ပေါက်'''အပေါက် ခုနစ်ပေါက်၊ အောက်ဘက်တွင် လက်မပေါက် တစ်ပေါက်ရှိသည်။ နှဲတံမှာ အကြီး အသေးဖြစ်ကြ၍၊ '''နှဲကြီး''' '''နှဲကလေး'''တို့အသံတူထွက်အောင်မှုတ်ရာတွင် ယင်းတို့၏ လက်ပေါက်အဖွင့် အပိတ်တို့မှာ မတူကြချေ။ နှဲဆရာသည် ကြေးဝိုင်းအနီး၌ ထိုင်ရသည်။ ==== နောက်ထိုင်များ ==== ဆိုင်းဝိုင်း၌အဓိကဖြစ်သောအထက်ဖော်ပြရာပါ တူရိယာသမားတို့အပြင် နောက်ထိုင်တို့လည်း ရှိကြသည်။ နောက်ထိုင်တို့သည် အဓိကတို့အားအထောက်အပံ့ပြုရသည်။ === ၅။ အုပ်စုံခြောင် === ပတ်မထိန်းအပါး အုပ်စုံခြောင် ၌ ထိုင်ရသူမှာ '''လက်ထောက်ပတ်မထိန်း'''ဖြစ်သည်။ လက်ထောက်ပတ်မထိန်းကား '''လင်းကွင်းကြီး'''၊ '''ရှပ်'''၊ '''လင်းကွင်းလတ်'''နှင့်'''စည်'''တို့ကို ကိုင်ရသည်။ === '''၆။ စည်း နှင့် ဝါး''' === '''စည်းတီး'''('''စည်းဆရာ''')သည် မင်းပေါက်နောက်၌ထိုင်ရ၍၊ '''ခတ်စည်း'''နှင့်'''သံလွင်'''ကို ကိုင်ရသည်။ '''ဝါးတီး'''မှာမူ သီချင်းဆိုသမားနှင့်အတူ စည်းဆရာ၏အပါး၌ထိုင်၍၊[[ဝါးလက်ခုပ်]]ကိုတီးရသည်။ အချို့ဆိုင်းဝိုင်း၌ ဝါးလက်ခုပ်အစားအလယ်ကအရှည်လိုက်ဖောက်ထားသော ဝါးပိုးဝါးကို လက်ခတ်ဖြင့် တီးကြသည်။ === ၇။ မောင်းဝိုင်း === '''မောင်း'''သမားသည် မင်းပေါက်ဝလကျာ်ဖက်၌ ကြေးဝိုင်းနှင့် ကပ်၍ ထိုင်ရသည်။ ၁၂၆၆ ခုနှစ် လောက်၌[[မောင်းဆိုင်း]]ဟူ၍ တီထွင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်း၌ ထည့်သွင်းလာကြသည်။ ‌မောင်းဝိုင်း တွင် မောင်း ‌၁၇ လုံး ပါဝင်သည်။ === အခြား တွဲဖက်တူရိယာများ === [[ဘင်]]၊ [[ခရာ]]၊ [[ပလုတ်တုတ်]]တို့ကိုလည်း ဆိုင်းဝိုင်း၌ထည့်သွင်း အသုံးပြုကြပြီး‌ နောက်ပိုင်း ယခုခေတ်၌ကား [[စောင်းကောက်]] [[ပတ္တလား]] စသည့် မြန်မာပြည်တွင်းတူရိယာအမျိုးမျိုး၊ အနောက်နိုင်ငံ အပါအဝင် ကမ္ဘာသုံး ဖြစ်သည့် [[စန္ဒရား]]၊ [[တယော]]၊ [[လေမှုတ် တူရိယာ]] စသည့် တူရိယာအမျိုးမျိုး၊ လျှပ်စစ်တူရိယာအမျိုးမျိုး တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် တွဲဖက် အသုံးပြုလျက်ရှိကြကာ မန္တ‌လေးမှ ဆရာ[[မြို့မငြိမ်း]] အစပြုခဲ့သည့် မြန်မာ[[သံစုံတီးဝိုင်းကြီး]]ပုံစံမျိုး တီးခတ်နေသည့် ဆိုင်းဝိုင်းအများအပြား ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ === ဆိုင်းနောက်ထ === ဆိုင်းဝိုင်း တီးခတ်ဖျော်‌ဖြေ နေစဉ် ဆိုင်းဝိုင်း နောက်မှ ထ၍ ထ၍ အဆို၊ အပြော၊ အသော များဖြင့် ‌ဖျော်ဖြေသူများဖြစ်သည်။ နောက်ထများတွင် အဆိုကောင်းတစ်ယောက်၊အပြောကောင်းတစ်ယောက်၊ အသောကောင်းတစ်ယောက် ပါတတ်မြဲဖြစ်သည်။ တချို့မှာ တစ်မျိုးထက်ပို၍ ရကြသည်။ ရှေးအခါက ပတ်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ဆိုင်းဆရာသည် ပရိသတ်ကို စကားပြောဆိုခြင်း မရှိပေ။ နောင်အခါမှ ဆိုင်းဆရာက ပရိသတ်ကို အဆိုအပြောဖြင့် ဖျော်ဖြေမှုရှိလာသည်။။ == ဆိုင်းအမျိုးအစား == မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်တွင် ဖွဲ့စည်းတီးမှုတ်ရသော သဘာဝအရ ဆိုင်းအမျိုးအစားကို ငါးမျိုးခွဲခြားနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # (က) ဗလာဆိုင်း # (ခ) ဇာတ်ဆိုင်း # (ဂ) ရုပ်သေးဆိုင်း # (ဃ) နတ်ဆိုင်း # (င) အငြိမ့်ဆိုင်း ဟူ၍ဖြစ်ပါသည် == ဗလာဆိုင်း == မြန်မာ့အနုသုခုမအဘိဓာန်တွင် “ဗလာဆိုင်း” ဟူသော ဝေါဟာရနှင့်စပ်လျဉ်း၍ “ဇာတ်၊ ရုပ်သေး၊ သဘင်များနှင့် မတွဲ မဖက်ဘဲ အတီးသက်သက်ကို အသားပေး၍ ဧည့်ခံသန့်သန့် တီးမှုတ်သောအဖွဲ့” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဗလာဆိုင်းသည် တီးလုံးတီးကွက်၊ တေးသီချင်းသက်သက်ဖြင့် သီဆိုတီးမှုတ်ဖျော်ဖြေသောအဖွဲ့ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်ပါသည်။ အထူး သဖြင့် ရှင်ပြုအလှူတော်ပွဲများ၊ ကျောင်းရေစက်ချ၊ ဘုရားထီးတင်ပွဲ စသည့်ပွဲမျိုးတွင် ဖျော်ဖြေတီးမှုတ်ရလေသည်။ ဇာတ်ဆိုင်း၊ ရုပ်သေး ဆိုင်း၊ နတ်ဆိုင်း၊ အငြိမ့်ဆိုင်းတို့နှင့် တီးမှုတ်ဖျော်ဖြေရသည့် သဘာဝ အနေအထားချင်း ကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းဆိုင်းအဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသော ဆိုင်းအဆိုတော်၊ ဆိုင်းနောက်ထတို့ကို ဗလာ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် တွေ့ရမည်ဖြစ်ပါသည်။ == ဇာတ်ဆိုင်း == ဇာတ်ဆိုင်းဆိုသည့်အတိုင်း ဇာတ်သဘင်နှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ် ရသော ဆိုင်းကို ဇာတ်ဆိုင်းဟုသတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဇာတ်ဆိုင်းသည် ဇာတ်ပို့၊ နောက်ခံတီးလုံးများ၊ ဇာတ်ဝင်သီချင်း များကို တီးမှုတ်ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆိုင်းအဆိုတော်၊ ဆိုင်းနောက်ထ တို့ ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။ == ရုပ်သေးဆိုင်း == ရုပ်စုံသဘင်၊ ရုပ်သေးပွဲနှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ်ပေးရသည့် ဆိုင်းအဖွဲ့ကို ရုပ်သေးဆိုင်းဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ရုပ်သေးဆိုင်း အဖွဲ့သည်လည်း ဇာတ်ဆိုင်းကဲ့သို့ပင် ဇာတ်ပို့၊ နောက်ခံတီးလုံးများ၊ ဇာတ်ဝင်တေးသီချင်းများ တီးမှုတ်ပေးရသည်။ ထို့အပြင် ရုပ်သေး ရုပ်စုံသဘင်၏ သမားစဉ်အရ နယ်ရှင်ပယ်ရှင်များကို ကန်တော့ရန် နတ်ကတော်ထွက်ပြီးသည့်အခါ ကမ္ဘာတည်ခန်း သို့မဟုတ် သတ္တ လောကကြီးတည်ခန်းအဖြစ် ပြသသည့် မြင်းရုပ်၊ မျောက်ရုပ်၊ ဆင်ရုပ်၊ ကျားရုပ်၊ ကျေးငှက်သတ္တဝါ စသည့်အရုပ်များထွက်သည့် အခါ သက်ဆိုင်ရာ သီချင်းတီးလုံးများကို အစီအစဉ်အတိုင်း တီးမှုတ် ပေးရပါသည်။ == နတ်ဆိုင်း == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ အခိုင်အမာ ထွန်းကားတည်တံ့လျက်ရှိနေသည့်တိုင် နတ်ကိုးကွယ်ပသမှုမှာလည်းပပျောက်သွားခြင်းမရှိပေ။ နတ်ကို မိရိုးဖလာ ကိုးကွယ်ပသပူဇော် သည့် ဓလေ့ထုံးတမ်းသည်လည်း ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ နတ်ကို ကိုးကွယ်သည့် သာမန်ကျင့်ဝတ်ဓလေ့မှ နောက်တစ်ဆင့် တက်ကာ ာ်ကာ ခမ်းခမ်းနားနား ပသတင်မြှောက်လာခဲ့ကြသည်။ နတ်ကို သည်။ နတ်ကို ပသတင်မြှောက်ရာတွင် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုပေးသည့် နတ်ကတော်၊ နတ်ထိန်းတို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြလေသည်။ နတ်များကို ပသ တင်မြှောက်ကြရာတွင် ယင်းနတ်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ဖြစ်ရပ်အပေါ် သင်ခန်းစာယူဖွယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း သီချင်းများ၊ ကဗျာများ ရေးစပ်သီဆို လာခဲ့ကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရလေသည်။ မဟာဂီတမေဒနီ ကျမ်းတွင် နတ်ချင်း (၃၇) ချင်းကို တွေ့နိုင်ပါသည်။ ယင်းနတ်ချင်း သို့မဟုတ် နတ်သီချင်းများကို ဆို၍ ကခုန်ကြ၊ နတ်ဝင်ကြသောအခါ တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသော တူရိယာအဖွဲ့၊ ဆိုင်းအဖွဲ့များသည် နတ်ချင်း များနှင့်အတူ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရပါသည်။ ဤတွင် နတ်ပွဲ များ၊ နတ်ကနားပေးပွဲများ၌သာ တီးမှုတ်သည့် နတ်ဆိုင်းအဖွဲ့ဟူ၍ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသည်မျိုး ရှိသကဲ့သို့ ဗလာဆိုင်းအဖွဲ့က နတ်ပွဲ တွင် လိုက်ပါလက်ခံတီးမှုတ်သည်မျိုးလည်း ရှိပါသည်။ ထို့အတူ နတ်ပွဲနှင့် အမြဲလိုက်ပါတီးမှုတ်နေသော ဆိုင်းအဖွဲ့က ဗလာဆိုင်း ပွဲများ လက်ခံတီးမှုတ်ကြသည်မျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။ နတ်ပွဲတွင် နတ်ပသတင်မြှောက်မှု အစီအစဉ်အရ သက်ဆိုင်ရာ နတ်ချင်း များကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် မဟာ ဂီတပါ နတ်ချင်းများသာမက လက်ရှိတေးရေးပညာရှင်များ ရေးသားသီကုံးပေးသည့် နတ်သီချင်းများကိုလည်း တီးမှုတ်သီဆို လာကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။ == အငြိမ့်ဆိုင်း == အငြိမ့်ဆိုင်းဟူသော ဝေါဟာရနှင့်စပ်လျဉ်း၍မူ ယနေ့ လက်ရှိအခြေအနေအရ အငြိမ့်အဖွဲ့နှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသော ဆိုင်းအဖွဲ့ကို အငြိမ့်ဆိုင်းဟု ဆိုရမည်ဖြစ်ပါသည်။ သို့ရာတွင် အငြိမ့် ဟူသောအဖွဲ့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာစဉ်ကာလက အကမပါ။ တစ်နည်းဆိုရလျှင် မင်းသမီးမပါပါ။ စောင်းကောက်၊ ပတ္တလား၊ ဝါးပလွေ၊ ဗုံ၊ စည်း၊ ဝါးနှင့် ထိုင်ဆို အဆိုတော်တို့ဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်း ထားပြီး အဆိုအတီးသက်သက်သာ နားထောင်နိုင်သည့် အဖွဲ့ဖြစ် ကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် မင်းသမီး မစိန်ငုံက အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် စတင်ကပြရာမှ အငြိမ့်အဖွဲ့ တွင် မင်းသမီးအက ပါဝင်လာကြောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် လူရွှင်တော် ပါဝင်လာကြောင်း၊ တီးမှုတ်သော တူရိယာများမှာလည်း ဝါးပတ္တလား၊ သံပတ္တလား၊ ပလွေ၊ ဘင်၊ ခရာ၊ လင်ကွင်း၊ ဘာဂျာ၊ ထိုမှ ကြေးဝိုင်း၊ ဝါးပတ္တလား၊ နှဲ၊ ဘင်၊ ခရာ၊ ရှစ်လုံးပတ်အထိ တိုးချဲ့လာကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ ထို့နောက် မင်းသမီးအက၊ လူရွှင်တော်တို့၏ ဟာသပြက်လုံးများဖြင့်သာ ဖျော်ဖြေကပြရာမှ တစ်ခန်းရပ်ပြဇာတ်၊ အော်ပရာတေးသရုပ်ဖော် စသည်ဖြင့် အငြိမ့်ခန်းသာမက ဇာတ်ကြီး ကဲ့သို့ အစီအစဉ်များ တိုးချဲ့လာသည်။ ယင်းသို့ အငြိမ့်စင်ပေါ်တွင်အစီအစဉ်များ တိုးချဲ့လာသည့်နည်းတူ တွဲဖက်တီးမှုတ်ပေးရသည့် ဆိုင်းအဖွဲ့မှာလည်း ဆိုင်းဝိုင်းကြီးအပြည့်အစုံ ပါဝင်လာသည်သာမက လျှပ်စစ်ဂစ်တာအဖွဲ့၊ လေမှုတ်တူရိယာများပါ တွဲဖက်တီးမှုတ်လာ ကြသည်။ အငြိမ့်ဟူ၍ လည်း အမည်တပ်ခြင်းမရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့ လေသည်။ “အငြိမ့်” ဟူသော ဝေါဟာရနှင့်စပ်လျဉ်း၍လည်း မြန်မာ့အနုသုခုမအဘိဓာန်တွင် “သာယာငြိမ့်ညောင်းသော အတီး၊ အဆို၊ အကကို အခြေခံ၍ ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်ကွက်မပါဘဲ မင်းသမီး နှင့်လူပြက်သာ ပါဝင်ကပြသောပွဲ” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါ သည်။ သို့ဖြစ်၍ ယနေ့လက်ရှိအခြေအနေတွင် အငြိမ့်စစ်စစ်၊ အငြိမ့်သမားစဉ်၊ အငြိမ့်ခွင်သန့်သန့်ကို ဗီစီဒီဖြင့်သာ ကြည့်ရ၊ မြင်ရ ပါတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဗီစီဒီအငြိမ့်တွင်သာ အငြိမ့်ဆိုင်းအဖွဲ့ ဟူသည်ကိုလည်း မြင်ရကြားရတော့သည်ဟု ဆိုရပါမည်။ == ဆိုင်းလောက ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဆိုင်းဝိုင်းများတွင် [[လမိုင်းနတ်]]ကို ပူဇော်သည့် ကန်တော့ပွဲ တစ်ပွဲ ပေးသည့် အလေ့အထရှိသည်။ ဖျော်ဖြေမှု မစတင်မီ ဇလုံကြီး တလုံးထဲတွင် ကြွက်မြီးပါသည့် အုန်းသီးအစိမ်း တလုံးကို အလယ်တွင် ထားကာ ဖီးကြမ်း ငှက်ပျောဖီး နှစ်ဖီး ခြံရံ ပြင်ဆင် ၍ အမွှေးတိုင် ဖယောင်းတိုင်များနှင့် ဆိုင်းတီးခတ် ‌‌ဖျော်‌ဖြေနေချိန်တွင် အဆင်ပြေစေရန် နှင့် အတီးသမား များအားလုံး အတိုင်အဖောက် ညီညီညာညာ တီးခတ်နိုင်စေရန် လမိုင်းနတ်ကို ပူဇော် ကြခြင်းဖြစ်သည်။ '''လမိုင်းကပ်''' လျင် အဆိုပါ ‌ဖျော်‌ဖြေမှု မှာ အတီးသမား အားလုံး အတိုင်အဖောက် ညီညီ နှင့် တီးခတ် နိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ယခုခေတ် တွင် အတိုင်အဖောက် ညီညီ နှင့် တီးခတ်နိုင်စေရန် လေ့ကျင့်မှု များများလုပ်ခြင်းက အဓိက ဖြစ်သည်ကို လက်ခံလာကြ သော်လည်း ရိုးရာ ဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာ တခုကို ထိန်းသိမ်းသည့် အနေဖြင့် လမိုင်းပွဲတင်ခြင်းများ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြသည်။ <ref><nowiki>http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html</nowiki> ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ ('''နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း'''-၁၉၉၆-၁၀) ပါ '''ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး'''</ref> (ဦးဂုဏ်ဘဏ်)<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာ့တူရိယာများ}} [[Category:ဆိုင်းဝိုင်း]] [[Category:မြန်မာ့တူရိယာများ]] t4mbzgfssn7jz6jsug1ky2gw5hhq72n 0 18365 1053948 1053658 2026-09-19T07:09:23Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053948 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ဤဆောင်းပါးသည် နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဟူ၍ တစ်နှစ်တာကာလတွင် ပြောင်းလဲသော ရာသီများကို ရည်ညွှန်းသည်။}} {{Distinguish|ရာသီဥတု}} {{ရာသီဥတု}} ရာသီဆိုသည်မှာ [[နေ]](တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်)၏ သွားလမ်းအတိုင်း တစ်ပတ်ပြည့်အောင် လှည့်ပတ်သွားလာသော အချိန်ကာလကို အပိုင်းအစု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော အချိန်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ နေသည် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ၁/၄ ရက်ကြာမှ ရာသီစက်ကို တစ်ပတ်ပတ်မိရာ၊ ထိုကာလကို ၁၂ ပိုင်းပိုင်း၍ တစ်ပိုင်းကို တစ်ရာသီဟု ခေါ်သည်။ တစ်ရာသီတွင် နက္ခတ်ခရီးအားဖြင့် ကိုးပါဒ်၊ သို့မဟုတ် (လေးပါဒ်သည် နက္ခတ်တလုံးနှင့် ညီမျှသဖြင့်) နှစ်လုံးတစ်ပါဒ် လှည့်ပတ်သည်။ နေတစ်ပတ် ပတ်ချိန်ကို တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်။ နေတစ်ပတ် ပတ်ချိန်၏ ကာလအပိုင်းအခြားကို ၁၂ ပိုင်း ခွဲစိတ်မှတ်သားရာတွင် အကြမ်းအားဖြင့် လပြည့်ခြင်းသည် ၁၂ ကြိမ်ရှိ၍ လကွယ်ခြင်းသည် ၁၂ ကြိမ်ရှိသဖြင့် လဆန်းစမှ လကွယ်အထိ ကာလကို တစ်ပိုင်း၊ သို့မဟုတ် တစ်လအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၂၆၅ ၁/၄ ရက်ကို ၁၂ ပိုင်း အညီအမျှ မပိုင်းချေ။ ထို့ကြောင့် လအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ရက်စုံ(ရက် ၃ဝ)ခြောက်လနှင့် ရက်မစုံ (၂၉)ရက် ခြောက်လဟူ၍ ရက်ပေါင်း ၃၅၄ ရက်သာ ရှိသဖြင့် နေသွားအတိုင်း တစ်နှစ်သည် လဆန်းသည်မှ ကွယ်သည်အထိ လဝန်း လှည့်ချိန် ၁၂ ကြိမ်ထက် ၁၁ ၁/၄ ရက် ပိုနေသည်။ ထိုပိုသောရက်များကို စုမှတ်၍ သုံးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ဝါကြီးထပ်၊ ဝါငယ်ထပ် စသည်ဖြင့် ဒုတိယဝါဆိုလဟူ၍ တစ်လတိုးဖြည့်ကာ ဖြည့်သွင်း ခုနှိမ်ရသည်။ ဝါကြီးထပ်လျှင် လေးလရက်စုံ သတ်၍ ကဆုန်၊ နယုန်ပထမဝါဆို၊ ဒုတိယဝါဆို လေးလလုံး ရက်ပေါင်း ၃ဝ စီ ထားသည်။ ဝါငယ်ထပ်လျှင်မူ နယုန်လအဖို့ ရက်မစုံ ၂၉ ရက် ထားမြဲ ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် နေလှည့်ချိန်တစ်နှစ်နှင့် လဆန်းအချိန်မှ ကွယ်ချိန် အထိ ၁၂ လကို တစ်ပြေးတည်း ညီမျှသွားစေသည်။ ဆယ့်နှစ်လ၊ သို့မဟုတ် ဆယ့်နှစ်ရာသီကို မြန်မာအမှတ်အသား အားဖြင့် တန်ခူး၊ ကဆုန်၊ နယုန်၊ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်၊ တော် သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်၊ တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသို၊ တပို့တွဲနှင့် တပေါင်းဟူ၍ အစဉ်လိုက် အမည်မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ဗေဒင်အလိုအားဖြင့်မူ လဆန်းမှလကွယ်ချိန်ကို တစ်ရာသီ မမှတ်ဘဲ၊ နက္ခတ် ၂၇ လုံး လှည့်ပုံအလိုက် နက္ခတ်လှည့်ချိန် နှစ်လုံးတစ်ပါဒ်ကာလကို တစ်ရာသီဟု မှတ်ယူသည်။ ထိုကြောင့် လဆန်းမှ လကွယ်အထိဖြစ်သော မြန်မာလနှင့် နက္ခတ်တစ်ခွင် တစ်ခွင်၌ မကူးပြောင်းမီ တည်ချိန်ဖြစ်သော ဗေဒင်အလို ရာသီသည် တစ်ထပ်တည်း မကျချေ။ ရက်အများဆုံး ထပ်ဆုံတတ်သည့် ရာသီအလိုက် မြန်မာလများကို ဗေဒင်ရာသီနှင့် ယှဉ်တွဲ၍ တန်ခူးကို မိဿ၊ ကဆုန်ကို ပြိဿ၊ နယုန်ကို မေထုန် စသည်ဖြင့် မှတ်သားကြရသည်။ မြန်မာလကို ဝေါဟာရလဟု ခေါ်၍ ဗေဒင်နက္ခတ်အလိုအားဖြင့် သတ်မှတ်သောလကို ရာသီလဟု ခေါ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားတို့၏ အလိုအရ သဘာဝအလျှောက် အပူအအေးနှင့် နေ့တာညတာ ပြောင်းလဲခြင်းများကို လိုက်၍ တစ်နှစ်တည်းဟူသော အချိန်ကို နွေကူးရာသီ၊ နွေရာသီ၊ ဆောင်းကူးရာသီ၊ ဆောင်းရာသီဟူ၍ ရာသီဥတု လေးပိုင်းခွဲခြား ထားသည်။ [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် မတ်လ၊ ဧပြီလနှင့် မေလတို့သည် နွေကူး ရာသီလများဖြစ်၍ ဇွန်၊ ဇူလိုင်နှင့် ဩဂုတ်လများသည် နွေလများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆောင်းကူးရာသီလများတွင် စက်တင်ဘာ၊ အောက်တိုဘာနှင့် နိုဝင်ဘာလများ ပါဝင်၍ ဒီဇင်ဘာ၊ ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများသည် ဆောင်းလများ ဖြစ်ကြလေသည်။ [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ ရာသီဥတုများမှာ မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းရှိ ရာသီဥတုများနှင့် လုံးဝဆန့်ကျင်လေသည်။ ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည်မှာ ကမ္ဘာကနေကို ပတ်၍သွားနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာသည် နေကို တစ်နှစ်တွင် တစ်ပတ်ပတ်မိအောင် သွားလျက်ရှိ၍ ထိုသို့ သွားနေစဉ် မိမိ၏ သွားရာလမ်းကြောင်းကို ၂၃ ၁/၂ ဒီဂရီ စောင်း၍ သွားနေလေသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးသည် နေဘက်သို့ စောင်းနေချိန်တွင် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၌ နေရောင်ကို ပိုမိုရရှိ၍ နေမှဝေးရာဘက်သို့ စောင်းနေချိန်တွင် ရရှိသော နေရောင်မှာ နည်းပါး သွားလေသည်။ မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၌ နေရောင် ပိုမိုရရှိနေချိန်တွင် နေ့တာရှည်၍ ညဉ့်တာတိုသည်။ နေရောင် အရနည်းသွားသောအခါ နေ့တာတို၍ ညဉ့်တာ ရှည်လာသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အရာများအနက် အပင်များသည် ရာသီ အလိုက် အပြောင်းလဲဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ နွေကူးရာသီတွင် အပင်ရှိ အရွက်နှင့် အဖူးကလေးများ ထွက်လာကြသည်။ ဝတ်မှုန်များ စပ်ယှက်မှု အောင်မြင်ကြသည်။ အခေါက်၏ အောက်ဘက်၌ အရစ်သစ်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်လေသည်။ နေ့တာရှည်သည့် နွေရာသီတွင် နေမှစွမ်းအင်ကို အများဆုံး ရရှိသဖြင့် အရွက်များသည် စတာ့(ကစီ)ကို အများဆုံးပြုလုပ်ကြသည်။ ဆောင်းကူးရာသီတွင် အသီးများ မှည့်ကြ၍ အရွက်များမှာ ဆောင်ရွက်ရန်လုပ်ငန်း ပြီးဆုံးသွားသကဲ့သို့ အရောင်များ ညှိုးပြီးလျှင် ကြွေကျကုန်လေသည်။ ဆောင်းရာသီသို့ ရောက်သောအခါ အပင်အမြောက်အမြား သေကုန်ကြ၍ ကျန်အပင်အချို့က အနားယူကြသည်။ အဖူးများတွင် အအေးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရန် ဖယောင်းသားတက်လာ၍ အစေ့များ၌ အခွံမာများ ဖြစ်ပေါ်လာကြလေသည်။ တိရစ္ဆာန်တို့သည်လည်း များသောအားဖြင့် ရာသီအလိုက် အပြောင်းအလဲရှိကြလေသည်။ အအေးဒဏ်မှ လွတ်ကင်းစေရန် ငှက်များသည် နယ်ပြောင်းကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် သားမွေးရှိ တိရစ္ဆာန်များ၌ သစ်လွင်၍ ထူထဲသောအမွေးများ ပေါက်လာကြသည်။ အချို့တိရစ္ဆာန်များက တစ်ဆောင်းတွင်းလုံး အိပ်၍ နေကြသည်။ (ဆောင်းခိုကြသည်)။ နယ်ပြောင်းခြင်းနှင့် ဆောင်းခိုခြင်းမရှိသော တိရစ္ဆာန်များက အခြားနည်းများဖြင့် အအေးဒဏ်မှ အကာအကွယ်ရှာကြသည်။ နွေကူးရာသီ စတင်လာသောအခါတွင် ငှက်များ၊ ပိုးကောင်များ၊ တွားသွားတိရစ္ဆာန်များနှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါများသည် သားငယ်ကို မွေးဖွားကြသဖြင့် တောများသည် ယင်းတို့၏အသံများဖြင့် ဆူညံလျက် ရှိတော့သည်။ ရှိရှိသမျှ တိရစ္ဆာန်များအဖို့ နွေရာသီသည် အလုပ်လုပ်ချိန်ဖြစ်၍ ဆောင်းကူးရာသီသည် အစာစားချိန် ဖြစ်လေသည်။ လူတို့သည်လည်း ရာသီဥတုအလိုက် ပြင်ဆင်မှုများကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ အဝတ်အမျိုးမျိုးကို ရာသီအလိုက် ချုပ်လုပ်ကြသည်။ ကစားခုန်စားဘက်တွင် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲ၍ ကစားကြသည်။ တောင်သူလယ်သမားများကလည်း ရာသီအလိုက် ထွန်ယက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရိတ်သိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရာသီများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] ddkld4hli8zq4m2bnjwqtj4lg4p6mou 0 19152 1053845 804848 2026-09-18T14:26:36Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053845 wikitext text/x-wiki [[File:Buying fuelwood.jpeg|thumb|ထင်းသည် လူသားများ အဓိကထားသုံးစွဲခဲ့ရသည့် ပင်မလောင်စာဖြစ်ပြီး ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာ၏အတော်များများ၍ အားထားနေရဆဲဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=Sgphv2ydAHwC&pg=PA69&dq=wood+one+of+the+first+fuels+used+by+humans#v=onepage&q=wood%20one%20of%20the%20first%20fuels%20used%20by%20humans&f=false|title=Chemistry of Fossil Fuels and Biofuels|last=Schobert|first=Harold|year=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521114004|language=en}}</ref>]] '''လောင်စာ''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: '''fuel''') ဆိုသည်မှာ ၎င်းကို ဖွဲ့စည်းသည့် [[အမှုန်|အမှုန်]]တို့က [[အပူချိန်]]တခုထံသို့ မြင့်တက် ရောက်ရှိလျှင် ပြိုကွဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်လျက် တစ်ခါတရံတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားအမှုန်များနှင့် ဆက်လက်ဓာတ်ပြုမှုကြောင့် [[စွမ်းအင်]] ဖြာထွက်စေသဖြင့် ထိုစွမ်းအင်အလို့ငှာ လူတို့ အသုံးပြုကြသော [[ဒြပ်|ဒြပ်သား]]များ ဖြစ်လေသည်။<br> == သမိုင်းကြောင်း == လောင်စာကို ရှေးပဝေဏီ ကာလကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ လူတို့သည် အစားအစာများ ချက်ပြုတ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ အေးသည့်ရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့အား ခြောက်လှန့်ရန်အတွက်လည်းကောင်း [[မီး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြဟန် တူသည်။ ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အပူစွမ်းအင်ကို လက်နက်များလုပ်ဆောင်သောလုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးချလာနိုင်ကြလေသည်။ အပူစွမ်းအင်ကို အသုံးချပေးမှု နယ်လည်း ကျယ်သည်ထက် ကျယ်လာသည့် အလျောက် [[အပူ|အပူစွမ်းအင်]]ကို ပိုမိုအင်အားကြီးမားစွာရရှိနိုင်ပြီး အသုံးပြုရာ၌ ပိုမိုလွယ်ကူ၍ သက်သာစေသည့် အသားဆီများ၊ [[သစ်သား]]များနှင့် [[မီးသွေး]]စသည့် အခြားလောင်စာများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိလာကြလေသည်။ ထိုအချိန်မှာ ကြာမြင့်လှပြီဖြစ်၍ မည်သည့်အချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်ကိုကား မခန့်မှန်းနိုင်ချေ။ [[ကျောက်မီးသွေး]]ကိုမူ သမိုင်းအရ ဘီစီ ၃ဝဝ ခန့်တွင် ဂရိ[[ပန်းပဲ]]ဆရာများက စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့် [[ဓာတ်ဆီ]]၊ [[ရေနံဆီ]] စသည်တို့နှင့် [[သဘာဝဓာတ်ငွေ့]]တို့ကို တွေ့ရှိလာကြလေသည်။ လောင်စာကို [[အစိုင်အခဲ]]၊ [[အရည်]]၊ [[အငွေ့]]ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားပြနိုင်သည်။ လောင်စာခဲတွင် သဘာဝမှဖြစ်သော လောင်စာနှင့် ပြုလုပ်စီမံယူသောလောင်စာဟူ၍ နှစ်မျိုးထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။ ကျောက်မီးသွေး၊ ထင်း၊ သစ်ဆွေးမီးသွေး စသည်တို့သည် ပထမအမျိုး၌ပါဝင်၍ ကုတ်ခေါ် မီးဖုတ်ပြီး ကျောက်မီးသွေးနှင့် မီးသွေးတို့မှာ ဒုတိယအမျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ ကျောက်မီးသွေးနှင့် ထင်းတို့ကို လေလုံသော အသုံးအဆောင်ထဲ၌ မီးတိုက်ပေးလျှင် မီးဖုတ်ပြီးကျောက်မီးသွေးနှင့် မီးသွေးတို့ကိုရရှိသည်။ ထို့ပြင် ဓာတ်ငွေ့နှင့် ကတ္တရာတို့ကိုလည်း ရရှိသေးသည်။ ကျောက်မီးသွေးသည် အရေးအကြီးဆုံး လောင်စာဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှပေးသော စွမ်းအင်စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ကျောက်မီးသွေးမှ ရသည်။ သစ်သားလောင်စာမှာ မီးခိုးအထွက်များပြီးလျှင် အလဟဿ အပူစွမ်းအင်ကို ဖြုန်းတီးသောကြောင့် ယခုအခါ၌ များစွာအသုံးမပြုတော့ချေ။ သစ်ဆွေးမီးသွေးသည် မီးအလောင်နှေး၍ အပူစွမ်းအင် အနည်းငယ်ကိုသာ ပေးနိုင်သည်။ မီသွေးသည် ရှေးခေတ်များက သတ္တုလုပ်ငန်း၌ အရေးပါသည့် လောင်စာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါမူ ထိုထက်သာလွန်ကောင်းမွန်သော မီးဖုတ်ထားသောကျောက်မီးသွေးကို အသုံးပြုနေကြလေပြီ။ အခြားလောင်စာအခဲများမှာ ဖယောင်းတိုင်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သော ပါရဖင်ဖယောင်းနှင့် တဲလိုးအမဲဆီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ လောင်စာအခဲများကို စက်ရုံလုပ်ငန်းတွင်သာမက အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ လောင်စာအရည်ကို ရှေးကတည်းကပင် တွေ့ရှိအသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ခေတ်မီလောင်စာအရည် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်ကမှ စတင်နိုင်ခဲ့လေသည်။ အဓိကလောင်စာအရည်မှာ ရေနံစိမ်းဖြစ်သည်။ ရေနံစိမ်းမှတဆင့် ဓာတ်ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ပါရဖင်ဆီ၊ ထင်းဆီစသောအခြား လောင်စာအရည်များကို အဆင့်ဆင့်ပေါင်းခံခြင်းဖြင့် ခွဲထုတ်ယူကြရလေသည်။ ထိုလောင်စာများသည် အရည်ဖြစ်သည့်အလျောက် သိုမှီးခြင်း၊ သယ်ယူခြင်းတို့၌ လွယ်ကူသက်သာသည့်ပြင် ကျောက်မီးသွေးထက် နှစ်ဆမျှပို၍စွမ်းအင်ကို ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် ယခုအခါတွင် မီးသင်္ဘောများ၊ မီးရထားများ၌ ကျောက်မီးသွေးအစား လောင်စာရည်ဖြင့် မောင်းနှင်သောစက်များကိုအသုံးပြုလာကြပြီဖြစ်သည်။ လောင်စာအရည်သည် [[အင်ဂျင်]] (internal combustion engine) စက်များစတင် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါတွင် အရေးအကြီးဆုံး လောင်စာအဖြစ် ထိပ်တန်းသို့ရောက်လာခဲ့ပေသည်။ ဒီဇယ်အင်ဂျင်စက်များကို ဈေးပေါသောရေနံချေးနှင့် မောင်းနှင်နိုင်ပေသည်။ အသားဆီနှင့် အသီးအရွက်ဆီတို့မှာ ရှေးကမီးထွန်းညှိရန် အတွက် အထူးအသုံးဝင်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ၌ ပပျောက်သလောက် ဖြစ်၏။ အရက်ပျံကို ပေါများစွာ ချက်လုပ်နိုင်သော်လည်း အရက်အဖြစ် အခွန်များကြီးလေးစွာ စည်းကြပ်ခြင်း၊ ကန့်သတ်ခြင်း ခံရသောကြောင့် ဈေးပေါပေါနှင့် ဝယ်ယူအသုံးမချနိုင်ဘဲ အချို့ဓာတ်မီးဆွဲအိမ်များ၌ မီးထွန်းညှိပေးရန်အတွက်သာ အနည်းငယ်အသုံးပြုကြသော်လည်း လောင်စာအရည်ကို ရေနံစိမ်းမှသာမက အခြားအရာဝတ္ထုများမှလည်း ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ချက်လုပ်နိုင်ပေသည်။ ရေနံမထွက်သော ဒေသတို့၌ စစ်အတွင်းခရီးလမ်းပြတ်နေသည့်အခါတွင် လောင်စာအရည်ကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထုတ်ယူအသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ လောင်စာအငွေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်မှာ အနှစ် ၁ဝဝ ကျော် ခန့်မျှသာရှိသေးသည်။ လောင်စာအငွေ့တို့ကို အုပ်စုခုနှစ်စု ခွဲနိုင်သည်။ ပထမအစုတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ ကာဗွန်ဓာတ်ဝတ္ထုတို့အား အဆင့်ဆင့်ပေါင်းခံခြင်းဖြင့် ခွဲထုတ်ယူရသော ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ ကာဗွန်ဓာတ်ဝတ္ထုတို့ကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှ လောင်ကျွမ်းစေရာမှ ရရှိသော ဓာတ်ငွေ့၊ နီရဲနေသော ကာဗွန်ဓာတ်ဝတ္ထုပေါ်တွင် ရေနွေးငွေ့လွှတ်ပေး၍ ရရှိသောဓာတ်ငွေ့များပါဝင်သည်။ တတိယအစုတွင် ရေဓာတ်ငွေ့၊ ပရိုဂျူဆာဓာတ်ငွေ့၊ လေမှုတ်ဖိုမှဓာတ်ငွေ့ စသည်တို့ပါဝင်သည်။ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို ကျောက်မီးသွေး သို့မဟုတ် ရေနံနှင့်ယှဉ်တွဲ၍ အပေါ်မှပိတ်ဖုံးလျက်ရှိသော ကျောက်တုံးအပေါက်များထဲ၌တွေ့ရသည်။ ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ကို ကျောက်မီးသွေးမှ ထုတ်ယူရသည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့နှစ်ခုစလုံးမှာ အရေးအကြီးဆုံး ဓာတ်ငွေ့များဖြစ်ကြ၍ ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့မှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ထက် ကြီးမားသောအပူအားကို ပေးစွမ်းနိုင်ပေသည်။ အခြားလောင်စာများထက် လောင်စာအငွေ့တို့က သာလွန်သောအချက်များမှာ ဖြန့်ချိထုတ်ဝေရန်လွယ်ကူခြင်း၊ အပူအား ကြီးမားစွာပေးနိုင်ခြင်း၊ မီးခိုးပြာမထွက်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။ လောင်စာသည် စက်ရုံလုပ်ငန်းများ၌ လွန်စွာအရေးကြီးသော အသက်သွေးခဲတစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် လောင်စာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ဖြစ်ပေါ်သော ကြီးကျယ်သည့်အကြောင်းအရာများကို နိုင်ငံသမိုင်းများ၌ တွေ့ရှိရလေသည်။ ယခုအခါ၌ အများသူငှာသုံးစွဲလျက် ရှိသော ပစ္စည်းများ၌ လောင်စာလွတ်ကင်းပြီး ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် ပစ္စည်းများမရှိသလောက် ရှားပါးလှပေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ဇီဝစွမ်းအင် == လှုပ်ရှားသွားလာမှုအတွက် [[စွမ်းအင်]]ရရှိစေရန် လူတို့သည် အစားအစာကို အမြဲတမ်းစားသောက်၍ ဖြည့်တင်းပေးနေကြရသည်။ အစာ၌ပါရှိသော ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်သည် အသက်ရှူရာတွင် အဆုတ်တွင်းသို့ဝင်လာသော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့၏ အကူအညီဖြင့် လောင်ကျွမ်း၍ အပူစွမ်းအင်ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုအပူစွမ်းအင်ကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ကြွက်သားများနှင့် နာဗ်ကြောများက ရရှိ၍ လှုပ်ရှားထကြွခြင်းဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့အတူ စက်ကြီးများ၊ မီးဖိုကြီးများစသည်တို့တွင် အပူစွမ်းအင်ကို လောင်စာများဖြင့် ဖြည့်တင်းပေးကြရလေသည်။ လောင်စာများတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်ကြ၍ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် [[ကန့်|ဆားလဖာ(ကန့်)]]တို့လည်း အနည်းအကျဉ်း ပါဝင်ကြသည်။ တခါတရံ [[ဖော့စဖောရပ် |ဖော့(စ်ဖ်)ရပ်စ်]] (မီးစုန်းဓာတ်)၊ အောက်ဆီဂျင် နှင့် ပူးပေါင်းကာ အောက်ဆိုဒ်ဖြစ်လွယ်သည့် [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[အလူမီနီယမ်]]တို့ကဲ့သို့သော ဒြပ်စင်များကိုလည်း လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းသောအခါ လောင်စာထဲ၌ပါရှိသော [[ကာဗွန်]]ဓာတ်သည် အောက်ဆိုဒ်အဖြစ်ပြောင်းလဲ၍ အပူကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ် == * [[ဇီဝလောင်စာ]] * [[အင်ဂျင်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လောင်စာများ]] [[ကဏ္ဍ:စွမ်းအင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု]] ouua2nm3aex2vrihesr1y0nac3vogil 0 19508 1053930 1034377 2026-09-19T07:04:11Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053930 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာသက္ကရာဇ်''' (သို့မဟုတ်) '''ကောဇာသက္ကရာဇ်'''သည် လကိုအခြေခံသော လများနှင့် ကြယ်တာရာသွားလာမှုကို အခြေခံသော နှစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နေလသွားပြက္ခဒိန် (Lunisolar calendar) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤပြက္ခဒိန်သည် ရှေးဟောင်း ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်စနစ်အပေါ် အများစုအခြေခံထားသော်လည်း အိန္ဒိယစနစ်များနှင့်မတူဘဲ မက်တွန်စနစ် (Metonic cycle) ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref name="clancy">J.C. Clancy, "The Burmese Calendar", 1906.</ref> ထို့ကြောင့် ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်၏ ကြယ်တာရာနှစ်များနှင့် မက်တွန်စနစ်၏ အပူပိုင်းနှစ် (Tropical years) တို့အကြား ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် ဝါထပ်လနှင့် ရက်ငင်ရက်များကို ပုံသေမဟုတ်သော အပိုင်းအခြားများအလိုက် ထည့်သွင်းညှိနှိုင်းရသည်။ ဤပြက္ခဒိန်ကို [[သရေခေတ္တရာ]]နိုင်ငံတော် တွင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၆၃၈-၆၄၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်၌ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆကြပြီး ယနေ့တိုင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="eade">J.C. Eade, "The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia", 1995.</ref> ထို့ပြင် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ အရှေ့တောင်အာရှတိုက်မကြီးရှိ ရခိုင်၊ လန်နား (Lan Na)၊ [[စစ်ဆောင်ပန္နား|စစ်ဆောင်ပန်းနား၊]] လန်ဆန်း (Lan Xang)၊ ယိုးဒယား (Siam) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား စသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="hla-par">ဦးလှပ၊ "မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်သုတေသန"၊ ၁၉၈၇။</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် (Gregorian calendar) နှင့်အတူ တရားဝင်ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော် အပါအဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အစဉ်အလာပွဲတော်များနှင့် ရိုးရာဓလေ့နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ရာတွင် ဤပြက္ခဒိန်ကို ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="myan-encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ "သက္ကရာဇ်"။</ref> {{မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု}} [[File:Burmese Calendar.jpg|thumb|မြန်မာပြက္ခဒိန်]] == မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ လည်ပတ်ပုံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုစနစ် == မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေ၏သွားလာမှုနှင့် လ၏ဖြစ်စဉ်များကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်ထားသည့် နေလသွားပြက္ခဒိန် (Lunisolar Calendar) အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဤစနစ်သည် ရှေးမြန်မာတို့၏ သင်္ချာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ ကျွမ်းကျင်မှုကို ဖော်ပြနေပြီး၊ အခြေခံအားဖြင့် ဟိန္ဒူတို့၏ "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအပေါ် အခြေခံထားသော်လည်း မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ထားသော "မကာရန္တ" နှင့် "သုဒ္ဓဒိန်း" တွက်နည်းများကို အသုံးပြုသည်။<ref name="clancy-tech">J.C. Clancy, "The Burmese Calendar", 1906, p. 12.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်၏ လည်ပတ်မှုကို အဓိကယူနစ် (၂) ခုဖြင့် ညှိနှိုင်းသည်။ လ၏ဖြစ်စဉ် (လဆန်းမှ လကွယ်) ကြာမြင့်ချိန်ကို (၂၉.၅၃၀၅၈) ရက်ဟူသော "လတွက်ပုံ" (Synodic Month) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ကမ္ဘာက နေကို တစ်ပတ်ပတ်မိရန် ကြာမြင့်ချိန်ကို (၃၆၅.၂၅၈၇) ရက်ဟူသော "နှစ်တွက်ပုံ" (Sidereal Year) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။<ref name="eade-1995">J.C. Eade, "The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia", 1995.</ref> ဤသို့ဖြင့် နေနှင့်လ၏ အချိန်ကွာခြားမှုကို ညှိရန် ရက်ငင်ခြင်းနှင့် ဝါထပ်ခြင်း စနစ်များကို အသုံးပြုရသည်။ နေနှစ် သည် လနှစ် ထက် ၁၁ ရက်ခန့် ပိုရှည်သဖြင့်၊ ရာသီနှင့် လများ ကိုက်ညီနေစေရန် မြန်မာတို့သည် မက်တွန်စနစ် (Metonic Cycle) ကို အသုံးပြုကာ ၁၉ နှစ်လျှင် ၇ ကြိမ်နှုန်းဖြင့် ဝါဆိုလကို နှစ်ထပ် (ဒုတိယဝါဆို) ပြုလုပ်၍ ဝါထပ်ကြသည်။<ref name="hla-par-87">ဦးလှပ၊ "မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်သုတေသန"၊ ၁၉၈၇၊ စာ-၄၅။</ref> ထို့ပြင် လ၏ရက်များကို နေနှင့်ကိုက်စေရန် နယုန်လတွင် (၁) ရက် ထပ်တိုးသည့် "ရက်ငင်ခြင်း" (နယုန်ကြီး) ကိုလည်း စနစ်တကျ ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။ ရှေးမြန်မာပညာရှင်များသည် ကိန်းဂဏန်းကြီးများကို တွက်ချက်ရာတွင် လွယ်ကူစေရန် သက္ကရာဇ်ကို တည်၍ ကိန်းသေများဖြင့် စားကာ ရရှိလာသော "အကြွင်း" ကိုကြည့်၍ ထိုနှစ်၏ ဝါထပ်၊ ရက်ငင် နှင့် သင်္ကြန်ကျချိန်ကို သိရှိနိုင်သော ခြောက်ထပ်ကိန်း နှင့် သုဒ္ဓဒိန်း ပုံသေနည်းများကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="aye-naing">ဦးအေးနိုင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ "မြန်မာ့ပြက္ခဒိန် သုတေသနကျမ်း"၊ စာ-၁၁၂။</ref> ဤတွက်ချက်မှုများသည် ဒီဂရီ၊ မိနစ်၊ စက္ကန့်အထိ တိကျသဖြင့် ရေတက်ရေကျနှင့် ရာသီဥတု ခန့်မှန်းရာတွင် အလွန်ထိရောက်သည်။ ပုဂံခေတ် အေဒီ ၁၁ ရာစုကတည်းကပင် မြန်မာတို့သည် နက္ခတ် (၂၇) လုံးနှင့် ရာသီ (၁၂) ပါးစနစ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုနေပြီဖြစ်ကြောင်း ကျောက်စာအထောက်အထားများက သက်သေပြနေသည်။<ref name="dr-than-tun-64">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> နန်းတွင်း၌ ဟူးရားဖြူ၊ ဟူးရားညို အစရှိသော ပညာရှင်များက ပြက္ခဒိန်ကို နှစ်စဉ် စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့ကြပြီး ယနေ့တိုင် မြန်မာတို့၏ လူမှုစီးပွားနှင့် ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် ဤစနစ်သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == သက္ကရာဇ်== (၁) မဟာသက္ကရာဇ် = [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]ရှင်၏ ဘိုးတော် (သီရိမဟာ [[မာယာဒေဝီ]]၏ ခမည်းတော်) ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်ဘုရင် အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မိမိလက်ထက်၌ ရောက်ဆဲဖြစ်သော သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅)ခုကို ထိုနှစ် တပေါင်းလကွယ် စနေနေ့ အထိ ဖြိုပြီးလျှင် တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အစပြု၍ သက္ကရာဇ်တစ်ခု ထားလေသည်။ ထိုသက္ကရာဇ်ကို မဟာသက္ကရာဇ်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ထိုအချိန်သည် မြတ်စွာဘုရား ဖွားတော်မမူမီ (၆၈)နှစ် အလိုဖြစ်သည်။ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သက်တော် (၈၀)နှင့်ပေါင်းသော မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သာ ရှိသည်။ ထို ၁၄၈-နှစ်ကို ဖြိုပြီး သာသနာသက္ကရာဇ်ကို စ၍တွက်သည်။ (၂) သာသနာသက္ကရာဇ် = မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂေါတမဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်။ သာသနာတော် အနှစ် (၅၀၀၀)ကိုလည်း ထားတော်မူခဲ့သည်။ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး လေးလအကြာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဇာတသတ် ကြီးကြပ်၍ ပထမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူပြီးနောက် သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ကို ဖြိုခွင်းပြီး သာသနာနှစ် သက္ကရာဇ်(၁)ခု ကြွင်းထားခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ (၃) ကောဇာ (ဂေါဇာ)သက္ကရာဇ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် = ပေါက္ကံမင်းဆက် ပုပ္ပားစောရဟန်းမင်းလက်ထက်မှ စ၍ ရေတွက်သည်။ (လက်ရှိ မြန်မာ ပြက္ခဒိန်) == သက္ကရာဇ် ဖြိုခြင်း အစ == ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် အဉ္ဇနမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး ရှိရင်းသက္ကရာဇ်(၈၆၄၇)နှစ်မှ (၈၆၄၅)နှစ်ဖြို၍ ကျန်နှစ်နှစ်ကို ဘိုးတော်အဉ္ဇဇနမင်း ဖြိုကြွင်းသော အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် (မဟာသက္ကရာဇ်)အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် အတွင်းမှာပင် ဂေါတမဘုရားရှင် သည် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဝါခေါင်လ မှ စ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ၇- လကြာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ရှိပြီး ၁၄၈-ခုနှစ် ကို ဖြို၍ ထိုနှစ်ကို ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (သာသနာသက္ကရာဇ်) ၁- ခုနှစ် ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဖန် အစဉ်အဆက် သာသနာသက္ကရာဇ် ကို ဆက်လက် သုံးစွဲလာခဲ့ကြရာ သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင်၂၅ဆက်မြောက်မင်း သုမုန္ဒရီ မင်းလက်ထက်တွင် ရှေးဆရာ ပညာရှိ ရသေ့ကြီးများ၏ နည်းအရ ဒေါဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုမုန္ဒရီ(သရေခေတ္တရာ) သက္ကရာဇ်အဖြစ် မှတ်သားသုံးစွဲ ခဲ့ပြန်သည်။ သုမုန္ဒရီသက္ကရာဇ် ၅၆၂-ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပေါက္ကံပြည့်ရှင် ဆရာသင်္ဃရာဇ် ခေါ် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း]]လက်ထက် ခန်းဆပဉ္ဇာ (ခေါ်) နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်ပြန်သည်နှင့် ၅၆၂-ခုမှ ခန်းဆပဉ္ဇာ ၅၆၀-ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂-ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုသုံးစွဲခဲ့သော ပေါက္ကံသက္ကရာဇ်များသည် ယခုအခါ မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (ဂေါဇာသက္ကရာဇ်) ဟုခေါ်သည်။ ထိုအချိန် မှ စ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ဟူသော မူလ အခေါ် ပျောက်သွားကာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (သို့) သက္ကရာဇ် ဟုသာ သုံးပါတော့သည်။ သရေခေတ္တရာပြည် ဘုရင် သုမုန္ဒရီမင်း ဖြိုသော ၆၂၂ - ကို ပုပ္ပားစောရဟန်း လက်ထက် ဖြိုသော ၅၆ဝ နှင့် ပေါင်းလျှင် ၁၁၈၂ နှစ် ရသည်။ ယင်း ၁၁၈၂ ကို လက်ရှိရောက်နေသော ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ထည့်ပေါင်းပါက ပထမသင်္ဂါယနာတင်ချိန်က စခဲ့သော သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ရသည်။ == ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ် == ယခုအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ်တို့မှာ ကွဲပြားခြားနားနေပြန်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ်မှာ ၁၃၀ဝ ကျော်သာ ရှိသေးသော်လည်း သာသနာနှစ်မှာ ၂၅၀ဝ ကျော်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားနေသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ပထမ သင်္ဂါယနာတင်သော နှစ်ကို ပထမမူလ ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (၁)ခုဟု သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်က သက္ကရာဇ် နှစ်မျိုး မရှိသေးချေ။ သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သုမုန္ဒီရဇ်မင်းလက်ထက်တွင် ဒေါဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုံးစွဲခဲ့သောအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ် ဟူ၍(၂)မျိုး ကွဲပြားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကို အစဉ်အမြဲသုံးစွဲပြီး သာသနာနှစ်ကိုကား အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့်သာ သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ * (ထိုင်းနိုင်ငံ ယိုးဒယားတွင် သာသနာနှစ်ကို သက္ကရာဇ်အဖြစ် သုံးစွဲပေသည်။) သာသနာနှစ် သိလိုပါက ကောဇာသက္ကရာဇ် ကို (၁၁၈၂)နှစ်နှင့် ထည့်ပေါင်းလျှင် သာသနာနှစ် အမှန် ဖြစ်ပေသည်။ '''သက္ကကောဇာ၊ တည်ပြီးခါဝယ်၊ တစ်တစ်ရှစ်နှစ်(၁၁၈၂)နှောတုံလစ်က၊ တိတ်ဖြစ်သာသနာ၊ မှတ်ကြရာ၏'''ဟုပညာရှိများ ညွှန်ကြားထား၏။ <ref>ပညာအလင်းပြ ရုံးသုံး၊ ကျောင်းသုံး အင်္ဂလိပ်မြန်မာ '''နှစ်တစ်ရာပြက္ခဒိန်''' စာအုပ်</ref> == အလွယ်ကူဆုံးမှတ်ရန် == # လက်ရှိ ခရစ်နှစ် က (၆၃၈) ကို နှုတ်လျှင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ကို ရမည်။ # မြန်မာ ပြက္ခဒိန်နှစ် ကို (၁၁၈၂) ပေါင်းပါက သာသနာနှစ် ကို ရမည်။ == သက္ကရာဇ်ဖြိုရာ အင်္ဂါ ၃-ပါး == သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း ဟူသည်ကား ဂဏန်းသင်္ချာအရေအတွက်တွေ များလာသည်ကို လွယ်ကူစွာ သိမှတ်နိုင် စေရန်ရည်သန်၍ အသစ်အတို ပြုခြင်းပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော် အောက်ပါ အင်္ဂါ၃-ပါးနှင့် ညီညွတ်မှ ဖြိုအပ်သည်၊ဖြိုကောင်းသည်ဟု ပညာရှိတို့တွက်ကိန်းပုံစံ ထားကြကုန်၏၊ ကံနီ အတွင်းဝန်မင်းကမူ ကိန်းခမ်းညီးအောင်ဖြိုခြင်းသာ လိုရင်းပဓာနမှတ် ဟု ဆိုလေသည်။ # ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၇-ခုနှင့်စား၊ အကြွင်းမဲ့ပြတ်၊ # ရောက်ဆဲ သက္ကရာဇ်တည် ၁၉-ခုစား၊အကြွင်းမရှိပြတ်၊ # ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၉၅-ခုစား၊အကြွင်းမရှိပြတ်။ === သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း၊ ၇-စင်း၊ ဘယ်မင်းဘယ်ခါ ဖြိုသနည်း === ဤ၌ သက္ကရာဇ်ကိုဖြိုသွားကြသောမင်းနှင့် ကိန်းခမ်း ရသေ့ရဟန်း စသည်တို့၏ အမည်များကို ရာဇဝင် မဟာဝင် သာသနာဝင် ဆရာစဉ်တို့ မှတ်တမ်းမှ သုတေသနပြု၍ တွေ့ရှိသမျှဖြင့် ထုတ်ပြဖြေကြား သွားသည်၊ အမှားပါဝင်က အမှန်ကို လျင်စွာ ရှာကြပါကုန်။ (၁) [[အာကာရဋ္ဌမင်းကြီး]] လက်ထက် ကမ္ဘာဦးကာလမှစ၍ ``မဟာသုဒ္ဓဝယပ္ပ´´ဟူသော ပိဋကသင်္ချာနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၁၄၉၇၈၅) ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့သည်။ ထိုနောက်- (၂) [[ကုသမင်းကြီး]]လက်ထက်မှာ ``နာတိမဇ္ဇလဒ္ဓံဝိယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာကိန်းခမ်းနှင့်အညီသက္ကရာဇ် (၁၄၉၃၈၅၆၀) သော ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့လေသည်။ ၎င်းနောက်- (၃) [[အဉ္စန|ဘိုးတော်အဉ္စနမင်းကြီး]]သည် ဒေဝီလရသေ့နှင့်တိုင်ပင်ကာ ``မာဃစန္ဒေ၊ သို့မဟုတ်ဏဝစန္ဒေ ´´ ဟူသော ပိဋက သင်္ချာ ကိန်းခမ်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုခဲ့လေသည်။ ထိုနောက်မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသောအခါ သာသနာနှင့်ဂေါဇာနှစ် ညီစေရန်- (၄) [[အဇာတသတ်]] မင်းကြီးနှင့် ရှင်မဟာကဿပထေရ် တိုင်ပင်ကာ ``ဒေဝီယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာ ကိန်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။ ထိုနောက် ၆၂၄-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ- (၅) [[သုမုန္ဒရီမင်း]]ကြီးသည် [[သီရိခေတ္တရာ|သီရိခေတ္တရာပြည်ကြီး]]၌ ``ဒေါဒေါရသ ´´ကိန်းခမ်းအရ ၂-ခုကြွင်းထား ၍ သက္ကရာဇ် (၆၂၂)နှစ်တို့ကိုဖြိုလိုက်ပြန် လေသည်။ ထိုနောက် ၅၆၂-ခုနှစ်သို့ရောက်ပြန်သောအခါ- (၆) [[ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း|ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းကြီး]] [[ပုဂံပြည်]]၌ ``အလံဗိက´´ ကိန်းကြုံ၍ ``ခဆ ပဉ္စန်း´´ ခေါ် နှစ်ပေါင်း (၅၆၀)တို့ကို ၂-ခုကြွင်းထားလျက်ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။ ထိုမှနောက် သက္ကရာဇ် (၈၀၀)ခုနှစ်သို့ရောက်သော အခါ- (၇) [[မိုးညှင်းသတိုး|မိုးညှင်း မင်းတရားကြီး]]သည်၊ ``အဋ္ဌနဝ သတ္တကိန်း´´ သို့မဟုတ် ``ဗသျှုဆိဒ္ဒမုနိကိန်း ´´ အရ (၇၉၈) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုပြန်သော်လည်း ကိန်းခမ်း မရောက်၍ မပြိုမကြေဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏၊ ထိုနောက်ကား သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း မရှိ မပေါ်သေးပေ။<ref> မြန်မာရာဇဝင်/ဝေါဟာရဋီကာ</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} * ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ၏ သုတေသနကရုပ်ပြ အဘိဓာန် (၂၀၀၇) မှ * သုခမှတ်စု * ဒေါက်တာသက်လွင် ၏ သမိုင်းက ပြောသော ပုဂံ။ ပုဂံကပြောသောသမိုင်း {{မြန်မာလများ}} [[ကဏ္ဍ:သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချိန်]] nd7j4vjv09rxf5ssgcrnz1v14xx2zls 0 20532 1054117 1052679 2026-09-19T11:10:55Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054117 wikitext text/x-wiki {{chembox |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477240406 |Name = Acetylene |ImageFile = Acetylene.svg |ImageClass = skin-invert-image |ImageSize = 150px |ImageName = Acetylene |ImageFile1 = Acetylene-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageSize1 = 150px |ImageName1 = Acetylene |ImageFile2 = Acetylene-3D-vdW.png |ImageClass2 = bg-transparent |ImageSize2 = 150px |ImageName3 = space-filling model of solid acetylene |PIN = Acetylene<ref name=iupac2013>{{cite book | title = Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = The [[Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | page = 375 | doi = 10.1039/9781849733069 | isbn = 978-0-85404-182-4 | quote = The name acetylene is retained for the compound HC≡CH. It is the preferred IUPAC name, but substitution of any kind is not allowed; however, in general nomenclature, substitution is allowed, for example fluoroacetylene [fluoroethyne (PIN)], but not by alkyl groups or any other group that extends the carbon chain, nor by characteristic groups expressed by suffixes. | last1 = Favre | first1 = Henri A. | last2 = Powell | first2 = Warren H. }}</ref><ref name= P-14.3.4.2 >{{cite web |url=https://iupac.qmul.ac.uk/BlueBook/P1.html#1403 |website=Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 |location=London |publisher=Queen Mary University |title=P-14.3 Locants |author=Moss, G.P. (web version) |at=Section P-14.3.4.2&nbsp;(d) |access-date=24 August 2024}}</ref> | SystematicName = Ethyne<ref>[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_53.htm Acyclic Hydrocarbons. Rule A-3. Unsaturated Compounds and Univalent Radicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001010202833/http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_53.htm |date=10 October 2000 }}, IUPAC Nomenclature of Organic Chemistry</ref> |Section1 = {{Chembox Identifiers |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 6086 |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = OC7TV75O83 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = C01548 |InChI = 1/C2H2/c1-2/h1-2H |InChIKey = HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYAY |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 116336 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C2H2/c1-2/h1-2H |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYSA-N |CASNo = 74-86-2 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |UNNumber = [[:en:List of UN numbers 1001 to 1100|1001]] (dissolved)<br />[[:en:List of UN numbers 3101 to 3200|3138]] (in mixture with ethylene and propylene) |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 27518 |PubChem = 6326 |EC_number = 200-816-9 |RTECS = AO9600000 |Gmelin = 210 |Beilstein = 906677 |SMILES = C#C }} |Section2 = {{Chembox Properties |C=2 | H=2 |Appearance = Colorless gas |Odour = Odorless |Density = 1.1772 g/L = 1.1772 kg/m³ (0&nbsp;°C, 101.3 kPa)<ref name="GESTIS">{{GESTIS|Name=Acetylene|ZVG=13570|CAS=74-86-2}}</ref> |SublimationConditions = −84&nbsp;°C; −119&nbsp;°F; 189 K (1 atm) |MeltingPtC = −80.8 |MeltingPt_notes = [[Triple point]] at 1.27 atm |Solubility = slightly soluble |SolubleOther = slightly soluble in alcohol <br> soluble in [[acetone]], [[benzene]] |MagSus = −20.8{{e|−6}} cm³/mol <ref name="CRC97">{{Cite book |title=CRC handbook of chemistry and physics : a ready-reference book of chemical and physical data. |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_k6n5 |date=2016 |author1=William M. Haynes |author2=David R. Lide |author3=Thomas J. Bruno |isbn=978-1-4987-5428-6 |edition=2016-2017, 97th |location=Boca Raton, Florida |publisher=CRC Press |oclc=930681942 }}</ref> |ConjugateAcid = Ethynium |pKa = 25<ref name="airliquide">{{cite web|url=http://encyclopedia.airliquide.com/Encyclopedia.asp?GasID=1#MajorApplications|title=Acetylene – Gas Encyclopedia Air Liquide|website=Air Liquide|access-date=2018-09-27|archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504220655/https://encyclopedia.airliquide.com/Encyclopedia.asp?GasID=1#MajorApplications|url-status=live}}</ref> |VaporPressure = 44.2 atm (20&nbsp;°C)<ref name=NIOSH>{{PGCH|0008}}</ref> |ThermalConductivity = 21.4&nbsp;mW·m⁻¹·K⁻¹ (300&nbsp;K) <ref name="CRC97"/> }} |Section3 = {{Chembox Structure |MolShape = [[:en:Linear molecular geometry|Linear]] }} |Section4 = {{Chembox Thermochemistry |Thermochemistry_ref = <ref name="CRC97"/> |HeatCapacity = 44.036&nbsp;J·mol⁻¹·K⁻¹ |Entropy = 200.927&nbsp;J·mol⁻¹·K⁻¹ |DeltaHform = 227.400&nbsp;kJ·mol⁻¹ |DeltaGfree = 209.879&nbsp;kJ·mol⁻¹ |DeltaHcombust = 1300&nbsp;kJ·mol⁻¹ }} |Section5 = {{Chembox Hazards |NFPA-H = 1 |NFPA-F = 4 |NFPA-R = 3 |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS04}}{{GHS07}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|220|230|336}} |PPhrases = {{P-phrases|202|210|261|271|304|340|312|377|381|403|233|405|501}} |ExploLimits = 2.5–100% |AutoignitionPtC = 300 |PEL = none<ref name=NIOSH/> |REL = C 2500 ppm (2662 mg/m³)<ref name=NIOSH/> |IDLH = N.D.<ref name=NIOSH/> }} }} '''အဆက်တီလင်း''' (Acetylene) ဓာတ်ငွေ့သည် အရောင် ကင်းမဲ့၏။ မည်သည့် ပစ္စည်းနှင့်မျှ မရောစပ်ပဲ ဓာတ်ငွေ့ သန့်သန့်ချည်းဆိုလျှင် အနံ့မဆိုးလှချေ။ သို့သော် ဓာတ်ငွေ့ သန့်သန့်မဟုတ်ပဲ အခြားဓာတ်ငွေ့များနှင့် ရောစပ်နေခဲ့လျှင် ကြက်သွန်ဖြူကဲ့သို့ မနှစ်မြို့ဖွယ်သော အနံ့ရှိ၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့ သည် သာမန်လေထက် အနည်းငယ်ပေါ့၍ ရေတွင် ပျော်ဝင် လွယ်၏။ မီးလောင်မှုကို အားမပေးသော်လည်း မီးလောင်လွယ် တတ်၏။ ဓာတ်ငွေ့သန့်သန့် မီးထွန်းကြည့်သောအခါ မှိုင်းများ သော မီးတောက်မီးလျှံဖြင့်လောင်၍ အလွန်တောက်ပ၏။ သို့သော် အထူးပြုပြင်ထားသော မီးတိုင်တွင် သာမန်လေနှင့် ရောပြီး ထွန်းကြည့်သည့်အခါ မှိုင်းများ ပျောက်သွားပြီးလျှင် အလွန်တောက်ပသော မီးရောင်ဖြင့် လောင်လေသည်။ မီးရှိန် မှာလည်း အလွန် ပြင်းထန်၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့မှရသော မီး အလင်းရောင်သည် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့၏ မီးအလင်း ရောင်ထက် တစ်ဆဲ့ ငါးဆမျှ ပို၏။ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့၏ ဓာတု သကေ‡တမှာ ဂ္ဂ၂ံ၂ ဖြစ်၏။ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ကို ယခုအခါ မီးထွန်းရန် အတွက်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အထူးပင် အသုံးပြုကြ၏။ ကယ်လဆီယမ်ကာဗိုက် ဂ္ဂေ ဂ္ဂ၂ တွင် ရေအနည်းငယ် ထည့်ပေး လိုက်ခြင်းအားဖြင့် အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ကို ရရှိနိုင်သည်။ ပုံစံမှာ ဂ္ဂဂ္ဂေ၂ ဏ ၂ံ၂ဥ ှု ဂ္ဂ၂ ံ၂ ဏ ဂ္ဂေ (ဥံ)၂ ကယ်လဆီယမ်ကာဗိုက်×ရေ Ó အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့× ကယ်လဆီယမ်ဟိုက်ဒရော့ဆိုက် ကယ်လဆီယမ်ကာဗိုက်သည် ချော်တုံးချော်ခဲများကဲ့သို့ ညိုသောအရောင်ရှိ၏။ ထုံးနှင့်မာသော ကျောက် မီးသွေးများကိုရောပြီးလျှင် လျှပ်စစ်မီးဖိုတွင် အရည်ကျို လိုက်သောအခါ၌ ရရှိသည်။ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့သည် မီးထွန်းရာ၌ ကျောက်မီးသွေး ဓာတ်ငွေ့ထက် အထူးပင် ပို၍ လင်းသောကြောင့် အိမ်များ၌ မီးထွန်းရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ စက်ဘီးမီးထွန်းရန်အတွက် လည်းကောင်း အသုံးပြု လေ့ရှိကြ၏။ မီးထွန်းရန် နည်းမှာ လည်း မခဲယဉ်းလှချေ။ ကယ်လဆီယမ် ကာဗိုက်ကို လေလုံ သော သတ္တုဗူး ထဲတွင်ထည့်၍ ထိုဗူး၏ တစ်နေရာ၌ ရေစက် ကလေးများ ချပေးနိုင်အောင် အပေါက်ကလေးတစ်ခုနှင့် အခြား တစ်နေရာ၌ အပ်ပေါက်လောက် သေးငယ်သော အပေါက်ငယ် တစ်ခုကို လုပ်ထား၏။ ကာဗိုက်ပေါ်သို့ ရေစက်ကလေးများကို ဆက်ကာ ဆက်ကာ ချပေးသောအခါ အပေါက်ငယ်မှ အဆက် တီလင်း ဓာတ်ငွေ့ ထွက်လာ၏။ ထိုထွက်လာသော ဓာတ်ငွေ့ကို မီးညိ|လိုက်လျှင် အလွန်လင်းသောမီးကို ရလေသည်။ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ကို အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့နှင့် ရော ပြီး မီးရှို့လိုက်လျှင် အလွန်ပြင်းထန်သော အပူရှိန်ဖြင့် တောက် လောင်၍ မီးတောက်မှာလည်း အလွန့်အလွန်လင်း၏။ စက္ကူ ထူထူကို ကတ်ကြေးနှင့် လွယ်ကူစွာ ည|ပ်နိုင်ဘိသကဲ့သို့ အဆက်တီလင်းနှင့် အောက်ဆီဂျင်ရော၍ရသော အောက်ဆီ အဆက်တီလင်း ဓာတ်ငွေ့ မီးတောက်သည် အလွန်မာသော သံမဏိပြားများကိုပင် လွယ်ကူစွာ ဖောက်နိုင်၏။ ထိုကြောင့် သံဆက် အလုပ်ရုံများတွင် သံဆက်ခြင်း၊ သံဖောက်ခြင်းများ အတွက် အောက်ဆီအဆက်တီလင်းမီးကို အသုံးပြုကြ၏။ သံဆက် အလုပ်ရုံများတွင် အသုံးပြုသော အောက်ဆီအဆက် တီလင်းဓာတ်ငွေ့သည် ပြွန်တံနှစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ တစ်ခု သောပြွန်တံမှ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ကိုရ၍ အခြားတစ်ခုမှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ရ၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့နှစ်ခုကို ရောပြီးမှ မှုတ်တံဖြင့် မှုတ်ထုတ်လိုက်ရ၏။ မှုတ်တံထိပ်ကို အလွန် ပူ သော မီးအပူကို ခံနိုင်သည့်သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောကြောင့် မီးတောက်နေသည့်အခါ အရည်မပျော်နိုင်ချေ။ အဆက်တီလင်းကို စက်ရုံကြီးများတွင် စက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ပြင်ဆင်ရာတွင် များစွာ အသုံးပြု၏။ ညဉ့်အခါ မြစ်ထဲ သို့ သဘေ‡ာကြီးငယ်များ ဝင်ရောက်လာသည့်အခါ မြစ်ကြောင်း ကို မှတ်သော ဗော်ယာများကို မြင်နိုင်အောင် ဗော်ယာထိပ်များ တွင် အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းထားကြ၏။ ထို ဓာတ်ငွေ့နှင့် မီးထွန်း၍ ရရှိသော မီးရောင်သည် အလွန်လင်း သောကြောင့် အဝေးကြီးကပင် ကောင်းစွာ မြင်နိုင်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လောင်စာ ဓာတ်ငွေ့]] [[ကဏ္ဍ:စက်မှုသုံး ဓာတ်ငွေ့များ]] fcmovpmdx4enoa862mplri0dm10mn3q 0 47355 1053873 219231 2026-09-18T17:29:34Z Dr Lotus Black 31011 1053873 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုကို သတိမူနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ နှစ်စဉ် ဇူလိုင် ၁၁ ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်၏ အုပ်ချုပ်မှုကောင်စီမှ စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ငါးထောင်ပြည့်သည့်နေ့ဖြစ်သည့် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာတလွှားနေသူများ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုကို သတိမူနိုင်ရန် စတင်လှုံဆော်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့ မြန်မာစံတော်ချိန် ညနေ ၇ နာရီ ၃၀ မိနစ်ရှိ ကမ္ဘာ့လူဦးရေစာရင်းမှာ (ခန့်မှန်း) ၇,၂၀၄,၀၇၁,၅၁၀ ဦးရှိပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popclock/|title=U.S. and World Population Clock|publisher=Census.gov|accessdate=November 11, 2014}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ]] [[Category:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ]] {{Stub}} 5zohycoait3n0csd1sjca2gnafmo4bp 0 48021 1053950 820822 2026-09-19T07:15:53Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053950 wikitext text/x-wiki [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]ရှင်၏ ဘိုးတော် (သီရိမဟာ [[မာယာဒေဝီ]]၏ ခမည်းတော်) ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်ဘုရင် အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မိမိလက်ထက်၌ ရောက်ဆဲဖြစ်သော သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅)ခုကို ထိုနှစ် တပေါင်းလကွယ် စနေနေ့ အထိ ဖြိုပြီးလျှင် တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အစပြု၍ သက္ကရာဇ်တစ်ခု ထားလေသည်။ ထိုအချိန်သည် မြတ်စွာဘုရား ဖွားတော်မမူမီ (၆၈)နှစ် အလိုဖြစ်သည်။ အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် အတွင်းမှာပင် ဂေါတမဘုရားရှင် သည် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဝါခေါင်လ မှ စ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ၇- လကြာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ရှိပြီး ၁၄၈-ခုနှစ် ကို ဖြို၍ ထိုနှစ်ကို ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (သာသနာသက္ကရာဇ်) ၁- ခုနှစ် ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သာသနာနှစ် သိလိုပါက [[ကောဇာ သက္ကရာဇ်]] ကို (၁၁၈၂)နှစ်နှင့် ထည့်ပေါင်းလျှင် သာသနာနှစ် အမှန် ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိ ခရစ်နှစ် က ၅၄၃ ပေါင်းပါက သာသနာနှစ် ကို ရမည်။ == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]] 9qlsgrep98hrpspd8yvuwobwvg17uvg 0 51756 1053826 1040056 2026-09-18T12:40:37Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1053826 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းရှိ လန်နားဒေသကို "ယွန်းပြည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် တိုင်နွယ်ဖွားများကို “ဂျွမ်းလူမျိုး” "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "[[ယွန်းရှမ်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]]" ဟုလည်းကောင်း ရှေးဟောင်းခေတ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာ့သမိုင်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိစပ်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ကြည်စိုး |first=မောင် |title=မြန်မာ့သမိုင်းကဏ္ဍစုံ |year=၂၀၀၁ |publisher=ပညာရွှေတောင်စာပေ |language=my}}</ref> [[File:Thai dancer Chiang Mai 2005 003.jpg|thumb|right|260px|[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ချင်းမိုင်မြို့]] (ယခင် ယွန်းပြည်/ဇင်းမယ်) ၏ ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) စံပယ်တင် ကချေသည်ငယ်လေးတစ်ဦးကို ရိုးရာအဝတ်အစား၊ ဆံထုံးတန်ဆာများနှင့်အတူ တွေ့ရစဉ်။]] == ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ်ဦး ထိစပ်မှုများ == မြန်မာ့ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာ|အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက် နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ် ချဲ့ထွင်ရာတွင် အရှေ့ဘက် "ယွန်းပြည်" (ဇင်းမယ်ဒေသ) အထိ ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်ဦးကာလများတွင် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ယွန်းစော်ဘွားများသည် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာမင်းနေပြည်တော်များသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ သမီးကညာဆက်သခြင်းနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ == တောင်ငူခေတ်နှင့် ဇင်းမယ်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်း (၁၅၅၈) == ယွန်းလူမျိုးများနှင့် မြန်မာတို့အကြား အကြီးမားဆုံးသော သမိုင်းအလှည့်အပြောင်းမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းတို့၏ မြို့တော် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယွန်းပြည်တစ်ခွင်လုံးကို မြန်မာ့အင်ပါယာအောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |year=1925 |publisher=Longmans, Green and Co. |language=en}}</ref> ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းလူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မဖျက်ဆီးဘဲ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာစော်ဘွားများကိုပင် ဇင်းမယ်မင်းအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တိုင်တိုင် ယွန်းပြည်သည် မြန်မာမင်းများခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံ သို့မဟုတ် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ မြန်မာ့ဩဇာခံ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယွန်းလူမျိုးများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်း == ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး [[အလောင်းမင်းတရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတို့လက်ထက်တွင် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် စစ်မက်အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်မတော်သည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်) ကို စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ရှုံးယိုးဒယားတပ်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသော ယွန်းလူမျိုး သုံ့ပန်းများ၊ အနုပညာသည်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များစွာကို မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မောင်မောင် |title=ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |year=၁၉၆၇ |publisher=လယ်တီမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက် |language=my}}</ref> ထိုယွန်းလူမျိုးများကို မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းဒေသ ရတနာပုံ (မန္တလေး) မတည်ထောင်မီ ကုန်းဘောင်ခေတ်နေပြည်တော်များ ဖြစ်ကြသည့် အမရပူရ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် "ယွန်းစုရွာ" များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင် မန္တလေးမြို့ရှိ "ယွန်းစုရပ်" ဟူသော ရပ်ကွက်အမည်မှာ ထိုခေတ်က ယွန်းလူမျိုးများ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယွန်းအနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းနှင့် အကများကို ဖြန့်ဝေခဲ့ကြရာမှ မြန်မာ့ဂီတတွင် "ယွန်းသီချင်း" (ဥပမာ- ယွန်းဗျော) ဟူ၍ သီးသန့်ကဏ္ဍတစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) နှင့် ကျိုင်းတုံဒေသတို့မှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော သို့မဟုတ် စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြသော တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) လူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း (ပုဂံ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပုပ္ပါး၊ မန္တလေး) သာမက ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (အင်းလေး၊ စံကား၊ ကက္ကူ) နှင့် ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်တို့တွင် အနှံ့အပြား အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် သီးသန့်လူမျိုးအဖြစ် မပေါ်လွင်တော့ဘဲ အထွေထွေ "ရှမ်း" လူမျိုးစာရင်းထဲ၌သာ တစ်ပြေးညီ ပါဝင်သွားခဲ့ကာ ယွန်းရှမ်းစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာလည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk">{{cite journal |last=စံအိုက် |first=ဦးစိုင်း |title=ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သမိုင်းကြောင်း |journal=Tai Freedom News |date=February–March 2013 |volume=13 |page=57 |language=my}}</ref> မြန်မာပြည်ရှိ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ စစ်သုံ့ပန်း သို့မဟုတ် ဘုရားကျွန်များအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စံကား (စမ်ကား) မြို့ရှိ ယွန်းရှမ်းများမှာမူ ပုံစံကွဲပြားသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၄၇၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုရန်အတွက် မိမိတို့၏ ဆန္ဒအလျောက် မင်းညီမင်းသားများနှင့်အတူ သီးသန့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယနေ့ခေတ် ထင်ရှားသော '''ကက္ကူဘုရားစု''' အနီးတွင် ရှေးယခင်က သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းရွာတစ်ရွာ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ အဆိုပါ သုံ့ပန်းရွာများနှင့် ဘုရားကျွန်ရွာများသည် အစိုးရသို့ အခွန်တော် ပေးဆောင်ရခြင်း မရှိသောကြောင့် ရွာနာမည်သာတည်ရှိပြီး အခွန်ပေးဆောင်ရသည့် တရားဝင်ရွာစာရင်းများ၌ ထည့်သွင်းခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ရောက်ရှိလာသော သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းများထဲတွင် မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီးများ၊ လူကုဏ်ထံများနှင့် ပညာရှင်များစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ယနေ့တိုင် အင်းလေးနှင့် အင်းတိန်ပတ်ဝန်းကျင်၌ "ယွန်းရှမ်းမင်းသမီး၏ အုတ်ဂူ" ဟူသော ကောလာဟလ သမိုင်းစကားများ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားအရ (ကူ) ဆိုသည်မှာ "ဘုရားအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊(ဂွတ်း) ဆိုသည်မှာ "နတ်စင် သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကုသိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အထိမ်းအမှတ်မှတ်တမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဘုရားစေတီများ တည်ထားကိုးကွယ်လေ့ရှိသည်။ ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများမှာမူ "ဘုံသုံးဆင့်ဘုရားကျောင်းဆောင်" ငယ်များကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကက္ကူဘုရားစုသည် ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သေဆုံးပြီးနောက် လှူဒါန်းခဲ့ကြသည့် ဘုရားစေတီနှင့် ဘုရားကျောင်းဆောင် အစုအဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ ကက္ကူဒေသရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ဗမာစေတီထီးတော်ပုံစံများနှင့် မတူညီဘဲ ထူးခြားသည့် "ယွန်းရှမ်းစေတီထီးတော်" ပုံစံများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အဆိုပါ ယွန်းရှမ်းကမ္ပည်းစာတမ်းများကို သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ အလှူရှင်အမည်များနှင့် ဆုတောင်းစာများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ပန်းတဉ်းပညာ (ကြေးသွန်းပညာ) ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြပြီး ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်အတွင်း၌ ခရစ်နှစ် ၁၈၈၄ ခုနှစ်အထိ ရိုးရာ ဖားစည်များကို သွန်းလောင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ချင်းမိုင် (ဇင်းမယ်) နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်း (ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်း) မှာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရားဂေါပကအဖွဲ့ဝင် လုံဟောင်ခမ်းတို့၏ မိသားစုသည် ယွန်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) နွယ်ဖွားများဖြစ်ကြပြီး ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းကို မျိုးဆက်အလိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ သီရိဒုံသမီးတော် (Princess Sirindhorn) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းသို့ လာရောက်လေ့လာခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်ယွန်းရှမ်းတို့၏ ရှေးမူအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk" /> ဝါးထည်အခြေခံပေါ်တွင် သစ်စေးသုတ်လိမ်းပြီး အလှခြယ်သသည့်အတတ်ပညာကို လူမျိုးအမည်ကိုစွဲ၍ "ယွန်းထည်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ သို့မဟုတ် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်က ပုဂံ ဒေသသို့ ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်းများကို နေရာချထားပေးခဲ့ရာမှ ပုဂံယွန်းထည်လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။ ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ဝါးထည်ကို အလှဆင်ရာတွင် သုံးသော ကော်ကဲ့သို့အရာကို "ဆရိုး" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဗမာလူမျိုးများက (စ) အက္ခရာကို (သ) သို့ ပြောင်းလဲ၍ "သရိုး" သို့မဟုတ် "သယိုး" ဟု အသံထွက် ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယွန်းရှမ်းစကား၌ **"ေှ-မသန"** ဟု ပြောလျှင် "သက်ကယ်စိမ်း၏ ပြာနှင့် သစ်စေးကို ရောစပ်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယနေ့တိုင် ကျိုင်းတုံမြို့ရှိ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင် ချည်မျှင်ဖြင့် "ဆရိုး" ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ဖောင်းကြွရုပ်လုံးပုံစံများ ဖော်နိုင်သော်လည်း၊ ပုဂံဒေသ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ချည်မျှင်သရိုး (သယိုး) ပြုလုပ်သည့် နည်းပညာ မကျန်ရှိတော့ပေ။<ref name="saisanayk" /> == ကျောက်စာနှင့် ရှေးခေတ်စာပေများထဲမှ ယွန်းလူမျိုး == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျောက်စာများနှင့် ကဗျာလင်္ကာ စာပေအထောက်အထားများတွင် တိုင်ယွန်း (ဇင်းမယ်နွယ်ဖွား) လူမျိုးများကို "ယွန်း"၊ "ယွန်းရှမ်း" သို့မဟုတ် "ဇင်းမယ်သား" ဟု ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနှင့် ယွန်းလူမျိုးတို့အကြား ခေတ်အဆက်ဆက် ရှိခဲ့သော စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဒွန်တွဲနေပုံကို ပြသနေသည်။ === ရှေးဟောင်းကျောက်စာ အထောက်အထားများ === မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်ကျောက်စာအချို့တွင် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် စစ်နိုင်ကမ္ပည်းများ၌ "ယွန်းပြည်" အမည်ကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၇-၁၅၅၈ တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပဲခူး [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပဲခူး)|ရွှေဆံတော်စေတီ]]တွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည့် "ဘုရင့်နောင်ခေါင်းလောင်းစာ" (မွန်-မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားချက်) ၌ ယွန်းပြည်ကို တရားဝင်အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး သာသနာပြုခဲ့ပုံကို ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |first=ဒေါက်တာ |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |year=၁၉၆၄ |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |language=my}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (စံကား၊ အင်းတိန်နှင့် ကက္ကူဒေသ) ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများမှ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုများနှင့် ခေါင်းလောင်းစာများတွင် ဘုရားမြေလှူဒါန်းခြင်းနှင့်အတူ "ယွန်းကျွန်" (ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်း ဘုရားကျွန်များ) ၏ အမည်များကို ဒေါက်တာသန်းထွန်း အစရှိသည့် သမိုင်းပညာရှင်များက ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Thaw |first=Kaung |title=Aspects of Myanmar History and Culture |year=၂၀၁၀ |publisher=Gangaw Myaing |language=en}}</ref> အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် မြန်မာစာဆိုကြီးများသည် မင်းညီမင်းသားများ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ "ဧချင်း" များ ရေးသားရာတွင် ယွန်းလူမျိုးတို့ ခေါင်းငုံ့ရိုးကျိုးရပုံကို အားရပါးရ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ * '''ရှင်သံခို၏ "မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်း" (တောင်ငူခေတ်):''' :> ''"ယွန်းပြည်ဇင်းမယ်၊ တလည်လည်လျှင်၊ ဝေကျယ်တိုင်းခွင်၊ မင်းရင်အစုံ၊ ခစားရုံနှင့်..."'' : ဟု စပ်ဆိုကာ ဇင်းမယ်ယွန်းမင်းသားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံ၌ လာရောက်ခစားရပုံကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ * '''လှေရှည်ဦးရွှေနီ၏ "ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးဧချင်း" (ကုန်းဘောင်ခေတ်):''' : ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဇင်းမယ်မှ ယွန်းသူရဲကောင်းများနှင့် သုံ့ပန်းများကို ခေါ်ဆောင်လာပုံကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်— :> ''"ယွန်းသားတထောင်၊ ဓားတောင်ရောင်ဝင်း၊ ဝန်းရံခြင်းဖြင့်၊ မင်းလည်းရဲမတ်၊ သေနတ်မျိုးကွဲ၊ တပ်လုံးပြဲမျှ..."''<ref>{{cite book |last=ဇော်ဂျီ |first=ဦး |title=မြန်မာစာပေသမိုင်းနှင့် ဧချင်းစာပေ |year=၁၉၇၅ |publisher=စာပေဗိမာန် |language=my}}</ref> : ၎င်းသည် ယွန်းလူမျိုး သေနတ်ကိုင်တပ်သားများကို မြန်မာ့စစ်တပ်အတွင်း သွတ်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည့် သမိုင်းစစ်စစ်ကို ကဗျာဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြန်မာ့ဂီတအနုပညာနှင့် "ယွန်းသီချင်း" များ === ကုန်းဘောင်ခေတ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာသည့် ယွန်းသုံ့ပန်း အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာတူရိယာများနှင့် လေယူလေသိမ်းများကို မြန်မာ့မဟာဂီတအတွင်းသို့ အမွေပေးခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် "ယွန်းသီချင်း" သို့မဟုတ် "ယွန်းဗျော" (ဇင်းမယ်ဆိုင်းသံ) ဟူ၍ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ]] ကဲ့သို့သော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် ယွန်းရိုးရာသံစဉ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာစာသားများ သွတ်သွင်း၍ နန်းတွင်းကြိုးသီချင်းနှင့် ကရုဏာသံ ကဗျာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=နိုင် |first=ဦးမောင်မောင် |title=မြန်မာ့မဟာဂီတနှင့် တူရိယာသမိုင်း |year=၁၉၈၂ |publisher=နှလုံးလှစာပေ |language=my}}</ref> ==ကျမ်းကိုးစာရင်း== *(၁)စကားမြို့သမိုင်း *(၂)ဇင်းမယ်ရာဇဝင်၊ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၊ အနှစ်(၅၀)စာစောင်၊ ၂၀၀၅။ *(၃)Upper Burma Gazetteer, By J.G.Scott, Govt. Printing, Rangoon, Burma, 1901. *(၄)ကိုယ်တိုင်လေ့လာချက်များ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} 707sfvswjfv73qg1uhzh3jxzicr4hgd 1053829 1053826 2026-09-18T12:43:46Z Chenzeyan29 141880 1053829 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းရှိ လန်နားဒေသကို "ယွန်းပြည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် တိုင်နွယ်ဖွားများကို “ဂျွမ်းလူမျိုး” "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "[[ယွန်းရှမ်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]]" ဟုလည်းကောင်း ရှေးဟောင်းခေတ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာ့သမိုင်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိစပ်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ကြည်စိုး |first=မောင် |title=မြန်မာ့သမိုင်းကဏ္ဍစုံ |year=၂၀၀၁ |publisher=ပညာရွှေတောင်စာပေ |language=my}}</ref> [[File:Thai dancer Chiang Mai 2005 003.jpg|thumb|right|260px|[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ချင်းမိုင်မြို့]] (ယခင် ယွန်းပြည်/ဇင်းမယ်) ၏ ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) စံပယ်တင် ကချေသည်ငယ်လေးတစ်ဦးကို ရိုးရာအဝတ်အစား၊ ဆံထုံးတန်ဆာများနှင့်အတူ တွေ့ရစဉ်။]] == ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ်ဦး ထိစပ်မှုများ == မြန်မာ့ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာ|အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက် နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ် ချဲ့ထွင်ရာတွင် အရှေ့ဘက် "ယွန်းပြည်" (ဇင်းမယ်ဒေသ) အထိ ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်ဦးကာလများတွင် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ယွန်းစော်ဘွားများသည် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာမင်းနေပြည်တော်များသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ သမီးကညာဆက်သခြင်းနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ == တောင်ငူခေတ်နှင့် ဇင်းမယ်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်း (၁၅၅၈) == ယွန်းလူမျိုးများနှင့် မြန်မာတို့အကြား အကြီးမားဆုံးသော သမိုင်းအလှည့်အပြောင်းမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းတို့၏ မြို့တော် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယွန်းပြည်တစ်ခွင်လုံးကို မြန်မာ့အင်ပါယာအောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |year=1925 |publisher=Longmans, Green and Co. |language=en}}</ref> ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းလူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မဖျက်ဆီးဘဲ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာစော်ဘွားများကိုပင် ဇင်းမယ်မင်းအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တိုင်တိုင် ယွန်းပြည်သည် မြန်မာမင်းများခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံ သို့မဟုတ် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ မြန်မာ့ဩဇာခံ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယွန်းလူမျိုးများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်း == ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး [[အလောင်းမင်းတရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတို့လက်ထက်တွင် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် စစ်မက်အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်မတော်သည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်) ကို စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ရှုံးယိုးဒယားတပ်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသော ယွန်းလူမျိုး သုံ့ပန်းများ၊ အနုပညာသည်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များစွာကို မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မောင်မောင် |title=ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |year=၁၉၆၇ |publisher=လယ်တီမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက် |language=my}}</ref> ထိုယွန်းလူမျိုးများကို မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းဒေသ ရတနာပုံ (မန္တလေး) မတည်ထောင်မီ ကုန်းဘောင်ခေတ်နေပြည်တော်များ ဖြစ်ကြသည့် အမရပူရ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် "ယွန်းစုရွာ" များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင် မန္တလေးမြို့ရှိ "ယွန်းစုရပ်" ဟူသော ရပ်ကွက်အမည်မှာ ထိုခေတ်က ယွန်းလူမျိုးများ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယွန်းအနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းနှင့် အကများကို ဖြန့်ဝေခဲ့ကြရာမှ မြန်မာ့ဂီတတွင် "ယွန်းသီချင်း" (ဥပမာ- ယွန်းဗျော) ဟူ၍ သီးသန့်ကဏ္ဍတစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) နှင့် ကျိုင်းတုံဒေသတို့မှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော သို့မဟုတ် စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြသော တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) လူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း (ပုဂံ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပုပ္ပါး၊ မန္တလေး) သာမက ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (အင်းလေး၊ စံကား၊ ကက္ကူ) နှင့် ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်တို့တွင် အနှံ့အပြား အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် သီးသန့်လူမျိုးအဖြစ် မပေါ်လွင်တော့ဘဲ အထွေထွေ "ရှမ်း" လူမျိုးစာရင်းထဲ၌သာ တစ်ပြေးညီ ပါဝင်သွားခဲ့ကာ ယွန်းရှမ်းစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာလည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk">{{cite journal |last=စံအိုက် |first=ဦးစိုင်း |title=ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သမိုင်းကြောင်း |journal=Tai Freedom News |date=February–March 2013 |volume=13 |page=57 |language=my}}</ref> မြန်မာပြည်ရှိ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ စစ်သုံ့ပန်း သို့မဟုတ် ဘုရားကျွန်များအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စံကား (စမ်ကား) မြို့ရှိ ယွန်းရှမ်းများမှာမူ ပုံစံကွဲပြားသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၄၇၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုရန်အတွက် မိမိတို့၏ ဆန္ဒအလျောက် မင်းညီမင်းသားများနှင့်အတူ သီးသန့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယနေ့ခေတ် ထင်ရှားသော '''ကက္ကူဘုရားစု''' အနီးတွင် ရှေးယခင်က သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းရွာတစ်ရွာ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ အဆိုပါ သုံ့ပန်းရွာများနှင့် ဘုရားကျွန်ရွာများသည် အစိုးရသို့ အခွန်တော် ပေးဆောင်ရခြင်း မရှိသောကြောင့် ရွာနာမည်သာတည်ရှိပြီး အခွန်ပေးဆောင်ရသည့် တရားဝင်ရွာစာရင်းများ၌ ထည့်သွင်းခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ရောက်ရှိလာသော သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းများထဲတွင် မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီးများ၊ လူကုဏ်ထံများနှင့် ပညာရှင်များစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ယနေ့တိုင် အင်းလေးနှင့် အင်းတိန်ပတ်ဝန်းကျင်၌ "ယွန်းရှမ်းမင်းသမီး၏ အုတ်ဂူ" ဟူသော ကောလာဟလ သမိုင်းစကားများ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားအရ (ကူ) ဆိုသည်မှာ "ဘုရားအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ (ဂွတ်း) ဆိုသည်မှာ "နတ်စင် သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကုသိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အထိမ်းအမှတ်မှတ်တမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဘုရားစေတီများ တည်ထားကိုးကွယ်လေ့ရှိသည်။ ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများမှာမူ "ဘုံသုံးဆင့်ဘုရားကျောင်းဆောင်" ငယ်များကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကက္ကူဘုရားစုသည် ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သေဆုံးပြီးနောက် လှူဒါန်းခဲ့ကြသည့် ဘုရားစေတီနှင့် ဘုရားကျောင်းဆောင် အစုအဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ ကက္ကူဒေသရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ဗမာစေတီထီးတော်ပုံစံများနှင့် မတူညီဘဲ ထူးခြားသည့် "ယွန်းရှမ်းစေတီထီးတော်" ပုံစံများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အဆိုပါ ယွန်းရှမ်းကမ္ပည်းစာတမ်းများကို သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ အလှူရှင်အမည်များနှင့် ဆုတောင်းစာများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ပန်းတဉ်းပညာ (ကြေးသွန်းပညာ) ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြပြီး ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်အတွင်း၌ ခရစ်နှစ် ၁၈၈၄ ခုနှစ်အထိ ရိုးရာ ဖားစည်များကို သွန်းလောင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ချင်းမိုင် (ဇင်းမယ်) နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်း (ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်း) မှာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရားဂေါပကအဖွဲ့ဝင် လုံဟောင်ခမ်းတို့၏ မိသားစုသည် ယွန်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) နွယ်ဖွားများဖြစ်ကြပြီး ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းကို မျိုးဆက်အလိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ သီရိဒုံသမီးတော် (Princess Sirindhorn) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းသို့ လာရောက်လေ့လာခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်ယွန်းရှမ်းတို့၏ ရှေးမူအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk" /> ဝါးထည်အခြေခံပေါ်တွင် သစ်စေးသုတ်လိမ်းပြီး အလှခြယ်သသည့်အတတ်ပညာကို လူမျိုးအမည်ကိုစွဲ၍ "ယွန်းထည်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ သို့မဟုတ် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်က ပုဂံဒေသသို့ ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်းများကို နေရာချထားပေးခဲ့ရာမှ ပုဂံယွန်းထည်လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။ ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ဝါးထည်ကို အလှဆင်ရာတွင် သုံးသော ကော်ကဲ့သို့အရာကို "ဆရိုး" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဗမာလူမျိုးများက (စ) အက္ခရာကို (သ) သို့ ပြောင်းလဲ၍ "သရိုး" သို့မဟုတ် "သယိုး" ဟု အသံထွက် ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယွန်းရှမ်းစကား၌ **"ေှ-မသန"** ဟု ပြောလျှင် "သက်ကယ်စိမ်း၏ ပြာနှင့် သစ်စေးကို ရောစပ်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယနေ့တိုင် ကျိုင်းတုံမြို့ရှိ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင် ချည်မျှင်ဖြင့် "ဆရိုး" ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ဖောင်းကြွရုပ်လုံးပုံစံများ ဖော်နိုင်သော်လည်း၊ ပုဂံဒေသ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ချည်မျှင်သရိုး (သယိုး) ပြုလုပ်သည့် နည်းပညာ မကျန်ရှိတော့ပေ။<ref name="saisanayk" /> == ကျောက်စာနှင့် ရှေးခေတ်စာပေများထဲမှ ယွန်းလူမျိုး == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျောက်စာများနှင့် ကဗျာလင်္ကာ စာပေအထောက်အထားများတွင် တိုင်ယွန်း (ဇင်းမယ်နွယ်ဖွား) လူမျိုးများကို "ယွန်း"၊ "ယွန်းရှမ်း" သို့မဟုတ် "ဇင်းမယ်သား" ဟု ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနှင့် ယွန်းလူမျိုးတို့အကြား ခေတ်အဆက်ဆက် ရှိခဲ့သော စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဒွန်တွဲနေပုံကို ပြသနေသည်။ === ရှေးဟောင်းကျောက်စာ အထောက်အထားများ === မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်ကျောက်စာအချို့တွင် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် စစ်နိုင်ကမ္ပည်းများ၌ "ယွန်းပြည်" အမည်ကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၇-၁၅၅၈ တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပဲခူး [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပဲခူး)|ရွှေဆံတော်စေတီ]]တွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည့် "ဘုရင့်နောင်ခေါင်းလောင်းစာ" (မွန်-မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားချက်) ၌ ယွန်းပြည်ကို တရားဝင်အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး သာသနာပြုခဲ့ပုံကို ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |first=ဒေါက်တာ |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |year=၁၉၆၄ |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |language=my}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (စံကား၊ အင်းတိန်နှင့် ကက္ကူဒေသ) ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများမှ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုများနှင့် ခေါင်းလောင်းစာများတွင် ဘုရားမြေလှူဒါန်းခြင်းနှင့်အတူ "ယွန်းကျွန်" (ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်း ဘုရားကျွန်များ) ၏ အမည်များကို ဒေါက်တာသန်းထွန်း အစရှိသည့် သမိုင်းပညာရှင်များက ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Thaw |first=Kaung |title=Aspects of Myanmar History and Culture |year=၂၀၁၀ |publisher=Gangaw Myaing |language=en}}</ref> === ဧချင်းစာပေ အထောက်အထားများ === အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် မြန်မာစာဆိုကြီးများသည် မင်းညီမင်းသားများ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ "ဧချင်း" များ ရေးသားရာတွင် ယွန်းလူမျိုးတို့ ခေါင်းငုံ့ရိုးကျိုးရပုံကို အားရပါးရ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ * '''ရှင်သံခို၏ "မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်း" (တောင်ငူခေတ်):''' :> ''"ယွန်းပြည်ဇင်းမယ်၊ တလည်လည်လျှင်၊ ဝေကျယ်တိုင်းခွင်၊ မင်းရင်အစုံ၊ ခစားရုံနှင့်..."'' : ဟု စပ်ဆိုကာ ဇင်းမယ်ယွန်းမင်းသားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံ၌ လာရောက်ခစားရပုံကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ * '''လှေရှည်ဦးရွှေနီ၏ "ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးဧချင်း" (ကုန်းဘောင်ခေတ်):''' : ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဇင်းမယ်မှ ယွန်းသူရဲကောင်းများနှင့် သုံ့ပန်းများကို ခေါ်ဆောင်လာပုံကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်— :> ''"ယွန်းသားတထောင်၊ ဓားတောင်ရောင်ဝင်း၊ ဝန်းရံခြင်းဖြင့်၊ မင်းလည်းရဲမတ်၊ သေနတ်မျိုးကွဲ၊ တပ်လုံးပြဲမျှ..."''<ref>{{cite book |last=ဇော်ဂျီ |first=ဦး |title=မြန်မာစာပေသမိုင်းနှင့် ဧချင်းစာပေ |year=၁၉၇၅ |publisher=စာပေဗိမာန် |language=my}}</ref> : ၎င်းသည် ယွန်းလူမျိုး သေနတ်ကိုင်တပ်သားများကို မြန်မာ့စစ်တပ်အတွင်း သွတ်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည့် သမိုင်းစစ်စစ်ကို ကဗျာဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြန်မာ့ဂီတအနုပညာနှင့် "ယွန်းသီချင်း" များ === ကုန်းဘောင်ခေတ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာသည့် ယွန်းသုံ့ပန်း အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာတူရိယာများနှင့် လေယူလေသိမ်းများကို မြန်မာ့မဟာဂီတအတွင်းသို့ အမွေပေးခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် "ယွန်းသီချင်း" သို့မဟုတ် "ယွန်းဗျော" (ဇင်းမယ်ဆိုင်းသံ) ဟူ၍ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ]] ကဲ့သို့သော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် ယွန်းရိုးရာသံစဉ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာစာသားများ သွတ်သွင်း၍ နန်းတွင်းကြိုးသီချင်းနှင့် ကရုဏာသံ ကဗျာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=နိုင် |first=ဦးမောင်မောင် |title=မြန်မာ့မဟာဂီတနှင့် တူရိယာသမိုင်း |year=၁၉၈၂ |publisher=နှလုံးလှစာပေ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကျမ်းကိုးစာရင်း == * စကားမြို့သမိုင်း * ဇင်းမယ်ရာဇဝင်၊ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၊ အနှစ်(၅၀)စာစောင်၊ ၂၀၀၅။ * Upper Burma Gazetteer, By J.G.Scott, Govt. Printing, Rangoon, Burma, 1901. {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] of0u3zmgcq6gv4ggw8mclddeafuv40j 0 51909 1053945 854645 2026-09-19T07:09:22Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053945 wikitext text/x-wiki နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း [[ပြက္ခဒိန်]]များကိုတွက်ချက်နေရခြင်းဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်စေရန် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ပြုရေးအတွက် အီတလီဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သူ မာကိုမက်စ်ထရိုဖိနိ (Marco Mastrofini) က [[၁၈၃၄]]တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတင်ပြခဲ့သော ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာ နှစ်အားလုံးအတွက် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဘာမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် မလိုပေ။ [[File:WorldCalendar.png]] ထိုပြက္ခဒိန်ကို နှစ်တိုင်း တနင်္ဂနွေဖြင့်စပြီး စနေနေ့ဖြင့် ဆုံးသည်။ ပြက္ခဒိန်၌ တူညီသောအပိုင်းလေးပိုင်းပါဝင်သည်။ အပိုင်းတိုင်းကို တနင်္ဂနွေနှင့်စပြီး စနေဖြင့်ဆုံးသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက် သို့မဟုတ် ၁၃ ပတ် သို့မဟုတ် ၃ လ စီပါသည်။ ထိုသုံးလတွင် ၃၁ ရက်ပါသောလ တစ်လ၊ ရက် ၃၀ ပါသောလ နှစ်လစီပါသည်။ ပထမပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇန်နဝါရိလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဧပြီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ တတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇူလိုင်လဖြင့် လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် အောက်တိုဘာလဖြင့်လည်းကောင်း စသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက်ကျဖြင့် ၄ ပိုင်းတွင် စုစုပေါင်း ၃၆၄ ရက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၃၆၅ ရက်ပြည့်ရန် ဒီဇင်ဘာလပြီး နောက်တစ်ရက် ထပ်ဖြည့်လိုက်သည်။ ဤရက်ကို ကမ္ဘာ့နေ့ (Worldday) ဟုခေါ်ပြီး သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ နှစ်တစ်နှစ်ကုန်ဆုံးသည့် အထိန်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ အလုပ်ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ ထိုရက်သည် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည်မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နှစ်ကူးရုံးပိတ်ရက်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်ပါက ဇွန်လ နောက်ဆုံးရက်တွင် နောက်ထပ် တစ်ရက်ထပ်ထည့်ကာ သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ရက်ထပ်နှစ် ဟု ခေါ်ဆိုမည်ဖြစ်သည်။ ထိုရက်သည် ဇွန်လ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည် မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇူလိုင်လတစ်ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center" width="39%" |- | | bgcolor="#ffff99" colspan="5" | '''ဇန်နဝါရီ<br>ဧပြီ<br>ဇူလိုင်<br>အောက်တိုဘာ''' | bgcolor="#ffcc99" colspan="4" | '''ဖေဖော်ဝါရီ<br>မေ<br>ဩဂုတ်<br>နိုဝင်ဘာ''' | bgcolor="#ccccff" colspan="4" | '''မတ်<br>ဇွန်<br>စက်တင်ဘာ<br>ဒီဇင်ဘာ''' |- | bgcolor="#ccffff" width="5%" | [[တနင်္ဂနွေ|S]] | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၈ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁၅ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၂ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၅ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၂ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၂၆ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၃ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၀ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၇ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၂၄ |- | bgcolor="#ccffff" | [[တနင်္လာ|M]] | bgcolor="#ffff99" | ၂ | bgcolor="#ffff99" | ၉ | bgcolor="#ffff99" | ၁၆ | bgcolor="#ffff99" | ၂၃ | bgcolor="#ffff99" | ၃၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၇ | bgcolor="#ccccff" | ၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁၁ | bgcolor="#ccccff" | ၁၈ | bgcolor="#ccccff" | ၂၅ |- | bgcolor="#ccffff" | [[အင်္ဂါနေ့|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၃ | bgcolor="#ffff99" | ၁၀ | bgcolor="#ffff99" | ၁၇ | bgcolor="#ffff99" | ၂၄ | bgcolor="#ffff99" | ၃၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၈ | bgcolor="#ccccff" | ၅ | bgcolor="#ccccff" | ၁၂ | bgcolor="#ccccff" | ၁၉ | bgcolor="#ccccff" | ၂၆ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ဗုဒ္ဓဟူး|W]] | bgcolor="#ffff99" | ၄ | bgcolor="#ffff99" | ၁၁ | bgcolor="#ffff99" | ၁၈ | bgcolor="#ffff99" | ၂၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၉ | bgcolor="#ccccff" | ၆ | bgcolor="#ccccff" | ၁၃ | bgcolor="#ccccff" | ၂၀ | bgcolor="#ccccff" | ၂၇ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ကြာသပတေး|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၅ | bgcolor="#ffff99" | ၁၂ | bgcolor="#ffff99" | ၁၉ | bgcolor="#ffff99" | ၂၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၉ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၃၀ | bgcolor="#ccccff" | ၇ | bgcolor="#ccccff" | ၁၄ | bgcolor="#ccccff" | ၂၁ | bgcolor="#ccccff" | ၂၈ |- | bgcolor="#ccffff" | [[သောကြာ|F]] | bgcolor="#ffff99" | ၆ | bgcolor="#ffff99" | ၁၃ | bgcolor="#ffff99" | ၂၀ | bgcolor="#ffff99" | ၂၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁ | bgcolor="#ccccff" | ၈ | bgcolor="#ccccff" | ၁၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂၂ | bgcolor="#ccccff" | ၂၉ |- | bgcolor="#ccffff" | [[စနေ|S]] | bgcolor="#ffff99" | ၇ | bgcolor="#ffff99" | ၁၄ | bgcolor="#ffff99" | ၂၁ | bgcolor="#ffff99" | ၂၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂ | bgcolor="#ccccff" | ၉ | bgcolor="#ccccff" | ၁၆ | bgcolor="#ccccff" | ၂၃ | bgcolor="#ccccff" | ၃၀ |- | align=right colspan=13 | 30 December, ''Worldsday'' follows&nbsp;<br>30 June, ''Leapyear day'' follows (only on leap years)&nbsp; | bgcolor="#ccffcc" | W |} အဲလစ်ဇဘတ် အခေလစ်ဇ် (Elisabeth Achelis) က ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ လက်ခံလာစေရန် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အဖွဲ့ (The World Calendar Associatiin- TWCA) ကို ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များက (နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်လာမည့်) [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]ကပါ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ အခေလစ်ဇ်သည် ၁၉၃၁ ပြည့်နှစ်မှစကာ ပြက္ခဒိန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးဂျာနယ် (Journal of Calendar Reform) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည့်အပြင် ပြက္ခဒိန်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း စာအုပ် ၅ အုပ် ရေးခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးပြီးသည့်နောက်တွင် အခေလစ်ဇ်သည် ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ ထောက်ခံမှုများရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်လွတ်တော်တွင်ပါ ထည့်သွင်းဆွေးနွေသည်အထိ ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ဤကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကိစ္စကို ကိုင်တွယ်ရန အသင့်တော်ဆုံးမှာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်သည်ကိုမူ သူမအနေနဲ့ လက်မခံနိုင်စရာမရှိပါ။ သို့သော် ဤကိစ္စမှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးဖြစ်၍ မလွယ်ကူလှပါ။ ၁၉၅၅ ထိတိုင် [[ကုလသမဂ္ဂ]]တွင် လိပ်ခဲတည်းလည်းဖြစ်နေရသည်။ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ စတင်အသုံးပြုရန် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်က အဆိုတင်သွင်းခဲ့ရာ အိန္ဒိယက ထောက်ခံသဘောတူသည်။ မြန်မာပြည်အစိုးရထံသို့လည်း ထောက်ခံ၊ မထောက်ခံ မေးမြန်းခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရက ပြက္ခဒိန်အကြံပေးအဖွဲ့သို့ အဆိုပါကမ္ဘာပြက္ခဒိန်သဘောများနှင့် အကြံဉာဏ်များ တောင်းခံခဲ့သည်။ ထိုအခါ၌ မြန်မာပြက္ခဒိန်အဖွဲ့တွင် မြန်မာဗေဒင်ပညာရှိများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးအပါအဝင် ပုဂ္ဂိုလ် ၁၈ ဦး အစည်းအဝေးပွဲကျင်းပခဲ့သည်။ အနောက်နှင့်အရှေ့ နက္ခတ်ပညာရှိ ၂ ဦးသာရှိသော်လည်း ကျန်တစ်ဦးမှာ အကြောင်းမညီညွတ်၍ အစီးအဝေးကို မတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ပြက္ခဒိန်အစည်းအဝေးမှ ဤကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်သည် နေ့ဖျောက်သောပြက္ခဒိန်ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အသုံးမပြုထိုက်။ တိုင်းပြည် ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို မြန်မာအစိုးရက ထောက်ခံခြင်းမပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အခေလစ်ဇ်သည် သူမ၏ TWCA အဖွဲ့ကြီးကို ၁၉၅၆ ၌ ဖျက်သိမ်းလိုက်ရတော့သည်။ TWCA ကိုဖျက်သိမ်းလိုက်လင့်ကစား ယခုတိုင် လက်မလျော့တမ်း ကြိုးပမ်းနေသူများလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့က ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၂၀၁၂ တွင် အသက်ဝင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ယခု TWCA ၏ ဒါရိုက်တာမှာ ဝိန်းအက်ဒွပ်ရစ်ချတ်ဆင် (wayne Richardson of Ellinwood, Kansas) ဖြစ်သည်။ ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.theworldcalendar.org/ The World Calendar Association Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216201915/http://www.theworldcalendar.org/ |date=16 December 2014 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html Biography of Elisabeth Achelis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218205440/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html |date=18 February 2020 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html Calendar Reform] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010426/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html |date=12 November 2020 }} {{Use dmy dates|date=January 2015}} <ref>မြန်မာပြက္ခဒိန်၊ အေးငြိမ်း(လေးမျက်နှာ)။ ပကြိမ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၄။ ရွက်စိမ်းစာပေ။ ရန်ကုန်။</ref> ==အကိုးအကား== <references/> [[Category:ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] hpqr6xq5tyuu1mmn9exmbms8mlwdogj 1053955 1053945 2026-09-19T07:19:28Z Dr Lotus Black 31011 1053955 wikitext text/x-wiki နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း [[ပြက္ခဒိန်]]များကိုတွက်ချက်နေရခြင်းဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်စေရန် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ပြုရေးအတွက် အီတလီဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သူ မာကိုမက်စ်ထရိုဖိနိ (Marco Mastrofini) က [[၁၈၃၄]]တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတင်ပြခဲ့သော ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာ နှစ်အားလုံးအတွက် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဘာမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် မလိုပေ။ [[File:WorldCalendar.png]] ထိုပြက္ခဒိန်ကို နှစ်တိုင်း တနင်္ဂနွေဖြင့်စပြီး စနေနေ့ဖြင့် ဆုံးသည်။ ပြက္ခဒိန်၌ တူညီသောအပိုင်းလေးပိုင်းပါဝင်သည်။ အပိုင်းတိုင်းကို တနင်္ဂနွေနှင့်စပြီး စနေဖြင့်ဆုံးသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက် သို့မဟုတ် ၁၃ ပတ် သို့မဟုတ် ၃ လ စီပါသည်။ ထိုသုံးလတွင် ၃၁ ရက်ပါသောလ တစ်လ၊ ရက် ၃၀ ပါသောလ နှစ်လစီပါသည်။ ပထမပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇန်နဝါရိလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဧပြီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ တတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇူလိုင်လဖြင့် လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် အောက်တိုဘာလဖြင့်လည်းကောင်း စသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက်ကျဖြင့် ၄ ပိုင်းတွင် စုစုပေါင်း ၃၆၄ ရက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၃၆၅ ရက်ပြည့်ရန် ဒီဇင်ဘာလပြီး နောက်တစ်ရက် ထပ်ဖြည့်လိုက်သည်။ ဤရက်ကို ကမ္ဘာ့နေ့ (Worldday) ဟုခေါ်ပြီး သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ နှစ်တစ်နှစ်ကုန်ဆုံးသည့် အထိန်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ အလုပ်ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ ထိုရက်သည် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည်မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နှစ်ကူးရုံးပိတ်ရက်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်ပါက ဇွန်လ နောက်ဆုံးရက်တွင် နောက်ထပ် တစ်ရက်ထပ်ထည့်ကာ သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ရက်ထပ်နှစ် ဟု ခေါ်ဆိုမည်ဖြစ်သည်။ ထိုရက်သည် ဇွန်လ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည် မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇူလိုင်လတစ်ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center" width="39%" |- | | bgcolor="#ffff99" colspan="5" | '''ဇန်နဝါရီ<br>ဧပြီ<br>ဇူလိုင်<br>အောက်တိုဘာ''' | bgcolor="#ffcc99" colspan="4" | '''ဖေဖော်ဝါရီ<br>မေ<br>ဩဂုတ်<br>နိုဝင်ဘာ''' | bgcolor="#ccccff" colspan="4" | '''မတ်<br>ဇွန်<br>စက်တင်ဘာ<br>ဒီဇင်ဘာ''' |- | bgcolor="#ccffff" width="5%" | [[တနင်္ဂနွေ|S]] | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၈ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁၅ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၂ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၅ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၂ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၂၆ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၃ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၀ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၇ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၂၄ |- | bgcolor="#ccffff" | [[တနင်္လာ|M]] | bgcolor="#ffff99" | ၂ | bgcolor="#ffff99" | ၉ | bgcolor="#ffff99" | ၁၆ | bgcolor="#ffff99" | ၂၃ | bgcolor="#ffff99" | ၃၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၇ | bgcolor="#ccccff" | ၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁၁ | bgcolor="#ccccff" | ၁၈ | bgcolor="#ccccff" | ၂၅ |- | bgcolor="#ccffff" | [[အင်္ဂါနေ့|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၃ | bgcolor="#ffff99" | ၁၀ | bgcolor="#ffff99" | ၁၇ | bgcolor="#ffff99" | ၂၄ | bgcolor="#ffff99" | ၃၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၈ | bgcolor="#ccccff" | ၅ | bgcolor="#ccccff" | ၁၂ | bgcolor="#ccccff" | ၁၉ | bgcolor="#ccccff" | ၂၆ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ဗုဒ္ဓဟူး|W]] | bgcolor="#ffff99" | ၄ | bgcolor="#ffff99" | ၁၁ | bgcolor="#ffff99" | ၁၈ | bgcolor="#ffff99" | ၂၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၉ | bgcolor="#ccccff" | ၆ | bgcolor="#ccccff" | ၁၃ | bgcolor="#ccccff" | ၂၀ | bgcolor="#ccccff" | ၂၇ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ကြာသပတေး|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၅ | bgcolor="#ffff99" | ၁၂ | bgcolor="#ffff99" | ၁၉ | bgcolor="#ffff99" | ၂၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၉ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၃၀ | bgcolor="#ccccff" | ၇ | bgcolor="#ccccff" | ၁၄ | bgcolor="#ccccff" | ၂၁ | bgcolor="#ccccff" | ၂၈ |- | bgcolor="#ccffff" | [[သောကြာ|F]] | bgcolor="#ffff99" | ၆ | bgcolor="#ffff99" | ၁၃ | bgcolor="#ffff99" | ၂၀ | bgcolor="#ffff99" | ၂၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁ | bgcolor="#ccccff" | ၈ | bgcolor="#ccccff" | ၁၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂၂ | bgcolor="#ccccff" | ၂၉ |- | bgcolor="#ccffff" | [[စနေ|S]] | bgcolor="#ffff99" | ၇ | bgcolor="#ffff99" | ၁၄ | bgcolor="#ffff99" | ၂၁ | bgcolor="#ffff99" | ၂၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂ | bgcolor="#ccccff" | ၉ | bgcolor="#ccccff" | ၁၆ | bgcolor="#ccccff" | ၂၃ | bgcolor="#ccccff" | ၃၀ |- | align=right colspan=13 | 30 December, ''Worldsday'' follows&nbsp;<br>30 June, ''Leapyear day'' follows (only on leap years)&nbsp; | bgcolor="#ccffcc" | W |} အဲလစ်ဇဘတ် အခေလစ်ဇ် (Elisabeth Achelis) က ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ လက်ခံလာစေရန် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အဖွဲ့ (The World Calendar Associatiin- TWCA) ကို ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များက (နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်လာမည့်) [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]ကပါ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ အခေလစ်ဇ်သည် ၁၉၃၁ ပြည့်နှစ်မှစကာ ပြက္ခဒိန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးဂျာနယ် (Journal of Calendar Reform) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည့်အပြင် ပြက္ခဒိန်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း စာအုပ် ၅ အုပ် ရေးခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးပြီးသည့်နောက်တွင် အခေလစ်ဇ်သည် ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ ထောက်ခံမှုများရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်လွတ်တော်တွင်ပါ ထည့်သွင်းဆွေးနွေသည်အထိ ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ဤကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကိစ္စကို ကိုင်တွယ်ရန အသင့်တော်ဆုံးမှာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်သည်ကိုမူ သူမအနေနဲ့ လက်မခံနိုင်စရာမရှိပါ။ သို့သော် ဤကိစ္စမှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးဖြစ်၍ မလွယ်ကူလှပါ။ ၁၉၅၅ ထိတိုင် [[ကုလသမဂ္ဂ]]တွင် လိပ်ခဲတည်းလည်းဖြစ်နေရသည်။ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ စတင်အသုံးပြုရန် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်က အဆိုတင်သွင်းခဲ့ရာ အိန္ဒိယက ထောက်ခံသဘောတူသည်။ မြန်မာပြည်အစိုးရထံသို့လည်း ထောက်ခံ၊ မထောက်ခံ မေးမြန်းခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရက ပြက္ခဒိန်အကြံပေးအဖွဲ့သို့ အဆိုပါကမ္ဘာပြက္ခဒိန်သဘောများနှင့် အကြံဉာဏ်များ တောင်းခံခဲ့သည်။ ထိုအခါ၌ မြန်မာပြက္ခဒိန်အဖွဲ့တွင် မြန်မာဗေဒင်ပညာရှိများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးအပါအဝင် ပုဂ္ဂိုလ် ၁၈ ဦး အစည်းအဝေးပွဲကျင်းပခဲ့သည်။ အနောက်နှင့်အရှေ့ နက္ခတ်ပညာရှိ ၂ ဦးသာရှိသော်လည်း ကျန်တစ်ဦးမှာ အကြောင်းမညီညွတ်၍ အစီးအဝေးကို မတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ပြက္ခဒိန်အစည်းအဝေးမှ ဤကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်သည် နေ့ဖျောက်သောပြက္ခဒိန်ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အသုံးမပြုထိုက်။ တိုင်းပြည် ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို မြန်မာအစိုးရက ထောက်ခံခြင်းမပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အခေလစ်ဇ်သည် သူမ၏ TWCA အဖွဲ့ကြီးကို ၁၉၅၆ ၌ ဖျက်သိမ်းလိုက်ရတော့သည်။ TWCA ကိုဖျက်သိမ်းလိုက်လင့်ကစား ယခုတိုင် လက်မလျော့တမ်း ကြိုးပမ်းနေသူများလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့က ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၂၀၁၂ တွင် အသက်ဝင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ယခု TWCA ၏ ဒါရိုက်တာမှာ ဝိန်းအက်ဒွပ်ရစ်ချတ်ဆင် (wayne Richardson of Ellinwood, Kansas) ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာပြက္ခဒိန်၊ အေးငြိမ်း(လေးမျက်နှာ)။ ပကြိမ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၄။ ရွက်စိမ်းစာပေ။ ရန်ကုန်။</ref> ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.theworldcalendar.org/ The World Calendar Association Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216201915/http://www.theworldcalendar.org/ |date=16 December 2014 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html Biography of Elisabeth Achelis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218205440/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html |date=18 February 2020 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html Calendar Reform] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010426/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html |date=12 November 2020 }} ==အကိုးအကား== {{Reflist}} [[သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]] rvhfh0c5199o8g9i7f9feiccsu1s8lu 1053956 1053955 2026-09-19T07:19:44Z Dr Lotus Black 31011 /* အကိုးအကား */ 1053956 wikitext text/x-wiki နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း [[ပြက္ခဒိန်]]များကိုတွက်ချက်နေရခြင်းဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်စေရန် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ပြုရေးအတွက် အီတလီဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သူ မာကိုမက်စ်ထရိုဖိနိ (Marco Mastrofini) က [[၁၈၃၄]]တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတင်ပြခဲ့သော ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာ နှစ်အားလုံးအတွက် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဘာမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် မလိုပေ။ [[File:WorldCalendar.png]] ထိုပြက္ခဒိန်ကို နှစ်တိုင်း တနင်္ဂနွေဖြင့်စပြီး စနေနေ့ဖြင့် ဆုံးသည်။ ပြက္ခဒိန်၌ တူညီသောအပိုင်းလေးပိုင်းပါဝင်သည်။ အပိုင်းတိုင်းကို တနင်္ဂနွေနှင့်စပြီး စနေဖြင့်ဆုံးသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက် သို့မဟုတ် ၁၃ ပတ် သို့မဟုတ် ၃ လ စီပါသည်။ ထိုသုံးလတွင် ၃၁ ရက်ပါသောလ တစ်လ၊ ရက် ၃၀ ပါသောလ နှစ်လစီပါသည်။ ပထမပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇန်နဝါရိလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဧပြီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ တတိယပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် ဇူလိုင်လဖြင့် လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထပိုင်းကို ၃၁ ရက်ပါသည့် အောက်တိုဘာလဖြင့်လည်းကောင်း စသည်။ တစ်ပိုင်းလျှင် ၉၁ ရက်ကျဖြင့် ၄ ပိုင်းတွင် စုစုပေါင်း ၃၆၄ ရက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၃၆၅ ရက်ပြည့်ရန် ဒီဇင်ဘာလပြီး နောက်တစ်ရက် ထပ်ဖြည့်လိုက်သည်။ ဤရက်ကို ကမ္ဘာ့နေ့ (Worldday) ဟုခေါ်ပြီး သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ နှစ်တစ်နှစ်ကုန်ဆုံးသည့် အထိန်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ အလုပ်ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ ထိုရက်သည် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည်မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နှစ်ကူးရုံးပိတ်ရက်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်ပါက ဇွန်လ နောက်ဆုံးရက်တွင် နောက်ထပ် တစ်ရက်ထပ်ထည့်ကာ သင်္ကေတ W ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ရက်ထပ်နှစ် ဟု ခေါ်ဆိုမည်ဖြစ်သည်။ ထိုရက်သည် ဇွန်လ ၃၀ ရက် စနေနေ့၏ နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းရက်ကို နေ့အမည် မပေးဘဲ ဖျောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုရက်၏နောက်တစ်ရက်မှာ ဇူလိုင်လတစ်ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center" width="39%" |- | | bgcolor="#ffff99" colspan="5" | '''ဇန်နဝါရီ<br>ဧပြီ<br>ဇူလိုင်<br>အောက်တိုဘာ''' | bgcolor="#ffcc99" colspan="4" | '''ဖေဖော်ဝါရီ<br>မေ<br>ဩဂုတ်<br>နိုဝင်ဘာ''' | bgcolor="#ccccff" colspan="4" | '''မတ်<br>ဇွန်<br>စက်တင်ဘာ<br>ဒီဇင်ဘာ''' |- | bgcolor="#ccffff" width="5%" | [[တနင်္ဂနွေ|S]] | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၈ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၁၅ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၂ | bgcolor="#ffff99" width="7%" | ၂၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၅ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၂ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၁၉ | bgcolor="#ffcc99" width="7%" | ၂၆ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၃ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၀ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၁၇ | bgcolor="#ccccff" width="7%" | ၂၄ |- | bgcolor="#ccffff" | [[တနင်္လာ|M]] | bgcolor="#ffff99" | ၂ | bgcolor="#ffff99" | ၉ | bgcolor="#ffff99" | ၁၆ | bgcolor="#ffff99" | ၂၃ | bgcolor="#ffff99" | ၃၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၇ | bgcolor="#ccccff" | ၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁၁ | bgcolor="#ccccff" | ၁၈ | bgcolor="#ccccff" | ၂၅ |- | bgcolor="#ccffff" | [[အင်္ဂါနေ့|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၃ | bgcolor="#ffff99" | ၁၀ | bgcolor="#ffff99" | ၁၇ | bgcolor="#ffff99" | ၂၄ | bgcolor="#ffff99" | ၃၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၈ | bgcolor="#ccccff" | ၅ | bgcolor="#ccccff" | ၁၂ | bgcolor="#ccccff" | ၁၉ | bgcolor="#ccccff" | ၂၆ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ဗုဒ္ဓဟူး|W]] | bgcolor="#ffff99" | ၄ | bgcolor="#ffff99" | ၁၁ | bgcolor="#ffff99" | ၁၈ | bgcolor="#ffff99" | ၂၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၅ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၉ | bgcolor="#ccccff" | ၆ | bgcolor="#ccccff" | ၁၃ | bgcolor="#ccccff" | ၂၀ | bgcolor="#ccccff" | ၂၇ |- | bgcolor="#ccffff" | [[ကြာသပတေး|T]] | bgcolor="#ffff99" | ၅ | bgcolor="#ffff99" | ၁၂ | bgcolor="#ffff99" | ၁၉ | bgcolor="#ffff99" | ၂၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂ | bgcolor="#ffcc99" | ၉ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၆ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၃၀ | bgcolor="#ccccff" | ၇ | bgcolor="#ccccff" | ၁၄ | bgcolor="#ccccff" | ၂၁ | bgcolor="#ccccff" | ၂၈ |- | bgcolor="#ccffff" | [[သောကြာ|F]] | bgcolor="#ffff99" | ၆ | bgcolor="#ffff99" | ၁၃ | bgcolor="#ffff99" | ၂၀ | bgcolor="#ffff99" | ၂၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၃ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၀ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၇ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၄ | bgcolor="#ccccff" | ၁ | bgcolor="#ccccff" | ၈ | bgcolor="#ccccff" | ၁၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂၂ | bgcolor="#ccccff" | ၂၉ |- | bgcolor="#ccffff" | [[စနေ|S]] | bgcolor="#ffff99" | ၇ | bgcolor="#ffff99" | ၁၄ | bgcolor="#ffff99" | ၂၁ | bgcolor="#ffff99" | ၂၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၄ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၁ | bgcolor="#ffcc99" | ၁၈ | bgcolor="#ffcc99" | ၂၅ | bgcolor="#ccccff" | ၂ | bgcolor="#ccccff" | ၉ | bgcolor="#ccccff" | ၁၆ | bgcolor="#ccccff" | ၂၃ | bgcolor="#ccccff" | ၃၀ |- | align=right colspan=13 | 30 December, ''Worldsday'' follows&nbsp;<br>30 June, ''Leapyear day'' follows (only on leap years)&nbsp; | bgcolor="#ccffcc" | W |} အဲလစ်ဇဘတ် အခေလစ်ဇ် (Elisabeth Achelis) က ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ လက်ခံလာစေရန် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အဖွဲ့ (The World Calendar Associatiin- TWCA) ကို ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များက (နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်လာမည့်) [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]ကပါ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ အခေလစ်ဇ်သည် ၁၉၃၁ ပြည့်နှစ်မှစကာ ပြက္ခဒိန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးဂျာနယ် (Journal of Calendar Reform) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည့်အပြင် ပြက္ခဒိန်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း စာအုပ် ၅ အုပ် ရေးခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးပြီးသည့်နောက်တွင် အခေလစ်ဇ်သည် ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံတကာမှ ထောက်ခံမှုများရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်လွတ်တော်တွင်ပါ ထည့်သွင်းဆွေးနွေသည်အထိ ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ဤကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကိစ္စကို ကိုင်တွယ်ရန အသင့်တော်ဆုံးမှာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြစ်သည်ကိုမူ သူမအနေနဲ့ လက်မခံနိုင်စရာမရှိပါ။ သို့သော် ဤကိစ္စမှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးဖြစ်၍ မလွယ်ကူလှပါ။ ၁၉၅၅ ထိတိုင် [[ကုလသမဂ္ဂ]]တွင် လိပ်ခဲတည်းလည်းဖြစ်နေရသည်။ ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ စတင်အသုံးပြုရန် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်က အဆိုတင်သွင်းခဲ့ရာ အိန္ဒိယက ထောက်ခံသဘောတူသည်။ မြန်မာပြည်အစိုးရထံသို့လည်း ထောက်ခံ၊ မထောက်ခံ မေးမြန်းခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရက ပြက္ခဒိန်အကြံပေးအဖွဲ့သို့ အဆိုပါကမ္ဘာပြက္ခဒိန်သဘောများနှင့် အကြံဉာဏ်များ တောင်းခံခဲ့သည်။ ထိုအခါ၌ မြန်မာပြက္ခဒိန်အဖွဲ့တွင် မြန်မာဗေဒင်ပညာရှိများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးအပါအဝင် ပုဂ္ဂိုလ် ၁၈ ဦး အစည်းအဝေးပွဲကျင်းပခဲ့သည်။ အနောက်နှင့်အရှေ့ နက္ခတ်ပညာရှိ ၂ ဦးသာရှိသော်လည်း ကျန်တစ်ဦးမှာ အကြောင်းမညီညွတ်၍ အစီးအဝေးကို မတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ပြက္ခဒိန်အစည်းအဝေးမှ ဤကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်သည် နေ့ဖျောက်သောပြက္ခဒိန်ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အသုံးမပြုထိုက်။ တိုင်းပြည် ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်ကို မြန်မာအစိုးရက ထောက်ခံခြင်းမပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အခေလစ်ဇ်သည် သူမ၏ TWCA အဖွဲ့ကြီးကို ၁၉၅၆ ၌ ဖျက်သိမ်းလိုက်ရတော့သည်။ TWCA ကိုဖျက်သိမ်းလိုက်လင့်ကစား ယခုတိုင် လက်မလျော့တမ်း ကြိုးပမ်းနေသူများလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့က ကမ္ဘာပြက္ခဒိန်ကို ၂၀၁၂ တွင် အသက်ဝင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ယခု TWCA ၏ ဒါရိုက်တာမှာ ဝိန်းအက်ဒွပ်ရစ်ချတ်ဆင် (wayne Richardson of Ellinwood, Kansas) ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာပြက္ခဒိန်၊ အေးငြိမ်း(လေးမျက်နှာ)။ ပကြိမ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၄။ ရွက်စိမ်းစာပေ။ ရန်ကုန်။</ref> ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.theworldcalendar.org/ The World Calendar Association Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216201915/http://www.theworldcalendar.org/ |date=16 December 2014 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html Biography of Elisabeth Achelis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218205440/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/achelis.html |date=18 February 2020 }} *[http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html Calendar Reform] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010426/http://myweb.ecu.edu/mccartyr/calendar-reform.html |date=12 November 2020 }} ==အကိုးအကား== {{Reflist}} [[Category:သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]] ca7c5324uidy4yrjnny3a0tud8vzm1v 0 53150 1053940 848128 2026-09-19T07:09:19Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053940 wikitext text/x-wiki နက္ခတ်ပြက္ခဒိန်တွက်ရာ၌ သုံးသော စနစ်မျိုးဖြစ်၍ နှစ်၊ လကို အခြေခံမထားဘဲ ရက်တစ်ခုထဲကိုသာ ရေတွက်သည်။ ၁၅၈၂-ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဆက်စကာလီဂါက စတင်တီထွင်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပြက္ခဒိန်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြခြင်းကြောင့် နေ့ရေတွက်ပုံ လွှဲမှားစရာ မရှိတော့ဘဲ အမှန်ကို တစ်ဆက်တည်း ရေတွက်နိုင်မည် ဖြစ်လေသည်။ ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်တွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၇၁၃-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့ကို သတ်မှတ်အရင်းခံ၍ လက်ရှိရက်ပေါင်းကို ရေတွက်သည်။ ထိုအတိုင်းတွက်ရာ၌ ၁၉၆၈-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့ထိ ရက်ပေါင်း (၂၄၃၉၈၅၇) ရှိမည်ဖြစ်လေသည်။<ref>{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=ဂျူလီယန်နေ့စွဲ}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] {{Stub}} 2stsx10n3e739fph7nnnu16eggsop93 14 56021 1054100 360241 2026-09-19T09:28:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054100 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၈ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|18th century|၁၈ ရာစုနှစ်}} {{Hatnote|၁၈ ရာစုနှစ်သည် [[၁၇၀၁]] မှ [[၁၈၀၀]] အထိဖြစ်သည်။ ([[၁၇၀၀]] မှ [[၁၇၉၉]] မဟုတ်ပါ၊ မကြာခဏမှားတတ်သည်။)}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 72b5ifzn0ykbtkgh54tajhsdky8c3rn 14 56022 1054101 360167 2026-09-19T09:28:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054101 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၉ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|19th century}} {{Hatnote|၁၉ ရာစုနှစ်သည် [[၁၈၀၁]] မှ [[၁၉၀၀]] အထိဖြစ်သည်။ ([[၁၈၀၀]] မှ [[၁၈၉၉]] မဟုတ်ပါ၊ မကြာခဏမှားတတ်သည်။)}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] ahxz9d3gij3wsejvtw5871xnph43oy4 14 56025 1054051 279119 2026-09-19T09:13:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054051 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၂၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] 7kx41mcu0manzu4ap6lm63ze53frsum 14 56026 1054052 279120 2026-09-19T09:13:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054052 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၃၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] kc8bi2py9h8ejv9s0rh8ouupshj6al0 14 56027 1054054 279122 2026-09-19T09:14:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054054 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉|၅၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] pzzy8k9r57u5g3y1geg400pffn1j568 14 56028 1054050 279118 2026-09-19T09:13:38Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054050 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၉| ၁၀|၂၀}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်]] sluum2wlvnjnb373pe2s85oyh4gfb79 14 56701 1053978 380788 2026-09-19T09:01:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053978 wikitext text/x-wiki {{Container category}} [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် ကဏ္ဍများ| 3]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] ikfo05f2qvboeag5csf135zrodh7y5n 0 57036 1053947 770627 2026-09-19T07:09:23Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053947 wikitext text/x-wiki ရက်ထပ်နှစ် ဆိုသည်မှာ ရာသီနှင့် ရာသီခွင်တို့ကို ပြက္ခဒိန်နှစ်နှင့် ကိုက်ညီမှုစေရန်အတွက် ရက်တစ်ရက် ထပ်ပေါင်းထည့်ပေးထားသော နှစ်ကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Meeus">{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}</ref> <span class="cx-segment" data-segmentid="14"></span> ဥပမာအားဖြင့် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလကို ၂၈ ရက်မှာ ၂၉ ရက်သို့ ထပ်တိုးပြီး ပုံမှန် ၃၆၅ ရက် အစား ၃၆၆ ရက်ဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အတူပင် လကိုမူတည်၍ တွက်သော ဟီးဘရူးပြက္ခဒိန်တွင်လည်း ပြောင်းလဲသွားသော ရာသီများကို ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ၁၉ နှစ်မြောက်တိုင်း ပုံမှန် ၁၂ လ မှ နောက်ထပ် ၁ လ ထပ်ပေါင်း၍ ၁၃ လ အဖြစ် ယူလေ့ရှိသည်။ <span class="cx-segment" data-segmentid="20"></span> ရက်ထပ်နှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ချိန်ညှိရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရက်သတ္တပါတ်တစ်ခုရှိ ရက်တစ်ရက်သည် နောင်တစ်နှစ်တွင် ရှေ့သို့ တစ်ရက်တိုးသွားလေ့ရှိပြီး ရက်ထပ်နှစ်တွင် ၂ ရက်ရှေ့သို့ တိုးသွားရာ ထို့တိုးသွားသော ရက်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ အဆုံးတွင် ထပ်တိုးထည့်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရာ ထိုအဖြစ်ကို တိုးသွားသော (သို့) ခုန်သွားသော ရက်ပါသော နှစ်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် အင်္ဂါနေ့တွင်ကျရောက်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကျရောက်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ရက်တစ်ရက် ခုန်ကျော်သွားသဖြင့် စနေ့နေမှသာ ခရစ်စမတ်ကျတော့သည်။<ref>{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}</ref> == ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် == ယနေ့ခေတ်တွင် စံအဖြင့် အသုံးပြုနေသော ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ထိုရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်အစား ၂၉ ရက်နှင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ လေးနှစ်တကြိမ်ပေါင်းထည့်လိုက်သော ရက်သည် ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်နှစ်တွင် အပူပိုင်ဇုံနှစ်ထပ် ၆ နာရီနီးပါး တိုသွားသော အချိန်အတွက် အစားလျော်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်ကို ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ <span class="cx-segment" data-segmentid="33"></span> အပူပိုင်းဇုံနှစ်သည် ၃၆၅.၂၅ ထက် အနည်းငယ်လျော့နည်းနေခဲ့ရာ အခြေခံဥပဒေသတွင် ကွာဟချက်တချို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် လေးခုကျော်သွားပြီးတိုင်း လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ပေါင်းထည့်လေ့ရှိသော ရက်ထပ်ရက်သည် ၃ ရက်ပိုသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဂရိဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်စက်ဝန်း တစ်ပတ်ပြည့်သည့် နှစ်လေးရာတိုင်းတွင် ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်ပေးရန်လိုနေသည်။<ref name="usno">{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}</ref> ထိုပြဿနာကို ရာစုနှစ်တစ်ခု ပြည့်သွားတိုင်း ထိုနှစ်ကို ၄၀၀ ဖြင့် စား၍ မပြတ်သော နှစ်မှ ၁ ရက်နှုတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းလိုက်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၄၀၀ နှင့်စား၍ ပြတ်သော ၂၀၀၀၊ ၂၄၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်များဖြစ်ကြပြီး ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀၊ ၂၃၀၀၊ ၂၅၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်မဟုတ်တော့ပဲ ပုံမှန်နှစ်များဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဥပဒေသအရ နှစ်တစ်နှစ်ရှိရက်သည် 365 + 1/4 − 1/100 + 1/400 = 365.2425 ဖြစ်သည်။<ref>{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}</ref> <span class="cx-segment" data-segmentid="46"></span> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] 1po4d1oidthtfm2lylaox0w77a0azr9 0 58458 1054065 465630 2026-09-19T09:22:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054065 wikitext text/x-wiki '''ရာစုနှစ်''' ဆိုသည်မှာ လက်တင်ဘာသာ ''centum'' ဖြစ်ပြီး ''တစ်ရာ'' ဟုဆိုလိုသည်။ အတိုကောက်မှာ {{lang-en|'''c'''}}<ref>{{Cite web|url = http://public.oed.com/how-to-use-the-oed/abbreviations/|title = Oxford English Dictionary - List of Abbreviations.|date = |accessdate = |website = |publisher = |last = |first = }}</ref> ဖြစ်ပြီး ''Century'' မှ ကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၌ ၁၇ ရာစု ၂၀ ရာစု အစရှိသည်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ [[၁ ရာစုနှစ်]]သည် ၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင်စပြီး ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့ ၁၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ထိုနည်းလည်းကောင်းအတိုင်း [[၂ ရာစုနှစ်]]သည် ၁၀၁ ခုနှစ်မှ စတင်မည်ဖြစ်ပြီး ၃ ရာစုသည် ၂၀၁ ခုနှစ်မှ စတင်ပေမည်။ ''သုည ရာစုနှစ်'' (AD 0) ဟူ၍ မရှိပေ။ AD 1 မှ စတင်ကာ ရေတွက်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 0d2ixnf1x42jhquvsyvb7ebvexgzmbu 14 58761 1053935 404171 2026-09-19T07:09:17Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053935 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Years}} {{For|ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ|Category:ရာစုနှစ်|Category:ဆယ်စုနှစ်}} {{Cat main|ခုနှစ်}} {| id="toc" class="toccolours plainlinks" summary="Contents" align= center | |- ! {{MediaWiki:Toc}}: |align=center| [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}}} ထိပ်] |align=center| [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၀၀၁}} ၁] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၁၀၀}} ၁၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၂၀၀}} ၂၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၃၀၀}} ၃၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၄၀၀}} ၄၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၅၀၀}} ၅၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၆၀၀}} ၆၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၇၀၀}} ၇၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၈၀၀}} ၈၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၀၉၀၀}} ၉၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၀၀၀}} ၁၀၀၀]<br/> [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၁၀၀}} ၁၁၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၂၀၀}} ၁၂၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၃၀၀}} ၁၃၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၄၀၀}} ၁၄၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၅၀၀}} ၁၅၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၆၀၀}} ၁၆၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၇၀၀}} ၁၇၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၈၀၀}} ၁၈၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၁၉၀၀}} ၁၉၀၀] • [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|from=၂၀၀၀}} ၂၀၀၀] |} [[Category:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] srwqx22gq3gctyjoukdl6oouji3851q 14 58772 1054048 279263 2026-09-19T09:13:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054048 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၉၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 6owcl2b98oprvbl8twfdxl9ov8qan8q 14 61054 1054040 288687 2026-09-19T09:11:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054040 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၁၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 2oh1fffqdxm25wy60bken40p1ghn51s 0 61177 1053928 1029137 2026-09-19T06:58:16Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ပြက္ခဒိန်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂရီဂိုရီယန်း ပြက္ခဒိန်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053928 wikitext text/x-wiki {{translation incomplete}} '''<span lang="my">ဂ</span>ရီဂိုရီးယန်း ပြက္ခဒိန်''' (အင်္ဂလိပ်: Gregorian Calendar) ကို '''အနောက်တိုင်း ပြက္ခဒိန်၊ ခရစ်ယာန်ပြက္ခဒိန် ''' ဟုခေါ်ပြီး နိုင်ငံတကာတွင် အများဆုံး အသုံးပြုနေသော [[ပြက္ခဒိန်]] ဖြစ်သည်။<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/calendars.php Introduction to Calendars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613115330/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/calendars.php |date=13 June 2019 }}.</ref><ref>[http://astro.nmsu.edu/~lhuber/leaphist.html Calendars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040401234715/http://astro.nmsu.edu/~lhuber/leaphist.html |date=1 April 2004 }} by L. E. Doggett.</ref><ref>The international standard for the representation of dates and times, ISO 8601, uses the Gregorian calendar. </ref> ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြု၊ ပြင်ဆင်စေခဲ့သူ  [[ပုပ် ဂရီဂေါရီ (၁၃)|ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ၁၃ ဦးမြောက် ဂရီဂိုရီ]] ကို အစွဲပြု၍ '''ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်'''ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် [[ဂျူလီယန်နေ့စွဲ|ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်]]<ref name="text">See [[wikisource:Inter gravissimas|Wikisource English translation]] of the (Latin) 1582 papal bull ''Inter gravissimas''.</ref> ကို ပြန်လည်စိစစ် ရေတွက်ပြီး တစ်နှစ်တာ အချိန်၏ ၀.၀၀၂% အမှန်သို့ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း၏ အခြေခံ အကြောင်းမှာ [[အီစတာပွဲတော်နေ့|အီစတာပွဲတော်]]ကို ကျင်းပမည့်ရက်ကို အစောပိုင်း ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်မှ ကြေညာသည့်ရက်ကို ပြောင်းရွေ့ရန် ရည်ရွယ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အီစတာပွဲတော်ကျင်းပမည့်ရက်သည် နွေဦး၏ [[နေ့နှင့်ညညီချိန်|နေ့ညညီချိန်]]နှင့် ဆက်နွယ်၍ နေသောကြောင့် [[ရိုမန်ကတ်သလစ်|ရိုမန်ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းတော်]]မှ အီစတာပွဲတော် ကျင်းပချိန် အစဉ်အလာကို တည်မြဲစေရန် မနှစ်သက်ဖွယ်ရာ တဖြည်းဖြည်းရွေ့လျားလာသော အချိန်ကို ပြင်ဆင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုပြောင်းလဲအသုံးပြုခြင်းကို အစောပိုင်းတွင် ဥရောပရှိ ကက်သလစ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော နိုင်ငံများတွင် စတင်ခဲ့သည်။ [[ပရိုတက်စတင့်]] နှင့် အရှေ့ပိုင်း [[ရှေးရိုးခရစ်ယာန်|အောသိုဒေါ့]] ခရစ်ယာန် နိုင်ငံများတွင် ရိုးရာ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကိုသာ ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုလမ်းကြောင်း အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာသော အခါမှသာ ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးပြောင်းလဲခဲ့သော ဥရောပနိုင်ငံမှာ [[ဂရိနိုင်ငံ]]ဖြစ်ပြီး ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်မှ ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။ ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန် ပြောင်းလဲခြင်းတွင် အပိုင်း (၂) ပိုင်းပါဝင်းပြီး ၎င်းတို့မှာ အစောပိုင်းအချိန်ထိ အသုံးပြုခဲ့သော ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကို ပုပ် ဂရီဂိုရီ (၁၃) အချိန်ထိ ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့်အီစတာပွဲတော်ရက် သတ်မှတ်ခြင်းကို ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်နှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်မှ အသုံးပြုသော လလည်ပတ်ချိန်စက်ဝန်းကို ပြုပြင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းသည် Aloysius Lilius ၏ အဆိုပြုချက်အရ ပြင်ဆင်၍ ထားသည်။<ref name="Moyer 1983">Moyer (1983).</ref> သူ၏ အဆိုပြုချက်တွင် ၄ ရာစုအတွင်း မှ ၃ နှစ်ကို ဖယ်ထုတ်၍ ၄ ရာစုအတွင်း ပါဝင်သော ရက်ထပ်နှစ် ၁၀၀ မှ ၉၇ ထိ [[ရက်ထပ်နှစ်]]များကို လျော့ချခြင်းဖြစ်သည်။ လီလီရက်စ်၏ မူလနှင့်လက်တွေ့ စီမံချက်တွင် နှစ်စဉ် အီစတာပွဲတော်နေ့ကို တွက်ချက်ရန် epacts of the moon ကို ထိန်းညှိခြင်းဖြင့် ကာလကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသာ အမှားကို ပြင်ဆင်၍ ပြက္ခဒိန်ကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ ဂရီဂိုရီယန်ပြက္ခဒိန်သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ရက်ထပ်နှစ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြင်ဆင်ထားသည်- <blockquote> လေး(၄)နှင့်စား၍ပြတ်သောနှစ်တိုင်းကို ရက်ထပ်နှစ်ဟု ခေါ်စေခဲ့သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၀၀ နှင့်စား၍ ပြတ်သော နှစ်များမှာ ရက်ထပ်နှစ်မဟုတ်ပေ။ ထိုနှစ်များထဲမှ ၄၀၀ နှင့် စား၍ ပြတ်ခဲ့လျှင်တော့ ထိုနှစ်သည် ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၇၀၀,၁၈၀၀,၁၉၀၀ ခုနှစ်တို့မှာ ရက်ထပ်နှစ် မဟုတ်ပဲ သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်သည် ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်သည်။<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/calendars.php Introduction to Calendars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613115330/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/calendars.php |date=13 June 2019 }}. (15 May 2013).</ref> </blockquote> ပြောင်းလဲခြင်းကို ထပ်မံပြောရမည်ဆိုလျှင်၃၆၅.၂၅ ရက်(၃၆၅ ရက် ၆ နာရီ)ပါသော ပြက္ခဒိန်မှ ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက်(၃၆၅ ရက် ၅ နာရီ ၄၉ မိနစ် ၁၂ စက္ကန့်)သို့ တစ်နှစ်၏ အချိန် ၁၀ မိနစ် ၄၈ စက္ကန့် လျော့ချလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန် ပြောင်းလဲခြင်းသည် ထိုအချိန်အလျားနှစ်ခု ခြားနားမှုကြောင့် ပိုနေသော အချိန်များကို ဖြေးရှင်းပေးလိုက်ခြင်းပင်။ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူညီသော နွေဦး၏ ၂၀ မတ် သို့ ၂၁ မတ်(ရက်ထပ်နှစ်ပေါ် မူတည်၍)ကို သမ္မာကျမ်းစာလာ အီစတာအချိန်အဖြစ် သုံးရာစုမြောက်အဆုံးမှာ ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုဥပဒေသများအရ အီစတာပွဲမတိုင်ခင် လပြည့်သည် ရှေးယခင်က တွက်ချက်ထားသော ၂၁ မတ်ကို မကျော်ရပေ။ ထို့ကြောင့် အီစတာပွဲ၏ အစောဆုံးနေ့ရက်သည် မတ်လ ၂၂ နှင့်ကိုက်ညီခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေများအတွက် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ၁၀ ရက်နှုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>Ziggelaar (1983), p. 223.</ref> ရက်စွဲများတွင် သတ်မှတ်ရာတွင် မရောထွေးစေရန် ဒွေးနာမရက်စွဲ (သို့)Old Style (O.S.) and New Style (N.S.) ရက်စွဲများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဒွေးနာမရက်ကို ဆက်တိုက်နှစ် ၂ နှစ်၏ နှစ်တစ်နှစ်၏ အစရက်များ မတူညီ၍ ဖြစ်စေ (သို့) ဂျူလီယန်နှင့် ဂရီဂိုရီးယန်း နေ့စွဲများ ပါဝင်နေ၍ ဖြစ်စေ အသုံးပြုကြသည်။ Old Style နှင့် New Style (N.S.) သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ နှစ်သစ်ကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ဖြင့် စ၍ထားခြင်း(N.S.) နှင့် မတူညီသော ရက်တို့ဖြင့် စ၍ထားခြင်း(O.S.) အတွက် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ရက်စွဲများ ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်(O.S.) နှင့် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်(N.S.) အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်စေ နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ခရစ်တော်ဖွားမြင်သောနေ့ (''[[အေဒီ]]'')မှစတင် တွက်ချက်သော ရက်အတိုင်း ယခင် calendar era (နှစ်ရေတွက်ပုံစနစ်) တွက်ချက်ခဲ့သည်။ ထိုရေတွက်ပုံကို ၆ရာစုတွင်  Dionysius Exiguus ဆိုသူက တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>[http://hbar.phys.msu.su/gorm/chrono/paschata.htm Nineteen-Year Cycle of Dionysius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060109025617/http://hbar.phys.msu.su/gorm/chrono/paschata.htm |date=9 January 2006 }}.</ref> ထိုကြောင့် ထိုနှစ်ရေတွက်ပုံနည်းစနစ်ကို Dionysian era or  Common Era ဟု သိကြသည်။ ယခုအချိန်တွင် ထိုစနစ်သည် ကမ္ဘာနိုင်ငံတဝန်း အသုံးပြုမှုရှိသည် အထိ အဓိကကျလာပြီ ဖြစ်သည်။<ref>The first known occurrence of ''Common Era'' in English dates to 1708. </ref> == ဖော်ပြချက် == {| class="wikitable" style="float: right" |+နှစ်တစ်နှစ်ကို ပိုင်းခြားထားသော <br> [[လများ (အချိန်အတိုင်းအတာ)|လများ]] ! အမှတ်စဉ် !! နာမည် !! ရက်ပေါင်း |- | ၁ || [[ဇန်နဝါရီ]] || ၃၁ |- | ၂ || [[ဖေဖော်ဝါရီ]] || [[ရက်ထပ်နှစ်|၂၈ သို့ ၂၉]] |- | ၃ || [[မတ်]] || ၃၁ |- | ၄ || [[ဧပြီ]] || ၃၀ |- | ၅ || [[မေ]] || ၃၁ |- | ၆ || [[ဇွန်]] || ၃၀ |- | ၇ || [[ဇူလိုင်]] || ၃၁ |- | ၈ || [[ဩဂုတ်]] || ၃၁ |- | ၉ || [[စက်တင်ဘာ]] || ၃၀ |- | ၁၀ || [[အောက်တိုဘာ]] || ၃၁ |- | ၁၁ || [[နိုဝင်ဘာ]] || ၃၀ |- | ၁၂ || [[ဒီဇင်ဘာ]] || ၃၁ |} {{gallery |width=220 |height=340 |File:Christopher Clavius.jpg|ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင်<br />အဓိကကျသူတစ်ယောက် ဖြစ်သော<br />ခရစ္စတိုဖာ ကလာဗီးရက်စ်(၁၅၃၈-၁၆၁၂) |File:Pope Gregory XIII.jpg|အစောပိုင်း ၁၇ ရာစုမှ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ၁၃ }} ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် နေဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်တွင် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်ပါဝင်ပြီး ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကဲ့သို့  [[ရက်ထပ်နှစ်]]တွင် [[၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ|ရက်ထပ်ရက်]] ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင်ပင် ပေါင်းထည့်သည်။ သိုပေမဲ့ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် လေးနှစ်ပြည့်တိုင်း ရက်ထပ်နှစ်တစ်ခုရှိပြီး ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင်မှု နှစ် ၄၀၀ ပြည့်တိုင်း ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် ကျော်ခဲ့သည်။  ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ကို ၂ ခါ ထည့်ခြင်းဖြင့် ရက်ထပ်ရက်ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့ပြီး ပြောင်းလဲလိုက်သော ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်ရက်၏ နေ့စွဲသည် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် လတစ်လ၏ နေ့အစနှင့် ပါဝင်သော ရက်တို့မှာ အသားကျလာခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ဆိုလျှင် ရက်ထပ်ရက်မှန်း သိရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ အချိုခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်များ အထူးသဖြင့် ရိုမန်ကက်သလစ် ကျောင်းတော်သည် ရက်ထပ်နှစ်တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ပွဲတော်ကို ၂၃ရက် ဖေဖော်ဝါရီပြီးနောက် တစ်ရက်ရွေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။<ref>Richards, p. 101</ref> နှစ်အစဉ်ဆက်တို့ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေမှ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Clause 3.2.1 ISO 8601</ref> ထိုစက်ဝန်းဟာ ၁၄၆,၀၉၇ ရက်( နှစ် ၄၀၀)ပြည့်တိုင်း တစ်ပါတ်ပြီးမြောက်သည်။<ref>The cycle described applies to the solar, or civil, calendar. </ref><ref>The extreme length of the Gregorian Easter ''computus'' is due to its being the product of the 19-year Metonic cycle, the thirty different possible values of the epact, and the least common multiple (10,000) of the 400 - year and 2,500 - year solar and lunar correction cycles. </ref> အဲဒီနှစ် ၄၀၀ တွင် ၃၀၃ မှာ ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်ရှိသော နှစ်တွေဖြစ်ပြီး ၉၇ မှာ ၃၆၆ ရက်ပါသော ရက်ထပ်နှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပြက္ခဒိန်မှ ဆိုလိုသော နှစ်တစ်နှစ်မှာ ၃၆၅ <math>\tfrac{97}{400}</math> ရက် = ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက် (သို့) ၃၆၅ ရက် ၅ နာရီ ၄၉ မိနစ် ၁၂ စက္ကန့် ဖြစ်သည်။<ref>The same result is obtained by summing the fractional parts implied by the rule: {{Template:Nowrap|1 = 365 + {{frac|1|4}} − {{frac|1|100}} + {{frac|1|400}} = 365 + 0.25 − 0.01 + 0.0025 = 365.2425}}</ref> ပြက္ခဒိန်တွင် နှစ်တစ်နှစ်၊ လများ( အမည် (သို့) အက္ခရာစဉ်ဖြင့်)၊ ထိုလတို့တွင် ပါဝင်သော ရက်များ( ၁ မှ စတင်၍ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ခြင်း)ကို ဖော်ပြထားသည်။ လက်ရှိပြက္ခဒိန်တွင် ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်သည် ၁ ဇန်နဝါရီမှ ၃၁ ရက် ဒီဇင်ဘာအထိရေတွက်နေသော်ငြားလည်း ယခင်ကာလများတွင် နှစ်တစ်နှစ်အစသည် ပြက္ခဒိန်တွင် မတူညီသော ပထမရက်များကို အခြေခံကြသည်။(အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော [[:my:ဂရီဂေါရီးယန်း_ပြက္ခဒိန်#နှစ်တစ်နှစ်၏_အစ|"နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ"]] ကို ကြည့်ပါ) == ဂရီဂိုရီးယန်း ပြောင်းလဲခြင်း == [[File:Inter-grav.jpg|thumb|papal bull ''Inter gravissimas'' ၏ ရှေ့စာမျက်နှာ]] [[File:Gregorianscher_Kalender_Petersdom.jpg|thumb| Detail of the pope's tomb by Camillo Rusconi (completed 1723); Antonio Lilio is genuflecting before the pope, presenting his printed calendar.]] ၂၄ ၇က် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၈၂ တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော  papal bull ''Inter gravissimas''  အရ ပုပ် ဂရီဂိုရီ (၁၃) သည် ဂျူလီယန်းပြက္ခဒိန်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို စတင် အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်ကို သူလွန်သော် အခါမှ သူ့အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="text">See [[wikisource:Inter gravissimas|Wikisource English translation]] of the (Latin) 1582 papal bull ''Inter gravissimas''.</ref> ပြုပြင် ထိန်းညှိစေခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းခံမှာ အီစတာပွဲတော် ကျင်းပမည့်အချိန်ကို ရှေးခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်များ သတ်မှတ်ထားသော ရက်အတိုင်း ကျင်းပနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့် ၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော First Council of Nicaea  အရ ခရစ်ယာန်အားလုံး အီစတာပွဲတော်ကို တရက်တည်း စုံညီစွာ ကျင်းပကြရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဒီပြဿနာကို လွန်ခဲ့သော ငါးရာစုလောက်ကတည်းကပင် အလက်ဇန္ဒားကျောင်းတော်၏ စည်းမျဉ်းများကို အသုံးပြုလိုက်ခြင်းဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့်တော့ အဆင်ပြေနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။(<ref>The last major Christian region to accept the Alexandrian rules was the Carolingian Empire (most of Western Europe) during 780–800. </ref> === နောက်ခံအကြောင်းအရင်း === နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့သည် အီစတာပွဲတော်နှင့် ဆက်စပ်နေလေရာ အီစတာပွဲတော်ရက်တွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲနေခြင်းသည် ရိုမန်ကက်သလစ်ကျောင်းတော် အတွက်  မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ ဖြစ်နေသည်။ အလက်ဇန္ဒားကျောင်းတော် သည် နွေဦး၏နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့မှ ၁၄ ရက်မြောက် လပြည့်မှ( Metonic cycle ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်သော) ကျော်လွန်သော တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီစတာပွဲတော်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ကို ၂၁ မတ်လ အဖြစ် ကျောင်းတော်မှ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ရောမဘုရားကျောင်းတော် သည် ၂၅ မတ်ကို  နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့(၃၄၂ မတိုင်ခင်ထိ)အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြပြီး လသွားရက်များကို တွက်ချက်ရန် မတူညီသော စက်ဝန်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>Pedersen (1983), pp. 42–43.</ref> အလက်ဇန္ဒား ကျောင်းတော်၏ စနစ်တွင် အီစတာလဝန်းသည် အစောဆုံး ၂၁ မတ်တွင် ကျရောက်သောကြောင့် အီစတာပွဲတော်၏ မတ်လ ၈ ရက်ထက်လည်း မစော၊ ၅ ရက် ဧပြီထက်လည်း နောက်မကျပဲ ကျရောက်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အီစတာပွဲတော်သည် ၂၂ မတ်မှ ၂၅ ဧပြီအကြာင်း ပြောင်းလဲနေသည်။ ရောမတွင် အီစတာပွဲတော်သည် ၂၁ ဧပြီထက်တော့ နောက်ကျ၍ မရပေ။ ထို ၂၁ ဧပြီနေ့တွင် ရောမမြို့၌  ''Parilia''  ခေါ် ရောမမြို့မွေးနေ့ ရှိနေသည်။ အီစတာလဝန်း၏ ပထမနေ့သည် ၅ မတ်နှင့် ၂ ဧပြီထက်လည်း မနောက်ကျနိုင်ပေ။ အီစတာပွဲတော်သည် ထိုလပြည့်မှ ၁၅ ရက်မြောက်လွန်မြောက်သော တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်ရာ ရှေ့ ၁၄ ရက်မြောက်နေ့သည် နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသောနေ့ ဖြစ်နိုင်သေးသည်။ ဒီနေရာမှာ ကျောင်းတော်နှစ်ခုက မတူညီသော နေ့ရက်တွေဖြစ်နေသောကြောင့် တနေ့တည်း ပွဲတော် ကျင်းပနိုင်စေရန် ညှိနှိုင်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၀ ရာစုတွင် အားလုံးသော ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်များ([[ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပါယာ]]၏ အရှေ့ဘက်နယ်မြေရှိ ကျောင်းတော်များမှလွဲ၍) အလက်ဇန္ဒားကျောင်းတော်မှ ၂၁ မတ်ကို နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူညီသောနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ၇၂၅  Bede ထိုနေ့ ရွေ့လျားလာသည်ကို သတိပြုမိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် ၁၆ ရာစုအရောက်တွင် သိသာစွာ ကွာဝေးနေပြီး ဖြစ်သည်။<ref>For example, in the Julian calendar, at Rome in 1550, the March equinox occurred at 11 Mar 6:51 AM local mean time. </ref> အီစတာပွဲတော်နေ့ တွက်ချက်ရန် လက်ခံထားသော လဝန်းသည် ၁၉ နှစ် သံသရာ ဖြင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကို တိုက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာလေသည်။ ထို  ခန့်မှန်း တွက်ချက်ချက်တွင် နှစ် ၃၁၀ တိုင်း အမှား ၁ ရက် ရှိလာရာ ၁၆ ရာစုအရောက်တွင် လဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန် သည် အမှန်တကယ် လနှင့် လေးရက်မျှ လွန်နေပြီ ဖြစ်သည်။ === ပြင်ဆင်ခြင်း === ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် Council of Trent ကျင်းပခဲ့စဉ် ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း နေ့နှင့်ညထပ်တူညီသောရက်ကို ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ပြက္ခဒိန်မှားယွင်းမှုကို အဖြေရှာရန် အစီအစဉ်တခု ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုထဲတွင် ပြက္ခဒိန်ပြောင်းလဲခြင်းတွင် နောက်ကာလများတွင် ထိုကဲ့သို့ ရွေ့လျားမှုကိုလည်း ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်တွင် အီစတာပွဲတော်ချိန်သည် လျော်ကန်သင့်မြတ်ပြီး တိကျသော အချိန်ဖြစ်ရန် ပိုမို၍လိုသည်။ ၁၅၇၇ ခုနှစ်'' စုစည်းပြင်ဆင်ထားမှု'' တို့ကို ပြင်ဆင်ရေးအဖွဲ့မှ သင်္ချာကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များထံသို့ မှတ်ချက်များ ရရန်အတွက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ Giambattista Benedetti နှင့် Giuseppe Moleto တို့အပါအဝင် သင်္ချာပညာရှင်အချို့သည် အီစတာပွဲတော်ရက် တွက်ချက်ခြင်းကို ယခင်အသုံးပြုခဲ့သော ဇယားများအစား အမှန်တကယ် နေ၊လ လမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် မူတည်၍ တွက်သင့်သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း ထိုမှတ်ချက်ကို အကောင်အထည်မဖော် ခဲ့ကြပေ။<ref>Ziggelaar (1983), pp. 211, 214.</ref> ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း သည် ကာလဘီးယား မှ ဒေါက်တာ Aloysius Lilius (or Lilio)၏ အဆိုပြုချက်ကို မွမ်းမံကာ ပြောင်းလဲမှု စတင်ခဲ့သည်။<ref name="Moyer 1983">Moyer (1983).</ref> လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် ရာစုနှစ် ၄ ခုအတွင်းရှိ ရက်ထပ်နှစ် ၁၀၀ မှ ၉၇ သို့ လျော့ချရန်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရာစုနှစ်လေးခုအတွင်းမှ ၃ နှစ်မှာ ရက်ထပ်နှစ် မဟုတ်တော့ပေ။ လီလီရက်စ်၏ မူလနှင့်လက်တွေ့ စီမံချက်တွင် နှစ်စဉ် အီစတာပွဲတော်နေ့ကို တွက်ချက်ရန် epacts of the moon ကို ထိန်းညှိခြင်းဖြင့် ကာလကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသာ အမှားကို ပြင်ဆင်၍ ပြက္ခဒိန်ကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ဇယားများက နေ၏ပျမ်းမျှ လောင်ဂျီတွဒ်ကို ပေးစွမ်းသည်။[[วันที่] ဂရီဂိုရီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ဗိသုကာပညာရှင် ခရစ္စတိုဖာ ကလော့ဗီယက်စ်က စားပွဲများသည် ဗိသုကာဥမင်နက်ကိုဖြတ်သန်းသည့်အချိန်နှင့် ပျမ်းမျှအပူပိုင်းနှစ်၏အရှည်ကို သဘောမတူကြောင်း မှတ်သားခဲ့သည်။ Tycho Brahe သည် ကွဲလွဲမှုများကို သတိပြုမိပါသည်။[แยก] [ทั้ง] Gregorian ရက်ထပ်နှစ် စည်းမျဉ်း (နှစ်ပေါင်း 400 အတွင်း 97 ရက်ထပ်နှစ်) ကို Verona ၏ Petrus Pitatus မှ 1560 တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Alfonsine ဇယားများ၏ အပူပိုင်းနှစ်နှင့် Copernicibs (Copernicibs) (De revolution) ၏ ပျမ်းမျှ အပူပိုင်းနှစ်နှင့် ကိုက်ညီကြောင်း မှတ်သားခဲ့သည်။ Babylonian sexagesimals တွင် ပျမ်းမျှ အပူပိုင်းဒေသ နှစ်သုံးနှစ်သည် 365 ရက်ကျော် (၎င်းတို့ကို ပျမ်းမျှလောင်ဂျီတွဒ်ဇယားမှ ထုတ်ယူရမည့်နည်းလမ်း) မှာ 14,33,9,57 (Alphonsine), 14,33,11,12 (Copernicus) နှင့် 14,33,9,24 (ပြန်ဝင်ရန်) ဖြစ်သည်။ တန်ဖိုးများအားလုံးသည် နေရာနှစ်ခု (14:33) နှင့် တူညီပြီး ၎င်းသည် Gregorian နှစ်၏ ပျမ်းမျှအရှည်လည်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် Pitatus ၏ဖြေရှင်းချက်သည် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များအား ချီးကျူးဖွယ်ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် အပိုင်း (၂) ပိုင်းပါဝင်သည်။ ပထမအနေဖြင့် သူက နှစ်တစ်နှစ်၏ အချိန်အလျားကို အမှန်သို့ ပြင်ဆင်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပူပိုင်းဇုံ နှစ် သည် ၃၆၅.၂၄၂၁၉ ရှည်လျားသည်။<ref>Meeus and Savoie (1992).</ref> ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ပျမ်းမျှနှစ်တစ်နှစ်မျာ ၃၆၅.၂၅ ရက် ရှိနေသဖြင့်  အပူပိုင်းဇုံ နှစ်ထက် ၁၁ မိနစ်နီးပါး ရှည်လျားနေသည်။ ဒီနှစ်ခု၏ကွဲပြားခြားနားချက်များအာ နှစ်လေးရာ ပြည့်လေတိုင်း အချိန် ၃ ရက်လောက်နီးပါး ရွေ့လျားနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် ပါဝင်သော နှစ်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှအချိန်အလျားမှာ ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက်ဖြစ်သည်။ (see [[:en:Gregorian_calendar#Accuracy|Accuracy]]) ဂရီဂိုရီ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ပြုလုပ်ချိန်တွင် Council of Nicaea ကျင်းပသော အချိန်နှင့်စာလျှင် ၁၀ ရက်မျှ ရွေ့လျားလာခဲ့ရာ နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အလျား တူညီသောနေ့သည် သတ်မှတ်ထားသော ၂၁ မတ်တွင် ကျရမည့်အစား ၁၀ (သို့) ၁၁ မတ်တွင် ကျရောက်၍ နေလေပြီဖြစ်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသာ မပြုလုပ်ပါက နောက်နောင်တွင်လည်း ထပ်၍ ရွေ့လျားနေဦးမည် ဖြစ်သည်။ လီလီရက်စ်က  နှစ်လေးဆယ်အချိန်ကျော်မှ အဖြစ်အပျက် ၁၀ ခုကို ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်က ရက်ထပ်ရက်မှ ပယ်ဖျက်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့အားဖြင့် နွေဦး၏နေ့နှင့်ည အချိန်အလျား တူညီသောနေ့သည် တဖြည်းဖြည်းချင်း ၂၁ မတ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ Christopher Clavius က စာမျက်နှာ ၈၀၀ ရှိသော ကျမ်းကို ခုခံချေပရန် ရေး၍ လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်တွင် သူသည် သူ၏ ကျမ်းနှင့် လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ငြင်းခုံသူများကြား ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်။ ကာလဗီးရက်စ်အမြင်တွင် ထို့ပြင်ဆင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထင်ပြီး ပုပ်ဂရီဂိုရီကလည်း ထိုအကြံပေးချက်ခံကို လက်ခံခဲ့သည်။ ဒုတိယပိုင်းတွင် ရိုးရှင်းတိကျပြီး နည်းစနစ်ကျသော ပြက္ခဒိန်တစ်ခု အဖြစ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ လီလီရက်စ်၏ တွက်ချက်နည်းသည် Council of Nicaea ကျင်းပချိန်မှစ၍ ရွေ့လျားလာခဲ့သော ၁၀ ရက်ကို ပြန်ပြင်ရန်နှင့် နှစ် ၄၀၀ တွင် ရက်ထပ်နှစ် ၉၇ နှစ်ကို ၄ နှစ် တစ်ကြိမ်အစား ပြောင်းလဲရန် ဖြစ်သည်။ အဆိုပြုထားသော ဥပဒေသမှာ''၁၀၀ နှင့် စား၍ ပြတ်သော နှစ်များသည် အကယ်၍သာ ၄၀၀ နှင့်သာ စား၍ ပြတ်ခဲ့မည် ဆိုပါက ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်သည်။'' လဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန်အတွက် အသုံးပြုသော 19-year cycle ကို လည်း နှစ် ၃၀၀ သို့ ၄၀၀ (နှစ် ၂၅၀၀ တွင် ၈  ကြိမ်)တိုင်းတွင် တစ်ရက်တိုးလာခြင်းကိုလည်း ပြင်ဆင်ရမည်ဖြစ်ရာ ၁၇၀၀၊ ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀ အစရှိသော နှစ်တို့သည် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်တော့မည် မဟုတ်ပေ။ ထိုအကြောင်း အချက်အလက်တို့ဖြင့် အီစတာပွဲတော်ရက် တွက်ချက်ခြင်း နည်းသစ်ကို စတင်ခဲ့ပါတော့သည်။ ပြက္ခဒိန်စနစ်သစ်ကို စတင်အသုံးပြုချိန်တွင် Council of Nicaea ကျင်းပချိန်မှ စလျှင် ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်း စုပြုံနေသော ရက်အမှားတို့ကို ၁၀ ရက် နှုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ကြာသပတေးနေ့ ၄ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ပထမရက်ဖြစ်ကာ သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။(ရက်သတ္တပါတ် စက်ဝန်းအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့) === အသုံးပြုခြင်း<span id="Timeline" contenteditable="false"></span> === ဂရီဂိုရီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဘာသာရေးအတွက် အရေးကြီးသော ဓလေ့ထုံးတမ်းအဖြစ် ဘုရားကျောင်းတော်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်းတော်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နယ်မြေ လွန်၍ အာဏာ မရှိပေ။ ပြက္ခဒိန်စနစ်ပြောင်းလဲခြင်းကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးတွင် လူအများသုံးပြက္ခဒိန်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ဆန္ဒရှိသော်လည်း သူတွင် အခွင့်အာဏာ မရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံ အသီးသီးတွင် အသုံးပြုလာစေဖို့အတွက် တရားဝင် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းပေးရန် လိုအပ်သည်။ Bull ''Inter gravissimas''  သည် ၁၅၈၂ တွင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်းတော်၏ ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း  ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတော်၊ အော်သိုဒေါ့ ဘုရားကျောင်းတော် နှင့် အချို့က အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် အီစတာပွဲတော်နေ့နှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပသော ရက်သည် ဘုရားကျောင်းတော်ပေါ် မူတည်၍ နောက်တဖန် ကွဲလွဲလာကြပြန်သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပြီး ၁ လ အကြာ ၃ ဧပြီ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် Antonio Lilio(the brother of Luigi Lilio)ကို ၁၀ နှစ်စာ ပြက္ခဒိန် ထုတ်နိုင်ရန် မူပိုင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ရောမတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် Vincenzo Accolti ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော   ''Lunario Novo secondo la nuova riforma'' သည် ပထမဆုံးပြက္ခဒိန် ဖြစ်လာကာ ပြက္ခဒိန်၏ အောက်ခြေတွင် Lilio မှ လတ်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။ (''Con licentia delli Superiori... et permissu Ant(onii) Lilij'') Antonio Lilio သည် ဝယ်လိုအား များလာမှုပေါ် မထိန်းသိမ်းနိုင်တော့ သောကြောင့် နောင် ၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၅၈၂ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် သူ၏ အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>Mezzi, E., and Vizza, F., ''Luigi Lilio Medico Astronomo e Matematico di Cirò'', Laruffa Editore, Reggio Calabria, 2010, p. 14; p. 52, citing as primary references: Biblioteca Nazionale Centrale die Firenze, Magl. 5.10.5/a, ASV A.A., Arm. </ref> ဒုတိယမြောက် ဖီးလစ် ဘုရင် သည် ဥရောပ ရိုမန် ကက်သလစ်ဘာဝင်များအပေါ် များစွာ အကျိုးသက်ရောက်သောကြောင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သို့ ပြောင်းရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဖီးလစ်ဘုရင်သည် စပိန် နှင့် ပေါ်တူဂီ၊ ဒါ့အပြင် အီတလီရဲ့ နယ်မြေ တော်တော်များများကို အုပ်ချုပ်နေသူ ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေများတွင်  ပိုလစ် - လစ်သူရေးနီးယန်း ဓနသဟာယနိုင်ငံ (ruled by Anna Jagiellon) နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နယ်မြေများ ပါဝင်ပြီး Bull တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်အတိုင်း ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်မှ ကြာသပတေး ၄ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ကို ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှ သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ သို့ပြောင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ဆက်သွယ်ရေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် အချိန် အတော်အတန်ကြာမှ ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[http://hdl.loc.gov/loc.wdl/wdl.2837 ''"Pragmatica" on the Ten Days of the Year''] World Digital Library, the first known South American imprint, produced in 1584 by Antonio Ricardo, of a four-page edict issued by King Philip II of Spain in 1582, decreeing the change from the Julian to the Gregorian calendar.</ref> များလှစွာသော ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် နိုင်ငံများသည်  ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းတော်၏ တီထွင် ဆန်းသစ်အသုံးပြုမှုကို ကနဦးပိုင်းတွင် ဆန့်ကျင်ကြသည်။ အချို့ ပရိုတက်စတင့်များက ပြက္ခဒိန်သစ်သည် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြန်လည်ရောက်စေရန် ဇာတ်လမ်းဆင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ဂရိတ်ဗြိတိန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် နှင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|British Empire]] (ယခုအခါ အမေရိကန်နိုင်ငံဖြစ်နေသော အရှေ့ပိုင်းဒေသများ အပါအဝင်)တွင် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ 1917 ခုနှစ်မတိုင်မီတွင် တူရကီသည် ယေဘုယျရည်ရွယ်ချက်များအတွက် Hegira ခေတ်နှင့် လကမ္ဘာအစ္စလာမ့်ပြက္ခဒိန်ကို ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာရည်ရွယ်ချက်များအတွက် Julian ပြက္ခဒိန်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။  ဘဏ္ဍာရေးနှစ်၏အစကိုနောက်ဆုံးတွင်မတ်လ 1 တွင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီးနှစ်အရေအတွက်သည် Hegira နှစ်နှင့်အကြမ်းဖျင်းညီမျှသည် (Rumi ပြက္ခဒိန်ကိုကြည့်ပါ) ။  နေရောင်ခြည်နှစ်သည် စန္ဒြနှစ်ထက် ပိုရှည်သောကြောင့် ဘဏ္ဍာနှစ်၏ အရေအတွက် ခုန်တက်သည့်အခါတိုင်းတွင် "အလွတ်နှစ်များ" ကို မူလက ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။  မတ်လ 1 ရက် 1917 မှဘဏ္ဍာရေးနှစ်သည် Julian မဟုတ်ဘဲ Gregorian ဖြစ်လာခဲ့သည်။  1926 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ 1 ရက်နေ့တွင် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ယေဘူယျရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အသုံးပြုမှုထည့်သွင်းရန် သက်တမ်းတိုးခဲ့ပြီး တစ်နှစ်တာ၏အရေအတွက်သည် အခြားနိုင်ငံများတွင်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဂရီဂိုရီးယန်း ပြက္ခဒိန်နှင့် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန် နေ့ရက်ကွာခြားချက် == {| class="wikitable" style="float: right; margin-bottom: 10px;" |+ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန် မှ ဂရီဂိုရီးယန်ပြက္ခဒိန်<br> နေ့ရက် ပြောင်းလဲခြင်း<ref>A more extensive list is available at Conversion between Julian and Gregorian calendars</ref> ! ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်<br> အချိန်အလျား !ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်<br> အချိန်အလျား ! ကွာခြားချက် |- align="right" |၁၅၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်မှ<br> ၁၇၀၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ထိ |၅ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ်မှ<br> ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၀၀ ခုနှစ်ထိ | align="center" |၁၀ ရက် |- align="right" |၁ မတ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၀၀ ခုနှစ်ထိ |၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၀၀ ခုနှစ်ထိ | align="center" |၁၁ ရက် |- align="right" |၁ မတ် ၁၈၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၀၀ ခုနှစ်ထိ | ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၀၀ ခုနှစ်ထိ | align="center" |၁၂ ရက် |- align="right" |၁ မတ် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁၀၀ ခုနှစ်ထိ |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁၀၀ ခုနှစ်ထိ | align="center" |၁၃ ရက် |- align="right" |၁ မတ် ၂၁၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂၀၀ ခုနှစ်ထိ |၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁၀၀ ခုနှစ်မှ<br> ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂၀၀ ခုနှစ်ထိ | align="center" |၁၄ ရက် |} ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို စတင်အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ဂရီဂိုရီးယန်းနှင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကြား ခြားနားမှုသည် ရာစုနှစ် လေးခု ကြာလေတိုင်း သုံးရက်တိုး တိုးလာသည်- ဒီအပိုင်းတွင် အချိန်ကို ထိန်းညှိသည့် ရက်ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ကို အမြဲတမ်းထည့်သွင်းပါသည်။ သို့ပေမယ်လည်း ထို ထိန်းညှိသောရက်ကို[[ အလယ်ခေတ်]]နောက်ပိုင်းထိ ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီကို ၂ ရက်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့ကြသည်။ ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုသော အခါတွင် ၁၅၈၂ မတိုင်မှီနှစ်များကို ခန့်မှန်းထွက်ချက်၍ အချိန်ကို ထိန်းညှိခဲ့ကြသည်။ အောက်ပါ ညီမျှခြင်းသည် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှာ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန် ရှေ့ရောက်နေသော နေ့အရေအတွက် (အမှန်တကယ်တော့ ရက်စွဲ)ကို တွက်လို့ရပြီး ဒါကို ပြက္ခဒိန် နှစ်ခုအကြားက ''secular difference'' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အနှုတ်ရလဒ်များကတော့ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ထက် စောနေခြင်းပဲဖြစ်သည်။<ref>Blackburn & Holford-Strevens (1999), p. 788.</ref> ဒီနေရာတွင်  <math>D</math> ကတော့ secular difference ဖြစ်ပြီး <math>Y</math>ကတော့ the year using astronomical year numbering(that is, use <span class="nowrap" contenteditable="false">(year BC) − 1</span> for BC years)ဖြစ်သည်။ <math>\left\lfloor{x}\right\rfloor</math> ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ အကယ်၍ စား၍ရသော ရလဒ်ဟာ ကိန်းပြည့်မဟုတ်ခဲ့ဘူးဆိုလျှင် အနီးစပ်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုးသို့ ပြောင်းပေးရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၀၀ နှစ်များတွင် ၁၉၀၀/၄၀၀=၄ ဖြစ်ပြီး −၅၀၀ နှစ်များတွင် −၅၀၀/၄၀၀=−၂ ဖြစ်သည်။ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်ပြီး ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် မဟုတ်သော နှစ်များအတွက် ယေဘုယျ ဥပဒေသမှာ အောက်ပါတိုင်းဖြစ်သည်− Up to February 28 in the calendar you are converting '''from''' add one day less or subtract one day more than the calculated value. Remember to give February the appropriate number of days for the calendar you are converting '''into'''. When you are subtracting days to move from Julian to Gregorian be careful, when calculating the Gregorian equivalent of February 29 (Julian), to remember that February 29 is discounted. Thus if the calculated value is -4 the Gregorian equivalent of this date is February 24.<ref>James Evans, ''[https://books.google.com/books?id=nS51_7qbEWsC&pg=PA169 The history and practice of ancient astronomy]'' (Oxford: Oxford University Press, 1998) 169. </ref><ref>''Explanatory Supplement to The Astronomical Ephemeris and The American Ephemeris and Nautical Almanac'' (London: Her Majesty's Stationery Office, 1961) 417.</ref> == နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ == {| class="sortable wikitable" style="float: right; margin-bottom: 10px;" ! နိုင်ငံ ! နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို <br />ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်<br /> သတ်မှတ်ခြင်း ! ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်<br /> အသုံးပြုခြင်း |- |ဒိန်းမတ် | ၁၃ မှ ၁၆ ရာစုသို့<br> တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲမှု<ref>Herluf Nielsen: ''Kronologi'' (2nd ed., Dansk Historisk Fællesforening, Copenhagen 1967), pp.48–50.</ref> | ၁၇၀၀ |- | ဗင်းနစ် ရီပါ့ပလစ် | ၁၅၂၂ | ၁၅၈၂ |- | သန့်စင်မြင့်မြတ်သော<br /> ရောမ အင်ပါယာ<br />(ကက်သလစ် ပြည်နယ်များ) | ၁၅၄၄ | ၁၅၈၃ |- | စပိန်၊ ပိုလန်၊ ပေါ်တူဂီ | ၁၅၅၆ | ၁၅၈၂ |- | သန့်စင်မြင့်မြတ်သော<br /> ရောမအင်ပါယာ<br /> (ပရိုတက်စတင့် ပြည်နယ်များ) | ၁၅၅၉ | ၁၇၀၀ |- | ဆွီဒင် | ၁၅၅၉ | ၁၇၅၃ |- | ပြင်သစ် | ၁၅၆၄<ref>[http://www.henk-reints.nl/cal/audette/cgfrance.html Le calendrier grégorien en France] (French)</ref> | ၁၅၈၂<span data-sourceid="cite_ref-32" class="mw-ref" id="cxcite_ref-32" rel="dc:references" contenteditable="false">[[#cite_note-32|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[n 1]</nowiki></span>]]</span><span data-sourceid="cite_ref-32" class="mw-ref" id="cxcite_ref-32" rel="dc:references" contenteditable="false"></span> |- | တောင်ပိုင်း နယ်သာလန် | ၁၅၇၆<ref>Per decree of 16 June 1575. </ref> | ၁၅၈၂ |- | လော်ရာအင်း | ၁၅၇၉ | ၁၆၈၂ |- | ဒတ်ချ် ရီပါ့ပလစ် | ၁၅၈၃ | ၁၅၈၂ |- | စကော့တလန် | ၁၆၀၀<ref name="Blackburn">Blackburn & Holford-Strevens (1999), p. 784.</ref><ref>John James Bond, ''[https://books.google.com/books?id=bzAWAAAAYAAJ Handy-book of rules and tables for verifying dates with the Christian era]'' Scottish decree on pp. xvii–xviii.</ref> | ၁၇၅၂ |- | ရုရှား | ၁၇၀၀<ref>Roscoe Lamont, [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1920PA.....28...18L The reform of the Julian calendar], ''Popular Astronomy'' '''28''' (1920) 18–32. </ref> |၁၉၁၈ |- | တာစ်ကာနီး | ၁၇၂၁ | ၁၇၅၀ |- | ဂရိတ်ဗြိတိန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် နှင့် <br />[[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]<br> (စကော့တလန်မှလွဲ၍) | ၁၇၅၂<ref name="Blackburn">Blackburn & Holford-Strevens (1999), p. 784.</ref> | ၁၇၅၂ |} နှစ်တွေကို ရက်စွဲများဖြင့်  ရောမ ရီပါ့ပလစ် နှင့် [[ရောမအင်ပါယာ]] ကာလအတွင်း အသုံးပြုခဲ့ကြရာ ၎င်းကို ကောင်စစ်ဝန်နှစ်ဟု ခေါ်ပြီး ကောင်စစ်ဝန်မှ ပထမဆုံး ရုံးတော်သို့ ဝင်ရောက် ရုံးထိုင်သော နေ့ဖြစ်ပြီး — ၂၂၂ ဘီစီ မတိုင်မှီ ၁ မေ၊ ၂၂၂ ဘီစီပြီးနောက် ၁၅ မတ်၊ ၁၅၃ ဘီစီပြီးနောက် ၁ ဇန်နဝါရီ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပါလိမ့်မည်။<ref>{{Template:Cite web|url = http://www.tyndalehouse.com/Egypt/ptolemies/chron/roman/chron_rom_cal.htm#eponymous|title = Roman Dates: Eponymous Years|publisher = Tyndalehouse.com|date = |accessdate = 2010-09-14}}</ref> ၄၅ ဘီစီတွင် စတင်ခဲ့သော ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ကို  နှစ်သစ်၏ ပထမဆုံးနေအဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရက်စွဲများအတွက် အသုံးပြုသော နှစ်တွေပြောင်းလဲသွားသော်လည်း ရောမရီပါ့ပလစ်ခေတ်ကတည်းကနေ့ ယနေ့အချိန်ထိ လများကို ကို ဇန်နဝါရီမှ ဒီဇင်ဘာထိ အစဉ်အတိုင်း ဖော်ပြကြသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်း ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းတော်၏ လွှမ်းမိုးမှုရှိနေစဉ်တွင် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို အရေးပါသော ခရစ်ယာန်ပွဲတော်နေ့များဖြစ်ကြသည့် ၂၅ ဒီဇင်ဘာ (ခရစ်တော် ဖွားမြင်တော်မူခြင်း)၊ ၂၅ မတ် (Annunciation) သို့ အီစတာပွဲတော်နေ့ (France)<ref name="MS">Mike Spathaky ''[http://www.cree.name/genuki/dates.htm Old Style and New Style Dates and the change to the Gregorian Calendar: A summary for genealogists]''</ref> အစရှိသော ပွဲတော်များထဲမှ တစ်ခုကို ပြောင်းရွေ့ချင်ကြသည်။ ထိုစဉ်တွင် ဘိုင်ဇင်တိုင်း အင်ပါယာတွင် နှစ်တစ်နှစ်ကို စက်တင်ဘာ ၁ ရက်မှ စပြီး ရုရှားနိုင်ငံတွင် ၁ မတ်တွင် နှစ်သစ်စကာ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင်မှ ၁ စက်တင်ဘာသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။<ref>S. I. Seleschnikow: ''Wieviel Monde hat ein Jahr?'' </ref> ယေဘုယျသုံးအနေဖြင့် ၁ ဇန်နဝါရီကို နှစ်သစ်၏ ပထမဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ <ref>[http://www.pepysdiary.com/archive/1661/12/31/index.php Tuesday 31 December 1661], [http://www.pepysdiary.com The Diary of Samuel Pepys] "I sat down to end my journell for this year, .</ref> သို့ပေမယ့်လည်း ၁၂ ရာစုမှ ၁၇၅၁ ခုနှစ်မတိုင်ခင် အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် နှစ်သစ် အစမှာ ၂၅ မတ်(Lady Day)ဖြစ်သည်။<ref>Nørby, Toke. </ref> ဥပမာအားဖြင့် ပါလီမန် မှတ်တမ်းများအရ ပထမမြောက် ချားလ် ဘုရင် ၏ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်အဖြစ် တွေ့ရသည်။(နှစ်တစ်နှစ်သည် ၂၄ မတ် မတိုင်မချင်း မကုန်ဆုံးသောကြောင့်)<ref>{{Template:Cite web|url = http://www.british-history.ac.uk/report.asp?compid=26211#s5|title = House of Commons Journal Volume 8, 9 June 1660 (Regicides)|publisher = British History Online|accessdate = 18 March 2007}}</ref> သို့ပေမယ် သမိုင်းသစ်တွင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ဖြင့် ညှိလိုက်သောကြောင့် ၁၆၄၉ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="EC-NA">[http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/charles_warrant.htm Death warrant of Charles I] web page of the [http://www.nationalarchives.gov.uk/ UK National Archives]. </ref> အနောက်ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန် ပြောင်းလဲအသုံးမပြုခင်ကတည်းကပင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ ပထမရက်ကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်အဖြစ် ပြောင်းပြီးသားဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စကော့တလန်နိုင်ငံသည် စကောတလန်နှစ်သစ်ကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်သို့ ၁၆၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။(ဆိုလိုသည်မှ ၁၅၉၉ ခုနှစ်သည် နှစ်အတိုလေး ဖြစ်သည်။) အင်္ဂလန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်များတွင် နှစ်တစ်နှစ် အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်အဖြစ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ (ထို့ကြောင့် ၁၇၅၁ ခုနှစ်သည် ရက် ၂၈၂ ရက်သာ ရှိသော နှစ်တိုလေးသာ ဖြစ်သည်။) သို့ပေမယ်လည်း အင်္ဂလန် နိုင်ငံ ဘဏ္ဍာနှစ် အစသည် ၂၅ မတ် (O.S.)၊ ၅ ဧပြီ (N.S.) အဖြစ် ၁၈၀၀ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့သည်။ Lနောက်နောင် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင်မှ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ဗြိတိန် တပြည်လုံးနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်များအားလုံးတွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။( [[:my:ဂရီဂေါရီးယန်း_ပြက္ခဒိန်#အသုံးပြုခြင်း|အသုံးပြုခြင်း]] အပိုင်းတွင် ရှုရန်). ထိုပြောင်းလဲမှု နှစ်ခုလုံးကို Calendar (New Style) Act 1750 ဖြင့် ပြီးမြောက်စေခဲ့သည်။<ref name="NT-Perpetual-Calendar">Nørby, Toke. </ref> အချို့နိုင်ငံများတွင် တရားဝင် အမိန့် (သို့) ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း၍ နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံများအတွက် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် စံအဖြစ် နှစ်ဖြစ်သည်။ တခြားသော နိုင်ငံများတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်း ပြောင်းလဲနေပြီး အခြားသော နိုင်ငံများမှ လိုက်နာရန် သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် ပုံစံတို့ကြောင့် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစသည် ရှေ့နောက် ခေါက်တုန့်ခေါက်ပြန် လူးလွန့်နေသည်။ Neither the papal bull nor its attached canons explicitly fix such a date, though it is implied by two tables of saint's days, one labelled 1582 which ends on 31 December, and another for any full year that begins on 1&nbsp;January. It also specifies its epact relative to 1 January, in contrast with the Julian calendar, which specified it relative to 22 March. The old date was derived from the Greek system: the earlier ''Supputatio Romana'' specified it relative to 1 January.{{Reflist||group = n}}{{Reflist||group = n}}ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ၁၅၈၂ ခုနှစ်မှ ဥရောပရှိ နောက်ဆုံး ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သော နိုင်ငံအချိန် ၁၉၂၃ ခုနှစ်အတွင်းတွင် တချို့သော အဖြစ်အပျက်များကို ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ရော ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှာပါ ဖော်ပြရန် လိုအပ်၍ လာခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၀/၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၅၀/၅၁ (ဒီနေရာတွင် ဒွိနာမနှစ်မှာ အချို့နိုင်ငံများတွင် နှစ်တစ်နှစ်အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ သတ်မှတ်ထားသော်လည်း တခြားသော နိုင်ငံများက အခြားသော နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။) ၁၅၈၂ ခုနှစ် မတိုင်မှီတွင်မှ နိုင်ငံအမျိုးမျိုးတို့တွင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစပထမရက် ကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် နှစ်တစ်နှစ်တွင် ရက်စွဲနှစ်ခု ရှိနေတက်သည်။ ဘင်ဂျမင် ဝူးလီ ရေးသော ဂျွန်ဒီး(1527–1608/9) အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင် သတိပြုမိကြပြီး ၁၅၈၂ နောက်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်ပေးစာ စာရေးသူတို့သည်"ဓလေ့ထုံးစံအရ" "ရက်စွဲ ၂ ခု"ကို အသုံးပြုကြရာ တစ်ခုမှာ OS ဖြစ်၍ နောက်တစ်ခုမှာ NS ဖြစ်သည်။<ref>Benjamin Woolley, ''The Queen's Conjurer: The science and magic of Dr. John Dee, adviser to Queen Elizabeth I'' (New York: Henry Holt, 2001) p.173</ref> === Old Style and New Style dates === "Old Style" (OS) and "New Style" (NS) are sometimes added to dates to identify which system is used in the [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|British Empire]] and other countries that did not immediately change. Because the Calendar Act of 1750 altered the start of the year,<ref>In Scotland the legal start of year had been moved to 1 January in 1600 (Mike Spathaky. </ref> and also aligned the British calendar with the Gregorian calendar, there is some confusion as to what these terms mean. They can indicate that the start of the Julian year has been adjusted to start on 1 January (NS) even though contemporary documents use a different start of year (OS); or to indicate that a date conforms to the Julian calendar (OS), formerly in use in many countries, rather than the Gregorian calendar (NS).<ref name="EC-NA"/><ref>Spathaky, Mike [http://www.cree.name/genuki/dates.htm Old Style New Style dates and the change to the Gregorian calendar]. "increasingly parish registers, in addition to a new year heading after 24th March showing, for example '1733', had another heading at the end of the following December indicating '1733/4'. </ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-38556/Russia: The October (November) Revolution] Britannica encyclopaedia, A demonstration of New Style meaning the Gregorian calendar.</ref><ref>Stockton, J.R. [http://www.merlyn.demon.co.uk/miscdate.htm#Styles Date Miscellany I: The Old and New Styles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404190259/http://www.merlyn.demon.co.uk/miscdate.htm#Styles |date=4 April 2014 }} "The terms 'Old Style' and 'New Style' are now commonly used for both the 'Start of Year' and 'Leap Year' [(Gregorian calendar)] changes (England & Wales: both in 1752; Scotland: 1600, 1752).</ref> == Proleptic Gregorian calendar == Extending the Gregorian calendar backwards to dates preceding its official introduction produces a proleptic calendar, which should be used with some caution. For ordinary purposes, the dates of events occurring prior to 15 October 1582 are generally shown as they appeared in the Julian calendar, with the year starting on 1 January, and no conversion to their Gregorian equivalents. For example, the Battle of Agincourt is universally considered to have been fought on 25 October 1415 which is Saint Crispin's Day. Usually, the mapping of new dates onto old dates with a start of year adjustment works well with little confusion for events that happened before the introduction of the Gregorian calendar. But for the period between the first introduction of the Gregorian calendar on 15 October 1582 and its introduction in Britain on 14 September 1752, there can be considerable confusion between events in continental western Europe and in British domains in English language histories. Events in continental western Europe are usually reported in English language histories as happening under the Gregorian calendar. For example, the Battle of Blenheim is always given as 13 August 1704. Confusion occurs when an event affects both. For example, William III of England arrived at Brixham in England on 5 November 1688 (Julian calendar), after setting sail from the Netherlands on 11 November 1688 (Gregorian calendar). [[ရှိတ်စပီးယား|Shakespeare]] and [[သာဗင်တေး၊ ဆာအာဗေးသရာ မိဂယ်သေ|Cervantes]] seemingly died on exactly the same date (23 April 1616), but Cervantes predeceased Shakespeare by ten days in real time (as Spain used the Gregorian calendar, but Britain used the Julian calendar). This coincidence encouraged [[ယူနက်စကို|UNESCO]] to make 23 April the World Book and Copyright Day. Astronomers avoid this ambiguity by the use of the Julian day number. For dates before the year 1, unlike the proleptic Gregorian calendar used in the international standard ISO 8601, the traditional proleptic Gregorian calendar (like the Julian calendar) does not have a year 0 and instead uses the ordinal numbers 1, 2, … both for years AD and BC. Thus the traditional time line is 2 BC, 1 BC, AD 1, and AD 2. ISO 8601 uses astronomical year numbering which includes a year 0 and negative numbers before it. Thus the ISO 8601 time line is <span class="nowrap" contenteditable="false">−0001</span>, 0000, 0001, and 0002. == နှစ်တစ်နှစ်၏ လများ == နိုင်ငံအသီးသီးတွင် လများနှင့် ပါဝင်သော ရက်များကို မှတ်မိစေရန် လင်္ကာငယ်လေးများ ရွတ်ဆို မှတ်သားကြရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားကြသည်။ <blockquote><poem> ရက်သုံးဆယ်မှာ စက်တင်ဘာ ဧပြီ၊ဇွန်နှင့် နိုဝင်ဘာ ကျန်သောလမှာ သုံးဆယ့်တစ် ဖေဖော်ဝါရီ နှစ်ဆယ်ရှစ် ရက်ထပ်နှစ်မှာ တစ်ရက်တိုး ဖေဖော်ဝါရီ နှစ်ဆယ့်ကိုး </poem></blockquote> [[File:Month_-_Knuckles_(en).svg|thumb|လက်ဆစ်များသဏ္ဌာန်ဖြင့် မှတ်သားခြင်း.]] နိုင်ငံအများစုတွင် ဘာသာစကားကွဲပြားနေသောကြောင့် ဘာသာစကားကို မမှီခိုပဲ မှတ်သားခြင်းကတော့ လက်နှစ်ဖက်ကို လက်သီးဆုပ်သဏ္ဌာန်ပြု၍ ဘယ်လက်ကို ညာလက်နံဘေးကပ်ထားလိုက်ပါ။ ထို့နောက် ဘယ်ဘက်လက် လက်သန်းလက်ဆစ်ကလေးစကာ လက်ဆစ်၊ လက်ကြား၊ လက်ဆစ်၊ လက်ကြား အစဉ်အတိုင်း ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်သွားလိုက်ပါ။ လက်ဆစ်ကလေးများသည် ၃၁ ရက်ရှိသော လများကို ကိုယ်စားပြုပြီး လက်ကြားကလေးများသည် လအတိုများ(၂၈/၂၉ ဖေဖော်ဝါရီနှင့် ၃၀ ရက်ရှိသော လများ)ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်နှစ်ဖက် ထိဆက်နေသော အကြားကိုတော့ ထည့်သွင်းရေတွက်ရမည် မဟုတ်ပါ။ ထိုကြောင့် ထိုနေရာကို ချန်လှပ်ရေတွက်မည်ဆိုလျှင် လက်ဆစ်နှစ်ခု ပူးကပ်နေသော ကြောင့် ဇူလိုင်နှင့် ဩဂုတ်လကို ပြနေမည် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းသည် ညာလက်မှ ဘယ်လက်သို့ အစဉ်အတိုင်း ရေတွက်သွားမည်ဆိုလျှင်လည်း မှန်ပါသည်။ ထိုနည်းသည် လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့်လည်း ရေတွက်၍ ရပြီး ဇူလိုင်လအဖြစ် ရေတွက်ထားသော လေးခုမြောက် လက်ဆစ်အဆုံးတွင် ထိုနေရာမှ ပြန်စပြီး ဩဂုတ်လအဖြစ် ရေတွက်ရမည် ဖြစ်သည်။ <span class="cx-segment" data-segmentid="909"></span> ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် အမည်ပေးထားသော အင်္ဂလိပ်အမည် လများ၏ အမည် မူလအစမှာ− * January: Janus (  ဂိတ်တံခါး၊ အစနှင့် ပြောင်းလဲခြင်း၊ မျက်နှာနှစ်ခုပါသော ရောမနတ်ဘုရားဖြစ်သည်။ မျက်နှာတစ်ခုသည် နှစ်ဟောင်းကို ကြည့်ကာ ဆင်ခြင်သုံးသပ်နေပြီး နောက်ထပ်မျက်နှာတစ်ခုမှာ နှစ်သစ်ကို မျှော်ကြည့်၍ ပြင်ဆင်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။) * February: Februus (Etruscan သေခြင်းတရား နတ်ဘုရား) Februarius (mensis) (လက်တက်ဘာသာ စကားအတွက် "စင်ကြယ်သော လ"၊Sabine wordဟု ပြောနိုင်ပြီး ၄၅၀ ဘီစီရှေ့ပိုင်း သုံးသော ရောမပြက္ခဒိန် ရောမ ပြက္ခဒိန်၏ နောက်ဆုံးလဖြစ်သည်။) [[ဖျားနာခြင်း|fever]] ဟုသော အဓိပ္ပာယ်နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။<ref>Adriana Rosado-Bonewitz, [http://www.ata-spd.org/Informate/Intercambios/InterV9No1Mar05.pdf "Whats in a word?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211015021/http://www.ata-spd.org/Informate/Intercambios/InterV9No1Mar05.pdf |date=11 February 2006 }} (pdf, 1.3MB), ''Intercambios: Quarterly Newsletter of the Spanish Language Division of the American Translators'', 9(1) (March 2005): 14–15, ISSN&nbsp;[//www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:1550-2945 1550-2945] (in Spanish) {{Template:Wayback|url = http://www.ata-spd.org/Informate/Intercambios/InterV9No1Mar05.pdf|date = 20060211015021|df = y}}Wayback Machine</ref><ref>Anatoly Liberman, "[http://blog.oup.com/2007/03/on_a_self_congr/ On A Self-Congratulatory Note, Or, All The Year Round: The Names of The Months]" (filed in ''Oxford Etymologist'', 7 March 2007)</ref><ref>Neuru(1996)</ref> * March: Mars (ရောမ စစ်နတ်ဘုရား) * April: ရောမလူမျိုးတို့သည် Aprilisဟုသော နာမသည် ''aperio, aperire, apertus'', ဆင်းသတ်လာသော ကြိယာဖြစ်ပြီး "ဖွင့်ရန်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ Varro နှင့် Cincius နှစ်ယောက်စလုံးက ထိုအမည်သည် အယ်လ်ဖာဒိုရိုက် ဆက်နွယ်ခြင်းရှိသည်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး aperio မှဆင်းသတ်ခြင်းသည်သာ အမှန်ဖြစ်သည်ဟု လက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Scullard, ''Festivals and Ceremonies of the Roman Republic'', p. 96; Forsythe, ''Time in Roman Religion,'' p. 10.</ref> * May: Maia Maiestas (နွေဦးကာလ၊ နွေးထွေးမှုနှင့် တိုးပွားခြင်းကို ဖြစ်စေတက်သော ရောမနတ်ဘုရားမ)<ref>{{Template:Cite web|url = http://www.thaliatook.com/OGOD/maiamaiestas.html|title = Maia Maiestas, Goddess of Spring, Maia, Majesty, earth goddess, great goddess, earth mother, mother earth, Mercury, fertility goddess pagan gods and goddesses Roman Gods and goddesses wiccan wicca paganism pagan Thalia Took|publisher = }}</ref> * June: Juno (ရောမနတ်ဘုရားမ၊ ဂျူပီတာနတ်ဘုရား၏ ဇနီး) * July: [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ|Julius Caesar]] (ရောမအာဏာရှင်) (လ၏ ယခင်အမည်မှာ Quintilis ဖြစ်ပြီး Romulus ၏ ငါးလမြောက်လ) * August: [[ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ|Augustus]] (ရောမ ပထမဆုံး ဧကရာဇ် ) (လ၏ ယခင်အမည်မှာ Sextilis ဖြစ်ပြီး Romulus ၏ ခြောက်လမြောက်လ) * September: septem (လက်တင်ဘာသာမှ နံပါတ် ခုနှစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၊Romulus ၏ ခုနှစ်လမြောက်လ) * October: octo (လက်တင်ဘာသာမှ နံပါတ် ရှစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၊Romulus ၏ ရှစ်လမြောက်လ) * November: novem (လက်တင်ဘာသာမှ နံပါတ် ကိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၊Romulus ၏ ကိုးလမြောက်လ) * December: decem (လက်တင်ဘာသာမှ နံပါတ် တစ်ဆယ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၊ Romulus ၏ ဆယ်လမြောက်လ) == ရက်သတ္တပါတ် == လများကို ဆက်စပ်ပေးထားသော စနစ်မှာ ရက်သတ္တပါတ်စနစ် ဖြစ်သည်။ အီလက်ထရောနစ် ပြက္ခဒိန်များတွင် နေ့စွဲတစ်ခုကို ပေးလိုက်သည်နှင့် ရုံးဖွင့်ရက်၊ ရုံးပိတ်ရက်များကိုပါ ပြသပေးသည်။  ရက်သတ္တတစ်ပါအတွင်းရှိ နေ့များ တွက်ချက်ခြင်းသည် ဂရီဂိုရီယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ပုံမှန်မဟုတ်မှုတို့ကြောင့် မလွယ်ကူခဲ့ပေ။ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံအသီးသီးတွင် အသုံးပြုကြချိန်တွင် ရက်သတ္တပါတ်စက်ဝန်းလည်း မပြတ်တောက်ခဲ့ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် Gregory XIII ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သော နိုင်ငံအချို့တွင် သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ နှစ်မှာ ယခင် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ကြာသပတေးနေ့ ၄ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရက်သတ္တတစ်ပါတ်အတွင်းရှိ နေ့ရက်များကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ရာတွင် အမြင်အမျိုးမျိုးကွဲခဲ့ကြသည်။  ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အများစု အသုံးပြုကြသော ISO 8601 အရ တင်္နလာနေ့=၁ ဖြင့် အစပြုရာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ပြက္ခဒိန်များတွင် တနင်္လာနေ့သည် ပြက္ခဒိန်ဇယား၏ ပထမဆုံး(ဘယ်စွန်)မှာရှိနေပြီး ကော်လံအဆုံးတွင် တနင်္ဂနွေနေ့ ရှိနေသည်။ ဆော့ဝဲလ်များတွင် တနင်္ဂနွေ=၀ ဖြင့် မကြာခဏ အစပြုလေ့ရှိပြီး တနင်္ဂနွေနေ့သည် လအလိုက် ပြက္ခဒိန် ဇယား၏ ဘယ်အစွန်ကော်လံတွင် ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ == တိကျမှု == ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ နှစ် ၄၀၀ တိုင်း ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အဆင့်မြှင့်တင်ထားသော ပြက္ခဒိန်ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ၃၆၅.၂၄၂၅  mean solar days ရှည်ကြာပါသည်။<ref>Seidelmann (1992), pp. 580–581.</ref> ထိုခန့်မှန်းချက်တွင်လည်း အမှားတစ်ခု ရှိပြီး နှစ် ၃,၃၀၀ ကြာလျှင် ၁ ရက်နီးပါး ပျမ်းမျှ အပူပိုင်း နှစ်နှိုင်းစာလျှင် ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ Axial precession ကြောင့် အမှားသည် နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည ထပ်တူညီသော အချိန် (which occurs, on average, 365.24237 days apart near 2000<ref>Meeus and Savoie (1992), p. 42</ref>)နှင့် ဆက်စပ်နေရာ နှစ် ၇၇၀၀ မှ ၁ ရက် ဖြစ်၍ လာမည်ဖြစ်သည်။  မည်သည့်စံနှုန်းစနစ်ဖြင့် ဖြစ်စေ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ၁၂၈ နှစ်တွင် ၁ ရက်အမှားရှိသော ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ထက်စာရင်တော့ ပိုမို၍ တိကျနေမည်သာ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုတွင် ဆာ ဂျွန် ဟာစ်ချယ်မှ ဂရီဂိုရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ကို နှဏ် ၄၀၀၀ တွင် ရက်ထက်ရက် ၉၇၀ မှ ၉၆၉ သို့ လျော့ချ၍ တူညီသော ကာလအပိုင်းအခြားအတိုင်း အဆင့်မြှင့်တင်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>John Herschel, [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-94926 ''Outlines of Astronomy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231020114/http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-94926 |date=31 December 2022 }}, 1849, p. 629.</ref> ထိုသည်မှာ ပျမ်းမျှနှစ်တစ်ကို ၃၆၅.၂၄၂၂၅ သို့ လျော့ချခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာစ်ချယ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ၄၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် သူ၏ ဆတိုးကိန်းများတွင်ရှိသော နှစ်များမှ ရက်ထပ်ရက်များ နှုတ်ပစ်ရမည်ဖြစ်သည်။  သို့သော် ထိုအဆိုပြုချက်သည် တရားဝင် အကောင်အထည် ဖော်မလာခဲ့ပေ။<ref>{{Template:Cite book|author = Steel, Duncan|title = Marking Time: The Epic Quest to Invent the Perfect Calendar|year = 2000|publisher = John Wiley & Sons|isbn = 0-471-29827-1|page = 185|url = https://books.google.com/books?id=rxvVdXyr_hMC&lpg=PA152&dq=%22Marking%20Time%22%20year%3A1999&pg=PA185#v=onepage&q&f=false}}</ref> နှစ်တစ်ထောင် အချိန်စကေးတွင် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ကမ္ဘာမြေ ဝင်ရိုးဗဟိုပြု လည်ခြင်းသည် အချိန်ကြာသည်နှင့်အမျှ နေ့စဉ် အနည်ငယ်ပိုကြာလာသောကြောင့် ရာသီစက်ဝန်း နောက်သို့ ကျန်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။(see tidal acceleration and leap second) === Calendar seasonal error === [[File:Gregoriancalendarleap_solstice.svg|800x800px|Gregorian calendar seasons difference]] ပုံတွင် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်နှင့် ရာသီစက်ဝန်းအကြား ကွာခြားချက်ကို ပြသထားသည်။ ''y''-axis သည် ဇွန်လ၏ နေ့စွဲများ ဖြစ်ပြီး ''x''-axis သည် ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်နှစ် ဖြစ်သည်။ အမှတ်တိုင်းသည်  ပုံမှန် နှစ်တစ်နှစ် နွေယဉ်စွန်းချိန်၏ ရက်စွဲနှင့် အချိန်များကို ဖော်ပြထားသည်။ အမှားသည် တစ်နှစ်တွင် နေ့တနေ့၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ရွေ့လျားနေသည်။ ရာစုနှစ်များသည် ၄၀၀ နှင့်စား၍ မပြတ်ခဲ့လျှင် ပုံမှန်နှစ်ဖြစ်ပြီး ပြတ်ခဲ့လျှင်တော့ ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်သည်။ အမှားပြင်ဆင်ခြင်းသည် ၁၇၀၀၊ ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀ နှင့် ၂၃၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။  ဥပမာအားဖြင့် ထို့ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၃ ကို နောက်အကျဆုံး ဆောင်းယဉ်စွန်းချိန်ဖြစ်စေပြီး ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၉၆ ကို အစောဆုံး ယဉ်စွန်းချိန် ဖြစ်စေခဲ့ရာ ရာသီစက်ဝန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၂.၂၅ ရက် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်နေမည် ဖြစ်သည်။ == ဂရီဂိုရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုထားသော ပုံစံများ == အောက်ပါတို့သည် ဂရီဂိုရီးယန်း ပြက္ခဒိန်အား ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုထားချက်များ ဖြစ်သည်- * Holocene calendar * International Fixed Calendar (also called the ''International Perpetual calendar'') * [[ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်]] * World Season Calendar * Leap week calendars ** Pax Calendar ** Symmetry454 ** Hanke-Henry Permanent Calendar == မှတ်စုများ == {{Reflist|colwidth = 30em}} == ကိုးကား == * Blackburn, B. & Holford-Strevens, L. (1999). ''The Oxford Companion to the Year''. Oxford University Press. [[:en:Special:BookSources/0192142313|ISBN 0-19-214231-3]]. * Blackburn, B. & Holford-Strevens, L. (2003). ''The Oxford Companion to the Year: An exploration of calendar customs and time-reckoning'', Oxford University Press. * Coyne, G. V., Hoskin, M. A., Pedersen, O. (Eds.) (1983). ''[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/book/grc../1983//0000001,001.html Gregorian Reform of the Calendar: Proceedings of the Vatican Conference to Commemorate its 400th Anniversary, 1582–1982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818190405/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/book/grc../1983/0000001,001.html |date=18 August 2007 }}''. Vatican City: Pontifical Academy of Sciences, Vatican Observatory (Pontificia Academia Scientarum, Specola Vaticana). * Borkowski, K. M., (1991). [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1991JRASC..85..121B/0000125.000.html "The tropical calendar and solar year"], ''J. Royal Astronomical Soc. of Canada'' 85(3): 121–130. * Barsoum, Ignatius A. (2003). ''The Scattered Pearls''. Piscataway: Georgias Press. * Duncan, D. E. (1999). ''Calendar: Humanity's Epic Struggle To Determine A True And Accurate Year''. HarperCollins. [[:en:Special:BookSources/9780380793242|ISBN 9780380793242]]. * Gregory XIII. (2002 [1582]). [http://isotc.iso.org/livelink/livelink/fetch/2000/2122/138351/138352/1311683/4020763/2015225/8601RevN005_Inter_Gravissimas.pdf?nodeid=2179035&vernum=0 ''Inter Gravissimas''] (W. Spenser & R. T. Crowley, Trans.). International Organization for Standardization. * Meeus, J. & Savoie, D. (1992). [http://adsabs.harvard.edu/abs/1992JBAA..102...40M The history of the tropical year]. ''Journal of the British Astronomical Association'', 102(1): 40–42. * Morrison, L. V. & Stephenson, F. R. (2004). [http://adsabs.harvard.edu/abs/2004JHA....35..327M Historical values of the Earth's clock error ΔT and the calculation of eclipses]. ''Journal for the History of Astronomy'' Vol. 35, Part 3, No. 120, pp.&nbsp;327–336. * Moyer, Gordon (May 1982). "The Gregorian Calendar". ''Scientific American'', pp.&nbsp;144–152. * Moyer, Gordon (1983). [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?journal=grc..&year=1983&volume=book&page_ind=181 "Aloisius Lilius and the ''Compendium Novae Rationis Restituendi Kalendarium''"]. In Coyne, Hoskin, Pedersen (1983), pp.&nbsp;171–188. * Pedersen, O. (1983). [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?journal=grc..&year=1983&volume=book&page_ind=34 "The Ecclesiastical Calendar and the Life of the Church"]. In Coyne, Hoskin, Pedersen (eds), ''Gregorian Reform of the Calendar: Proceedings of the Vatican Conference to Commemorate its 400th Anniversary''. Vatican City: Pontifical Academy of Sciences, Specolo Vaticano, pp.&nbsp;17–74. * Richards, E. G. (1998). ''Mapping Time: The Calendar and its History''. Oxford U. Press. * Seidelmann, P. K. (Ed.) (1992). ''Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac.'' Sausalito, CA: University Science Books. * Walker, G. W. ''Easter Intervals''. ''Popular Astronomy'' June 1945, Vol. 53, pp.&nbsp;162 &#x2013;178, 218&#x2013;232. Available at [http://adsabs.harvard.edu/full/1945PA.....53..218W]. * Ziggelaar, A. (1983). [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?journal=grc..&year=1983&volume=book&page_ind=209 "The Papal Bull of 1582 Promulgating a Reform of the Calendar"]. In Coyne, Hoskin, Pedersen (eds), ''Gregorian Reform of the Calendar: Proceedings of the Vatican Conference to Commemorate its 400th Anniversary''. Vatican City: Pontifical Academy of Sciences, Specolo Vaticano, pp.&nbsp;201–239. == ပြင်ပလင့်များ == <span class="cx-segment" data-segmentid="1480"></span> * [http://www.fourmilab.ch/documents/calendar/ Calendar Converter] * [http://www.bluewaterarts.com/calendar/NewInterGravissimas.htm Inter Gravissimas (Latin and French plus English)] * [http://webexhibits.org/calendars/year-history.html History of Gregorian Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106001448/http://www.webexhibits.org/calendars/year-history.html |date=6 January 2014 }} * [http://www.norbyhus.dk/calendar.php The Perpetual Calendar Gregorian Calendar adoption dates for many countries.] * [http://www.recordholders.org/en/records/dates.html World records for mentally calculating the day of the week in the Gregorian Calendar] * [http://www.tondering.dk/claus/calendar.html The Calendar FAQ] – Frequently Asked Questions about Calendars * [http://www.curiousnotions.com/todays-date.asp Today's date (Gregorian) in over 400 more-or-less obscure foreign languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629105125/http://www.curiousnotions.com/todays-date.asp |date=29 June 2017 }} [[ကဏ္ဍ:ဂရီဂိုရီယန်း ပြက္ခဒိန်]] kl8pbc8gvm6ywxp206dhvfblkh5pmam 14 61267 1054041 289322 2026-09-19T09:12:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054041 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၂၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 810iouf5uemnksmalkg8rprg3gu51ct 14 61269 1054046 289324 2026-09-19T09:12:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054046 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၇၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 4hn73hn4h7f9q8ntauhbx9erkwof8qx 14 61271 1054037 289326 2026-09-19T09:11:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054037 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၈၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 77z4nf5qyyk3oktv9efsnl9zz55zbcd 14 62301 1054035 292393 2026-09-19T09:11:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054035 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၆၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] g2amc3nif0jdlawl04byk09mxwjicvz 14 62302 1054036 292394 2026-09-19T09:11:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054036 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၇၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 5m4o7gwr885n0rm9f02j4b66pasn2he 14 62303 1054045 292395 2026-09-19T09:12:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054045 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၆၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] rnaa1p7h4pudimezwpjyostpgd5qxot 14 62304 1054042 292396 2026-09-19T09:12:18Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054042 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၃၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] lxi1ar5ovmjupgsw9sw6gdfm1zdy1yr 14 62305 1054005 292397 2026-09-19T09:06:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054005 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၆၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] la0v636j4z68bqaajdwd62xdgyfzwum 14 62306 1054044 292398 2026-09-19T09:12:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054044 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၅၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] fn26afrkueckq3meqrvgpysl1anvq2y 14 62334 1054047 292479 2026-09-19T09:13:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054047 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၈၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 5imymqm2qxm81rr8xw7hvc1o76azm60 14 62336 1054043 292481 2026-09-19T09:12:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054043 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၄၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] d6eifma01d0vopyixy7hxkvgad0vzyq 14 62337 1054039 292482 2026-09-19T09:11:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054039 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၈|၀၀|၁၉}} [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 5tb1c85e8jgr9b5kol9carm1656ayct 14 70505 1054023 350849 2026-09-19T09:09:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054023 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၄၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] swtug9xpzpm9o88i5bg4ve8coanr072 14 70506 1054099 360349 2026-09-19T09:27:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054099 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၇ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|17th century}} {{Hatnote|၁၇ ရာစုနှစ်သည် [[၁၆၀၁]] မှ [[၁၇၀၀]] အထိဖြစ်သည်။}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 69xb9095e2h2kmrhhwupw9iqgcsu8dj 0 70521 1054066 507649 2026-09-19T09:22:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054066 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 100ad.jpg|thumb|300px|အေဒီ ၁၀၀ အကြာ ၁ ရာစုနှစ်အကုန်၌ တည်ရှိသော အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၁ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀ ထိ ကာလဖြစ်သည်။ ဤရာစုနှစ်ကာလအတွင်း [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အာဖရိကနှင့် အရှေ့အာဖရိကတို့သည် [[ရောမအင်ပါယာ]]လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ပထမရာစုနှစ်သည် အင်ပါယာသခင်တို့၏ ရွှေရောင်လွှမ်းသောခေတ်ဖြစ်သည်။ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ထွန်းကားခဲ့သည်။ တရုတ်တွင် [[ဟန်မင်းဆက်]]က အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁ ရာစုနှစ်]] 03v7ozzkglzr2il5v0kozxzc6tvp5wg 0 70524 1054077 465636 2026-09-19T09:24:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054077 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 100ad.jpg|thumb|250px|၂ ရာစုနှစ်အစပိုင်း ကမ္ဘာ့အရှေ့ဘက်ခြမ်း]] [[Image:East-Hem 200ad.jpg|thumb|250px|၂ ရာစုအကုန် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဘက်ခြမ်း]] '''၂ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သည်။ ၂ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် [[ရောမအင်ပါယာ]]သည် အင်ပါယာသခင် Trajan အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် နယ်မြေများ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်၌ ဂျူးလူမျိုးများသည် [[ဂျေရုဆလင်မြို့]]မှ ဖယ်ထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၂ ရာစုနှစ်၏ ထက်ဝက်ခန့်ကာလအတွင်း တရုတ်ပြည်မှ [[ဟန်မင်းဆက်]]သည် ဗဟိုအာရှဒေသတွင် အာဏာကို တည်မြဲအောင် ထိန်းထားခဲ့သော်လည်း ဒုတိယရာစုနှစ်ဝက်၌ ဖရိုဖရဲ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂ ရာစုနှစ်]] dret79xnu388nsb1tl0hwtl0b1kqg9w 0 70525 1054083 465637 2026-09-19T09:25:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054083 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 200ad.jpg|thumb|300px|၃ ရာစုအစပိုင်း အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း ]] [[Image:World in 250 CE.png|thumb|300px|အေဒီ ၂၅၀ ကမ္ဘာ့မြေပုံ]] [[Image:East-Hem 300ad.jpg|thumb|300px|၃ ရာစုနှစ်အကုန် အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၃ ရာစုနှစ်''' သည် [[အေဒီ]] ၂၀၁ မှ ၃၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ဤရာစုနှစ်တွင် [[ရောမအင်ပါယာ]]သည် ပြည်တွင်းစစ်များဖြင့် အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပါရှားတိုင်းပြည်တွင် Sassanid အင်ပါယာသခင်က အုပ်စိုးသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် တိုင်းပြည်သုံးပြည် အုပ်စိုးနေချိန်ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၃ ရာစုနှစ်]] 4oyxytcslutdslqv1sxlhxcuuuhcu7q 0 70527 1054084 465638 2026-09-19T09:25:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054084 wikitext text/x-wiki [[File:East-Hem 300ad.jpg|thumb|300px|၄ ရာစုနှစ်အစ အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] [[File:East-Hem 400ad.jpg|thumb|300px|၄ ရာစုနှစ်အကုန် အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၄ ရာစုနှစ်''' သည် [[အေဒီ]] ၃၀၁ မှ ၄၀၀ အထိ ရာစုနှစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းကာလ အနောက်တိုင်းတွင် [[ရောမအင်ပါယာ]]အား အုပ်စိုးသူ မဟာကွန်စတက်စတိန်းသည် မင်းမူခဲ့ပြီး [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]သို့ ပထမဆုံးကူးပြောင်းသူ ဖြစ်လေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၄ ရာစုနှစ်]] bodig9qv0nvh5lh1l27zy45g8e5s6y9 0 70528 1054085 465639 2026-09-19T09:25:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054085 wikitext text/x-wiki [[File:East-Hem 500ad.jpg|thumb|300px|၅ ရာစုနှစ်အကုန် အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၅ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ [[အေဒီ]] ၄၀၁ မှ ၅၀၀ အထိကာလဖြစ်သည်။ ယင်းရာစုနှစ်သည် အနောက်တိုင်း ရောမအင်ပါယာအတွက် အတွင်းအပြင် ဂြိုဟ်မွေသောအချိန်အခါ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်ပါယာသည် နောက်ဆုံးတွင် အေဒီ ၄၁၇ ၌ ပြိုကွဲခဲ့လေသည်။ တရုတ်ပြည်၌ တောင်ပိုင်းနှင့်မြောက်ပိုင်းဟူ၍ ကွဲသွားခဲ့ကာ နှစ်ဘက်စလုံးမှ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘုရင်များဆိုသည်ထက် အင်ပါယာသခင်များဟု ကင်ပွန်းတပ်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၅ ရာစုနှစ်]] 0xy7jpbe7b3t6wcon7zu7vqt3twq285 0 70529 1054086 465644 2026-09-19T09:25:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054086 wikitext text/x-wiki [[File:World in 500 CE.png|thumb|300px|၆ ရာစုနှစ်အစ ကမ္ဘာ]] '''၆ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ [[အေဒီ]] ၅၀၁ မှ ၆၀၀ အထိဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းတွင် အလယ်ခေတ် စတင်သည်။ ယခင်ရာစုနှစ်တွင် အနောက်တိုင်း ရောမအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက် [[ဥရောပ]]သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ဂျာမန်တိုင်းပြည်များအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်တွင် အရှ့တိုင်း ရောမအင်ပါယာသခင် Justinian သည် ရောမအင်ပါယာအား ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤသို့ ဒုတိယမြောက်ရွှေရောင် လွှမ်းမိုးသောခေတ်၌ ရောမအင်ပါယာသည် အင်ပါယာသခင် Sassanid လက်အောက်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="Roberts, J 1994">Roberts, J: "History of the World.". Penguin, 1994.</ref> ဗဟိုအမေရိကတွင် [[မာယာ ယဉ်ကျေးမှု]] ထွန်းကားချိန်ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၆ ရာစုနှစ်]] 7j9fy99icm2cla2lolioqodmn25721v 0 70531 1054087 465643 2026-09-19T09:25:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054087 wikitext text/x-wiki [[File:East-Hem 600ad.jpg|thumb|300px|၇ ရာစုနှစ်အစ အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] [[File:East-Hem 700ad.jpg|thumb|300px|၇ ရာစုနှစ်အကုန် အရှေ့ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၇ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ [[အေဒီ]] ၆၀၁ မှ ၇၀၀ အထိဖြစ်သည်။ [[မိုဟာမက်]]ခေါင်းဆောင်သော မူဆလင်လူမျိုးများသည် အာရတ်ဗီးယားကို သွေးစည်းရန် ၆၂၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ မိုဟာမက် သေဆုံးပြီး ၆၃၂ တွင် အမ်စလန်ဘာသာသည် အာရီဗီးယန်းကျွန်းဆွယ်အလွန်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၇ ရာစုနှစ်တွင် ပါရှားတိုင်းပြည်အား အမ်စလန်များ သိမ်းပိုက်မှုသည် Sassanid အင်ပါယာအား ကျရှူံးစေခဲ့သည်။ [[ဆီးရီးယား]]၊ ပလက်စတိုင်း၊ အာမေနီးယားနှင့် မြောက်အမေရိကတို့ကိုလည်း သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ အာရတ်အင်ပါယာ အင်အားကြီးထွားချိန်၌ ဘန်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာသည် မှေးမှိန်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၇ ရာစုနှစ်]] 3k8x0bm6jq5gnvehfujyxm8ep51ehhz 0 70536 1054076 774700 2026-09-19T09:24:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054076 wikitext text/x-wiki [[File:GrosCaptureOfMadrid.jpg|thumb|240px|၁၈၁၀ ကာလကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲအတွင်း နပိုလီယံသည် စပိန်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့]] '''၁၉ ရာစုနှစ်''' (၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၀၁ - ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၀) စပိန်အင်ပါယာ၊ ပြင်သစ်အင်ပါယာ၊ ရိုမန်အင်ပါယာနှင့် မက်ဟယ်အင်ပါယာတို့၏ ပြိုလဲချိန်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၊ ရုရှားအင်ပါယာ၊ အမေရိကန်၊ ဂျာမန်အင်ပါယာ၊ ပြင်သစ်အင်ပါယာနှင့် ဂျပန်အင်ပါယာတို့ကို အင်အားကြီးစေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အင်ပါယာ ကျရှူံးပြီးနောက် ရုရှားနှင့် ဗြိတိသျှတို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဩဇာအာဏာရှိအင်ပါယာများအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ရုရှားအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းသို့ ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည်လည်း ကနေဒါ၊ ဩစတျေးလျ၊ တောင်အာဖရိကနှင့် အိန္ဒိယသို့ လျင်မြန်စွာ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ရာစုနှစ်အကုန်တွင် ဗြိတိသျှသည် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေပြင်၏ ၅ ပုံ တစ်ပုံနှင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး [[အီလက်ထရွန်းနစ်]]သည် ၁၉ ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ တယ်လီဂရပ်၊ မော့စ်ကုဒ်နှင့် ပထမဆုံး တယ်လီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို ၁၈၇၆ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.americaslibrary.gov/jb/recon/jb_recon_telephone_1.html|title=The First Telephone Call|publisher=}}</ref> ၁၈၇၈ တွင် အသုံးပြု၍ရသည့် ပထမဆုံး မီးသီးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/2009/12/1218joseph-swan-electric-bulb/|title=Dec. 18, 1878: Let There Be Light — Electric Light|date=18 December 2009|work=WIRED}}</ref> လျှပ်စစ်စွမ်းအား၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]နှင့် [[ဇီဝဗေဒ]]စသော သိပ္ပံစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် တီထွင်မှုတို့သည် ၁၉ ရာစုတွင် လျင်မြန်စွာ အရှိန်တိုးလာခဲ့သည်။ ယင်းတို့သည် ၂၀ ရာစုနှစ် နည်းပညာအတွက် အခြေခံအချက်များဖြစ်သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20070105005042/http://corporate.britannica.com/press/inventions.html Encyclopædia Britannica's Great Inventions]. ''Encyclopædia Britannica''.</ref> [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]သည် ဗြိတိသျှတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး [[ဥရောပတိုက်]]၊ မြောက်အမေရိကနှင့် ဂျပန်သို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://americanhistory.about.com/od/industrialrev/a/indrevoverview.htm |title=The United States and the Industrial Revolution in the 19th Century |publisher=Americanhistory.about.com |date=2012-09-18 |accessdate=2012-10-31 |archive-date=28 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728095536/http://americanhistory.about.com/od/industrialrev/a/indrevoverview.htm }}</ref> ၁၉ ရာစုအတွင်း [[ဥရောပ]]ရှိ လူဦးရေသည် ၂၀၀ မီလီယံမှ ၄၀၀ မီလီယံအထက် ၂ ဆ ခုန်တက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernization/12022/Population-change |title= Modernization – Population Change |work=Encyclopædia Britannica |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406074344/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernization/12022/Population-change |archivedate=April 6, 2009}}</ref> ရထားလမ်းအား စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သောကြောင့် သွားလာရေးနည်းလမ်းကို တစ်မျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲပစ်သည်။ မြို့ပြလူနေမှုစနစ် ထွန်းကားလာခဲ့ကာ လန်ဒန်သည် လူဦးရေ ၁ မီလီယံမှ ၆.၇ မီလီထိ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] qz4d3y33jmg2awqjneyomjswdqpjjpd 0 70569 1054088 512061 2026-09-19T09:26:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054088 wikitext text/x-wiki [[File:East-Hem 700ad.jpg|thumb|300px|၈ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းကာလ အရှေ့ဘက်ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၈ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ (၇၀၁) ခုနှစ်မှ (၈၀၀) အထိဖြစ်သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် [[မြောက်အာဖရိက]]နှင့် အိုင်ဘီယာရီယန်းကျွန်းဆွယ် ကမ်းရိုးတန်းများသည် အစ္စလာမ်မစ် အာရပ်လက်အောက်သို့ လျင်မြန်စွာ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ဘန်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာနှင့် ပြင်သစ်တို့ကြောင့် အာရပ်အင်ပါယာ၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုသည် ၁၈ ရာစုအကုန်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။<ref name="roberts">Roberts, J., ''History of the World'', Penguin, 1994.</ref> [[ဥရောပ]]တွင် [[ဗိုက်ကင်း]]လူမျိုး တို့သည် မြေထဲပင်လယ်ထဲ ဝင်ရောက်လာပြီး အရေးကြီးသည့် တိုင်းပြည်များသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တွင် နာရာကာလ စတင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၈ ရာစုနှစ်]] jnoxf70th6m48eo9v1dt1uljwl3vnq9 14 70570 1054111 360989 2026-09-19T09:29:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054111 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၈ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|8th century|၈ ရာစုနှစ်}} :''[[၈ ရာစုနှစ်]] သည် [[၇၀၁]] မှ [[၈၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၈}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] llw87mbfnqzaaggt4kxppek8kd0xfgf 0 70571 1054089 465641 2026-09-19T09:26:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054089 wikitext text/x-wiki '''၉ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၈၀၁ ခုနှစ်မှ ၉၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှသည် ဗစ်ကိန်းလူမျိုးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို များစွာခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းအား ဗစ်ကိန်းခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗစ်ကိန်းတို့သည် အိုင်ယာလန်၊ စကောတလန်အထိ ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၉ ရာစုနှစ်]] 3ind2qzyzx541hahzhn9tdueaaiu8nw 14 70572 1054112 360988 2026-09-19T09:30:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054112 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၉ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|9th century|၉ ရာစုနှစ်}} :''[[၉ ရာစုနှစ်]] သည် [[၈၀၁]] မှ [[၉၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၉}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 7a236jt2jb1i9ojjtz6jimt3dvtlwdx 0 70573 1054067 465640 2026-09-19T09:22:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054067 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 900ad.jpg|thumb|300px|၁၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းကာလ အရှေ့ဘက်ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၁၀ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၉၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၀၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[၁ ထောင်စုနှစ်]] ၏ နောက်ဆုံးရာစုနှစ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်တွင် ဆောင်မင်းဆက် စိုးစံသည်။ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုအရ ၁၀ ရာစုနှစ်သည် [[ဘီစီ]] ၃၀၀၀ အကြာကတည်းက စစ်ပွဲတွင် လူသေမှုနည်းပါးသည့် ရာစုနှစ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။<ref>democraticpeace.wordpress.com/2009/01/27/why-the-20th-century-was-the-bloodiest-of-all/</ref> ဘန်ဇင်တိုင်း အင်ပါယာသည် အင်အားအထွပ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၀ ရာစုနှစ်]] g81qrsx5jevw8mhxlimjg48v1upnk0w 14 70574 1054092 360987 2026-09-19T09:26:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054092 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၀ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|10th century|၁၀ ရာစုနှစ်}} :''[[၁၀ ရာစုနှစ်]] သည် [[၉၀၁]] မှ [[၁၀၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၀}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 5lf8y5qbx4kfk8uhqxr8d9sor97b64a 0 70575 1054068 725497 2026-09-19T09:22:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054068 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 1025ad.jpg|thumb|300px|၁၁ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းကာလ အရှေ့ဘက်ကမ္ဘာခြမ်း နိုင်ငံရေးနယ်နမိတ်များ]] [[Image:East-Hem 1100ad.jpg|thumb|300px|၁၁ ရာစုနှစ်အကုန် အရှေ့ဘက်ကမ္ဘာခြမ်း နိုင်ငံရေးနယ်နမိတ်များ]] '''၁၁ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၁၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[၂ ထောင်စုနှစ်]] ၏ ဒုတိယမြောက်ရာစုနှစ်ဖြစ်သည်။ ဤ အချိန်ကာလများသည် [[ဥရောပသမိုင်းများ]]အရ [[အလယ်ခေတ်]]၏ အစပိုင်း ကာလများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ [[ဘိုင်ဇန်တိုင်း]] (Byzantine) တို့၏ အာဏာ ရုတ်တရက် ကျဆင်းလာပြီး [[နော်မန်]]တို့က ဥရောပကို လွှမ်းမိုးလာခြင်းနှင့် အတူ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများမှာ ဥရောပ၏ ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာကြသည်။ [[ခရစ်ယာန်လောက]] (Christendom) အတွင်း ယခင်ရာစုနှစ်များက ရောမအနောက်နှင့် ဘိုင်ဇန်တိုင်းအရှေ့တို့ အကြား ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် တရားဝင် ကွဲလွဲမှုကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ယနေ့အထိ အကြီးဆုံး ဂိုဏ်းခွဲကြီး နှစ်ခုဖြစ်သော [[ရိုမန်ကတ်သလစ်ဘာသာ]]နှင့် [[အရှေ့ ဩသဒေါ့စီ]] (Orthodoxy) တို့အဖြစ် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြသည်။ အီတလီမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ပြများတွင် လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုသည် အစောပိုင်းဖွဲ့စည်းထားသော အရင်းရှင် စနစ်နှင့် ၁၁ ရာစုနောက်ပိုင်း ထွန်းကားလာသော စီးပွားရေးယဉ်ကျေးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤ ၁၁ ရာစုသည် [[ကီရင်ဗင် ရေ့စ်]] (Kievan Rus) ၏ ရွှေခေတ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစုနှစ်]] l2pfb33748jyq4talkwypd69k7qd1au 14 70576 1054093 360986 2026-09-19T09:26:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054093 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၁ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|11th century|၁၁ ရာစုနှစ်}} :''[[၁၁ ရာစုနှစ်]] သည် [[၁၀၀၁]] မှ [[၁၁၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၁}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 2k0fmsivad5vvygh444jjt20ba93zjn 0 70577 1054069 465646 2026-09-19T09:22:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054069 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 1100ad.jpg|thumb|277px|၁၂ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းကာလ အရှေ့ဘက်ကမ္ဘာခြမ်း]] '''၁၂ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၁၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၂၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[၂ ထောင်စုနှစ်]]၏ တတိယမြောက်ရာစုနှစ်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီယားတွင် ခါမာအင်ပါယာ တည်ထောင်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၂ ရာစုနှစ်]] mjhuylbvd0fz9w333jewttav66dktbw 14 70578 1054094 360984 2026-09-19T09:27:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054094 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၂ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|12th century|၁၂ ရာစုနှစ်}} :''[[၁၂ ရာစုနှစ်]] သည် [[၁၁၀၁]] မှ [[၁၂၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်။ (အချို့ကဏ္ဍခွဲများသည် ၁၁၀၀ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်နေခြင်းကြောင့် ၁၁ ရာစုနှစ်ကဏ္ဍထဲတွင်လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်)'' {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၂}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] qizolymcyot4gwbxrawgozrbmxr0ndf 0 70579 1054070 465647 2026-09-19T09:23:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054070 wikitext text/x-wiki [[Image:East-Hem 1200ad.jpg|thumb|300px|အေဒီ ၁၂၀၀ ယူရေးရှား မြေပုံ]] '''၁၃ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၂၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၃၀၀ အထိဖြစ်သည်။ မွန်ဂို အင်ပါယာသည် အရှေ့အာရှမှ ဥရောပအလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] h7dbrfuqxnbyyc1n4ka6kswnq277qls 14 70580 1054095 360983 2026-09-19T09:27:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054095 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၃ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|13th century|၁၃ ရာစုနှစ်}} :''[[၁၃ ရာစုနှစ်]] သည် [[၁၂၀၁]] မှ [[၁၃၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၃}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] hrjks79o9wwz2oleu75k626xbedtdzf 0 70581 1054071 465648 2026-09-19T09:23:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054071 wikitext text/x-wiki '''၁၄ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၃၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၄၀၀ အထိဖြစ်သည်။ [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] မှေးမှိန်လာပြီး [[တရုတ်ပြည်]]မှ [[မွန်ဂိုလီးယား]]သို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ [[ဥရောပ]]တွင် [[မဲသေရောဂါ]] ကြောင့် လူပေါင်း ၇၅ သန်းမှ သန်း ၂၀၀ အထိ သေဆုံးခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် သေဆုံးပြီးနောက် [[အင်္ဂလန်]]နှင့် [[ပြင်သစ်]]တွင် [[နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ]] ဖြစ်ပျက်လျက်ရှိနေခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] eov7jeu2zygtv5vwq8443su3j5jhtee 14 70582 1054096 360822 2026-09-19T09:27:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054096 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၄ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|14th century|၁၄ ရာစုနှစ်}} :''[[၁၄ ရာစုနှစ်]] သည် [[၁၃၀၁]] မှ [[၁၄၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၄}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] pbgsd8ouanmtuwxyrxyh20gi0mxtua0 0 70583 1054072 1026848 2026-09-19T09:23:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054072 wikitext text/x-wiki [[File:Columbus Taking Possession.jpg|thumb|250px|၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ကိုလန်ဘတ် အမေရိကသို့ ရောက်ရှိ]] '''၁၅ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၄၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ဘန်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာ၏ နေပြည်တော် Constantinople သည် Ottoman အင်ပါယာဆီသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ကာ ဘန်ဇင်တိုင်း အလယ်ခေတ်၏ နေဝင်ချိန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |first=Roger |last=Crowley |title=Constantinople: The Last Great Siege, 1453 |url=https://archive.org/details/constantinoplela0000roge |publisher=Faber |year=2006 |isbn=0-571-22185-8 }} (reviewed by {{cite web |first=Charles |last=Foster |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-155920054.html |title=The Conquestof Constantinople and the end of empire |work=Contemporary Review |date=22 September 2006 |quote= It is the end of the Middle Ages |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822080420/http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-155920054.html |archivedate=22 August 2009}}</ref> အနောက်ဥရောပသားများသည် ကုန်သွယ်နည်းလမ်းသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ပင်လယ်လမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုပြီး စူးစမ်းရှာဖွေရေးခေတ်သို့ ဦးတည်လာခဲ့ကာ ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီအင်ပါယာ တိုးချဲ့မှုကို လမ်းပွင့်စေခဲ့သည်။ နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲသည်Castillon စစ်ပွဲတွင် အဆုံးသတ်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] bcjhxm4dhhjecydq8kpphr8ol1itxth 14 70584 1054097 360688 2026-09-19T09:27:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054097 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၅ ရာစုနှစ်}} {{Commons cat|15th century|၁၅ ရာစုနှစ်}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 0kgamueww2dpakl8dcedkkwtwsjqmfx 0 70585 1054073 767037 2026-09-19T09:23:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054073 wikitext text/x-wiki [[File:Mercator World Map.jpg|thumb|300px|ဤမြေပုံသည် အီတလီလူမျိုး Amerigo Vespucci နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံလူမျိုး Gerardus Mercator တို့၏ ကမ္ဘာ့မြေပုံဖြစ်သည်။]] {{multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Michelangelos David.jpg | width1 = 223 | caption1 = ၁၅၀၄ တွင် ထုလုပ်ခဲ့သော မိုက်ကယ်အင်ဂျီလို၏ ဒေးဗစ်ရုပ်တု | alt1 = Sculpture of a male nude | image2 =Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg | width2 = 200 | caption2 = လူသိများလှသော လီယိုနာဒို ဒါဗင်စီ၏ မိုနာလီဆာ ပန်ချီကား | alt2 = Portrait of a young woman, with a subtle smile, well-groomed and calm. }} '''၁၆ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၅၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၀ အထိဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များအရ ၁၆ ရာစုသည် အနောက်တိုင်း ယာဉ်ကျေးမှု တိုးတက်ချိန်ဖြစ်သည်။ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် ပင်လယ်ရေလမ်းကြောင်းဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ခရီးဆန့်ခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာသစ်၏ နယ်မြေများသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီများဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီသည် အာရှနှင့် အာဖရိက၏ အဓိက ပင်လယ်ကုန်သည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် Ottoman အင်ပါယာသည် ဆက်လက်ကြီးထွားသည်။ ကော်ပါးနီးကပ်သည် နေဗဟိုပြုစကြဝဠာကို အဆိုပြုခဲ့ရာ ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ခံရသည်။ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် [[ဆူပါနိုဗာ]] SN 1572 ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်သည် တော်လမီနှင့် အရစ္စတိုတယ်တို့အား [[နက္ခတ္တဗေဒ]]နယ်ပယ်တွင် သိပ္ပံတော်လှန်ရေးဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] h5zh6gdwkh0ub13wfboqo9k8p5qqrhf 14 70586 1054098 361121 2026-09-19T09:27:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054098 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁၆ ရာစုနှစ်}} {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] 9g58hgx1ii7xl7wqv5vhwn6oq6kz0xu 0 70587 1054074 767038 2026-09-19T09:23:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054074 wikitext text/x-wiki '''၁၇ ရာစုနှစ်''' သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ဥရောပတွင် အစောပိုင်းခေတ်သစ်ကာလသို့ ရောက်ရှိပြီး သမိုင်းပညာရှင်များအရ အကြီးကျယ်ဆုံး စစ်ပွဲမှာ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲဖြစ်သည်။<ref name="TYW-WNEC">{{cite web|url=http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html|title=The Thirty-Years-War|publisher=Western New England College|accessdate=2008-05-24|archivedate=9 October 1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/19991009072232/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html}}</ref> ရာစုနှစ်အကုန်တွင် ဥရောပသားများသည် သိပ္ပံတော်လှန်ရေးနှင့် ပထမဆုံး သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် လော်ဂမ်သမ်၊ လျှပ်စစ်၊ [[တယ်လီစကုပ်]]၊ မိုက်ခရိုစကုပ်၊ ကဲကုလပ်၊ စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအား၊ နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုနိယာမ၊ လေဖိအား၊ တွက်ချက်စက်များကို သိရှိနားလည်လာကြသည်။ ယင်းသိပ္ပံပညာရှင်များတွင် ဂယ်လီလီယို၊ ဂျိုးဟန် ကပ်ပလာ၊ ပါစကယ်၊ ဟိုင်းဂျင်း၊ ရောဘတ် ဟုဒ်၊ အိုင်ဆပ် နယူတန်တို့ ပါဝင်သည်။ အတွေးအခေါ်၊ ဂီတ၊ အနုပညာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော ခေတ်ကာလလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] cd3affv4lxc5iy6pmci63ub8ojmw0ms 0 70588 1054075 507258 2026-09-19T09:23:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054075 wikitext text/x-wiki [[File:1700 CE world map.PNG|thumb|၁၇၀၀ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးနယ်နမိတ်များ]] [[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|၁၇၈၉ ဇူလိုင် ၁၄၊ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး]] [[File:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|thumb|ဗြိတိသျှတွင် စက်မှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၈ ရာစုနှစ်နှောင်းပိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။]] '''၁၈ ရာစုနှစ်''' သည် ဂရီဂေါ့ရီယန်း ပြက္ခဒိန်အရ ၁၇၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၀၀ အထိဖြစ်သည်။ ၁၈ ရာစုတွင် [[အမေရိကန် တော်လှန်ရေး]]နှင့် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြောင့် အသိဉာဏ်ပွင့်လင်းခေတ်ကို လမ်းပွင့်စေခဲ့သည်။ [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]သည် ဗြိတိသျှ၌ ၁၇၇၀ ခုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်သည် အမေရိကန် တော်လှန်ရေးကြောင့် မြောက်အမေရိက ကိုလိုနီအတော်များများကို လက်လွှတ်ခဲ့ရကာ ယင်းသည် လွတ်လပ်ရေးရခါစ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်းနှင်သော စက်ပစ္စည်းများကြောင့် ၁၈ ရာစုသည် လူသားတို့၏ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]] 5mypw4frkabfrafwo60kpcng2dyks5s 14 70589 1054091 360997 2026-09-19T09:26:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054091 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၁ ရာစုနှစ်}} :''[[၁ ရာစုနှစ်]] သည် အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀ ထိ ဖြစ်သည်''။ :''သုညခုနှစ် မရှိပါ။ ဘီစီ ၁ ခုနှစ်ပြီးနောက် အေဒီ ၁ ခုနှစ် ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၁}} {| align=center width=500px |- !{{s-start}} {{s-bef|before=[[:Category:ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်|ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]]}} {{s-ttl|title=[[:Category:၁ ရာစုနှစ်|၁ ရာစုနှစ်]]<br>{{Commons category|1st century}}|years=}} {{s-aft|after=[[:Category:၂ ရာစုနှစ်|၂ ရာစုနှစ်]]}} {{s-end}} ([[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] – '''[[၁ ထောင်စုနှစ်]]''' – [[၂ ထောင်စုနှစ်]]) |} {{DEFAULTSORT:၀၁ ရာစုနှစ်}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 5l043faraj56fm6uqvsp3bakfui1bqv 14 70591 1054102 360995 2026-09-19T09:28:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054102 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၂ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|2nd century|၂ ရာစုနှစ်}} :''[[၂ ရာစုနှစ်]] သည် [[၁၀၁]] မှ [[၂၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၂}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] qcih1e7kt2a43pv6o26zvxli2noy42s 14 70592 1054106 360994 2026-09-19T09:29:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054106 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၃ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|3rd century|၃ ရာစုနှစ်}} :''[[၃ ရာစုနှစ်]] သည် [[၂၀၁]] မှ [[၃၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၃}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] pgyumjzjwt2azwjisik0y4h0ac7ocka 14 70599 1054107 360993 2026-09-19T09:29:13Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054107 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၄ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|4th century|၄ ရာစုနှစ်}} :''[[၄ ရာစုနှစ်]] သည် [[၃၀၁]] မှ [[၄၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၄}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 2ert3g6qajjuxvrbknyiol3eeiz5f1v 14 70600 1054108 360992 2026-09-19T09:29:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054108 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၅ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|5th century|၅ ရာစုနှစ်}} :''[[၅ ရာစုနှစ်]] သည် [[၄၀၁]] မှ [[၅၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၅}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] g68bsecippzqs2x7fee0tp40rbwoqmm 14 70601 1054109 360991 2026-09-19T09:29:33Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054109 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၆ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|6th century|၆ ရာစုနှစ်}} :''[[၆ ရာစုနှစ်]] သည် [[၅၀၁]] မှ [[၆၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၆}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 1sj5eak9yo0tyvg8p4sepok0xfols5u 14 70602 1054110 360990 2026-09-19T09:29:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054110 wikitext text/x-wiki {{Cat main|၇ ရာစုနှစ်}} {{Commons category|7th century|၇ ရာစုနှစ်}} :''[[၇ ရာစုနှစ်]] သည် [[၆၀၁]] မှ [[၇၀၀]] ထိ ဖြစ်သည်''။ {{ရာစုနှစ် ခုနှစ်များ|၇}} [[ကဏ္ဍ:၁ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] iobfi4kkzog9kwhsa1jfirgst9y9xdf 0 73281 1053847 1046745 2026-09-18T14:40:06Z Mkant00 135890 expanded 1053847 wikitext text/x-wiki [[File:Hyperbolic triangle.svg|thumb|235px|right|[[:en:hyperbolic paraboloid|Hyperbolic paraboloid]] ခေါ် ကုန်းနှီးပုံစံ မျက်နှာပြင် (ဟိုက်ပါဘိုလစ် ပါရာဘိုလွိုက်) တစ်ခုအတွင်း နစ်မြုပ်နေသော တြိဂံတစ်ခုနှင့် ကွဲထွက်နေသော အာလ်ထရာ-ပြိုင်မျဉ်း (ultraparallel lines) နှစ်ကြောင်း]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ (Differential geometry)''' သည် [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများ]] (smooth manifolds) ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] တည်ဆောက်ပုံများကို သင်္ချာနည်းကျ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဘာသာရပ်ခွဲသည် ကိန်းရှင်တစ်ခုထက်ပိုသော [[ကဲကုလပ်]] (multivariable calculus)၊ မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) နှင့် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ (multilinear algebra) ၏ နည်းစနစ်များမှတစ်ဆင့် ဂျီဩမေတြီကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းသည်။ == ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းမှု (Formal Setup) == [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုး]] <math>M</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ကွဲပြားသော မူဘောင်များ နှစ်ခုမှတစ်ဆင့် စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။ * '''ပြင်ပပိုင်း ဂျီဩမေတြီ (Extrinsic Geometry)''' မန်နီဖိုး <math>M</math> ကို ဝန်းရံယူကလစ် ရပ်ဝန်း (ambient Euclidean space) <math>\mathbb{R}^N</math> တစ်ခု၌ ထည့်သွင်းထားသော မန်နီဖိုးပိုင်း (embedded submanifold) အဖြစ် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည်။ ဂျီဩမေတြီကို ဒုတိယ အခြေခံပုံစံ (second fundamental form) သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန် အော်ပရေတာ (shape operator) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံများမှတစ်ဆင့် လက္ခဏာရပ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအော်ပရေတာသည် ထည့်သွင်းခြင်း၏ ကွေးညွှတ်မှုကို သင်္ကေတပြောင်းပေးသည့် [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Hestenes (2011), pp. 393–410.</ref> * '''အတွင်းပိုင်း ဂျီဩမေတြီ (Intrinsic Geometry)''' မန်နီဖိုး <math>M</math> ကို ချောမွေ့သော တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု တပ်ဆင်ထားသည့် သီးခြားရပ်တည်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (standalone topological space) အဖြစ် လေ့လာသည်။ အကွာအဝေး နှင့် ကွေးညွှတ်မှု (curvature) ကဲ့သို့သော ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိမျဉ်းအစည်း <math>TM</math> နှင့် ဆက်စပ် တန်ဆာ စက်ကွင်းများ (tensor fields) ကိုသာ အသုံးပြု၍ မည်သည့် ဝန်းရံရပ်ဝန်းအပေါ်မှမဆို အမှီအခိုကင်းစွာ (independent) တိကျစွာ သတ်မှတ်သည်။<ref>Spivak (1999).</ref> == မက်ထရစ် ဂျီဩမေတြီများ (Metric Geometries) == === ရီးမန်း နှင့် ဆူဒို-ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Riemannian and Pseudo-Riemannian Geometry) === ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Riemannian geometry) တွင် [[မန်နီဖိုး]] <math>M</math> ကို ရီးမန်း မက်ထရစ် (Riemannian metric) <math>g</math> ဖြင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ ၎င်းကို အမှတ် <math>p \in M</math> တိုင်းရှိ ထိမျဉ်းရပ်ဝန်း (tangent space) <math>T_p M</math> ပေါ်တွင် ချောမွေ့သော အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive-definite) အချိုးညီ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံ (symmetric bilinear form) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်၊<ref>do Carmo (1976).</ref> <math>g_p : T_p M \times T_p M \to \mathbb{R}</math> ဖြစ်သည်။ မက်ထရစ် <math>g</math> သည် လေဗီ-ချီဗီတာ ချိတ်ဆက်မှု (Levi-Civita connection) <math>\nabla</math> ဟုခေါ်သော ပုံမှန် အဖိုင်း ချိတ်ဆက်မှု (canonical affine connection) တစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး ၎င်းက ရီးမန်း ကွေးညွှတ်မှု တန်ဆာ (Riemann curvature tensor) ကို တိကျစွာ သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဆူဒို-ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Pseudo-Riemannian geometry) သည် မက်ထရစ် <math>g</math> ၏ အပေါင်းကိန်းသေချာမှု လိုအပ်ချက်ကို လျှော့ချပေးသည်။ အချိုးညီ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံသည် ယိုယွင်းမှုမရှိသော (non-degenerate) အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိသော်လည်း သေချာမှုမရှိသော လက္ခဏာတန်ဖိုး (indefinite signature) ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည်။ အာကာသအချိန် (spacetime) ကို ဖွဲ့စည်းဖော်ပြရာတွင် ဗဟိုကျသော တိကျသည့် လိုရန့်ဇ် မန်နီဖိုး (Lorentzian manifold) တစ်ခုသည် လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) <math>(n-1, 1)</math> သို့မဟုတ် <math>(1, n-1)</math> ပါရှိသည့် မက်ထရစ်တစ်ခုကို သယ်ဆောင်သည်။ === ဖင်စလာ ဂျီဩမေတြီ (Finsler Geometry) === ဖင်စလာ ဂျီဩမေတြီ (Finsler geometry) သည် <math>M</math> ကို အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (continuous function) <math>F: TM \to [0,\infty)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည့် ဖင်စလာ တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု တပ်ဆင်ပေးခြင်းဖြင့် ရီးမန်း မက်ထရစ်ကို ယေဘုယျပြုသည်၊ *'''အပေါင်း တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု (Positive Homogeneity)''' မည်သည့် <math>(x, y) \in TM</math> နှင့် <math>m \ge 0</math> အတွက်မဆို <math>F(x, my) = mF(x, y)</math> ဖြစ်သည်။ *'''ချောမွေ့မှု (Smoothness)''' <math>F</math> သည် အကွဲ ထိမျဉ်းအစည်း (slit tangent bundle) <math>TM \setminus \{0\}</math> ပေါ်တွင် အနန္တအကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (infinitely differentiable) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ *'''အားကောင်းသော ခုံးခြင်းသဘာဝ (Strong Convexity)''' <math>F^2</math> ၏ ဒေါင်လိုက် ဟက်ရှန် (vertical Hessian) သည် တိကျစွာ အပေါင်းကိန်းသေချာသော ဖြစ်သည်။ == ဆင်ပလက်တစ် နှင့် အထိ ဂျီဩမေတြီများ (Symplectic and Contact Geometries) == === ဆင်ပလက်တစ် ဂျီဩမေတြီ (Symplectic Geometry) === နီးပါး ဆင်ပလက်တစ် မန်နီဖိုး (almost symplectic manifold) <math>(M, \omega)</math> သည် ထိမျဉ်းရပ်ဝန်းတစ်ခုစီအပေါ် ယိုယွင်းမှုမရှိသော တိမ်းစောင်းအချိုးညီ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံစံ (skew-symmetric bilinear form) <math>\omega</math> ကို တပ်ဆင်ထားသည့် ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် 2-ပုံစံ (2-form) ဖြစ်သည်။ ဆင်ပလက်တစ် ပုံစံ (symplectic form) <math>\omega</math> သည် အပိတ်ဖြစ်သော (closed) အခြေအနေတွင် ရှိပါက မန်နီဖိုးသည် တိကျစွာ ဆင်ပလက်တစ် (strictly symplectic) ဖြစ်သည်။ :<math>d\omega = 0</math> ယိုယွင်းမှုမရှိခြင်း အခြေအနေသည် <math>M</math> တွင် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်း]] [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (even dimension) ရှိရန် လိုအပ်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\dim M = 2n</math> ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး သပ်ပုံ မြှောက်လဒ် (maximal wedge product) <math>\omega^n</math> သည် ပုံမှန် ထုထည် ပုံစံ (canonical volume form) တစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ === အထိ ဂျီဩမေတြီ (Contact Geometry) === အထိ ဂျီဩမေတြီ (Contact geometry) သည် ဆင်ပလက်တစ် ဂျီဩမေတြီ၏ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ရှိသော ဆက်စပ်အရာ (odd-dimensional counterpart) ဖြစ်သည်။ <math>\dim M = 2n + 1</math> ရှိသော အထိ မန်နီဖိုး (contact manifold) <math>M</math> သည် အပြည့်အဝ အင်တီဂရိတ်လုပ်၍မရနိုင်သော ဟိုက်ပါပြင်ညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (completely non-integrable hyperplane distribution) <math>H \subset TM</math> ကို သယ်ဆောင်သည်။ ဒေသအလိုက်အားဖြင့် <math>H</math> ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ သုညဖြစ်မသွားသော (nowhere-vanishing) 1-ပုံစံ <math>\alpha</math> ၏ [[ကာနယ်]] (kernel) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ :<math>H_p = \ker \alpha_p \subset T_p M</math> အမြင့်ဆုံး-အတိုင်းအတာ ပုံစံ (top-dimensional form) သည် <math>M</math> ပေါ်ရှိ မည်သည့်နေရာတွင်မျှ သုညဖြစ်မသွားခြင်းသည် အင်တီဂရိတ်လုပ်၍မရနိုင်စွမ်း အခြေအနေကို တိကျစွာ ပြည့်စုံစေရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ :<math>\alpha \wedge (d\alpha)^n \neq 0</math> == ကိန်းထွေး နှင့် ခဲလာ ဂျီဩမေတြီများ (Complex and Kähler Geometries) == နီးပါး ကိန်းထွေး မန်နီဖိုး (almost complex manifold) သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေသည့် ချောမွေ့သော ဗက်တာအစည်း [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>J : TM \to TM</math> ကို တပ်ဆင်ထားသည့် [[မန်နီဖိုး|ကိန်းစစ် မန်နီဖိုး]] (real manifold) <math>M</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>J^2 = -I</math> ဤတွင် <math>I</math> သည် <math>TM</math> ပေါ်ရှိ ထပ်တူရ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (identity automorphism) ဖြစ်သည်။ နီးပါး ကိန်းထွေး တည်ဆောက်ပုံ <math>J</math> ၏ နိုင်ယင်ဟောက်စ် တန်ဆာ (Nijenhuis tensor) <math>N_J</math> သည် အလုံးစုံ သုညဖြစ်သွားပါက ယင်းသည် တိကျစွာ အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော (strictly integrable) အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ၎င်းက <math>M</math> ကို [[မန်နီဖိုး#ကိန်းထွေး_မန်နီဖိုးများ_(Complex_Manifolds)|ကိန်းထွေး မန်နီဖိုး]] (complex manifold) ဖြစ်စေသည်။ :<math>N_J(X, Y) = [X, Y] + J[JX, Y] + J[X, JY] - [JX, JY] = 0</math> <math>J</math> နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော ရီးမန်း မက်ထရစ် <math>g</math> တစ်ခု တည်ရှိနေပါက ကိန်းထွေး မန်နီဖိုးတစ်ခုသည် နီးပါး ဟာမီရှန် တည်ဆောက်ပုံ (almost Hermitian structure) ကို လက်ခံသည်။ :<math>g(JX, JY) = g(X, Y)</math> ဤကိုက်ညီမှုသည် အခြေခံ 2-ပုံစံ (fundamental 2-form) <math>\omega_{J,g}(X, Y) = g(JX, Y)</math> ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math>\omega_{J,g}</math> အပိတ်ဖြစ်ခြင်းသည် အစုဝင်အတွဲ (tuple) <math>(M, J, g)</math> အား ခဲလာ မန်နီဖိုး (Kähler manifold) တစ်ခု ဖွဲ့စည်းစေရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် <math>d\omega_{J,g} = 0</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကိန်းထွေး တည်ဆောက်ပုံကို ပြိုင်တူဖြစ်စေသော လေဗီ-ချီဗီတာ ချိတ်ဆက်မှုနှင့် ထပ်တူညီသည်။ :<math>\nabla J = 0</math> == အစည်းများ နှင့် ချိတ်ဆက်မှုများ (Bundles and Connections) == <math>M</math> ပေါ်ရှိ အလုံးစုံ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို [[ဖိုက်ဘာအစည်း|ဖိုက်ဘာအစည်းများ]] (fibre bundles) အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းသည်။ အခြေခံ မူဘောင်သည် ဗက်တာအစည်းများ နှင့် ပရင်စီပယ် အစည်းများ (principal bundles) အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။ ဗက်တာအစည်းများတွင် <math>TM</math> နှင့် ၎င်း၏ [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း|ဒွန်တွဲ]] (dual) ကဲ့သို့သော အစည်းများ ပါဝင်သည်။ ဖိုက်ဘာများကို ဖြတ်သန်း၍ မျဉ်းပြိုင် ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို (Parallel transport) ချိတ်ဆက်မှုတစ်ခုမှတစ်ဆင့် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းသည်။ ပရင်စီပယ် G-အစည်းများ၏ အခြေအနေတွင် ချိတ်ဆက်မှုတစ်ခုသည် အစည်း၏ စုစုပေါင်းရပ်ဝန်း (total space) ပေါ်ရှိ <math>\mathfrak{g}</math>-တန်ဖိုးရှိ 1-ပုံစံကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်းသည် အပိုင်းများ (sections) ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]]ကို ခွင့်ပြုသောကြောင့် ဂေ့ချ် သီအိုရီ (gauge theory) အတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ တိကျခိုင်မာသော အခြေခံကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ == References == * {{Citation |last=Hestenes |first=David |chapter=The Shape of Differential Geometry in Geometric Calculus |title=Guide to Geometric Algebra in Practice |editor-first=L. |editor-last=Dorst |editor2-first=J. |editor2-last=Lasenby |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |date=2011}} * {{Citation |last=Spivak |first=Michael |title=A Comprehensive Introduction to Differential Geometry |edition=3rd |publication-place=Houston |publisher=Publish or Perish |date=1999 |isbn=0-914098-72-1}} * {{Citation |last=do Carmo |first=Manfredo P. |title=Differential geometry of curves and surfaces |publication-place=Englewood Cliffs, N.J. |publisher=Prentice-Hall |date=1976 |isbn=978-0-13-212589-5}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] aq2xkyol2kr1jvny6i3gvdjajv0m87n 14 74103 1054038 360242 2026-09-19T09:11:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054038 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၉၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] s7de5mvnrokhwclmzki717e92hjeinx 14 74112 1054034 360275 2026-09-19T09:10:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054034 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၅၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] qul9ys9dsgs866bovupk8aoupx0j8s6 14 74114 1054033 360296 2026-09-19T09:10:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054033 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၄၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] e8ej5pbuirkl47qxp4ay6tq9u7tiylv 14 74115 1054032 360303 2026-09-19T09:10:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054032 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၃၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] r19js4lz3v5lpza7vd8a7qeth5s61fq 14 74116 1054031 360314 2026-09-19T09:10:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054031 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၂၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] o4u14gc0tffkxycga0rk8miudm7pu2p 14 74117 1054030 360324 2026-09-19T09:10:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054030 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၁၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] h758z85wr3kock3fsbrj30rj3si56w1 14 74118 1054029 360345 2026-09-19T09:10:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054029 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၇|၀၀|၁၈}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၁၈ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] szlnhnlzitkfuxi09zmrqbzomcaawgz 14 74119 1054028 360346 2026-09-19T09:09:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054028 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၉၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] br7tmekb6b84g9szq6787188nfoqqjl 14 74121 1054027 360359 2026-09-19T09:09:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054027 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၈၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 9vpitrnfxrrrc8cdlkbvv9lreun65l0 14 74122 1054026 360369 2026-09-19T09:09:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054026 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၇၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] to3whezz2buylksomhgdk1iortty8o3 14 74123 1054025 360380 2026-09-19T09:09:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054025 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၆၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] o2hk73bwfp08sadc6h8mayzwnv3kly1 14 74124 1054024 360391 2026-09-19T09:09:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054024 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၅၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 3i5tay0gm36soz3enbn45l2wpzgfdae 14 74125 1054022 360408 2026-09-19T09:08:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054022 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၃၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] f5sy18klg2axoyobga63ufww42hnlxj 14 74126 1054021 360419 2026-09-19T09:08:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054021 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၂၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 2ukux78jm7wj6bfshvwuircoyraby3a 14 74128 1054020 360430 2026-09-19T09:08:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054020 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၁၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 2fvope9aks9xn9ctnkdab9cbr68fuxl 14 74129 1054019 360441 2026-09-19T09:08:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054019 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၆|၀၀|၁၇}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၁၇ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] fdsgpx40aayaizrya17o7l2fqz0pacz 14 74130 1054018 360453 2026-09-19T09:08:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054018 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၉၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] mm0mrlpyi5gf9xkuwxjbd8bs4hft69w 14 74131 1054017 360464 2026-09-19T09:08:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054017 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၈၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 9szrsynd19l9ilju3gyschanbjhraec 14 74132 1054016 360475 2026-09-19T09:07:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054016 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၇၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] tig2ekzedlfni8qnnzyf36i065986m6 14 74133 1054015 360483 2026-09-19T09:07:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054015 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၆၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] n686eyr1znbgljm6s4iijqcctsospqf 14 74134 1054014 360494 2026-09-19T09:07:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054014 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၅၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] k0y12lgnkw63jm5du22b9wz267ydqyv 14 74135 1054013 360505 2026-09-19T09:07:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054013 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၄၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] rsscp2rb9xa1tlq1wfcdmb9o3zxun53 14 74137 1054012 360517 2026-09-19T09:07:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054012 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၃၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 2f8etbrepwpkmfa45nwc4cjf94nmqig 14 74138 1054011 360528 2026-09-19T09:07:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054011 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၂၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] h1ie76zsyr70rr7xdbbun7pk0iz3205 14 74139 1054010 360539 2026-09-19T09:06:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054010 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၁၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] idmpwntjz9pe5npzi1xp10qaps522j6 14 74140 1054009 360550 2026-09-19T09:06:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054009 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၅|၀၀|၁၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၁၆ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] d1u61t4p3g7cvppn088zgzsnha2ptuy 14 74173 1054008 360690 2026-09-19T09:06:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054008 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၉၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] sjguo36ogbmaf2y9pb96lmibv0dwokz 14 74174 1054007 360701 2026-09-19T09:06:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054007 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၈၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 7yj09et4pb4tti7bwuor2p9810ssizz 14 74175 1054006 360714 2026-09-19T09:06:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054006 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၇၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] s4kmfa7xa8ra11440xn03aj1639u34x 14 74176 1054004 360729 2026-09-19T09:05:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054004 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၅၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 11ritmjumi5jo1ro1xl7tl311o1jega 14 74177 1054003 360740 2026-09-19T09:05:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054003 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၄၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 9324er17ibgiwaue918zim1crr6ztxw 14 74178 1054002 360772 2026-09-19T09:05:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054002 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၃၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] aag2t7jiv5fsf7mbhj109fcou3iyk59 14 74179 1054001 360783 2026-09-19T09:05:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054001 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၂၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 0siasjwcwebyu9njuqw8hr8o7sjaisn 14 74180 1054000 360794 2026-09-19T09:05:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054000 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၁၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] bp1tqva4kdfl2v4urvbiy6ub9amjkfg 14 74181 1053999 360805 2026-09-19T09:05:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053999 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၄|၀၀|၁၅}} [[ကဏ္ဍ:၁၅ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] sa9bhtbq4kzpqm1bhf1frh38ukqugxu 14 74184 1053998 360835 2026-09-19T09:04:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053998 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၉၀|၁၄}} {{Commons cat|1390s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] l2c4mtxmo0ql1qkctoug57cu08msysw 14 74185 1053997 360836 2026-09-19T09:04:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053997 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၈၀|၁၄}} {{Commons cat|1380s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] rb6rukih35qnu0rua2pw92dyx6daf6k 14 74186 1053996 360847 2026-09-19T09:04:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053996 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၇၀|၁၄}} {{Commons cat|1370s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 9f9a548lsrbg35u708n5zc8qko6c3pf 14 74187 1053995 360859 2026-09-19T09:04:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053995 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၆၀|၁၄}} {{Commons cat|1360s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] kmjmcwtwrp29y6mvxa8gxitmwkva0dz 14 74189 1053994 360871 2026-09-19T09:04:18Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053994 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၅၀|၁၄}} {{Commons cat|1350s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] onttyfaj6wam5cfc52vj5mq9xikpdgq 14 74190 1053993 360882 2026-09-19T09:04:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053993 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၄၀|၁၄}} {{Commons cat|1340s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] bng912ultyyyodrti0p89716509qn7o 14 74191 1053992 360894 2026-09-19T09:03:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053992 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၃၀|၁၄}} {{Commons cat|1330s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 7iopdzxq46o1xbrmhgsfcbtbzxaf2e3 14 74192 1053991 360906 2026-09-19T09:03:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053991 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၂၀|၁၄}} {{Commons cat|1320s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 4kjersi7eo6pyr3oaii1gj71uinximy 14 74193 1053990 360917 2026-09-19T09:03:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053990 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၁၀|၁၄}} {{Commons cat|1310s}} [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] ox2u5dk6hbzfvt7coe0q9r10i0uy8g8 14 74194 1053989 360998 2026-09-19T09:03:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053989 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၃|၀၀|၁၄}} {{Commons cat|1300s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၁၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 1hbee7ih4q32tsqv8c2fr4jwh5jolfy 14 74210 1053988 360999 2026-09-19T09:03:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053988 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၉၀|၁၃}} {{Commons cat|1290s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] k9lq7im55gkl0ez634o6xfmnzed5p1r 14 74211 1053987 361010 2026-09-19T09:03:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053987 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၈၀|၁၃}} {{Commons cat|1280s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] nrfckn9kdinh20me6wwimb9166971yf 14 74212 1053986 361021 2026-09-19T09:02:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053986 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၇၀|၁၃}} {{Commons cat|1270s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] o5obfhqujlt14dvsfggc1gi0bw9ov2o 14 74213 1053985 361031 2026-09-19T09:02:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053985 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၆၀|၁၃}} {{Commons cat|1260s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 5kwwq0kq8qb6u5y69oljoqw7ijqgl2i 14 74214 1053984 361042 2026-09-19T09:02:37Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053984 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၅၀|၁၃}} {{Commons cat|1250s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] pm4omalyteaiyhq4rq4mttik9gsgsm8 14 74215 1053983 361046 2026-09-19T09:02:27Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053983 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၄၀|၁၃}} {{Commons cat|1240s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] ehp16fkjxt8nd59dqgs60sdlflbz6k1 14 74216 1053982 361057 2026-09-19T09:02:17Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053982 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၃၀|၁၃}} {{Commons cat|1230s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] ogk7y3im5krgn1uk7z2n0pjdjjhqaul 14 74217 1053981 682494 2026-09-19T09:02:07Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053981 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၂၀|၁၃}} {{Commons cat|1220s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၂၂၀]] 2t95hce5jnof1gnggtfc3w655dtfmeh 14 74218 1053980 361079 2026-09-19T09:01:57Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053980 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၁၀|၁၃}} {{Commons cat|1210s}} [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] 34wxsc13aon0gtkim3v9nbe7ji3lfyz 14 74219 1053979 361110 2026-09-19T09:01:47Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053979 wikitext text/x-wiki {{Decadenav|၁၂|၀၀|၁၃}} {{Commons cat|1200s}} [[ကဏ္ဍ:၁၂ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၁၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] drfzopd90nld7c50mtxzx0jjblxgmon 14 74700 1053966 362642 2026-09-19T07:38:18Z Dr Lotus Black 31011 1053966 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Ancient Rome}} {{Cat diffuse}} [[ကဏ္ဍ:အင်ပါယာတို့၏ သမိုင်းများ]] 9m6shobf6s5cib3ex8yc44wr6mlawak 0 75008 1053860 1044906 2026-09-18T16:17:35Z ~2026-39963-61 145736 /* */ 1053860 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = ဒေါက်တာတိုးလှ | image = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{Birth date and age|1943|3|27|df=y}} | birth_name = | birth_place = သပြေပင်ရွာ၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]] | death_date = | death_place = | resting_place = | notableworks = | education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မန္တလေးတက္ကသိုလ်)၊ ပါရဂူဘွဲ့ (အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်) | alma_mater = [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ သမိုင်းပါမောက္ခ၊သုတေသနပညာရှင် | genre = | period = | influences = | influenced = | spouse = ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီ | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၂၀၀၄) | website = }} '''ဒေါက်တာ တိုးလှ''' သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာနှင့်သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာတိုးလှအား ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[သပြေပင်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သပြေပင်ရွာ]]နေ အဖ ဦးအောင်သူ၊ အမိ ဒေါ်ပု တို့မှ မွေးဖွား၍ မွေးချင်း (၆) ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။ == ပညာသင်ကြားခြင်း == ငယ်စဉ်က ၁၉၄၈-ခုနှစ်သပြေပင်ရွာ ကံစွယ်တိုက် (အနောက်ကျောင်း) ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ ထံတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ အမှတ် (၂) အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်ပြီး [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ပခုက္ကူမြို့နယ်အသင်း နံရံကပ်စာစောင်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့]]ရပြီးနောက် ၁၉၆၅-ခုနှစ်မှစတင်၍ [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်|မြစ်ကြီးနားကောလိပ်]]၊ သမိုင်းဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် ကချင်ပြည်နယ် ဆေးချစ်သူတူရိယာအဖွဲ့နှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဂီတဆည်းဆာအဖွဲ့တို့အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်းတွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာစာပေ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း (၁၇၈၂−၁၈၁၉)" ကျမ်းဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံ အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်သို့ ပါရဂူဘွဲ့ဆည်းပူးရန် ပညာတော်သင် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါကာလတွင် ကထိကရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် Money Lending and Contractural Thet-Kayits: A Socio-Economic Pattern of the Later Kon-baung Period (1819-1885) ကျမ်းဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးဒီဂရီကောလိပ်]]တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် [[မုံရွာတက္ကသိုလ်|မုံရွာ ဒီဂရီကောလိပ်]] သို့ ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းပြီး နှစ် (၅၀) ပြည့် တပ်မတော်နေ့ ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ''ချင်းတွင်းမြစ်သာ မူးဧရာ'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် ဒု−ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင် (သမိုင်းပညာရှင်) အဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိပြီး ကျောင်းသား/သူများ၊ သုတေသနပညာရှင်များနှင့် ပါရဂူဘွဲ့ကြိုများအား ပညာဖြန့်ဖြူးလျက် ရှိသည်။ == စာပေရေးသားခြင်းနှင့် စာတမ်းပြုစုခြင်းများ == ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာစာအုပ်နှစ်အတွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် ပိဋကတ်တိုက်များ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ''အင်းဝခေတ် ပျို့ကဗျာများထဲကသမိုင်း'' စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် အသပြာသမိုင်း" စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၌ ဖတ်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ တွင် အသင်းဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း" ကို ၁၉၇၇ မှ ၁၉၇၉ အထိ နိုင်ငံတော်၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် သုတေသနပြုကာ စာတမ်းပြုစုခဲ့ပြီး ပညာပဒေသာစာစောင်တွင် အခန်းနှစ်ခုခွဲ၍ ဖော်ပြခံရသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ပညာရေး" ကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဖတ်ကြားပြီး ပညာလောကစာစောင်တွင် အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်နတ်ရှင် ရေးသားသော ''မြန်မာ့ရိုးရာ ကိန်းဂဏန်းသင်္ချာ'' (၁၉၈၃) ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် "တကောင်းမြို့ဟောင်းသမိုင်း ပဏာမလေ့လာချက်" အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်ကြီး တည်ဆောက်ရေးသမိုင်းကို ပြုစု၍ "ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း လေ့လာရေးအစီရင်ခံစာ" ကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]၌ ကျင်းပသော (၁၁) ကြိမ်မြောက် အာရှ−ပစိဖိတ် စားပွဲဝိုင်းအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကာ "Domestic Security in Southeast Asia: Dousing the Remaining Embers' Myanmar" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ပြည်ပစာတမ်းများအား စုစည်းကာ Pacific Peace: Issues and Response, 1998 တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ''ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း'' ကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ''စစ်ကိုင်း ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုပြတိုက် ပုရပိုက်စာစုစာရင်း'' နှင့် ''ဗန့်ကျီတိုက် သာသနာဝင် ညောင်ပင်အိုင်တောရ သမိုင်း'' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လုံးချင်းစာအုပ်အဖြစ် ''မြေပေါ်မြေအောက် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများကပြောသော ရှေးဟောင်းမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ''ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် တရားမှုခင်းများ'' ကို ရေးသားသည်။ ''ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားဘဝ'' (၁၇၅၂−၁၈၈၅) ကို ထုတ်ဝေရာ [[အမျိုးသား စာပေဆု]]ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ''နှစ်ဆယ်ရာစု မဟာလူသား''၊ ''မြန်မာ့ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့် လူမှုတန်ဖိုး''၊ ''ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း ကိုယ့်ကြငှန်းနှင့်'' စာအုပ်များ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ''ပင်းယ−အင်းဝမြေမှ သမိုင်းဝင်စေတီပုထိုးများ'' (၆၇၂−၁၂၄၇) ကို ပြုစုရေးသားသည်။ ဥဿရော အမတ်ကြီး၏ ''ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင် အရေးတော်ပုံမော်ကွန်းဥဒါန်း'' ကို တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == မိသားစု == ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် သားသမီးများနှင့် အတူနေထိုင်လျက် ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|author=လှလှရီ၊ မ|title=ဒေါက်တာ တိုးလှ စာစုစာရင်း|date=၂၀၀၆|location=ရန်ကုန်}}</ref> }} {{Lifetime|၁၉၄၃| |တိုးလှ၊ ဒေါက်တာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] ho3eif0tt2iv93hnt4kioja55uuf60s 0 77179 1053862 739273 2026-09-18T16:31:01Z Dr Lotus Black 31011 1053862 wikitext text/x-wiki {{ရာသီဥတု}} [[File:ARMOR_Downburst.png|thumb|Downburst seen from the ARMOR Doppler Weather Radar in Huntsville, Alabama in 2012. Note the winds in green going towards the radar, and the winds in red going away from the radar.]] '''စိုက်ဆင်းလေပြင်း''' တခု ဆိုသည်မှာ ပြင်းထန်သော မြေပြင်အဆင့် လေတိုက်ခတ်ပုံ ဖြစ်ပြီး အပေါ်ရှိ အမှတ်ရင်းမြစ် ‌တနေရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ ရာဒီယယ်အတိုင်း တိုက်ခတ်ခြင်း၊ တနည်းအားဖြင့် မြေပြင်အဆင့်တွင် ထိတွေ့မိသော အမှတ်မှနေ၍ လားရာ အဘက်ဘက်သို့ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ဖြာထွက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ မကြာခဏပင် ထိခိုက်စေသော လေကို ဖြစ်စေသည့်အခါ၊ [[လေဆင်နှာမောင်း]]နှင့် ရောထွေးလေ့ ရှိပြီး၊ ယင်းမှာ အရှိန်မြင့် တိုက်လေသည် အလယ်ဗဟို ပြု၍ လေသည် အတွင်းဘက်နှင့် အပေါ်ဘက်သို့ ရွေ့လျားသည်နှင့် မဆိုင်လှစွာ စိုက်ဆင်းလေ‌ပြင်းသည် ထိုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အောက်သို့၊ တဖန် မျက်နှာပြင် ဆင်းသက်သော အမှတ်မှ အပြင်ဘက်သို့ ဖြာထွက်သည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်းသည် '''မိုးအေးလေ'''(မိုးရေကြောင့် သိသိသာသာ အေးမြလာသော လေ)တဝိုက်က ဖန်တီးလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ မြေပြင်အဆင့် ရောက်ပြီးနောက် ပြင်းထန်သော ‌တိုက်လေများအဖြစ် အဘက်ဘက်သို့ ပြန့်ထွက်သည်။ ခြောက်သွေ့စိုက်ဆင်းလေပြင်း(Dry downburst)နှင့် စိုစွတ်‌စိုက်ဆင်းလေပြင်း(Wet downburst)ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမတမျိုးသည် မိုးရေနည်းနည်းသာ ပါသော မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများနှင့် ပတ်သက် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဒုတိယတမျိုးမှာ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသော မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ မိုက်ခရိုလေပြင်း(Microburst)နှင့် မာခရိုလေပြင်း(Macroburst)ဟုလည်း နှစ်မျိုးခွဲပြန်သည်။ ပထမတမျိုးမှာ အလွန့်အလွန် ခွင်ငယ်ပြီး၊ ဒုတိယတမျိုးမှာ အလွန့်အလွန် ခွင်ကြီးသော လေပြင်းများ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ နောက်တမျိုးအနေနှင့်၊ အပူလေပြင်း(Heat burst)ဆိုသည်မှာ မိုးရွာခြင်း ကင်းမဲ့နေသည့် ကျဲလွင့်အနားသတ်များနှင့် (နှင်း)မုန်တိုင်း အနားသတ်လိုင်းများ၏ ကျောဘက်ရှိ ဒေါင်လိုက် စီးကြောင်းများက ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူတို့ ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် မိုးအေးလေ ကင်းမဲ့သည့်အတွက် အပူလေပြင်းများသည် သိသိသာသာ မြင့်မားသော အပူချိန်ကို ထုတ်ပေး‌သည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်းသည် ဒေါင်လိုက်တိုက်သော လေစောင်း၊ တနည်းဆိုသော် မိုက်ခရိုလေပြင်းကို ဖြစ်ပေါ်လာစေပြီး၊ လေကြောင်း ပျံသန်းရာ၌ အန္တရာယ် ရှိသည်။ == ဖွင့်ဆိုရှင်းပြချက် == [[File:Microburst_-_NOAA.jpg|thumb|The curl phase soon after an intense microburst hit the surface|left]] [[File:Downburst_damage.jpg|right|thumb|Downburst damages in a straight line. (Source NOAA)]] စိုက်ဆင်းလေပြင်းတခုသည် နိမ့်ဆင်းလာသော လေတိုင်တခုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ မြေပြင်နှင့် ထိတွေ့သော် အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ ပြန့်နှံ့သွားကာ တနာရီလျှင် ၁၅၀ မိုင် တနည်း၊ တနာရီလျှင် ၂၄၀ ကီလိုမီတာ ကျော်သော မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း တိုက်ခတ်သည့် ဖျက်ဆီးအားရှိ တိုက်လေကို ထုတ်ပေးသည်၊ မကြာခဏပင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများသည် [[လေဆင်နှာမောင်း]] တိုက်သည်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း စိုက်ဆင်းလေပြင်း တိုက်ကြောင်းကိုမူ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ စိုက်ဆင်းလေပြင်း ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာသည် လေဆင်နှာမောင်းနှင့် လုံးလုံး ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်း ပျက်စီးမှုသည် ဆင်းသက်လာသော လေစိုင်သည် မြေမျက်နှာနှင့် ရိုက်မိသော် ပြန့်နှံ့သွားသောကြောင့် ဗဟိုအမှတ်မှ ဖြာထွက် ပျက်စီးသော်လည်း၊ လေဆင်နှာမောင်း ပျက်စီးမှုကမူ လည်ပတ်တိုက်ခတ်သော လေနှင့်အတူ တသမတ်တည်း တနေရာတည်း၌ ပေါင်းဆုံ ပျက်စီးသည်။ လေဆင်နှာမောင်း ပျက်စီးပုံနှင့် စိုက်ဆင်းလေပြင်း ပျက်စီးပုံကို ခွဲခြားနိုင်ရန်၊ '''မျဉ်းဖြောင့်တိုက်လေများ'''ဟူသော ဝေါဟာရကို မိုက်ခရိုလေပြင်းကြောင့် ပျက်စီးမှု၌ အသုံးချသည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်းသည် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း(လေမုန်တိုင်း)မှ သီးခြား ပြင်းထန်သော အောက်စိုက်စီးကြောင်း ဖြစ်သည်။ မိုးရွာခြင်း မရှိ၊ သို့မဟုတ် ရွာသော်လည်း အောက်မရောက်မီ အငွေ့ပျံသွားသော ဗာဂရွာခြင်း ပါဝင်သော စိုက်ဆင်းလေပြင်းကို ခြောက်သွေ့စိုက်ဆင်းလေပြင်းဟု ခေါ်ပြီး၊<ref name="micro">Fernando Caracena, Ronald L. Holle, and Charles A. Doswell III. </ref> ရွာကျခြင်း လိုက်ပါလာသည့် ဟာကိုမူ စိုစွတ်စိုက်ဆင်းလေပြင်းဟု ခေါ်သည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်း အများစုသည် ခွင်အားဖြင့်၊ ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်) ထက် နည်းသော်၊ ၎င်းတို့ကို မိုက်ခရိုလေပြင်းဟု ခေါ်သည်။<ref name="Macroburst">Glossary of Meteorology. </ref> ခွင်အားဖြင့် ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်) ထက် ကြီးသော စိုက်ဆင်းလေပြင်းများကို တခါတရံ မာခရိုလေပြင်းများဟု ခေါ်သည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်းများသည် ‌ကြီးမားသော ဧရိယာပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ အလွန်အကြူး ဖြစ်စဉ်များတွင်၊ ဒယ်ရချို ခေါ်သော ကြီးမားကျယ်ပြန့်ပြီး အလျားလိုက် တိုက်ခတ်သော လေမုန်တိုင်း တမျိုးသည် ၃၂၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၀၀) ကျယ်ပြီး၊ ၁၆၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁၀၀၀) ရှည်သော ဧရိယာကြီးကို ခြုံငုံနိုင်ပြီး၊ ၁၂ နာရီထက် ပို၍ ကြာရှည် တိုက်ခတ်နိုင်ကာ၊ သိပ်သည်းသော မျဉ်းဖြောင့် တိုက်လေအများစု မှ အချို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည် မှန်သော်လည်း၊ ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပုံသည် စိုက်ဆင်းလေပြင်းများနှင့် အတန်ငယ် ကွဲပြားသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်တိုက်လေများ === '''မျဉ်းဖြောင့်‌တိုက်လေများ'''('''မိုးသက်လေပြင်း'''နှင့်''' ပရေရီဟာရီကိန်းများ'''ဟုလည်း သိ)သည် အလွန် ပြင်းထန်သော လေများ ဖြစ်ပြီး၊ လေဆင်နှာမောင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် လည်ပတ် ပျက်စီးသော ပုံစံမဟုတ်ဘဲ ပျက်စီးသော တိုက်လေများ ဖြစ်သည်။<ref>Glossary of Meteorology. </ref> စိုက်ဆင်းလေပြင်းများသည် မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကြောင့် အန်ထွက်လာသော လေပြင်းစီးကြောင်းကြောင့် အဖြစ်များသည် တနည်း၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းတခုမှ စိုက်ဆင်းလေပြင်းမှ အရင်းခံသည်။ ဤ ဖြစ်ရပ်များသည် လေဆင်နှာမောင်း မတိုက်သည့်တိုင် ဂရုပြုလောက်သော ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်စေသည်။ တိုက်လေသည် တနာရီလျှင် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၀ mph) ထိ ရောက်နိုင်ကာ အချိန်အတိုင်းအတာ မိနစ် နှစ်ဆယ် ကြာတတ်သည်။ ဤသို့ စိုက်ဆင်းလေပြင်း တိုက်ခတ်သော ဖြစ်ရပ်များသည် မတည်ငြိမ်မှုများ မြင့်တက်နေပြီး၊ ရာသီလေစီးကြောင်းများသည် တိုင်းပြည်ကို တကျော့ပြန် ဖြတ်သန်းလာတတ်သည့် အချိန် နွေဦးရာသီ၌ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်ကို အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ ဒယ်ရချိုပုံပန်းနှင့် မျဉ်းဖြောင့်တိုက်လေများ ဖြစ်ရပ်သည် ပုံမှန် ဖြစ်နေကျ လေဆင်နှာမောင်း တောင်ကြား( အရှေ့မြောက် အမေရိကန်/ကန်ကြီးဒေသနှင့် တောင်ကနေဒါတလျှောက်)၏ အပြင်ဘက် ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပွားတတ်သည်လေ။ မျဉ်းဖြောင့်တိုက်လေများသည် ပင်လယ်ဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ် ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ လှေငယ်၊ လှေလတ်နှင့် ရွက်လှေများသည် ဤမိုးလေဝသ ဖြစ်စဉ် ကြောင့် အန္တရာယ် တွေ့နိုင်သည်။ == ဖြစ်တည်မှု == စိုက်ဆင်းလေပြင်း ဖြစ်လာပြီ ဆိုလျှင် မိုးသီးကြွေခြင်း၊ ပိုခြောက်သော လေမှတဆင့် မိုးသီးမိုးပေါက်ကြီးများ ကျလာခြင်းနှင့် စတင်သည်။ ၎င်း မိုးသီးများနှင့် မိုးပေါက်ကြီးများသည် ပတ်ဝန်းကျင်လေကို သိသာစွာ အေးစေကာ၊ ပတ်ဝန်းကျင်လေမှ အောင်းပူကို ဆွဲယူပြီးနောက် မိုးသီးများက အရည်ပျော်ပြီး၊ မိုးပေါက်များက အငွေ့ပျံသည်။ ပိုအေးသော လေသည် ၎င်းဝန်းကျင်ရှိ ပိုနွေးသော လေထက် သိပ်သည်းဆ များရကား၊ မြေပြင်သို့ နိမ့်ဆင်းသည်။  လေအေးသည် မြေပြင်နှင့် ထိတွေ့သော် ပြန့်ထွက်သွားပြီး၊ မီဆိုစကေး လေစီးကြောင်း တခုကို လေပြင်းစီးကြောင်း တခုအဖြစ် တွေ့နိုင်သည်။ ထိုအခါ စိုက်ဆင်းလေပြင်းနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ဒေသများသည် အမြင့်မားဆုံး လေတိုက်ခြင်းနှင့် မိုးရွာခြင်းကို ကြုံတွေ့ရပေမည်။ မိုးအေးလေသည် ထရိုပိုစဖီးယားအလယ်လေထုမှ ကျဆင်းလာခြင်းလည်း ဖြစ်သောကြောင့်၊ အပူချိန် ရုတ်တရက် သိသာစွာ ကျဆင်းလာသည်ကို သတိပြုမိလိမ့်မည်။ မြေပြင်နှင့် ထိခတ်မှုကြောင့် ပန်ကာကဲ့သို့ လည်ထွက်ပြီး မိုက်ခရိုလေပြင်း၏ အဖျားအနားတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရလေ့‌ရှိသော သိသာထင်ရှား ခွေလိပ်ပုံပန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေရာ အားများ လျင်မြန်စွာ ဆုံးရှုံးသည်။ စိုက်ဆင်းလေပြင်းသည် မုန်တိုင်းအနားသတ်လိုင်းများ ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဒယ်ရချို ဖြစ်ရပ်များမှ လွဲလျှင် ခါတိုင်း မိနစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ပြိုကွဲသွားတတ်သည်။ တိုက်ခတ်သည့် သက်တမ်းတိုတောင်းသော်လည်း၊ မိုက်ခရိုလေပြင်းသည် လေကြောင်းပျံသန်းမှုနှင့် အိုးအိမ်များကို ဘေးဖြစ်စေပြီး၊ ဖြစ်ရာဒေသတွင် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေလိမ့်မည်။ == အပူလေပြင်း == ထူးခြားပြီး ဖြစ်ခဲလှသော စိုက်ဆင်းလေပြင်း တမျိုးမှာ အပူလေပြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် မုန်တိုင်း၏ သေခါနီး အနားသတ်လိုင်းများ သို့မဟုတ် ကျဲလွင့်အနားသတ်၏ ကျောဘက်တွင် ဖြစ်ပြီး၊ အလွန်မြင့်သော အမြင့်တီကျူမှ ဆင်းသက်လာ၍ ဖိသိပ်ခံရသော အပူနှင့် ရွာသွန်းအငွေ့ပျံသော လေထုမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/19961225110244/http://www.usatoday.com/weather/wheatbst.htm|archivedate=25 December 1996|title=Oklahoma "heat burst" sends temperatures soaring|url=http://www.usatoday.com/weather/wheatbst.htm|publisher=USA Today&#124;1999-07-08|date=8 July 1999|accessdate=9 May 2007}}</ref> အပူလေပြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် ညပိုင်းတွင် အဖြစ်များကာ၊ တနာရီ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၀၀ mph) ကျော်သော တိုက်လေကို ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး၊ လေခြောက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ဝိသေသ ရှိရကား၊ မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ၃၈ °C (၁၀၀ °F) ထိ ရုတ်တရက်မြင့်တက်စေကာ ရံခါ နာရီပေါင်းများစွာ ကြာနေတတ်သည်။ == လေကြောင်းပျံသန်းမှု အန္တရာယ် == စိုက်ဆင်းလေပြင်း အထူးအားဖြင့် မိုက်ခရိုလေပြင်းသည် ဤသည်ကြောင့် ဖြစ်လာသော ပြင်းထန်သော ဒေါင်လိုက် လေစောင်းများကြောင့်၊ တက်ဆင်း လုပ်သော လေယာဉ်များကို တရားလွန် အန္တရာယ် ရှိစေသည်။  ပျက်ကျသေဆုံးမှု အတော်များများသည် စိုက်ဆင်းလေ‌ပြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသည်တည်း။<ref name="NASA">NASA Langley Air Force Base. </ref> == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} * National Weather Service. "Downbursts". National Weather Service Forecast Office Columbia, SC. 5 May 2010. 4 December 2010. http://www.erh.noaa.gov/cae/svrwx/downburst.htm * Fujita, T.T. (1981). "Tornadoes and Downbursts in the Context of Generalized Planetary Scales". Journal of the Atmospheric Sciences, 38 (8). * Fujita, T.T. (1985). "The Downburst, microburst and macroburst". SMRP Research Paper 210, 122 pp. * Wilson, James W. and Roger M. Wakimoto (2001). "The Discovery of the Downburst - TT Fujita's Contribution". Bulletin of the American Meteorological Society, 82 (1). == ပြင်ပလင့်များ == * [http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/svr/dngr/dburst.rxml University of Illinois WW2010 Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324024750/http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/svr/dngr/dburst.rxml |date=24 March 2017 }} * [http://www.srh.noaa.gov/srh/jetstream/mesoscale/wind.htm NWS JetStream Project Online Weather School] * [http://dentoncounty.com/Departments/Emergency-Services/Emergency-Services/Severe-Weather/Downburst.aspx Downburst event ~ Denton County, Texas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613074431/http://dentoncounty.com/Departments/Emergency-Services/Emergency-Services/Severe-Weather/Downburst.aspx |date=13 June 2017 }} * [http://www.spc.noaa.gov/misc/AbtDerechos/casepages/jul41977page.htm Downburst event ~ Northern Wisconsin, 4 July 1977] * [http://www4.ncsu.edu/~nwsfo/storage/cases/20040307/ Dry downburst event ~ North Carolina statewide, 7 March 2004] [[Category:မုန်တိုင်း]] [[Category:လေတိုက်ခတ်ခြင်း]] rg61le7b9qqpetx8gyptkumh5o5pqxr 14 77842 1053937 371830 2026-09-19T07:09:17Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053937 wikitext text/x-wiki {{Cat main|နှစ်ပတ်လည်}} {{Commons cat|Anniversaries}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[Category:နေ့များ]] it0suelzx80gl4g9atl7tvczui21www 0 78203 1054080 627335 2026-09-19T09:24:43Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054080 wikitext text/x-wiki '''၂၂ ရာစုနှစ်''' သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]၏ ၂၁၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၂၂၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။ ==နည်းပညာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များ== * အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ Oldbury နယူးကလိယားစက်ရုံအား ၂၀၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ တွင် စတင် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုသည် ၂၀၉၂-၂၁၀၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု စီစဉ်ထားသည်။<ref>{{cite news | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2108218/Worlds-oldest-nuclear-power-station-closes--90-years-cost-954m-clear-completely.html | accessdate = 29 February 2012 | work=Daily Mail | first=Nick | last=Enoch | title=World's oldest nuclear power station closes... but it will take 90 more years and £954m to clear it completely | location=London | date=February 29, 2012}}</ref> * Discovery Channel ၏ ''Extreme Engineering'' ဟူသော documentary အရ ဂျပန်တို့၏ Shimizu Mega-City Pyramid အဆောက်အအုံ ပြီးဆုံးမည်ဟု စီစဉ်ထားသည်။<ref name="mega-city">[http://www.geekwidget.com/shimizu-try-2004-mega-city-pyramid-346 New Mega-City Challenge – Concept] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913040257/http://www.geekwidget.com/shimizu-try-2004-mega-city-pyramid-346 |date=13 September 2018 }}. Geekwidget (2010-03-29). Retrieved on 2014-01-19.</ref><ref>{{youtube|wRsp6DhxLDU|city in pyramid}}</ref> * ၂၂၀၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာသည် ကာဒါချီ စကေး၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်အရ ပထမအမျိုးအစား လူ့အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်လိမ့်မည်။<ref name="Kaku">{{cite journal |url=http://www.astrobio.net/interview/939/how-advanced-could-they-be |title=How Advanced Could They Be? |journal=Astrobiology Magazine |author=Kaku, Michio |date=April 26, 2004 |accessdate=January 7, 2010}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၂ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] qha4kujuwv9qq3bo9axg49vays6b44z 14 78204 1054105 372961 2026-09-19T09:28:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054105 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] 9kv63lkgrehj2ddfudn716erc4esvd3 14 81194 1054090 380793 2026-09-19T09:26:23Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054090 wikitext text/x-wiki {{Parent category}} {{Commons cat|Categories by century|ရာစုနှစ်အလိုက် ကဏ္ဍများ}} [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကာလအပိုင်းအခြားအလိုက် ကဏ္ဍများ| ၂]] mzf2mgg2lh80gvgz8hzw3pzixj3lj97 0 84423 1053944 727713 2026-09-19T07:09:22Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053944 wikitext text/x-wiki {{solstice-equinox}} '''ဒီဇင်ဘာယာဉ်စွန်းချိန်''' သို့မဟုတ် '''တောင်ယာဉ်စွန်းချိန်''' သို့မဟုတ် '''ဆောင်းယာဉ်စွန်းချိန်'''ဟု ခေါ်သော '''ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်''' (December Solstice) သည် ဒီဇင်ဘာလ တကြိမ် ကျရောက်တိုင်း [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်|ဂရီဂိုးရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ ၎င်းလ၏ ၂၀ ရက်နှင့် ၂၂ ရက်နေ့ကြားတွင် ပုံမှန် ကျရောက်လေ့ ရှိသော ယာဉ်စွန်းချိန် ဖြစ်သည်။ ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်သည် [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]အနေဖြင့် ကြည့်လျှင် နွေယာဉ်စွန်းချိန် (summer solstice) ဖြစ်နေပြီး၊ [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]] အနေဖြင့်မူ ဆောင်းယာဉ်စွန်းချိန် (winter solstice) သာ ဖြစ်ပေသည်။ ပါဠိဝေါဟာရအားဖြင့် ဒက္ခိဏသည် မြန်မာလို တောင်အရပ်ကို ဆိုလိုပြီး၊ ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းတန်းသည် တောင်ယာဉ်စွန်းတန်းပင် ဖြစ်သည်။ တောင်ယာဉ်စွန်းတန်း ရှိသကဲ့သို့ မြောက်ယာဉ်စွန်းတန်းလည်း ရှိသည်။ ဒီဇင်ဘာလတွင် ၂၀ ရက်နှင့် ၂၂ ကြားတွင် နေရောင်ခြည်သည် တောင်ယာဉ်စွန်းတန်းပေါ် တည့်မတ်စွာ ကျရောက်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ == ရက်စွဲများ == ယူနီဗာဆယ်ချိန်အရ၊ မကြာသေးမီက အတိတ်နှင့် အနာဂတ် နေ့စွဲနှင့် အချိန် တကွ ကျရောက်သည့် ဒီဇင်ဘာယာဉ်စွန်းချိန်များမှာ <ref>{{Cite web |title=Earth's Seasons — Naval Oceanography Portal |url=http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/data-services/earth-seasons |accessdate=19 December 2017 |archivedate=22 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822085933/http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/data-services/earth-seasons }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ရက်စွဲ ! အချိန် |- | 2000-12-21 | 13:37 |- | 2001-12-21 | 19:21 |- | 2002-12-22 | 01:14 |- | 2003-12-22 | 07:04 |- | 2004-12-21 | 12:42 |- | 2005-12-21 | 18:35 |- | 2006-12-22 | 00:22 |- | 2007-12-22 | 06:08 |- | 2008-12-21 | 12:04 |- | 2009-12-21 | 17:47 |- | 2010-12-21 | 23:38 |- | 2011-12-22 | 05:30 |- | 2012-12-21 | 11:12 |- | 2013-12-21 | 17:11 |- | 2014-12-21 | 23:03 |- | 2015-12-22 | 04:48 |- | 2016-12-21 | 10:44 |- | 2017-12-21 | 16:28 |- | 2018-12-21 | 22:23 |- | 2019-12-22 | 04:19 |- | 2020-12-21 | 10:02 |} == နေနှစ် == ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန် နေနှစ်ဆိုသည်မှာ ဒီဇင်ဘာယာဉ်စွန်းချိန် ပေါ် အခြေတည်ထားသည့် နေနှစ်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကပ်လျက် ဒီဇင်ဘာယာဉ်စွန်းချိန် နှစ်ခုကြားရှိ အချိန်ကာလကို ညွှန်းသည်။ ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်အတိုင်းအတာသည် ဘီစီ ၆၀၀၀ နှင့် ၂၀၀၀ ကြားတွင် ၄၉ မိနစ် ၃၀ စက္ကန့်၌  ၃၆၅ ရက်နှင့် ၅ နာရီကြာ ပိုသောအားဖြင့် မိနစ် ၅၀ အထိ နှိုင်းရ တည်ငြိမ်နေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ပြီးနောက် ၎င်းကာလသည် ပို၍ တိုတောင်းလာသည်။ သက္ကရာဇ် ၄၀၀၀ တွင် ပိုလျှံသော အချိန်မှာ ၄၈ မိနစ် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၀၀၀ တွင် ၄၆ မိနစ် ၄၅ စက္ကန့် ပိုလျှံလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://individual.utoronto.ca/kalendis/leap/Solar-Year-Length-Variations.pdf|title=Solar Year Length Variations on Earth|publisher=University of Toronto, Canada|accessdate=21 December 2012|author=Bromberg, Irv}}</ref> == ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန် ရက်၌ ကြာသော အချိန်ကာလ == {{December solstice}} == လူတို့ ယဉ်ကျေးမှု == === ပြက္ခဒိန်များ === ဇယားများရှိ ပုံပန်းကို ကြည့်လျှင် ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်၏ တနှစ်တာ အမှန်တကယ် ကြာချိန်ကို အကိုးအကားပြုရာတွင် ဂရီဂိုးရီးယန်းပြက္ခဒိန်နှင့် ပါရှန်း ဂျလားလိပြက္ခဒိန်တို့ကြား ကွဲလွဲမှုများ ရှိသည်ကို ပြသနေသည်။ အမှားအယွင်းကလေးသည် တနှစ်လျှင် လေးပုံတပုံ ရက်အချိန်ထက် မသိမသာ လျော့နည်းစွာ ရွေ့လျားနေသည် ဖြစ်ရာ ဂရီဂိုးရီးယန်းပြက္ခဒိန်က ၎င်းကို လေးနှစ်မြောက်တိုင်း ရက်ထပ်နှစ်အဖြစ်နှင့် ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ပြက္ခဒိန်၏ နှစ်တနှစ် ပျမ်းမျှ ကြာချိန်ကို ၃၆၅ ရက်နှင့် ၄၀၀ ပုံ ၉၇ ပုံ ဖြစ်နေစေရန် ဤသို့ ပြုပြင်မှုမျိုးကို နှစ်ပေါင်းလေးရာအတွင်း သုံးကြိမ် ချန်ရစ်ထားခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ပါရှန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရှစ်နှစ်မြောက် နှစ်ထပ်ရောက်တိုင်း (Every eighth leap-cycle) ငါးနှစ်တာနှင့် ညီမျှအောင် ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ပျမ်းမျှ ၃၆၅ ရက်နှင့် ၃၃ ပုံ ၈ ပုံသာ ကွာခြားအောင် ပြုသဖြင့်၊ နှစ်ပေါင်း ၁၃၂၀၀ ကြာတိုင်း ဂရီဂိုးရီးယန်းထက် တရက်သာ ပိုတိုတောင်းပေမည်။ ယာဉ်စွန်းချိန်၏ ရက်စွဲသည် အနောက်ကျဆုံး နေထွက်ချိန် ရက်စွဲနှင့် မတူသကဲ့သို့ပင် နှစ်မျိုးစလုံးသည် အစောဆုံး နေဝင်ချိန် ရက်စွဲနှင့်လည်း မတူပါချေ။ ကမ္ဘာသည် နေပတ်လမ်းတလျှောက် ရွေ့လျားနေသောကြောင့်၊ နေရက် (Solar day)တရက်စီအတွက် ကမ္ဘာသည် လည်ပတ်ခြင်း ပြည့်ဝသည်ထက် ပိုပတ်ရသည်။ ကမ္ဘာသည် ဘဲဥပုံ လှည့်ပတ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းပတ်လမ်းတလျှောက် သွားသောအရှိန်သည် ပြောင်းလဲသွားသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့်၊ နေရက်များသည် တနှစ်ပတ်လုံး တူညီသော အချိန် မရရှိတော့ချေ။ ပျမ်းမျှအချိန် (Mean time) ဆိုသည်မှာ ဥပမာ တူညီသော အချိန်ကာလ ၂၄ နာရီဟု သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ တွက်ချက်ရ လွယ်ကူအောင် ပြုလိုက်ခြင်း နည်းတမျိုး ဖြစ်သည်။ အဆုံးစွန် ပြင်ဆင်ခြင်း (အချိန်အီကွေးရှင်းကို ကြည့်) မှာ ပျမ်းမျှထက် ၁၅ မိနစ် အလျော့အတင်း ပေါင်းနှုတ်ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယာဉ်စွန်းချိန်များ ကျရောက်ခါနီးတွင် ထိုတန်ဖိုးသည် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲလေ့ရှိသည်။ အကယ်၍သာ ပျမ်းမျှအချိန်၊ အနောက်ကျဆုံး နေထွက်ချိန်နှင့် အစောဆုံး နေဝင်ဆုံးတို့ထက် နေချိန် (Solar time)ကို အသုံးပြုသောကြောင့် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၌ ဒက္ခိဏယာဉ်စွန်းချိန်တွင် အတိုဆုံး ရက် ဖြစ်သွားလျှင်၊ အစောဆုံး နေထွက်ချိန်၊ နောက်အကျဆုံး နေဝင်ချိန်နှင့် အရှည်ဆုံး ရက်သည် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် မှန်ကန်ပေလိမ့်မည်။ === အထိမ်းအမှတ်နေ့များ === *ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ *[[ခရစ္စမတ်]] * ဆောင်းရာသီ မုန့်လုံးရေပေါ်ပွဲတော် (တရုတ်လို တုန်းကျိဟု ခေါ်၍ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဆောင်းယာဉ်စွန်းချိန်ပွဲတော် ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်]]၊ [[ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်]]တွင် ဆင်နွဲကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်၌ ကျရောက်ပြီး၊ ၂၀၁၆ တွင် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ၌ ကျရောက်ခဲ့ကာ ပျမ်းမျှ ကျရောက်နိုင်သည့် ကာလအပိုင်းအခြားမှာ ၂၁ မှ ၂၃ ရက်အတွင်း ဖြစ်သည်) == ဆက်စပ်သည့် ဝေါဟာရ == * နေ့ညညီချိန် (equinox) * နွေဦးနေ့ညညီချိန် (March equinox) * ဆောင်းဦးနေ့ညညီချိန် (September equinox) * ယာဉ်စွန်းချိန် (Solstice) * နွေယာဉ်စွန်းချိန် (Summer solstice) * ဆောင်းယာဉ်စွန်းချိန် (Winter solstice) == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[Category:အချိန် အတိုင်းအတာများ]] gq4as58y8go17wp8l0pxgj254rf3hcd 0 98028 1053876 866745 2026-09-18T19:18:55Z MasonJanuary 148327 website 1053876 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | motto = သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ<br/>''sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti'' | motto_lang = my | mottoeng = | type = Public | established = {{start date and age|1986|6|26}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | affiliation = [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] | academic_affiliation = | endowment = | budget = | rector =ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တကုမာရ (မဟာသိမ်တော်ကြီးဆရာတော်) | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address =ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၊ အမှတ်(၇)ရပ်ကွက်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် | city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | state = | province = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | coordinates = {{coords|16.855641|96.153273}} | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | website = {{url|https://www.spsuygn.edu.mm/}} | logo = State Pariyatti Sasana University, Yangon emblem.png | logo_size = | logo_alt = | footnotes = |chancellor=ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာဘိဝံသ (သန်လျင်မင်း​ကျောင်းဆရာတော်)}} '''နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)''' သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်များကို [[ပိဋကတ် သုံးပုံ|ပိဋကတ်]]၊ [[ပါဠိ]]၊ [[မြန်မာစာပေ|မြန်မာစာ]]၊အင်္ဂလိပ်နှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။ တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၆ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx|title=Department for Promotion and Propagation of the Sanana|last=|first=|date=2005|website=Ministry Of Religious Affairs|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02|accessdate=28 October 2018|archivedate=13 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013183442/http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx}}</ref> တက္ကသိုလ်မှ သာသနတက္ကသီလဓမ္မာစရိယ(B.A Buddhism) ၊ သာသနတက္ကသီလမဟာဓမ္မာစရိယ M.A(Buddhism) သာသနတက္ကသီလဓမ္မပါရဂူ (Ph-D) ဘွဲ့ဒီဂရီများကို ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://atbu.org/node/31|title=A BRIEF HISTORY OF THE ESTABLISHMENT OF STATE PARIYATTI SÂSANA UNIVERSITY|last=|first=|date=|website=Association of Theravāda Buddhist Universities|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများအား ဘွဲ့ ၁၂၈ ခု ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်လိုသော ရဟန်းတော်များသည် အနည်းဆုံး သက်တော်(၃၀)ဝါတော်(၁၀)ဝါအတွင်းဖြစ်ရပြီး ဥပဓိသမ္ပတ္တိနှင့်ပြည့်စုံကာ သကျသီဟ၊စေတီယင်္ဂဏစာသင်တန်းနှင့် ပထမကြီးတန်း တစ်ခုခု အောင်မြင်သော အရှင်မြတ်များကို သာသနတက္ကသီလဓမ္မာစရိယတန်းအတွက် ဝင်ခွင့်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ သာသနတက္ကသီလမဟာဓမ္မာစရိယတန်းသို့ တက်ရောက်လိုသော ရဟန်းတော်များသည် သက်တော်(၃၅)နှစ် ဝါတော် (၁၅)ဝါအတွင်းဖြစ်ရပြီး သကျသီဟ၊ စေတီယင်္ဂဏစာချတန်းနှင့် သာသနဓဇဓမ္မာစရိယတစ်ခုခု အောင်မြင်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ စာသင်နှစ်များပြီးဆုံး၍ ဘွဲ့ယူစာတမ်းတင်ပြီးနောက် နယ်စပ်နှင့်တောင်တန်းဒေသသို့ သာသနာပြုနှစ်နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးမှ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.globalnewlightofmyanmar.com/ministry-religious-affairs-culture-striving-long-lasting-sasana-preserving-protecting-cultural-heritage/|title=Ministry of Religious Affairs and Culture striving for long-lasting of the Sasana and preserving and protecting cultural heritage|last=|first=|date=|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ]] 12rfuou6wnh3d0susfflrevp6wvvwfl 14 103541 1054061 1034511 2026-09-19T09:15:28Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054061 wikitext text/x-wiki {{Decade category header|decade=2020}} {{Commons category|2020s}} [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] opmbvx5ay94tear7jtthpe9v6uphgeg 0 107056 1053836 1052184 2026-09-18T13:36:56Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1053836 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] k6nog0qh45uo8fvejweha8wj7uo9gk9 1053840 1053836 2026-09-18T14:12:46Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1053840 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၁၁) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၈) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၁၀) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၇) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၁၀) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၈) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး (၈) ဦး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] n2e30wpyj6vb4wndsl0mlh76alkeerp 1053841 1053840 2026-09-18T14:16:20Z ~2026-48306-52 147797 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1053841 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] | |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] s3155c5yag7h8th66z62k8kuto2egws 0 110786 1053922 796614 2026-09-19T06:35:45Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း]] tbxc69wps5d3s8itk3zfqliid64t2o1 0 110793 1053923 465675 2026-09-19T06:36:21Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း]] tbxc69wps5d3s8itk3zfqliid64t2o1 10 110896 1053921 465912 2026-09-19T06:34:49Z Ninjastrikers 22896 1053921 wikitext text/x-wiki {{sidebar |title=[[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း|ခုနှစ်များ]] |name=Year nav |contentclass=hlist |heading1=ထောင်စုနှစ်များ |content1= {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|m|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|0|ys}}}} |heading2=ရာစုနှစ်များ |content2= * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|c|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-1|ys}}}} * '''{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|c|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|0|ys}}}}''' * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|c|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|1|ys}}}} |heading3=ဆယ်စုနှစ်များ |content3= * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|d|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-2|ys}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|d|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-1|ys}}}} * '''{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|d|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|0|ys}}}}''' * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|d|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|1|ys}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|d|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|2|ys}}}} |heading4=[[ခုနှစ်များ စာရင်း|ခုနှစ်များ]] |content4= * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-3|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-2|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|-1|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} * '''{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|0|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}} <= 100|ysa|ys}}}}}}''' * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|1|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|2|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} * {{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|y|y|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}|3|{{#ifexpr:{{#invoke:ConvertTime|main|{{Formatnum:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|R}}}}<1|ysa|ys}}}}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> jl95z9uxifdb6fux3xmega6tki01gii 3 112032 1053842 955847 2026-09-18T14:18:26Z Dr Lotus Black 31011 1053842 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zin Win Hlaing ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[User:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[User talk:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၁၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] @ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2025-35545-43|&#126;2025-35545-43]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2025-35545-43|talk]]) ၀၆:၀၆၊ ၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ==GA nomination== [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]ကို ဆောင်းပါးကောင်း စာရင်းသွင်းထားပါတယ်။ အချိန်ရရင် review လုပ်ပေးပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၃၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ (UTC) == Your opinion == Would you mind giving some of your opinions in [[ဆွေးနွေးချက်:ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]]? [[အသုံးပြုသူ:Editor in Myanmar|Editor in Myanmar]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Editor in Myanmar|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၀၊ ၄ မတ် ၂၀၂၂ (UTC) == Film titles == Do you know how to translate or transliterate certain film titles that were retained from English? I need help on this, so I'm asking multiple users. Thank you. [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/2600:1700:53F0:AD70:7943:AFDB:85F3:8F2F|2600:1700:53F0:AD70:7943:AFDB:85F3:8F2F]] ၀၃:၃၈၊ ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ (UTC) == ကိုရီးယားအမည် == ကျွန်တော် ကိုရီးယားသမ္မတတွေအကြောင်းကို ဘာသာပြန်မလို့ အဆင်ပြေမယ်ဆိုရင် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] က သမ္မတများစာရင်းမှာ သမ္မတနာမည်တွေကို မြန်မာဘာသာလေး ပြန်ပေးပါဦးဗျ။ ကျွန်တော်ကကျတော့ ကိုရီးယားနာမည်တွေကို သိပ်ဘာသာမပြန်တတ်လို့ဗျ။ ဘာသာပြန်ပြီးတော့မှ နာမည်တွေက လွဲနေမှာစိုးလို့ပါ။ ကျေးဇူးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Kantabon|Kantabon]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kantabon|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၀၊ ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ (UTC) {{ping|Kantabon}} ဆရာအဆင်ပြေသလိုသုံးလို့ရအောင် ဒီမှာပဲ အင်္ဂလိပ်နဲ့ မြန်မာတွဲပြလိုက်ပါမယ်ဗျ။ နာမည်တချို့က အခုခေတ်သုံး romanization နဲ့ မကိုက်လို့ ကိုရီးယားလိုရေးထားတာကိုပဲကြည့်ပြီး အသံထွက်ကို အနီးစပ်ဆုံး မြန်မာလိုရေးထားပါတယ်ဗျ။ (Yoon Seok Yeol ကိုပါ လိုရမယ်ရ တစ်ခါတည်းထည့်ထားပါတယ်ဗျ။) ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]]) ၁၂:၃၈၊ ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ (UTC) # Rhee Syung Man > ရီဆွန်းမန်း # Ho Chong (=Heo Jeong) > ဟောဂျောင် # Kwak Sang Hoon > ဂွါ့ဆန်ဟွန်း # Paik Nak Chun (=Baek Nak Joon) > ဘဲ့နာ့ဂျွန်း # Yun Po Sun > ယွန်းဘိုဆွန်း # Park Jung Hee > ဘတ်ဂျောင်ဟီး # Choi Kyu Hah > ချွဲဂယူဟာ # Park Choong Hoon > ဘတ်ချွန်းဟွန်း # Chun Doo Hwan > ဂျောန်းဒူဟွမ်း # Roh Tae Woo > နိုထယ်ဝူ # Kim Young Sam > ဂင်ယောင်ဆမ် # Kim Dae Jung > ဂင်ဒယ်ဂျွန် # Roh Moo Hyun > နိုမူဟျွန်း # Lee Myung Bak > လီမြောင်ဘာ့ # Park Geun Hye > ဘတ်ဂွန်းဟဲ # Hwang Kyo Ahn > ဟွမ်ဂယိုအန်း # Moon Jae In > မွန်းဂျယ်အင်း # Yoon Suk Yeol > ယွန်းဆော့ယော : ​ကျေးဇူးပါ။[[အသုံးပြုသူ:Kantabon|Kantabon]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kantabon|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၅၊ ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ (UTC) == IP Block == IP Blockခံထိထား ဘယ်လိုပြန်လုပ်ရမလည်းဗျာ့ [[အသုံးပြုသူ:U Naing Oo|U Naing Oo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:U Naing Oo|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၇၊ ၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ==LTNS== Welcome back [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၈၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 98dk6edirqdd3mmwlorkchfmdh1jsdf 0 128660 1054081 502081 2026-09-19T09:24:53Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054081 wikitext text/x-wiki '''၂၃ ရာစုနှစ်''' သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]၏ ၂၂၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၂၃၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။ ==လူမှုရေးကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များ== *၂၃၀၀ - ကုလသမဂ္ဂ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဖွံ့ဖြိုးဆုံးနိုင်ငံများတွင် လူ့သက်တမ်းပျမ်းမျှသည် ၈၇-၁၀၆ ရှိလိမ့်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ပိုမိုဆင်းရဲသောနိုင်ငံများတွင် သက်တမ်း နှစ် ၂၀ ခန့်လျော့နည်းလိမ့်မည်ဟုဆိုထားသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၃ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] 1iqj6v527rpbzg3uouuvft3ktkia8tg 0 128663 1054082 502084 2026-09-19T09:25:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054082 wikitext text/x-wiki '''၂၄ ရာစုနှစ်''' သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]၏ ၂၃၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၂၄၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။ အခြားရာစုနှစ်များနှင့်မတူဘဲ ၂၄၀၀ ခုနှစ်သည် [[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရာစုနှစ်များ}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၄ ရာစုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:၃ ထောင်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] ni7ifyd1giv11wgu5rn34ipyztlljnv 0 182421 1053877 730106 2026-09-18T20:18:39Z Ziv 128154 ([[c:GR|GR]]) [[File:Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG]] → [[File:Fudo Falls in Hachimantai.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 1053877 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name =ဖုဒိုးရေတံခွန် | photo = Fudo Falls in Hachimantai.jpg | photo_caption = | map = Japan Iwate Prefecture#Japan | relief=yes | location = [[:en:Hachimantai, Iwate|Hachimantai]],<br/> Iwate Prefecture, Japan | coords = {{coord|40|3|52.1|N|141|3|38.3|E|region:JP|display=inline}} | type = multi-step | height = 15 m | height_longest = | average_width = | number_drops = 1 | average_flow = | watercourse = Api River | world_rank = }} '''ဖုဒိုးရေတံခွန်''' (不動の滝) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ အိဝတဲစီရင်စု၊ ဟချိမန်တိုင်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အပိမြစ်၏ လက်တက်ခွဲတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် “ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကောင်းဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀” တွင် ပါဝင်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.mori-taki-nagisa.jp/100/waterfall/index.html Ministry of Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219173830/http://www.mori-taki-nagisa.jp/100/waterfall/index.html |date=19 February 2020 }} {{in lang|ja}} * {{cite web|url=http://www.japan-iwate.info/app/location_detail.php?lid=111|title=Fudo no Taki Falls ( Hachimantai City )|work=A Trip to Iwate|publisher=Iwate Prefecture Tourism Portal|language=English|accessdate=28 March 2017|archivedate=2 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402081556/http://www.japan-iwate.info/app/location_detail.php?lid=111}}{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] cqxfp6p6rp86gpfuwtnrmexmbvlctfa 0 193203 1053858 1008377 2026-09-18T16:15:47Z ~2026-39963-61 145736 /* */ 1053858 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = သပြေပင် |official_name = သပြေပင်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပခုက္ကူခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ရေစကြိုမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = သပြေပင် |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|21.6231708526611|95.1602783203125|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''သပြေပင်ရွာ''' ({{Lang-en|Thapyaypin}})သည် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၄၀ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၀ ဦး၊ မ ၇၂၁ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၂၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာတိုးလှ မွေးဇာတိရွာ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = သပြေပင် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ရေစကြိုမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Magway-geo-stub}} fdu2bvpj13upo2nt2r1boq8g4lkm1o3 1053859 1053858 2026-09-18T16:16:31Z ~2026-39963-61 145736 /* */ 1053859 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = သပြေပင် |official_name = သပြေပင်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပခုက္ကူခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ရေစကြိုမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = သပြေပင် |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|21.6231708526611|95.1602783203125|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''သပြေပင်ရွာ''' ({{Lang-en|Thapyaypin}})သည် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၄၀ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၀ ဦး၊ မ ၇၂၁ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၂၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် [[တိုးလှ (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာတိုးလှ]] မွေးဇာတိရွာ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = သပြေပင် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ရေစကြိုမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Magway-geo-stub}} ifhi609dsig5gu8zipj0pwjibryla3x 3 204336 1053888 650046 2026-09-19T00:06:13Z Xqbot 1972 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SHB]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1053888 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SHB]] 7p4q7c6ynb9auswilq7ndbu6zpbrlqt 0 209641 1054118 1041156 2026-09-19T11:10:59Z ~2026-50729-67 148358 /* */ 1054118 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = ဒေါ် | name = ကြူကြူလှ | birth_name = | native_name = | native_name_lang = my | image = Kyu Kyu Hla (2025-05-08) (cropped).jpg | caption = ဒေါ်ကြူကြူလှ (၂၀၂၅) | office = အာဏာရှင်ကတော် | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = [[ချိုချို |ဒေါ်ချိုချို]] | successor = | office3 = အာဏာရှင်ဇနီး | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 =၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | primeminister3 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor3 = [[ခင်ခင်ဝင်း၊ ဒေါ်|ဒေါ်ခင်ခင်ဝင်း]] | successor3 = ဒေါ်စမ်းစမ်းအေး | birth_date ={{birth date and age|1954|4|13|df=y}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | nationality = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | parents = ဦးမောင်မောင်လှ <br> ဒေါ်အုန်းလှ | occupation = ကထိက | alma_mater =ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် | spouse = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | children = [[ခင်သီရိသက်မွန်]]<br>[[အောင်ပြည့်စုံ]] | relations = |1blankname1=ddd|1namedata1=ddd}} '''ဒေါ်ကြူကြူလှ''' သည် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ်ဆရာမ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ဇနီးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၅ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမလေဒီ|နိုင်ငံတော်သမ္မတကတော်]] ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81369 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> မိဘများသည် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့နယ်ဇာတိဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] မြန်မာစာဌာနတွင် ကထိက ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ရာထူးများအရ သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၏ ဇနီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == အဖ ဦးမောင်မောင်လှ ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှ တို့က ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။   ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမေဂျာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa|title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ|work=Myanmar Digital News|access-date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181909/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် တွင် စာစဉ်နည်းပြအဖြစ် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] တွင် အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) နှင့်  ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးဒီဂရီကောလိပ် တို့တွင်  နည်းပြအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) သို့ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အမှုထမ်းခြင်းမှ နုတ်ထွက်သည်။ == စာရေးသားခြင်း == ဒေါ်ကြူကြူလှသည် သီရိပြည့်စုံမေ (မြန်မာစာ) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေ ရေးသားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa |access-date=2026-04-17 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> သူမသည် နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည့် မြန်မာ့လေတပ်၏ ၇၅ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထိမ်းအမှတ် ကဗျာတစ်ပုဒ် "စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့ {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/cinrttuttpmtteaa-le-siu |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဂ္ဂဇင်းများ၏ နှစ်ပတ်လည်အထူးထုတ်များတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လိုလားသော ဆောင်းပါးများနှင့် ကဗျာများကို ရေးသားလေ့ရှိပြီး အဆိုပါကဗျာသည် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်မြို့တွင်]] [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အရပ်သား သေကြေပျက်စီးစေသော လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု]]များစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် မြန်မာ့လေတပ်အား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုထားသည်။ <ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2022-12-17 |title=Junta Watch: Regime Boss Ties ‘Patriotism’ to Fuel Bills as Wife Pens Ode to Air Force |url=https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109145153/https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |archive-date=2023-01-09 |access-date=2023-01-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဝင် အချို့၏ ဇနီးများကိုပါ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]က ဒဏ်ခတ်အရေးယူရာ သူလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည့် [[ခင်သီရိသက်မွန်]]နှင့် [[အောင်ပြည့်စုံ]]မှာလည်း အရေးယူခြင်း ခံထားရသူများဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Wife of military chief wishes ‘best of luck’ to jailed USDP supporter|url=https://coconuts.co/yangon/news/wife-military-chief-wishes-best-luck-jailed-usdp-supporter/ |work=Coconuts |date=28 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Coup Maker’s Birthday Greeted With Curses, Nationwide Condemnation |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-coup-makers-birthday-greeted-with-curses-nationwide-condemnation.html |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=US Sanctions More Myanmar Junta Members, Their Relatives and Chinese Firms |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-sanctions-more-myanmar-junta-members-their-relatives-and-chinese-firms.html/ |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ခုနှစ်ဦးနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစုဝင် ၁၅ ဦးကို အမေရိကန် ပိတ်ဆို့အရေးယူမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/us-santions-on-military-members-07022021173114.html |work=Radio Free Asia |date=2 July 2021 |language=}}</ref><ref>{{cite news |title=အကြမ်းဖက်စစ်ခေါင်းဆောင်၏ဇနီး အပါအဝင် ၂၂ ဦး ကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်အရေးယူ |url=https://burmese.dvb.no/archives/473104 |work=DVB |date=3 July 2021 |language=}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး]] sws797vbv6w40wjn9pb0shtfjw4sbbr 1054124 1054118 2026-09-19T11:54:09Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-50729-67|~2026-50729-67]] ([[User talk:~2026-50729-67|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1054118|1054118]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1054124 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = ဒေါ် | name = ကြူကြူလှ | birth_name = | native_name = | native_name_lang = my | image = Kyu Kyu Hla (2025-05-08) (cropped).jpg | caption = ဒေါ်ကြူကြူလှ (၂၀၂၅) | office = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမလေဒီ|နိုင်ငံတော်သမ္မတကတော်]] | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = [[ချိုချို (သမ္မတကတော်)|ဒေါ်ချိုချို]] | successor = | office3 = နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဇနီး | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 =၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | primeminister3 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor3 = [[ခင်ခင်ဝင်း၊ ဒေါ်|ဒေါ်ခင်ခင်ဝင်း]] | successor3 = ဒေါ်စမ်းစမ်းအေး | birth_date ={{birth date and age|1954|4|13|df=y}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | nationality = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | parents = ဦးမောင်မောင်လှ <br> ဒေါ်အုန်းလှ | occupation = ကထိက | alma_mater =ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် | spouse = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | children = [[ခင်သီရိသက်မွန်]]<br>[[အောင်ပြည့်စုံ]] | relations = |1blankname1=ddd|1namedata1=ddd}} '''ဒေါ်ကြူကြူလှ''' သည် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ်ဆရာမ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ဇနီးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၅ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမလေဒီ|နိုင်ငံတော်သမ္မတကတော်]] ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81369 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> မိဘများသည် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့နယ်ဇာတိဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] မြန်မာစာဌာနတွင် ကထိက ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ရာထူးများအရ သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၏ ဇနီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == အဖ ဦးမောင်မောင်လှ ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှ တို့က ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။   ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမေဂျာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa|title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ|work=Myanmar Digital News|access-date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181909/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် တွင် စာစဉ်နည်းပြအဖြစ် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] တွင် အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) နှင့်  ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးဒီဂရီကောလိပ် တို့တွင်  နည်းပြအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) သို့ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အမှုထမ်းခြင်းမှ နုတ်ထွက်သည်။ == စာရေးသားခြင်း == ဒေါ်ကြူကြူလှသည် သီရိပြည့်စုံမေ (မြန်မာစာ) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေ ရေးသားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa |access-date=2026-04-17 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> သူမသည် နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည့် မြန်မာ့လေတပ်၏ ၇၅ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထိမ်းအမှတ် ကဗျာတစ်ပုဒ် "စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့ {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/cinrttuttpmtteaa-le-siu |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဂ္ဂဇင်းများ၏ နှစ်ပတ်လည်အထူးထုတ်များတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လိုလားသော ဆောင်းပါးများနှင့် ကဗျာများကို ရေးသားလေ့ရှိပြီး အဆိုပါကဗျာသည် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်မြို့တွင်]] [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အရပ်သား သေကြေပျက်စီးစေသော လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု]]များစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် မြန်မာ့လေတပ်အား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုထားသည်။ <ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2022-12-17 |title=Junta Watch: Regime Boss Ties ‘Patriotism’ to Fuel Bills as Wife Pens Ode to Air Force |url=https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109145153/https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |archive-date=2023-01-09 |access-date=2023-01-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဝင် အချို့၏ ဇနီးများကိုပါ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]က ဒဏ်ခတ်အရေးယူရာ သူလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည့် [[ခင်သီရိသက်မွန်]]နှင့် [[အောင်ပြည့်စုံ]]မှာလည်း အရေးယူခြင်း ခံထားရသူများဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Wife of military chief wishes ‘best of luck’ to jailed USDP supporter|url=https://coconuts.co/yangon/news/wife-military-chief-wishes-best-luck-jailed-usdp-supporter/ |work=Coconuts |date=28 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Coup Maker’s Birthday Greeted With Curses, Nationwide Condemnation |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-coup-makers-birthday-greeted-with-curses-nationwide-condemnation.html |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=US Sanctions More Myanmar Junta Members, Their Relatives and Chinese Firms |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-sanctions-more-myanmar-junta-members-their-relatives-and-chinese-firms.html/ |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ခုနှစ်ဦးနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစုဝင် ၁၅ ဦးကို အမေရိကန် ပိတ်ဆို့အရေးယူမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/us-santions-on-military-members-07022021173114.html |work=Radio Free Asia |date=2 July 2021 |language=}}</ref><ref>{{cite news |title=အကြမ်းဖက်စစ်ခေါင်းဆောင်၏ဇနီး အပါအဝင် ၂၂ ဦး ကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်အရေးယူ |url=https://burmese.dvb.no/archives/473104 |work=DVB |date=3 July 2021 |language=}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး]] j47yvz8o2zka8o1cg90dww8fhhqywef 1054126 1054124 2026-09-19T11:56:05Z Zawzawaungthwin 100038 [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] 1054126 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = ဒေါ် | name = ကြူကြူလှ | birth_name = | native_name = | native_name_lang = my | image = Kyu Kyu Hla (2025-05-08) (cropped).jpg | caption = ကြူကြူလှ (၂၀၂၅) | office = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမလေဒီ|နိုင်ငံတော်သမ္မတကတော်]] | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = [[ချိုချို (သမ္မတကတော်)|ချိုချို]] | successor = | office3 = နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဇနီး | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 =၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | primeminister3 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor3 = [[ခင်ခင်ဝင်း၊ ဒေါ်|ခင်ခင်ဝင်း]] | successor3 = စမ်းစမ်းအေး | birth_date ={{birth date and age|1954|4|13|df=y}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | nationality = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | parents = မောင်မောင်လှ <br> အုန်းလှ | occupation = ကထိက | alma_mater =[[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] | spouse = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | children = [[ခင်သီရိသက်မွန်]]<br>[[အောင်ပြည့်စုံ]] | relations = }} '''ဒေါ်ကြူကြူလှ''' သည် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ်ဆရာမ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ဇနီးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၅ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမလေဒီ|နိုင်ငံတော်သမ္မတကတော်]] ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81369 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> မိဘများသည် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့နယ်ဇာတိဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] မြန်မာစာဌာနတွင် ကထိက ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ရာထူးများအရ သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၏ ဇနီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == အဖ ဦးမောင်မောင်လှ ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှ တို့က ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။   ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမေဂျာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa|title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ|work=Myanmar Digital News|access-date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181909/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် တွင် စာစဉ်နည်းပြအဖြစ် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] တွင် အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) နှင့်  ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးဒီဂရီကောလိပ် တို့တွင်  နည်းပြအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) သို့ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အမှုထမ်းခြင်းမှ နုတ်ထွက်သည်။ == စာရေးသားခြင်း == ဒေါ်ကြူကြူလှသည် သီရိပြည့်စုံမေ (မြန်မာစာ) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေ ရေးသားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ရင်ထဲကမြန်မာစာ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ncpengttcraa-ttkksiulnng-rngthaikmnmaacaa |access-date=2026-04-17 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> သူမသည် နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည့် မြန်မာ့လေတပ်၏ ၇၅ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထိမ်းအမှတ် ကဗျာတစ်ပုဒ် "စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စိန်ရတုတပ်မတော် (လေ) သို့ {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/cinrttuttpmtteaa-le-siu |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဂ္ဂဇင်းများ၏ နှစ်ပတ်လည်အထူးထုတ်များတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လိုလားသော ဆောင်းပါးများနှင့် ကဗျာများကို ရေးသားလေ့ရှိပြီး အဆိုပါကဗျာသည် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်မြို့တွင်]] [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အရပ်သား သေကြေပျက်စီးစေသော လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု]]များစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် မြန်မာ့လေတပ်အား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုထားသည်။ <ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2022-12-17 |title=Junta Watch: Regime Boss Ties ‘Patriotism’ to Fuel Bills as Wife Pens Ode to Air Force |url=https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109145153/https://www.irrawaddy.com/specials/junta-watch/junta-watch-regime-boss-ties-patriotism-to-fuel-bills-as-wife-pens-ode-to-air-force.html |archive-date=2023-01-09 |access-date=2023-01-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဝင် အချို့၏ ဇနီးများကိုပါ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]က ဒဏ်ခတ်အရေးယူရာ သူလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည့် [[ခင်သီရိသက်မွန်]]နှင့် [[အောင်ပြည့်စုံ]]မှာလည်း အရေးယူခြင်း ခံထားရသူများဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Wife of military chief wishes ‘best of luck’ to jailed USDP supporter|url=https://coconuts.co/yangon/news/wife-military-chief-wishes-best-luck-jailed-usdp-supporter/ |work=Coconuts |date=28 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Coup Maker’s Birthday Greeted With Curses, Nationwide Condemnation |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-coup-makers-birthday-greeted-with-curses-nationwide-condemnation.html |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=US Sanctions More Myanmar Junta Members, Their Relatives and Chinese Firms |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-sanctions-more-myanmar-junta-members-their-relatives-and-chinese-firms.html/ |work=The Irrawaddy |date=3 July 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ခုနှစ်ဦးနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစုဝင် ၁၅ ဦးကို အမေရိကန် ပိတ်ဆို့အရေးယူမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/us-santions-on-military-members-07022021173114.html |work=Radio Free Asia |date=2 July 2021 |language=}}</ref><ref>{{cite news |title=အကြမ်းဖက်စစ်ခေါင်းဆောင်၏ဇနီး အပါအဝင် ၂၂ ဦး ကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်အရေးယူ |url=https://burmese.dvb.no/archives/473104 |work=DVB |date=3 July 2021 |language=}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး]] qon66lmf068vgy5061qxyuihbukkfbj 2 210268 1053828 1049979 2026-09-18T12:43:16Z Htanaungg 61594 1053828 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --> ==သမိုင်း== ===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း=== [[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။<ref name=Judson>{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}</ref> ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာသည်။<ref name=Judson/> ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ ဦးဆောင်တောင်းဆိုမှုများကြောင့်<ref name=BT>{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်<ref name=IR2019>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}</ref> အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟု စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name=AMO>{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။<ref>{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}</ref> တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကိုမူ [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ရသည်။ အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}<ref name=MY>{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}</ref> တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref name=BBCYU>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}</ref><ref name=SU>{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။<ref name="BT" /> အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ [[အမျိုး​သား​ အောင်ပွဲ​နေ့​]]အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}</ref><ref name=BBCMU>{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="AMO" /><ref>{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name="BT" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။<ref name="BT" /> ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}</ref> ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ=== [[File:RangoonUniversityAdministrationBuilding.jpg|thumb|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံခဲ့ရသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သည့်အချိန် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်လာသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက နိုင်ငံတော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်က တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကြားကာလတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးကာလတွင်မူ တွဲဖက်ကောလိပ်များကို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ ဆေးသိပ္ပံ၊ ပညာရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနများအဖြစ် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် သစ်တောပညာတို့ပါ ထပ်မံပါဝင်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]]သည် စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=BBCYU/> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေးယူနီဗာစီတီကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ သီးခြားတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref name=BBCMU/>{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင်ကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူကောလိပ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ထီးတန်းကောလိပ်နှင့် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ကောလိပ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားသော လက်အောက်ခံကောလိပ်များကိုလည်း ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကိုလည်း [[ဗထူးတပ်မြို့|ဗထူး]]မှ [[ပြင်ဦးလွင်]]သို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=MY /> ဤကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး<ref name=IR2019/> စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတွင် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာပညာတွင် ဆိုဗီယက်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=151}} ===စစ်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်=== [[File:1962 Rangoon University Protests.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်က အဓိပတိလမ်းပေါ်ရှိ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမရှေ့မှ ငြိမ်းချမ်းစွာ စီတန်းလှည့်လည်ကြစဉ်]] [[ဦးနေဝင်း]]၏ တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် (RASU) ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး၊ တက္ကသိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပယ်ဖျက်ကာ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန၏ ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဌာနများကိုလည်း မိခင်တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထုတ်၍ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|စက်မှုတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ဟူ၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်ငယ်များအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|pp=151-2}} အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျောင်းသားများကို ဘာသာရပ်အလိုက် သီးခြားတက္ကသိုလ်များ၏ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများ မပေါ်ပေါက်စေရန်ဖြစ်ပြီး၊ တက္ကသိုလ်နယ်မြေအလိုက် အမိန့်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး တာဝန်များကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ ဆရာ/ဆရာမများက တာဝန်ယူကြသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=153}} ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် တာဝန်ယူသည့် အစဉ်အလာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံးအဓိပတိမှာ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်သည့် အဆောင်စည်းကမ်း ၂၂ ချက်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ကျောင်းသားအရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ကျောင်းသား အများအပြား ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် တက္ကသိုလ်များကျောင်းသားသမဂ္ဂ (တကသ) အဆောက်အအုံမှာ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင် သိမှတ်ဖွယ်ရာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-40523727 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင်သမိုင်းကို လူငယ်တွေ သိကြရဲ့လား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44753876 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=7 July 2018 |language=my}}</ref> နောင်တွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ]]ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) သည် စကားရပ်များ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည့် ဥပဒေအရ တက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို University of Yangon ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News |date=2 December 2011}}</ref> ၁၉၇၄ ခုနှစ် [[ဦးသန့် အရေးအခင်း]] နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပါအဝင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုချက်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာကို ပြန်လည်ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ဆိုင်းငံ့ခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်တိုင်တိုင် ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Yan Paing |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပြန်လည် ဝေစည်တော့မလား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/06/21/42717.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=21 June 2013}}{{cite news |last1=Aye Aye Win |title=ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လက်ခံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/06/51835.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=6 December 2013}}</ref> okf1r5frdgersgcp4i6rkhyoxvkjhnw 1053831 1053828 2026-09-18T12:48:14Z Htanaungg 61594 /* ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ */ 1053831 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --> ==သမိုင်း== ===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း=== [[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။<ref name=Judson>{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}</ref> ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာသည်။<ref name=Judson/> ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ ဦးဆောင်တောင်းဆိုမှုများကြောင့်<ref name=BT>{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်<ref name=IR2019>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}</ref> အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟု စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name=AMO>{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။<ref>{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}</ref> တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကိုမူ [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ရသည်။ အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}<ref name=MY>{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}</ref> တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref name=BBCYU>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}</ref><ref name=SU>{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။<ref name="BT" /> အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ [[အမျိုး​သား​ အောင်ပွဲ​နေ့​]]အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}</ref><ref name=BBCMU>{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="AMO" /><ref>{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name="BT" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။<ref name="BT" /> ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}</ref> ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ=== [[File:RangoonUniversityAdministrationBuilding.jpg|thumb|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံခဲ့ရသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သည့်အချိန် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်လာသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက နိုင်ငံတော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်က တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကြားကာလတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးကာလတွင်မူ တွဲဖက်ကောလိပ်များကို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ ဆေးသိပ္ပံ၊ ပညာရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနများအဖြစ် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် သစ်တောပညာတို့ပါ ထပ်မံပါဝင်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]]သည် စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=BBCYU/> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေးယူနီဗာစီတီကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ သီးခြားတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref name=BBCMU/>{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင်ကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူကောလိပ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ထီးတန်းကောလိပ်နှင့် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ကောလိပ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားသော လက်အောက်ခံကောလိပ်များကိုလည်း ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာသည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကိုလည်း [[ဗထူးတပ်မြို့]]မှ [[ပြင်ဦးလွင်]]သို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref name=MY /> ဤကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတွင် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာပညာတွင် ဆိုဗီယက်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရင်း{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=151}} အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=IR2019/> ===စစ်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်=== [[File:1962 Rangoon University Protests.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်က အဓိပတိလမ်းပေါ်ရှိ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမရှေ့မှ ငြိမ်းချမ်းစွာ စီတန်းလှည့်လည်ကြစဉ်]] [[ဦးနေဝင်း]]၏ တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် (RASU) ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး၊ တက္ကသိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပယ်ဖျက်ကာ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန၏ ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဌာနများကိုလည်း မိခင်တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထုတ်၍ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|စက်မှုတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ဟူ၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်ငယ်များအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|pp=151-2}} အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျောင်းသားများကို ဘာသာရပ်အလိုက် သီးခြားတက္ကသိုလ်များ၏ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများ မပေါ်ပေါက်စေရန်ဖြစ်ပြီး၊ တက္ကသိုလ်နယ်မြေအလိုက် အမိန့်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး တာဝန်များကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ ဆရာ/ဆရာမများက တာဝန်ယူကြသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=153}} ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် တာဝန်ယူသည့် အစဉ်အလာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံးအဓိပတိမှာ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်သည့် အဆောင်စည်းကမ်း ၂၂ ချက်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ကျောင်းသားအရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ကျောင်းသား အများအပြား ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် တက္ကသိုလ်များကျောင်းသားသမဂ္ဂ (တကသ) အဆောက်အအုံမှာ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင် သိမှတ်ဖွယ်ရာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-40523727 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင်သမိုင်းကို လူငယ်တွေ သိကြရဲ့လား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44753876 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=7 July 2018 |language=my}}</ref> နောင်တွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ]]ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) သည် စကားရပ်များ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည့် ဥပဒေအရ တက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို University of Yangon ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News |date=2 December 2011}}</ref> ၁၉၇၄ ခုနှစ် [[ဦးသန့် အရေးအခင်း]] နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပါအဝင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုချက်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာကို ပြန်လည်ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ဆိုင်းငံ့ခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်တိုင်တိုင် ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Yan Paing |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပြန်လည် ဝေစည်တော့မလား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/06/21/42717.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=21 June 2013}}{{cite news |last1=Aye Aye Win |title=ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လက်ခံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/06/51835.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=6 December 2013}}</ref> knco2mapnwt90o7p4bv20f9e6ekuzyn 1053834 1053831 2026-09-18T13:24:45Z Htanaungg 61594 1053834 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --> ==သမိုင်း== ===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း=== [[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။<ref name=Judson>{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}</ref> ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာသည်။<ref name=Judson/> ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ ဦးဆောင်တောင်းဆိုမှုများကြောင့်<ref name=BT>{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်<ref name=IR2019>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}</ref> အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟု စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name=AMO>{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။<ref>{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}</ref> တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကိုမူ [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ရသည်။ အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}<ref name=MY>{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}</ref> တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref name=BBCYU>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}</ref><ref name=SU>{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။<ref name="BT" /> အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ [[အမျိုး​သား​ အောင်ပွဲ​နေ့​]]အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}</ref><ref name=BBCMU>{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="AMO" /><ref>{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name="BT" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။<ref name="BT" /> ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}</ref> ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ=== [[File:RangoonUniversityAdministrationBuilding.jpg|thumb|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံခဲ့ရသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သည့်အချိန် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်လာသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက နိုင်ငံတော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်က တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကြားကာလတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးကာလတွင်မူ တွဲဖက်ကောလိပ်များကို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ ဆေးသိပ္ပံ၊ ပညာရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနများအဖြစ် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် သစ်တောပညာတို့ပါ ထပ်မံပါဝင်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]]သည် စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=BBCYU/> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေးယူနီဗာစီတီကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ သီးခြားတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref name=BBCMU/>{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင်ကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူကောလိပ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ထီးတန်းကောလိပ်နှင့် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ကောလိပ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားသော လက်အောက်ခံကောလိပ်များကိုလည်း ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာသည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကိုလည်း [[ဗထူးတပ်မြို့]]မှ [[ပြင်ဦးလွင်]]သို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref name=MY /> ဤကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတွင် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာပညာတွင် ဆိုဗီယက်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရင်း{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=151}} အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=IR2019/> ===စစ်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်=== [[File:1962 Rangoon University Protests.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်က အဓိပတိလမ်းပေါ်ရှိ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမရှေ့မှ ငြိမ်းချမ်းစွာ စီတန်းလှည့်လည်ကြစဉ်]] [[ဦးနေဝင်း]]၏ တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် (RASU) ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး၊ တက္ကသိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပယ်ဖျက်ကာ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန၏ ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဌာနများကိုလည်း မိခင်တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထုတ်၍ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|စက်မှုတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ဟူ၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်ငယ်များအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|pp=151-2}} အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျောင်းသားများကို ဘာသာရပ်အလိုက် သီးခြားတက္ကသိုလ်များ၏ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများ မပေါ်ပေါက်စေရန်ဖြစ်ပြီး၊ တက္ကသိုလ်နယ်မြေအလိုက် အမိန့်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး တာဝန်များကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ ဆရာ/ဆရာမများက တာဝန်ယူကြသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=153}} ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် တာဝန်ယူသည့် အစဉ်အလာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံးအဓိပတိမှာ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်သည့် အဆောင်စည်းကမ်း ၂၂ ချက်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ကျောင်းသားအရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ကျောင်းသား အများအပြား ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် တက္ကသိုလ်များကျောင်းသားသမဂ္ဂ (တကသ) အဆောက်အအုံမှာ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင် သိမှတ်ဖွယ်ရာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-40523727 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင်သမိုင်းကို လူငယ်တွေ သိကြရဲ့လား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44753876 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=7 July 2018 |language=my}}</ref> နောင်တွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ]]ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) သည် စကားရပ်များ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည့် ဥပဒေအရ တက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို University of Yangon ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News |date=2 December 2011}}</ref> ၁၉၇၄ ခုနှစ် [[ဦးသန့် အရေးအခင်း]] နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပါအဝင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုချက်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာကို ပြန်လည်ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ဆိုင်းငံ့ခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်တိုင်တိုင် ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Yan Paing |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပြန်လည် ဝေစည်တော့မလား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/06/21/42717.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=21 June 2013}}{{cite news |last1=Aye Aye Win |title=ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လက်ခံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/06/51835.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=6 December 2013}}</ref> ===၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ=== [[File:Myanmar National Education Law Protests 1.jpg|thumb|၂၀၁၄ ခုနှစ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြစဉ်]] ထိုစဉ်က အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]က တက္ကသိုလ်ဥပဒေသစ်တစ်ရပ် ရေးဆွဲရန်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ပင်မနယ်မြေ) ကို အဆင့်မြှင့်တင်ရန်အတွက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ စတင်အဆိုတင်သွင်းသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့် ရာပြည့်သဘင်အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနား ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/8483 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |language=en}}</ref> သီးခြားကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ပညာရေးဝန်ကြီးက ကန့်ကွက်သော်လည်း ထောက်ခံမဲ ၂၄၈ မဲဖြင့် အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မွမ်းမံရေး စတော့မယ် - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2012/12/121227_rangoon_university |access-date=9 March 2026 |work=bbc.com|language=my}}</ref> ထို့နောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပါဝင်သော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ပင်မနယ်မြေ) အဆင့်မြှင့်တင်ရေးနှင့် မွမ်းမံပြင်ဆင်ရေး ကော်မတီကို လွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများပို့ချရန်အတွက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၌လည်းကောင်း၊ လှိုင်နယ်မြေကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်၌လည်းကောင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရသည်။<ref>{{cite news |title=တဖန်သက်ဝင်လာတဲ့ လှိုင်တက္ကသိုလ် |url=https://burmese.voanews.com/a/burma-forum-rebirth-of-yangon-university-hlaing-campus/4177367.html |access-date=9 March 2026 |work=VOA Burmese |date=25 December 2017 |language=my}}</ref> ထိုကာလတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ထူးချွန်သင်ကြားရေးဗဟိုဌာန (CoE) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး{{sfn|Fiori|Proserpio|2021|p=62}} ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အခြားတက္ကသိုလ် ၁၅ ခုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကျွန်တော်နဲ့ တက္ကသိုလ်ပညာရေး {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/6016 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ရာပြည့်သဘင်ကို ကျင်းပပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်သဘင်ကျင်းပရေး ဦးစီးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် အခမ်းအနား ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Yangon University Centenary a heartbeat away |url=https://www.mdn.gov.mm/en/yangon-university-centenary-heartbeat-away |access-date=9 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=en}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကော်မတီ၏ ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေးတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် ရှေးယခင် အစဉ်အလာကောင်းများကို ပြန်လည်ရရှိရုံမျှမက ယခင်ကထက်ပင် ပိုမိုတိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=Celebrations Scheduled for Yangon U Centennial Run-Up |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/celebrations-scheduled-for-yangon-u-centennial-run-up.html |access-date=9 March 2026 |date=15 July 2019}}</ref> ==တက္ကသိုလ်နယ်မြေ== {{multiple image | align = left | image1 = Convocation Hall, Universität Rangun, Myanmar, (Auditorium).jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Convocation Hall.jpg | width2 = 170 | alt2 = | caption2 = | footer = ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ }} ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ရန်ကုန်မြို့ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းလျားကန်]]၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Myin Maung Soe |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် အင်းလျားကန်သာ |url=https://www.moi.gov.mm/npe/rnkunttkksiulnng-anglaaknsaa |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=11 May 2020}}</ref> အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အင်းလျားလမ်း၊ တောင်ဘက်တွင် တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းနှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[ပြည်လမ်း]] တို့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Charter (Draft) {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/charter-draft/ |website=uy.edu.mm |access-date=10 March 2026}} ပင်မနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်အနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိသော လှိုင်နယ်မြေကို ပထမနှစ်သင်တန်းများအတွက် အသုံးပြုသည်။{{cite web |title=Hlaing Campus {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/hlaing-campus/ |website=uy.edu.mm |access-date=9 March 2026}}</ref> လှိုင်နယ်မြေနေရာသည် မူလက ရန်ကုန်ဒေသကောလိပ် အမှတ် (၂) အဖြစ် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစတင် ဖွင့်လှစ်ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင်မူ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ သဘာဝသိပ္ပံဘာသာရပ်များ သင်ကြားရာ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Khin La Pyae Woon |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ထဲက အနုပညာရပ်ဝန်းပန်းချီခန်းမ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/10390 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=1 October 2021}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေကို ဆရာအတတ်သင် အခြေခံပညာကျောင်း (TTC) အဖြစ်သာ သီးသန့်အသုံးပြုခဲ့ရာမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်နယ်မြေအဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ [[File:University Scho 58.JPG|thumb|right|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေအတွင်းရှိ သစ်ပုတ်ပင်ကြီး]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပင်မနယ်မြေတွင် ပထမဆုံး ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် အဆောက်အအုံမှာ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမဖြစ်သည်။ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ၏ ပန္နက်တင်အခမ်းအနားကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်မှ ပြုလုပ်နိုင်သဖြင့် ၁၉၂၁ ခုနှစ်အတွက် ပထမဆုံးအကြိမ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားကိုမူ [[ဂျူဗလီဟော]] ၌ ကျင်းပရသည်။<ref>{{cite news |title=Yangon University and Colonial Era Buildings |url=https://www.mdn.gov.mm/en/yangon-university-and-colonial-era-buildings |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနား၌ တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားများကို ထိုခန်းမ၌ပင် ဆက်လက်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-bhainngsbhngkhnm |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမအနီးတွင် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် တက္ကသိုလ်စတင်တည်ထောင်စဉ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ကြီးမားသည့် သစ်ပုတ်ပင်ကြီး တစ်ပင်ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ အထင်ကရနေရာများ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiule-athngkrneraamaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> သစ်ပုတ်ပင်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၏ (၃၂) ခုမြောက် အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြား တပ်ဆင်ခံရပြီး၊ အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြားရရှိသည့် ပထမဆုံး သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Over 100 year old Thitpok Tree in University of Yangon marked with YHT’s blue plaque |url=https://www.mdn.gov.mm/en/over-100-year-old-thitpok-tree-university-yangon-marked-yhts-blue-plaque |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=en}}</ref> [[File:University Scho 35.JPG|thumb|left|ဂျပ်ဆင်တာဝါ]] ပင်မနယ်မြေ၏ ပြည်လမ်းဘက်အခြမ်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုရန် ရောက်ရှိလာသူ အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်]]ကို ဂုဏ်ပြုအမည်ပေးထားသည့် ယုဒသန်ဘုရားကျောင်း တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Yan |first1=Paing |title=ဆရာယုဒသန် မြန်မာပြည် ရောက်ရှိခြင်း နှစ် ၂၀၀ ပြည့်အခမ်းအနား ကျင်းပမည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/11/15/50962.html |work=The Irrawaddy |access-date=10 March 2026 |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အဓိပတိ [[ဆာ ချားလ်စ် အလက်ဇန္ဒား အင်းနစ်]]က အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပြီး၊ ခေါင်းလောင်းမျှော်စင်သို့ တက်ရန် လှေကားထစ် ၁၈၀ ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ အထင်ကရနေရာများ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiule-athngkrneraamaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> ယုဒသန်ဘုရားကျောင်းအနီးတွင် အားကစားရုံ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် တက္ကသိုလ် ပန်းချီအသင်းခန်းမတို့ ပါဝင်သော Recreation Center နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံ ရှိသည်။ မြန်မာ့ဗိသုကာနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဗိသုကာဟန်များ ပေါင်းစပ်ထားသော အဆိုပါအဆောက်အအုံကို ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် [[အာရှဖောင်ဒေးရှင်း]] ၏ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့မှုဖြင့် အမေရိကန် ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးနှင့် မြန်မာ ဗိသုကာ [[စည်သူဦးတင်]] တို့ ပူးပေါင်းရေးဆွဲခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=The Recreation Centre of Yangon University {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/index.php/article/2224 |access-date=10 March 2026 |work=moi.gov.mm}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တပ်မတော်အစိုးရက ကျပ်ငွေ ၆၃ သန်း အကုန်အကျခံ၍ စိန်ရတုခန်းမကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်တစ်ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ်နှင့် ဆေးတက္ကသိုလ်များ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-ncttcraapnnyathimamttnng-chettkksiulmaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်သော အမေရိကန်သမ္မတ [[ဘားရက် အိုဘားမား]]၏ မိန့်ခွန်းပြောပွဲကိုလည်း အဆိုပါခန်းမ၌ပင် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သမ္မတ အိုဘားမားကို မြန်မာ လူငယ်တွေ အားကျ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/11/19/67326.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=19 November 2014}}</ref> ၁၉၂၈ ခုနှစ်ကပင် အင်းဝ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ ပဲခူး နှင့် သထုံ ဟူ၍ သမိုင်းဝင် ဒေသအမည်များ ပေးထားသည့် အဆောင် ၅ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပဲခူးဆောင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နေထိုင်ခဲ့သည့် တတိယထပ် အခန်းအမှတ် (၁၁၃) ကြောင့် အထူးထင်ရှားပြီး အဆိုပါအခန်းကို အောင်ဆန်းခန်းမအဖြစ် ယနေ့တိုင် သီးသန့်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပဲခူးဆောင်က အခန်းအမှတ် (၁၁၃) |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-paikhuucheaangk-akhnamtt-113 |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> ပင်မနယ်မြေအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်နှင့် [[တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်]] (UCL) ဟူ၍ စာကြည့်တိုက်နှစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=သမိုင်းဝင်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်အကြောင်း တစေ့တစောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက် စာကြည့်တိုက်မှူး ဒေါ်သင်းသင်းစိုးနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/7366 |work=moi.gov.mm |language=en}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ က အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အဓိပတိလမ်းနှင့် စစ်ကိုင်းလမ်းထောင့်၌ တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စာကြည့်တိုက်ကို အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာနအောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရပြီး တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မူလစာကြည့်တိုက်အဆောက်အအုံ ဘေး၌ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်အတွက် အဆောက်အအုံသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် မူလအဆောက်အအုံသည် မူလအမည်အတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် |url=https://www.myanmar.gov.mm/my/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2590%25E1%2580%2580%25E1%2580%25B9%25E1%2580%2580%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%259C%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BB%25E1%2580%25AC%25E1%2580%25B8-%25E1%2580%2597%25E1%2580%259F%25E1%2580%25AD%25E1%258?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_redirect=https%3A%2F%2Fwww.myanmar.gov.mm%2Fmy%2Fweb%2Fguest%2Fnews-media%2Fnews%2Flatest-news%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_cur%3D2383%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_delta%3D10%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_assetEntryId%3D77847973| work=Myanmar National Portal| access-date=10 March 2026}}</ref> တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် သုံးထပ်အဆောက်အအုံသစ်ကို စည်သူဦးတင်၏ မြေးဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်လွင်က ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ 505o0yqjhu1cbgwyfvod0c2eft4if2h 0 212157 1053857 828657 2026-09-18T16:05:15Z Dr Lotus Black 31011 1053857 wikitext text/x-wiki [[Image:Thunder lightning Garajau Madeira 289985700.jpg|thumb|260px|Garajau, Madeira အနီးရှိ မိုးကြိုး]] '''မိုးလေဝသ''' သည် လေထု၏ ပူသည် သို့မဟုတ် အေးသည်၊ စိုစွတ်သည် သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့သည်၊ တည်ငြိမ်သည် သို့မဟုတ် တိမ်ထူသည် အစရှိသည်တို့ကို ဖော်ပြသော အခြေနေတခုဖြစ်သည်။ <ref>''Merriam-Webster Dictionary''. [http://www.merriam-webster.com/dictionary/weather Weather.] Retrieved on 27 June 2008.</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးလေဝသဖြစ်စဉ်အများစုသည် [[ကမ္ဘာ့လေထု]]၏ အနိမ့်ဆုံးအလွှာဖြစ်သော [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ|စထရာတိုစဖီးယားအလွှာ]]အောက်ရှိ [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပေါ့စဖီးယားအလွှာ]]တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။<ref>Glossary of Meteorology. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search Hydrosphere.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315161323/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search |date=15 March 2012 }} Retrieved on 27 June 2008.</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2012-09-28|title=Troposphere|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928061111/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51|url-status=dead|archive-date=2012-09-28|access-date=2020-10-11|website=Glossary of Meteorology|accessdate=4 September 2021|archivedate=28 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928061111/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51}}</ref> မိုးလေဝသသည် တစ်နေ့ပြီးတစ်နေ့ [[အပူချိန်]]ပြောင်းလဲမှုနှင့် အခြားလေထုအခြေနေများကို ဖော်ပြပြီး [[ရာသီဥတု]]သည် အချိန်ကာလတစ်ခုကြာသောအခါ လေထုအခြေနေ ပျမ်းမျှပြောင်းလဲမှုကို ရည်ညွန်းသည်။<ref>{{cite encyclopedia | title = Climate | encyclopedia = Glossary of Meteorology | publisher = American Meteorological Society | url = http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=climate1 | access-date = 14 May 2008 | archive-date = 7 July 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110707113544/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=climate1 | url-status = dead }}</ref> မိုးလေဝသသည် တစ်နေရာမှတစ်နေရာကြား [[အပူချိန်]]၊ စိုထိုင်းဆနှင့် [[လေဖိအား|လေထုဖိအား]]တို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ ဤကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ရာသီဥတုပေါ်တွင် [[နေ]]၏သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာ၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများနှင့်အတူ ပြောင်းလဲသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် အပူပိုင်းဒေသရှိ အပူချိန်ခြားနားချက်များသည် ကြီးမားသောလေထုလည်ပတ်မှု (atmospheric circulation) ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။ [[ကမ္ဘာမြေ]]သည် တိမ်းစောင်းနေသောကြောင့် နေရောင်ခြည်ကျရောက်မှုသည် မတူညီသောဒေသများတွင် ကွဲပြားစွာ ကျရောက်လျက်ရှိရာ အပူချိန်သက်ရောက်မှုမှာလည်း ကွဲပြားကြသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်တွင် တစ်နှစ်တာအတွင်း အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ±၄၀&nbsp;°C (−၄၀&nbsp;°F မှ ၁၀၄&nbsp;°F) ရှိသည်။ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသော် ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်း၏ ပြောင်းလဲမှုသည် ကမ္ဘာမြေရှိ [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]] ဖြန့်ဖြူးမှုကို သက်ရောက်နိုင်ပြီး ရေရှည်ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် ဖိအားပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမြင့်ပိုင်းများသည် အနိမ့်ပိုင်းများထက် ပိုမိုအေးမြပြီး လေထုပူနွေးအများစုသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အာကာသထဲသို့ အပူချိန် ဆုံးရှုံးမှုမှာ များသောအားဖြင့် ပုံသေဖြစ်သည်။ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းခြင်းသည် သတ်မှတ်ထားသောတည်နေရာနှင့် အနာဂတ်ကာလအချိန်တစ်ခုတွင် ကမ္ဘာ့လေထု၏ အခြေနေများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၏ အသုံးချမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် မိုးလေဝသကို ထိန်းချုပ်ရန် လူသားတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိလေသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် လူသားများ မိုးလေဝသကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသည့် သက်သေတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ အခြားဂြိုဟ်များပေါ်တွင် မိုးလေဝသအလုပ်လုပ်ပုံကို လေ့လာခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးလေဝသအလုပ်လုပ်ပုံအား နားလည်စေသည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ အနီစက်ကြီးသည် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ တည်ရှိခဲ့သော မုန်းတိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မိုးလေဝသသည် ဂြိုဟ်များပေါ်တွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်ဘဲ ကြယ်များ၏ ကော်ရိုနာ (Stellar corona) သည်လည်း အာကာသထဲသို့ ဆက်တိုက် ဆုံးရှုံးလျက်ရှိပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတလျှောက် ပါးလွှာသောလေထုအား ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။ နေမှ များစွာသော ထုထည်ထုတ်လွှတ်မှုကို နေလေ (Solar wind) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မိုးလေဝသ]] 9jwy9slld1cbdvbf1x2dzpyvb1jds7z 0 234093 1053827 1053500 2026-09-18T12:42:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စာရင်း */ 1053827 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! အမည် !နေရာ!! ခရိုင် သို့မဟုတ် စီရင်စု!! မြို့ သို့မဟုတ် ရွာ |- | 1 | {{nihongo|[[ဟဂိုရိုမိုရေတံခွန်]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[အင်းခုရရေတံခွန်]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[ဂရိုးရေတံခွန်]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[ရူးဆဲဂင်းဂရေတံခွန်]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[အရှိရိဘဲဆွတ်ရေတံခွန်]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[အိုရှင်းခိုရှင်းရေတံခွန်]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[ခုရိုခုမရေတံခွန်]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[မဆွတ်မိရေတံခွန်]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[အခိအုရေတံခွန်ကြီး]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[ဆန်းခိုင်ရေတံခွန်]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[နနတခိရေတံခွန်]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[ချဂမရေတံခွန်]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[ဟော့တိုင်းရေတံခွန်]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[ယဆုရေတံခွန်]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[နမဲခဝရေတံခွန်ကြီး]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[ရှိရအိတိုရေတံခွန် (ယမဂတ)|ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ရေတံခွန်]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[အိုဆွတ်ဂျိရေတံခွန်]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[ဆန်းဂျောရေတံခွန်]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[ချောရှိရေတံခွန်]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[ခဲဂွန်ရေတံခွန်]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[ခိရိဖုရိရေတံခွန်]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[ဖုခိဝရဲရေတံခွန်]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[ဂျောဖုရေတံခွန်]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[တနရှိတနော့ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[မရုဂမိရေတံခွန်]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[ဟော့ဆဝရေတံခွန်]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[ဟယတိုရေတံခွန်ကြီး]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[ရှဆုအိရေတံခွန်]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ဂမဂိုဒန်းရေတံခွန်]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[ခိတရှောဂျိရေတံခွန်]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[ဆင်းဂရေတံခွန်]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[ဆုဇုရေတံခွန်]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[နအဲနရေတံခွန်]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[ဆိုးတခိရေတံခွန်]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[ရှောမယောရေတံခွန်]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[အုဘရေတံခွန်]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[ရူးဆိုးရေတံခွန်]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[ယောနခိုရေတံခွန်|ယောနခိုဒိုင်းဘခုဖုရေတံခွန်]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[ဆန်းဘွန်းရေတံခွန်]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[တဒချိရေတံခွန်]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[နဲအိုရေတံခွန်]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[ဟိရယုရေတံခွန်ကြီး]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[ယောရိုးရေတံခွန်]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[အမိဒရေတံခွန်]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[အဘဲရေတံခွန်ကြီး]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[ဂျောရင်းရေတံခွန်]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[အတဲရရေတံခွန် ၇ ခု|အတဲရခုနစ်ထပ်ရေတံခွန်]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[နုနိုဘိခိရေတံခွန် (မိအဲ)|နုနိုဘိခိရေတံခွန်]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[အခမဲရှိဂျူးဟချိရေတံခွန်]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ဂမရေတံခွန်]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] 94v9w8t2bxy5k9xlhxxdzze91vsosiv 1053878 1053827 2026-09-18T20:18:40Z Ziv 128154 ([[c:GR|GR]]) [[File:Waterfall of Fudou in Hatimantai.JPG]] → [[File:Fudo Falls in Hachimantai.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 1053878 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2009}} ဤရေတံခွန်များစာရင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ပြုစုထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရေတံခွန် ၁၀၀ (日本の滝百選, Nihon no taki hyakusen) ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နာမည်ကြီးသည့် ရေတံခွန် ၅၁၇ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရေတံခွန်များထဲမှ ရေတံခွန်များစွာတို့သည် ဝေးကွာသည့် တောင်တန်းများ ရှိရာတွင် တည်ရှိသည်။ များမကြာမီကာလများအတွင်း တောင်တက်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်း လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသဖြင့် ခရီးသွားများလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ==စာရင်း== {| class="wikitable" |+ One Hundred Waterfalls of Japan ! # !! အမည် !နေရာ!! ခရိုင် သို့မဟုတ် စီရင်စု!! မြို့ သို့မဟုတ် ရွာ |- | 1 | {{nihongo|[[ဟဂိုရိုမိုရေတံခွန်]]|羽衣の滝|Hagoromo-no-taki}} | {{coord|43|37|38.3|N|142|47|12.5|E|display=inline}} | rowspan="6" | [[Hokkaidō]] || [[Higashikawa, Hokkaidō|Higashikawa]] |- | 2 | {{nihongo|[[အင်းခုရရေတံခွန်]]|インクラの滝|Inkura-no-taki}} | ||[[Shiraoi, Hokkaidō|Shiraoi]] |- | 3 | {{nihongo|[[ဂရိုးရေတံခွန်]]|"飛竜"賀老の滝|”Hiryū“ Garō-no-taki}} | ||[[Shimamaki, Hokkaidō|Shimamaki]] |- | 4 | {{nihongo|[[ရူးဆဲဂင်းဂရေတံခွန်]]|流星・銀河の滝|Ryūsei-Ginga-no-taki}} | ||[[Kamikawa, Hokkaidō|Kamikawa]] |- | 5 | {{nihongo|[[အရှိရိဘဲဆွတ်ရေတံခွန်]]|アシリベツの滝|Ashiribetsu-no-taki}} | ||[[Minami-ku, Sapporo|Minami-ku]], [[Sapporo, Hokkaidō|Sapporo]] |- | 6 | {{nihongo|[[အိုရှင်းခိုရှင်းရေတံခွန်]]|オシンコシンの滝|Oshinkoshin-no-taki}} | ||[[Shari, Hokkaidō|Shari]] |- | 7 | {{nihongo|[[ခုရိုခုမရေတံခွန်]]|くろくまの滝|Kurokuma-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Aomori Prefecture]] || [[Ajigasawa, Aomori|Ajigasawa]] |- | 8 | {{nihongo|[[မဆွတ်မိရေတံခွန်]]|松見の滝|Matsumi-no-taki}} | ||[[Towada, Aomori|Towada]] |- | 9 | {{nihongo|[[ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|不動の滝|Fudō-no-taki}} | ||[[Iwate Prefecture]] || [[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]] |- | 10 | {{nihongo|[[အခိအုရေတံခွန်ကြီး]]|秋保大滝|Akiu-Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Miyagi Prefecture]] || [[Taihaku-ku, Sendai|Taihaku-ku]], [[Sendai]] |- | 11 | {{nihongo|[[ဆန်းခိုင်ရေတံခွန်]]|三階の滝|Sankai-no-taki}} | ||[[Zao, Miyagi|Zao]] |- | 12 | {{nihongo|[[နနတခိရေတံခွန်]]|七滝|Nanataki}} | | rowspan="4" | [[Akita Prefecture]] || [[Kosaka, Akita|Kosaka]] |- | 13 | {{nihongo|[[ချဂမရေတံခွန်]]|茶釜の滝|Chagama-no-taki}} | ||[[Kazuno, Akita|Kazuno]] |- | 14 | {{nihongo|[[ဟော့တိုင်းရေတံခွန်]]|法体の滝|Hottai-no-taki}} | ||[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]] |- | 15 | {{nihongo|[[ယဆုရေတံခွန်]]|安の滝|Yasu-no-taki}} | ||[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]] |- | 16 | {{nihongo|[[နမဲခဝရေတံခွန်ကြီး]]|滑川の大滝|Namekawa-no-Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Yamagata Prefecture]] || [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]] |- | 17 | {{nihongo|[[ရှိရအိတိုရေတံခွန် (ယမဂတ)|ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}} | ||[[Tozawa, Yamagata|Tozawa]] |- | 18 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ရေတံခွန်]]|七ツ滝|Nanatsu-taki}} | ||[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]] |- | 19 | {{nihongo|[[အိုဆွတ်ဂျိရေတံခွန်]]|乙字ケ滝|Otsuji-ga-taki}} | | rowspan="3" | [[Fukushima Prefecture]] || [[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]] |- | 20 |{{nihongo|[[ဆန်းဂျောရေတံခွန်]]|三条の滝|Sanjō-no-taki}} | ||[[Hinoemata, Fukushima|Hinoemata]] |- | 21 | {{nihongo|[[ချောရှိရေတံခွန်]]|銚子ケ滝|Chōshi-ga-taki}} | ||[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]] |- | 22 | {{nihongo|[[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]]|袋田の滝|Fukuroda-no-taki}} | ||[[Ibaraki Prefecture]] || [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |- | 23 | {{nihongo|[[ခဲဂွန်ရေတံခွန်]]| 華厳滝|Kegon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Tochigi Prefecture]] || [[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 24 | {{nihongo|[[ခိရိဖုရိရေတံခွန်]]|霧降の滝|Kirifuri-no-taki}} | ||[[Nikko, Tochigi|Nikko]] |- | 25 | {{nihongo|[[ဖုခိဝရဲရေတံခွန်]]|吹割の滝|Fukiware-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Gunma Prefecture]] || [[Numata, Gunma|Namata]] |- | 26 | {{nihongo|[[ဂျောဖုရေတံခွန်]]|常布の滝|Jōfu-no-taki}} | ||[[Kusatsu, Gunma|Kusatsu]] |- | 27 | {{nihongo|[[တနရှိတနော့ဖုဒိုးရေတံခွန်]]|棚下の不動滝|Tanashita-no-Fudō-no-taki}} | ||[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] |- | 28 | {{nihongo|[[မရုဂမိရေတံခွန်]]|丸神の滝|Marugami-no-taki}} | ||[[Saitama Prefecture]] || [[Ogawa, Saitama|Ogano]] |- | 29 | {{nihongo|[[ဟော့ဆဝရေတံခွန်]]|払沢の滝|Hossawa-no-taki}} | ||[[Tokyo]] || [[Hinohara, Tokyo|Hinohara]] |- | 30 | {{nihongo|[[ဟယတိုရေတံခွန်ကြီး]]|早戸大滝|Hayato Ōtaki}} | | rowspan="2" | [[Kanagawa Prefecture]] || [[Sagamihara, Kanagawa|Sagamihara]] |- | 31 | {{nihongo|[[ရှဆုအိရေတံခွန်]]|洒水の滝|Shasui-no-taki}} | ||[[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |- | 32 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ဂမဂိုဒန်းရေတံခွန်]]|七ツ釜五段の滝|Nanatsugamagodan-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Yamanashi Prefecture]] || [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |- | 33 | {{nihongo|[[ခိတရှောဂျိရေတံခွန်]]|北精進ケ滝|Kitashōji-ga-taki}} | ||[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |- | 34 | {{nihongo|[[ဆင်းဂရေတံခွန်]]|仙娥滝|Senga-taki}} | ||[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]] |- | 35 | {{nihongo|[[ဆုဇုရေတံခွန်]]|鈴ヶ滝|Suzu-ka-taki}} | | rowspan="3" | [[Niigata Prefecture]] || [[Murakami, Niigata|Murakami]] |- | 36 | {{nihongo|[[နအဲနရေတံခွန်]]|苗名滝|Naena-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 37 |{{nihongo|[[ဆိုးတခိရေတံခွန်]]|惣滝|Sō-taki}} | ||[[Myōkō, Niigata|Myōkō]] |- | 38 | {{nihongo|[[ရှောမယောရေတံခွန်]]|称名滝|Shōmyō-daki}} | ||[[Toyama Prefecture]] || [[Tateyama, Toyama|Tateyama]] |- | 39 | {{nihongo|[[အုဘရေတံခွန်]]|姥ケ滝|Uba-ga-taki}} | ||[[Ishikawa Prefecture]] || [[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]] |- | 40 | {{nihongo|[[ရူးဆိုးရေတံခွန်]]|龍双ケ滝|Ryūsō-ga-taki}} | ||[[Fukui Prefecture]] || [[Ikeda, Fukui|Ikeda]] |- | 41 | {{nihongo|[[ယောနခိုရေတံခွန်|ယောနခိုဒိုင်းဘခုဖုရေတံခွန်]]|米子大瀑布|Yonako-daibakufu}} | | rowspan="3" | [[Nagano Prefecture]] || [[Suzaka, Nagano|Suzaka]] |- | 42 | {{nihongo|[[ဆန်းဘွန်းရေတံခွန်]]|三本滝|Sanbon-daki}} | ||[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]] |- | 43 | {{nihongo|[[တဒချိရေတံခွန်]]|田立の滝|Tadachi-no-taki}} | ||[[Nagiso, Nagano|Nagiso]] |- | 44 | {{nihongo|[[နဲအိုရေတံခွန်]]|根尾の滝|Neo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Gifu Prefecture]] || [[Gero, Gifu|Gero]] |- | 45 | {{nihongo|[[ဟိရယုရေတံခွန်ကြီး]]|平湯大滝|Hirayu Ōtaki}} | ||[[Takayama, Gifu|Takayama]] |- | 46 | {{nihongo|[[ယောရိုးရေတံခွန်]]|養老の滝|Yōrō-no-taki}} | ||[[Yōrō, Gifu|Yōrō]] |- | 47 | {{nihongo|[[အမိဒရေတံခွန်]]|阿弥陀ケ滝|Amida-ga-taki}} | ||[[Gujō, Gifu|Gujō]] |- | 48 | {{nihongo|[[အဘဲရေတံခွန်ကြီး]]|安倍の大滝|Abe no Ōtaki}} | | rowspan="3" | [[Shizuoka Prefecture]] || [[Aoi-ku, Shizuoka|Aoi-ku]], [[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]] |- | 49 | {{nihongo|[[ဂျောရင်းရေတံခွန်]]|浄蓮の滝|Jōren-no-taki}} | ||[[Itō, Shizuoka|Itō]] |- | 50 | {{nihongo|[[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]|白糸の滝|Shiraito-no-taki}}＋{{nihongo|[[အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်]]|音止めの滝|Otodome-no-taki}} | ||[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]] |- | 51 | {{nihongo|[[အတဲရရေတံခွန် ၇ ခု|အတဲရခုနစ်ထပ်ရေတံခွန်]]|阿寺の七滝|Atera-no-Nana-taki}} | ||[[Aichi Prefecture]] || [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] |- | 52 | {{nihongo|[[နုနိုဘိခိရေတံခွန် (မိအဲ)|နုနိုဘိခိရေတံခွန်]|布引の滝|Nunobi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Mie Prefecture]] || [[Kumano, Mie|Kumano]] |- | 53 | {{nihongo|[[အခမဲရှိဂျူးဟချိရေတံခွန်]]|赤目四十八滝|Akame Shijyūhachi-taki}} | ||[[Nabari, Mie|Nabari]] |- | 54 | {{nihongo|[[နနဆွတ်ဂမရေတံခွန်]]|七ツ釜滝|Nanatsugama-taki}} | ||[[Ōdai, Mie|Ōdai]] |- | 55 |{{nihongo|[[Yatsubuchi Falls]]|八ツ淵の滝|Yatsubuchi-no-taki}} | ||[[Shiga Prefecture]] || [[Takashima, Shiga|Takashima]] |- | 56 | {{nihongo|[[Kanabiki Falls]]|金引の滝|Kanabiki-no-taki}} | ||[[Kyoto Prefecture]] || [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] |- | 57 | {{nihongo|[[Minoo Falls]]|箕面滝|Minoo-no-taki}} | ||[[Osaka Prefecture]] || [[Minoh, Osaka|Minoh]] |- | 58 | {{nihongo|[[Harafudō Falls]]|原不動滝|Harafudō-taki}} | | rowspan="4" | [[Hyōgo Prefecture]] || [[Shisō, Hyōgo|Hyōgo]] |- | 59 |{{nihongo|[[Saruo Falls]]|猿尾滝|Saruo-daki}} | ||[[Kami, Hyōgo (Mikata)|Kami]] |- | 60 | {{nihongo|[[Tendaki Falls]]|天滝|Tendaki}} | ||[[Yabu, Hyōgo|Yabu]] |- | 61 | {{nihongo|[[Nunobiki Falls]]|布引の滝|Nunobiki-no-taki}} | ||[[Kobe, Hyōgo|Kobe]] |- | 62 | {{nihongo|[[Somon Falls]]|双門の滝|Somon-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Nara Prefecture]] || [[Tenkawa, Nara|Tenkawa]] |- | 63 | {{nihongo|[[Fudōnanae Falls]]|不動七重滝|Fudōnanae-no-taki}} | ||[[Shimokitayama, Nara|Shimokitayama]] |- | 64 | {{nihongo|[[Sasa Falls]]|笹の滝|Sasa-no-taki}} | ||[[Totsukawa, Nara|Totsukawa]] |- | 65 | {{nihongo|[[Naka Falls]]|中の滝|Naka-no-taki}} | ||[[Kamikitayama, Nara|Kamikitayama]] |- | 66 | {{nihongo|[[Nachi Falls]]|那智滝|Nachi-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Wakayama Prefecture]] || [[Nachikatsuura, Wakayama|Nachikatsuura]] |- | 67 | {{nihongo|[[Kuwanoki Falls]]|桑ノ木の滝|Kuwanoki-no-taki}} | ||[[Shingū, Wakayama|Shingū]] |- | 68 | {{nihongo|[[Haso Falls]]|八草の滝|Haso-no-taki}} | ||[[Shirahama, Wakayama|Shirahama]] |- | 69 |{{nihongo|[[Daisen Falls]]|大山滝|Daisen-taki}} | | rowspan="2" | [[Tottori Prefecture]] || [[Tōhaku, Tottori|Tōhaku]] |- | 70 | {{nihongo|[[Ame Falls]]|雨滝|Amedaki}} | ||[[Tottori, Tottori|Tottori]] |- | 71 | {{nihongo|[[Dangyō Falls]]|壇鏡の滝|Dangyō-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Shimane Prefecture]] || [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] |- | 72 | {{nihongo|[[Ryūzuyae Falls]]|龍頭八重滝|Ryūzuyae-daki}} | ||[[Unnan, Shimane|Unnan]] |- | 73 | {{nihongo|[[Kanba Falls]]|神庭の滝|Kanba-no-taki}} | ||[[Okayama Prefecture]] || [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] |- | 74 | {{nihongo|[[Jōsei Falls]]|常清滝|Jōsei-daki}} | ||[[Hiroshima Prefecture]] || [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] |- | 75 | {{nihongo|[[Jakuchikyō Goryū Falls]]|寂地峡五竜の滝|Jakuchikyō Goryū-no-taki}} | ||[[Yamaguchi Prefecture]] || [[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]] |- | 76 | {{nihongo|[[Ōgama Falls]]|大釜の滝|Ōgama-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Tokushima Prefecture]] || [[Naka, Tokushima|Naka]] |- | 77 | {{nihongo|[[Todoroki Kujyūku Falls]]|轟九十九滝|Todoroki kujyūku-taki}} | ||[[Kaiyō, Tokushima|Kaiyō]] |- | 78 | {{nihongo|[[Amagoi Falls]]|雨乞の滝|Amagoi-no-taki}} | ||[[Kamiyama, Tokushima|Kamiyama]] |- | 79 | {{nihongo|[[Yukiwa Falls]]|雪輪の滝|Yukiwa-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Ehime Prefecture]] || [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] |- | 80 | {{nihongo|[[Goraikō Falls]]|御来光の滝|Goraikō-no-taki}} | ||[[Kumakōgen, Ehime|Kumakōgen]] |- | 81 | {{nihongo|[[Ryūō Falls]]|龍王の滝|Ryūō-no-taki}} | | rowspan="3" | [[Kōchi Prefecture]] || [[Ōtoyo, Kōchi|Ōtoyo]] |- | 82 | {{nihongo|[[Todoro Falls]]|轟の滝|Todoro-no-taki}} | ||[[Kami, Kōchi|Kami]] |- | 83 | {{nihongo|[[Ōtaru Falls]]|大樽の滝|Ōtaru-no-taki}} | ||[[Ochi, Kōchi|Ochi]] |- | 84 | {{nihongo|[[Kannon Falls]]|観音の滝 |Kannon-no-taki}} | | rowspan="2" | [[Saga Prefecture]] || [[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 85 | {{nihongo|[[Mikaeri Falls]]|見帰りの滝|Mikaeri-no-taki}} | ||[[Karatsu, Saga|Karatsu]] |- | 86 | {{nihongo|[[Yonjyūsanman Falls]]|四十三万滝|Yonjyūsanman-taki}} | | rowspan="4" | [[Kumamoto Prefecture]] || [[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]] |- | 87 | {{nihongo|[[Sendantodoro Falls]]|栴壇轟の滝|Sendantodoro-no-taki}} | ||[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]] |- | 88 | {{nihongo|[[Sugaruga Falls]]|数鹿流ヶ滝|Sugaruga-taki}} | ||[[Minamiaso, Kumamoto|Minamiaso]] |- | 89 | {{nihongo|[[Kaname Falls]]|鹿目の滝|Kaname-no-taki}} | ||[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]] |- | 90 | {{nihongo|[[Higashishiiya Falls]]|東椎屋の滝|Higashishiiya-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Ōita Prefecture]] || [[Usa, Ōita|Usa]] |- | 91 | {{nihongo|[[Harajiri Falls]]|原尻の滝|Harajiri-no-taki}} | ||[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]] |- | 92 | {{nihongo|[[Shindō Falls]]|震動の滝|Shindō-no-taki}} | ||[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |- | 93 | {{nihongo|[[Nishishiiya Falls]]|西椎屋の滝|Nishishiiya-no-taki}} | ||[[Kusu, Ōita|Kusu]] |- | 94 | {{nihongo|[[Sekinoo Falls]]|関之尾滝|Sekinoo-no-taki}} | | rowspan="4" | [[Miyazaki Prefecture]] || [[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]] |- | 95 | {{nihongo|[[Yatogi Falls]]|矢研の滝|Yatogi-no-taki}} | ||[[Tsuno, Miyazaki|Tsuno]] |- | 96 | {{nihongo|[[Mukabaki Falls]]|むかばきの滝|Mukabaki-no-taki}} | ||[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]] |- | 97 | {{nihongo|[[Manai Falls]]|真名井の滝|Manai-no-taki}} | ||[[Takachiho, Miyazaki|Takachiho]] |- | 98 | {{nihongo|[[Ryūmon Falls]]|龍門滝|Ryūmon-daki}} | | rowspan="2" | [[Kagoshima Prefecture]] || [[Kajiki, Kagoshima|Kajiki]] |- | 99 | {{nihongo|[[Ōko Falls]]|大川の滝|Ōko-no-taki}} | ||[[Yakushima, Kagoshima|Yakushima]] |- | 100 |{{nihongo|[[Mariyudu Falls]]|マリユドゥの滝|Mariyudu-no-taki}} | ||[[Okinawa Prefecture]] || [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Hagoromonotaki.jpg|1. [[Hagoromo Falls]] File: Inkura.jpg|2. Inkura Falls File:Garoh-Fall.jpg|3. [[Garō Falls]] File:Ginganotaki.jpg|4. [[Ryusei-Ginga Falls]] File:Asiribetu.jpg|5. [[Ashiribetsu Falls]] File:Oshinkoshin-no-taki.jpg|6. [[Oshinkoshin Falls]] File:Kurokumanotaki.jpg|7. [[Kurokuma Falls]] File: Fudo Falls in Hachimantai.jpg|9. Fudō Falls File:Akiu Otaki.jpg|10. [[Akiu Great Falls]] File:Sankai_no_taki_5nov07.jpg|11. [[Sankai Falls]] File:Nanataki Falls 2008-02-29.jpg|12. [[Nanataki Falls]] File:Chagama-no-taki.jpg|13. [[Chagama Falls]] File:Hottainotaki_20070716.jpg|14. [[Hōttai Falls]] File: Yasu no taki.jpg|15. Yasu Falls File: Namekawa-falls.jpg|16. Namekawa Great Falls File: Shiraito no taki Waterfall (Yamagata).jpg|17. Shiraito Falls File: Nanatsu waterfall.JPG|18. Nanatsu Falls File:Otsujigataki.jpg|19. [[Otsuji Falls]] File:Sanjo falls.jpg|20. [[Sanjō Falls]] File: Choshi-ga-taki.jpg|21. Chōshi Falls File:Fukuroda-no-taki.jpg|22. [[Fukuroda Falls]] File:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|23. [[Kegon Falls]] File: Kirifuri Falls 20090719.jpg|24. Kirifuri Falls File:Fukiware.jpg|25. [[Fukiware Falls]] File: Jofu-no-taki.jpg|26. Jōfu Falls File: Tanashitahudotaki.jpg|27. Tanashita no Fudō Falls File:Hossawa Falls.jpg|29. [[Hossawa Falls]] File:Hayato-ootaki.jpg|30. [[Hayato Great Falls]] File:Shasui Falls 01.jpg|31. [[Shasui Falls]] File: Nishizawa-Valley.jpg|32. Nanatsugamagodan Falls File: 精進ヶ滝.jpg|33. Kitashōji Falls File:Shosenkyo-Waterfall.jpg|34. [[Senga Falls]] File: Naena waterfall.JPG|36. Naena Falls File: So Falls.jpg|37. Sōtaki Falls File:Shomyo-daki 1.jpg|38. [[Shōmyō Falls]] File: Ubaga waterfall.JPG|39.Uba Falls File: 龍双ヶ滝初夏.jpg|40. Ryūsō Falls File:Yonakodaibakufu.jpg|41. [[Yonako Falls|Yonako Daibakufu Falls]] File:Sanbon Falls Koono.jpg|42. [[Sanbon Falls]] File:Tengadaki.jpg|43. [[Tadachi Falls]] File:Neo Falls.jpg|44. Neo Falls File:Hirayu Falls 1.jpg|45. [[Hirayu Great Falls]] File:Yoro-no-taki.jpg|46. [[Yōrō Falls]] File:Jpn gifu gujyou amidagataki 20090527.jpg|47. [[Amida Falls]] File:安倍の大滝002_MG_0085.jpg|48. [[Abe Great Falls]] File:Joren-no-taki 2004-11-24.jpg|49. [[Jōren Falls]] File:N2 Shiraito Falls 2.jpg|50. [[Shiraito Falls]] File:Otodome Falls April 2005.jpg|50. [[Otodome Falls]] File:Atera Nana Falls.jpg|51. [[Atera Seven Falls]] File: Nunobiki-no-taki mie.jpg|52. Nunobiki Falls File:Akame48Taki FudoTaki.jpg|53. [[Akame Shijyūhachi Falls]] File: 七ツ釜滝.jpg|54. Nanatsukgama Falls File: Waterfall of Kanabiki.JPG|56. Kanabiki Falls File:Minoonotaki.jpg|57. [[Minoo Falls]] File:Harafudou Falls 01.JPG|58. [[Harafudō Falls]] File:Saruo falls 01.JPG|59. [[Saruo Falls]] File:Tendaki 02.JPG|60. [[Tendaki Falls]] File:Odaki is the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|61. [[Nunobiki Falls]] File: FudoNanae taki.JPG|63. Fudōnanae Falls File: Sasa-no-taki.jpg|64. Sasa Falls File:Nachi waterfall 01.jpg|66. [[Nachi Falls]] File: Kuwanoki-no-taki.jpg|67. Kuwanoki Falls File: Haso no taki.JPG|68. Haso Falls File:Daisendaki 02.jpg|69. [[Daisen Fall]] File:Amedaki 02.JPG|70. [[Amedaki Falls]] File: Dangyo falls1.JPG|71. Dangyō Falls File:Ryuuzugadaki Odaki.JPG|72. [[Ryūzuyae Falls]] File:Kanba Falls.JPG|73. [[Kanba Falls]] File:Jousei Waterfall.JPG|74. [[Jōsei Falls]] File: Ryūzu-no-taki Jakuchikyō.jpg|75. Jakuchikyō Goryū Falls File:Ogama Falls 01.JPG|76. [[Ōgama Falls]] File:Todoroki Watefalls 02.JPG|77. [[Todoroki Kujyūku Falls]] File:Amagoi Waterfalls 06.JPG|78. [[Amagoi Falls]] File:Yukiwa no Taki 02.JPG|79. [[Yukiwa Falls]] File:Goraiko Falls in 2004.jpg|80. [[Goraikō Falls]] File:Ryuo Falls 04.JPG|81. [[Ryūō Falls]] File:Todoro no Taki 02.JPG|82. [[Todoro Falls]] File:Otaru Falls 02.JPG|83. [[Ōtaru Falls]] File: Waterfall of Mikaeri.JPG|85. Mikaeri Falls File: SendanTodoro no Taki.JPG|87. Sendantodoro Falls File: Sugaruga Fall Aso 2009.JPG|88. Sukaruga Falls File: Kaname Otaki.JPG|89. Kaname Falls File:Harajirinotaki.jpg|91. [[Harajiri Falls]] File: Shindo Waterfalls 01.JPG|92. Shindō Falls File:Nishishiyanotaki Waterfall.jpg|93. [[Nishishiiya Falls]] File:Sekinoo_falls.jpg|94. [[Sekinoo Falls]] File: Yatogi Waterfall 2009 001.JPG|95. Yatogi Falls File:Takachiho Gorge by boat.jpg|97. [[Manai Falls]] File: Ryūmondaki Kagoshima.jpg|98. Ryūmon Falls File:Ooko Falls in Yaku Island.jpg|99. [[Ōko Falls]] File:Mariyudo iriomote 2007-04-05.jpg|100. [[Mariyudu Falls]] </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.mustlovejapan.com/feature/waterfall/ Must Love Japan] *[http://park10.wakwak.com/~wwww/jwfall.html The Best 100 Waterfalls of Japan] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] rsokxo8p9imu7288kcyufgeaakws92y 0 243437 1053890 789973 2026-09-19T01:30:31Z CommonsDelinker 115 Replacing Flag_of_Kraków.svg with [[File:Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute.). 1053890 wikitext text/x-wiki {{Infobox currency|image_1=Zlote krakowskie.jpg|image_title_1=ခေါင်းဖက်လှန်ထားသော 5 groszy ဒင်္ဂါးပြား နှင့် ပန်းဖက်လှန်ထားသော 1 złoty ဒင်္ဂါးပြား|image_2=|image_title_2=|using_countries=[[Image:Flag of Kraków(2-3).svg|25px|border]] [[Free City of Kraków]]|subunit_ratio_1={{frac|1|30}}|subunit_name_1=grosz|plural=groszy|plural_subunit_1=|used_coins=3, 5, 10 groszy, 1 złoty|used_banknotes=|issuing_authority=}} [[File:Coat_of_arms_of_the_Free_City_of_Cracow.svg|right|thumb|150x150px|လွတ်လပ်သော Kraków ၏ အမှတ်တစ်စိတ် တွင် ပါဝင်သော ပိုလန် လင်းယုန်ဖြူ]] [[File:Powstanie_listopadowe_5_złotych_1831.JPG|right|thumb|250x250px|၁၈၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အရေးတော်ပုံအတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သောပိုလန် złoty ဒင်္ဂါးပြား Kraków złoty ဒင်္ဂါးပြား ၏ ဒီဇိုင်းသည် ပိုလန် złoty ဒင်္ဂါးပြား နှင့် သိသိသာသာ ဆင်တူသည်။]] '''Kraków złoty ဒင်္ဂါးပြား''' ( {{Lang-pl|złotówka krakowska}} ) - 1835 ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော Cracow မြို့၌ ထုတ်ပေးသော ငွေကြေးဖြစ်သည်။ złoty တစ်ခုသည် 30 groszy နှင့်ညီသည်။ အကြွေစေ့များကို [[ဗီယင်နာမြို့|ဗီယင်နာ]] မြို့ရှိ အင်ပါယာမိုင်းတွင်း၌ တူးဖော်ခဲ့သည်။ g9nh9oknqp4q7yh5c2116rq4ldwdmlf 0 243440 1053889 831163 2026-09-19T01:30:28Z CommonsDelinker 115 Replacing Flag_of_Kraków.svg with [[File:Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute.). 1053889 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|||| | native_name = {{native name|pl|Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków i jego Okręg}} | conventional_long_name = လွတ်လပ်သော၊တစ်ခုတည်းသောနှင့် တည်တံ့သော Cracow မြို့၏ ပိုင်နက်များပြမြေပုံ | common_name = Cracow | government_type = ထိန်းချုပ်ခံ အစိုးရ | established_date3 = 3 May | established_date4 = 29 November 1830 | established_date7 = 16 November | legislature = ကိုယ်စားပြု သော လွှတ်တော် (Kraków) | image_flag = Flag of Kraków(2-3).svg | image_coat = Territory of the Free City of Cracow (orange) and its three neighbours (Kingdom of Prussia, Austrian Empire and Russian Empire) | symbol_type = အမှတ်တံစိတ် | image_map = Free City of Kraków 1815.svg | image_map2 = Rzeczpospolita Krakowska 1815 EN.png | religion = [[Roman Catholic Church|Roman Catholic]], [[Judaism]] | capital = Cracow | currency = {{plainlist| *[[Polish zloty]] ''(ထိ 1835)'' *[[Kraków złoty]] ''(မှ 1835)''}} }}'''လွတ်လပ်သော၊တစ်ခုတည်းသောနှင့် တည်တံ့သော Cracow မြို့'''၊ {{Efn|[[Polish language|Polish]]: ''Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków z Okręgiem''}} {{Efn|The [[Polish language|Polish]] variant of name Kraków is occasionally retroactively applied in English to the historical Free City.}} လွတ်လပ်သော'''Cracow''' ၊ {{Efn|[[Polish language|Polish]]: ''Wolne Miasto Kraków''; [[German language|German]]: ''Freie Stadt Krakau''}} နှင့် '''ပိုင်နက်''' {{Efn|[[Polish language|Polish]]: ''Rzeczpospolita Krakowska''; {{lang-de|Republik Krakau}}}} သည် ပိုလန်မြို့ [[ကရားကော့မြို့|Cracow]] နှင့် ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများပါဝင်သည့် 1815 ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာကွန်ဂရက် မှဖြစ်‌ပေါ် ခဲ့သော [[မြို့ပြနိုင်ငံ|ပြည်သူ့သမ္မတမြိုပြ နိုင်ငံ]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ၎င်း၏အိမ်နီးချင်းသုံးနိုင်ငံ ( ရုရှား ၊ ပရပ်ရှား ၊ နှင့် ဩစတြီးယား ) တို့က ပူးတွဲထိန်းချုပ်ထား ပြီး လွတ်လပ်သောပိုလန်နိုင်ငံအတွက် အဓိက အတိုက်အခိုက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ တွင် မအောင်မြင်သော Kraków အရေးတော်ပုံကြီး အပြီးတွင် လွတ်လပ်သော Cracow မြို့ကို ဩစတြီးယားအင်ပါယာမှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Degan|1997}} ၎င်းသည် 1815 ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်သုံးခုရဲ့ ကျူးကျော်မှုနောက် ပိုင်းခြားခံရသည့်ဝါဆာဒါချီ ၏ အကြွင်းအကျန်ဖြစ်သည်။ လွပ်လပ်သော Cracow မြို့ သည် ပိုလန်စကား အဓိက ပြောသော မြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ပြီး ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်ပြီး အခြားဘာသာတရားများမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာရှိသည်။ Cracow မြို့တွင် ဂျူးလူမျိုးဦးရေ 40% နီးပါးရှိပြီး ကျန်မြို့များမှာ ပိုလန်စကားပြော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များသာဖြစ်သည်။ <ref name="censuses">''Censuses of the Austro-Hungarian Statistical Central Commission'', cited in Anson Rabinbach, ''The Migration of Galician Jews to Vienna.'' Austrian History Yearbook, Volume XI, Berghahn Books/Rice University Press, Houston 1975, p. 46/47 (table III)</ref> <references group="မှတ်စု" /> ==ရည်ညွန်းချက်များ== {{reflist|3}} ==မှတ်စုများ== {{Notelist|3}} higohj1k54xugsqho0kwhbspyy8l3e4 0 244793 1053853 844109 2026-09-18T15:49:15Z Dr Lotus Black 31011 1053853 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Welsh | nativename = {{lang|cy|Cymraeg}}, {{lang|cy|y Gymraeg}} | image = | ethnicity = [[Welsh people|Welsh]] | pronunciation = {{IPA-cy|kəmˈraːiɡ|}} | region = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] ([[ဝေလနိုင်ငံ]]၊ [[England]]), [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]] ([[:en:Chubut Province]]) | speakers = *[[ဝေလနိုင်ငံ]]: 538,300 <br/>(17.8% of the population of Wales in 2021, including both [[:en:First language|L1]] and [[:en:Second language|L2]] speakers) *[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]: 110,000 (2001, estimated)<ref>{{cite web|url=https://calls.ac.uk/wp-content/uploads/4844.pdf |title= Estimation of the number of Welsh speakers in England |author=Hywel Jones|website=calls.ac.uk}}</ref> *[[:en:Chubut Province|Argentina]]: 1,500–5,000<ref>{{cite web|title=Patagonia's Welsh settlement was 'cultural colonialism' says academic|last=Devine |first=Darren |url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/patagonias-welsh-settlement-cultural-colonialism-2514111 |website=[[:en:Wales Online]] |publisher=[[Trinity Mirror]] |location=[[Cardiff]] |date=2013-03-30 |access-date=6 May 2017 |quote=Now, though 50,000 Patagonians are thought to be of Welsh descent, the number of Welsh speakers is believed to be between only 1,500 and 5,000.}}</ref><ref name="WAG">{{cite web |title=Wales and Patagonia |url=http://www.wales.com/Patagonia |publisher=[[Welsh Government]] |access-date=2016-05-22 |df=dmy-all |website=Wales.com – The official gateway to Wales |quote=Today the province of Chubut, where most Welsh immigrants settled, has a population of 550,000 people. Of these, some 50,000 can claim Welsh ancestry and 5,000 speak the Welsh language. }}</ref> *[[Canada]]: <3,885 ([[First language|L1]])<ref>{{cite web|title=Population of immigrant mother tongue families, showing main languages comprising each family, Canada, 2011|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/2011003/tbl/tbl3_2-1-eng.cfm|website=Statistics Canada|access-date=21 August 2017}}</ref> | speakers_label = Speakers | familycolor = Indo-European | fam2 = [[:en:Celtic languages|Celtic]] | fam3 = [[:en:Insular Celtic languages|Insular Celtic]] | fam4 = [[:en:Brittonic languages|Brittonic]] | fam5 = [[:en:Western Brittonic languages|Western Brittonic]] | ancestor = [[:en:Common Brittonic]] | ancestor2 = [[:en:Old Welsh]] | ancestor3 = [[:en:Middle Welsh]] | dia1 = {{ill|Gwyndodeg|cy}} (Including [[:en:Cofi dialect|Cofi]]) | dia2 = {{ill|Powyseg|cy}} | dia3 = {{ill|Dyfedeg|cy}} | dia4 = [[:en:Gwenhwyseg]] | dia5 = [[:en:Patagonian Welsh]] | nation = [[ဝေလနိုင်ငံ]] | minority = [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]] *[[:en:Chubut Province]] [[England]] | script = [[:en:Latin script|Latin]] ([[:en:Welsh orthography|Welsh alphabet]])<br />[[:en:Welsh Braille]] | agency = the [[:en:Welsh Language Commissioner]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-politics-46359581 |title=New language commissioner announced |date=2018-11-27 |work=[[BBC News]] |language=en-GB |access-date=2019-06-14 |df=dmy-all}}</ref> and the [[:en:Welsh Government]] ({{lang|cy|Llywodraeth Cymru )}} | iso1 = cy | iso2b = wel | iso2t = cym | iso3 = cym | glotto = wels1247 | glottorefname = Welsh | lingua = 50-ABA | notice = IPA | map = File:Welsh speakers in the 2011 census.png | mapcaption = [[:en:Welsh-speaking population]] in [[:en:Wales]] according to the 2011 census | coordinates = | map2 = Lang Status 80-VU.svg | mapcaption2 = {{center|{{small|Welsh is classified as Vulnerable by the [[UNESCO]] [[Atlas of the World's Languages in Danger]] (2010)<ref>{{Cite web |title=Atlas of the world's languages in danger |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026 |access-date=2023-03-02 |website=unesdoc.unesco.org |page=183}}</ref>}}}} }} '''ဝေလဘာသာစကား'''({{Lang|cy|Cymraeg}} ၊ {{Lang|cy|y Gymraeg}})သည် ဝေလလူမျိုးများ၏ ဇာတိဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] {{Lang-stub}} fmfqgfilcmuwt09eu5ye9gmr67uppfz 0 250552 1053881 831202 2026-09-18T20:32:29Z ~2026-46052-08 147319 1053881 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{refimprove}} [[File:U Pale Sein.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးပုလဲစိန်]] '''ဦးပုလဲစိန်''' (၁၂၉၄–၂၅၅၂ / ခရစ် ၁၉၃၃–၂၀၀၉) သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]နောက်ပိုင်း ခေတ်၌ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၏ နိုင်ငံကျော် [[မင်းသား|ဇာတ်မင်းသားကြီး]]တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ [[ဇာတ်တော်ကြီး]]များ၊ [[အော်ပရာ]]များနှင့် ပျောက်ကွယ်နေသော သဘင်ဆိုင်ရာ အနုပညာရပ်များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းတင်ဆက်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ == အမှာစာနှင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ == စာရေးသူ (ကျပင်း အနီးတစ်ဝိုက် [[နေပူကန်ရွာ]] ဇာတိသား) သည် နိုင်ငံကျော်ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးပုလဲစိန်ကို ကိုယ်တိုင် မြင်ဖူးတွေ့ဖူးခြင်း မရှိဘဲ ကြားဖူးရုံမျှသာ ရှိခဲ့သည်။ စာရေးသူ၏ မိဘများ ပြောပြချက်အရ ဦးပုလဲစိန်၏ မိဘများကို သိရှိခဲ့ရသော်လည်း ဦးပုလဲစိန်ကိုမူ နှစ်နှစ်ကာကာ မသိခဲ့ပေ။ ယခု ဖော်ပြထားသော အချက်အလက်များသည် စိတ်ပါလက်ပါ လေ့လာထားသည့် အကြောင်းအရာ အကျဉ်းချုပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော သဘင်ချစ်သူများနှင့် သဘင်ရေးရာ စူးစမ်းလေ့လာသူများအနက် အချို့မှာမူ ဦးပုလဲစိန်ကို အွန်လိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည့် [[အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲ|ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီး]] «သုဝဏ္ဏသာမ ဇာတ်တော်ကြီးပြိုင်ပွဲ» မှတ်တမ်းမှတစ်ဆင့် စတင်သိရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတ်တမ်း၌ ဦးပုလဲစိန်သည် ဇနီးဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး [[ဒေါ်ခင်ဝင်းကြည်]] နှင့်အတူ ဒုကုလ နှင့် ပါရိကာ အဖြစ် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး၊ အသက် ၇၀ ဝန်းကျင် ရောက်ရှိနေသည့်တိုင် မကျသေးသော အသံဖြင့် ဆိုနိုင်၊ ငိုနိုင်၊ ပြောနိုင်စွမ်းရှိသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် [[အောင်လံတော်]] တေးသံသွင်းမှ ဖြန့်ချိခဲ့သော «တေမိယဇာတ်တော်ကြီး»၊ «ပတ္တမြားဥသျှောင် နန်းကြီးမောင်» စသည့် အသံဇာတ်ထုပ်များတွင်လည်း ဦးပုလဲစိန်၏ ပြောင်မြောက်လှသော သဘင်ပညာကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ == ဇာတိချက်ကြွေ မွေရပ်မြေနှင့် ငယ်နာမည် == ဦးပုလဲစိန်ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်]]၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]အပိုင်၊ ကျပင်းကျေးရွာအုပ်စုဝင် ကုက္ကိုတန်းကျေးရွာ၌ ဓါးမဦးချ နေထိုင်ကြသော တောင်သူမျိုးရိုးဖြစ်သည့် အဖ ဦးဉာဏ်၊ အမိ ဒေါ်လှဝိုင်း တို့မှ [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၉၄ ခုနှစ်၊ တပိုတွဲလဆန်း (၈) ရက် ([[ခရစ်နှစ်]] ၁၉၃၃) သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ «မောင်သောင်း» ဖြစ်သည်။ ကုက္ကိုတန်းကျေးရွာသည် ဆင်ဖြူကျွန်း-ချောက် သွား ကားလမ်းမကြီး၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ ရုပ်ကြီးစင်ပိုင် ဆရာညို (ကျပင်းဆရာဖီး၏ ဇာတ်ဆရာ)၊ မင်းသမီးကြီး ရွှေဘော်မြ (ခ) ဦးမြခဲ၊ နှင့် ဦးသောင်း (ခေါ်) နိုင်ငံကျော်ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးပုလဲစိန် တို့ကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည့် ရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ == ဆရာထံမှာ ပညာရှာ == တောင်သူမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသော [[မောင်သောင်း]] ကလေးသည် ငယ်စဉ်ကပင် အဆို၊ အက ဝါသနာကြီးလှသဖြင့် ရပ်ရွာပွဲများတွင် ပါဝင်သီဆိုခဲ့ပြီး ဒေသခံ သဘင်သည်များထံတွင်လည်း နည်းခံခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် သဘင်ပညာရှင် [[ဗလလေး]] (ဦးထွန်းရင်) ဆင်ဖြူကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဗလလေးသည် [[ယောကျ်ားမင်းသမီး]] [[ဆရာအောင်ဗလ|ဆရာအောင်ဗလ]] ကျော်ကြားစကတည်းက အနီးကပ် တပည့်ခံကာ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး၊ «အောင်ဗလ» အမည်မှ «ဗလ» ကို ယူ၍ «ဗလလေး» ဟု နာမည်ကျော်ကြားလာသူ ဖြစ်သည်။ ဗလလေးသည် မင်းသားအဖြစ်ရော ယောကျ်ားမင်းသမီးအဖြစ်ပါ ကပြနိုင်သူဖြစ်ပြီး၊ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာသောအခါ မိမိဆရာ၏ မြို့လည်းဖြစ်၊ အပေါင်းအသင်းများရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သော ဆင်ဖြူကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗလလေးသည် ညဦးပိုင်းများတွင် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ လမ်းမတော် အရှေ့ဖျားမှ အနောက်ဖျားအထိ လမ်းလျှောက်ရင်း ကြေးစည်တီးကာ အန္တရာယ်ကင်း ဂါထာများ ရွတ်လေ့ရှိသဖြင့် မြို့သူမြို့သားများက «မင်းသားဘဘကြီး» ဟု ခင်မင်စွာ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ «မင်းသားဘဘကြီး» ဗလလေးအား ဒေသခံများက မေတ္တာရပ်ခံကြသဖြင့် ဦးကြာခ၊ ဦးချစ်စိန် စသူများနှင့် ဇာတ်ဖွဲ့ကာ ဆင်ဖြူကျွန်းနှင့် နီးစပ်ရာကျေးရွာများတွင် ကပြခဲ့သည်။ ပရိသတ်က မိန်းမမင်းသမီးအဖြစ် ကပြရန် တောင်းဆိုကြသော်လည်း မိန်းမမင်းသမီးများ၏ ထဘီနှင့် အင်္ကျီကို ယောကျ်ားမင်းသမီးများ ဝတ်ဆင်လေ့မရှိသည့် အဝတ်အစား အခက်အခဲကြောင့် ကပြရန် အဆင်မပြေသေကြောင်း နှစ်ပါးခွင် ပရိကံစကားဖြင့် တောင်းပန်ခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ ပညာပြည့်ဝသော ဆရာ ဗလလေး ထံတွင် «မောင်သောင်း» သည် လက်ထပ်သင် တပည့်အဖြစ် ခံယူကာ ဇာတ်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၃၁၂ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း (၁၄/၁၅) ရက်များ၌ ပြတောက်ရွာ ဦးထီးရှိန် ဆိုင်းအဖွဲ့၊ ဆရာ ဗလလေး (ဘဘကြီး) တို့နှင့်အတူ ကူရင်းချောက် [[ဘုရားပွဲ]]မှ စတင်ကပြခဲ့ရာ ရွာကျောင်းဆရာတော်က «မောင်ပုလဲ» ဟု စတင်ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဆရာ၏ သင်ပြပေးမှုဖြင့် «မင်းသားပုလဲ»၊ ရှေ့ထွက်မင်းသား «ပုလဲစိန်»၊ ထို့နောက် ခေါင်းဆောင်မင်းသား «ပုလဲစိန်» အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ == စတင်ကျော်ကြား သဘင်သမား == နောက်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမြို့]]မှ ဇာတ်ပိုင်ရှင် ဦးထွန်းကြည်နှင့် ပူးပေါင်း၍ «ကေတုသီရိ ပုလဲစိန်» ဇာတ်အဖွဲ့ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ မိုးကောင်းဘုရားပွဲတော်၌ ရန်ကုန်ပွဲဦးထွက် ကပြခဲ့ပြီး [[မြန်မာ့အသံ]] ဇာတ်သဘင်အခန်းမှ နှစ်ပါးသွားခွင် အသံလွှင့်ခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တစ်ဟုန်ထိုး ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုပွဲဦးထွက် နှစ်ပါးခွင် ပရိကံပြောကြားရာ၌ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သား၊ ကျပင်းဒေသသား၊ ဂန္ထဝင်သဘင်ပညာရှင် အောင်ဗလ၏ မျိုးနွယ်ဆက် မင်းသားအဖြစ် ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ «ကေတုသီရိ» ဟူသော အမည်မှာ တောင်ငူဇာတ်ပိုင်ရှင်နှင့် ပဋိညာဉ်ပြုချက်အရ («ကေတု» = တောင်ငူ၊ «သီရိ» = ကျက်သရေဆောင်၊ တောင်ငူမြို့ကျက်သရေဆောင် မင်းသား) ခေတ္တယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်း-ကျပင်း ဒေသခံများက မိမိဒေသသား ဖြစ်ပါလျက် တောင်ငူမြို့ကို အမွှမ်းတင်သည့် အမည်ယူသည်ကို မကျေနပ်ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်အဖွဲ့ဖြင့် သီးခြားလှုပ်ရှားသော ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် «ပုလဲစိန်» အမည်ဖြင့်သာ ကပြခဲ့သည်။ ဦးပုလဲစိန်သည် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သား ဂန္ထဝင်သဘင်ပညာရှင် «အောင်ဗလ» ၏ သဘင်ပညာနှင့် ဂုဏ်ကို စောင့်ထိန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း၌ ဆင်ဖြူကျွန်း-ကျပင်း ဒေသမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် နိုင်ငံကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။ == ဆရာကောင်းများထံ နည်းလမ်းခံ == ဦးပုလဲစိန်၏ ဇနီး မင်းသမီး ခင်ဝင်းကြည်သည် အကအဆို ပိုင်နိုင်သည့် «ကြောင်လိမ်အက» တီထွင်သူ မင်းသား [[ခေတ်ပါတီ]] နှင့် ဒုတိယဇနီး မင်းသမီး [[ပဲခူးကြည်]] (ပဂိုးကြည်) တို့၏ တူမ (မင်းသမီး «လှလေးစိန်» ခေါ် «လင်ပန်းခွေ လှစိန်» ၏ တူမ) ဖြစ်သည်။ ဦးပုလဲစိန်တို့ ဇနီးမောင်နှံသည် မင်းသား ခေတ်ပါတီ တို့ထံတွင် သဘင်ပညာ ဆည်းပူးရင်း တွဲဖက်ကပြခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ပြည်မြို့]]၌ ကပြစဉ်ကလည်း ဇာတ်စာရေးဆရာ မင်းသား [[အမယ်ကြီးအို ဦးအောင်စိန်]] ထံတွင် သဘင်ပညာများ ထပ်မံဆည်းပူးခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ နည်းခံဆရာများထံမှ အက၊ အဆို၊ အငို၊ အပြော၊ ဇာတ်စီး၊ သဘော စသည်တို့ကို ဆည်းပူးခဲ့သဖြင့် သမားစဉ်ကြေသည့်အပြင် «အမြင်သစ်» နှင့် «ထွင်ဉာဏ်စစ်» ပါရှိသော ဇာတ်ဆရာမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ပညာဖြင့်နွှဲ ပုလဲစိန်ပွဲ == ဦးပုလဲစိန်သည် ဇာတ်သဘင်၌ အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်း တင်ဆက်ခဲ့သည်- * '''နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးများ:''' ခေတ်ပြိုင်ဇာတ်အဖွဲ့အချို့ နောက်ပိုင်းဇာတ်တော်ကြီး တင်ဆက်မှု လျော့ရဲ ဖြစ်ကတတ်ဆန်း လုပ်လာချိန်တွင် ဦးပုလဲစိန်က «ဂန္ဓာရုံ»၊ «ရေဝတီ» စသည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို အသံကောင်း၊ အဆို၊ အငို၊ အပြောတို့ဖြင့် ဟာကွက်မရှိ လုံအောင် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းတင်ဆက်ခဲ့သည်။ * '''နှစ်ပါးသွားခွင်:''' မင်းသား မင်းသမီးတို့၏ အက၊ အဆို၊ အပြောနှင့် လူရွှင်တော်များ၏ ဟာသပြက်လုံးများ ပါဝင်သော နှစ်ပါးသွားခွင်ကို မင်းသားတစ်လှည့် မင်းသမီးတစ်လှည့် သို့မဟုတ် တွဲက များဖြင့် စနစ်ကျသော ပရိကံပြောပုံများပါဝင်သည့် မူမှန် မြန်မာ့သဘင် နှစ်ပါးသွားအဖြစ် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ * '''အော်ပရာ တင်ဆက်မှု:''' ပြဇာတ်မထွက်မီ အတွေးအမြင်မှန်ကန်ရေး၊ ဝိသမလောဘကင်းစင်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားမျှတရေး ဦးတည်ချက်ထားသည့် အော်ပရာများကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ** ဇာတ်စာရေးဆရာ [[မြင်းခြံအောင်နိုင်]] ၏ «ဒို့ခေတ်ရောက်ပြီ» (အဂ္ဂိရတ်ရူး ဇာတ်ရုပ်၌ «ရွှေ--- ရွှေ--- ရွှေ---» ဟု အဆွဲအရှည်ဆွဲ၍ ဆိုငိုရာတွင် [[ရွှေမန်းတင်မောင်]] ၏ «ရွဲကုန်သည်» အော်ပရာထက် မသာသည်ရှိမည် အောက်မနိမ့်ဟု ချီးကျူးခံရသည်)။ ** ဇာတ်စာရေးဆရာ မြင်းခြံအောင်နိုင် ၏ «ငွေတစ်ကျပ်နှင့် ငမိုး»။ ** [[ဆိုင်းဆရာ]] [[စိန်ဗိုလ်တင့်]] ၏ «ဖက်ခွက်စား»။ == «ဟောပြောပုံခွင်» ပြန်လည်တင် == စစ်ကြိုခေတ် (၁၉၃၈-၁၉၃၉) ခန့်က «မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်း» ဇာတ်နှင့် «အောင်လံတော်ခင်စိန်» ဇာတ်တို့တွင် ဇာတ်စာရေးဆရာ [[ဦးစံခို]] (အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ «ဒုတိယဖိုးစိန်» ဇာတ်တွင် ဇာတ်စာရေးဆရာ [[အဘိဓမ္မာသောင်း]] တို့က နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ပွားများရေး မိနစ် (၂၀) ခန့် ဟောပြောခဲ့သော «အဟောအပြော» (ဟောပြောပွဲ) ကဏ္ဍသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တိမ်မြုပ်နေခဲ့သည်။ ဦးပုလဲစိန်သည် ထိုကဏ္ဍကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး မိမိဇာတ်တွင် ဆင်ဖြူကျွန်း နွယ်တမယ်ရွာသား [[ဦးဇီးကွက်]] (ဦးစံခင်) အား နှစ်ပါးသွား မထွက်မီ ဆိုင်းချက်နှင့်အညီ ဟောပြောစေခဲ့သည်။ ဦးဇီးကွက်သည် မြန်မာရာဇဝင်မှ မြင်စိုင်းခေတ် [[ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ]] ဘုရင် ဒိုင်းနှင့်ကာကို ကိုင်၍ ကာချင်းဆိုကပြကာ အမျိုးသားဇာတ်မာန် တက်ကြွစေခဲ့ပုံ စသည့် ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် အနုပညာအကြောင်းအရာများကို ဟောပြောခဲ့သည်။ == မြိုင်ထ == မင်းသားနှင့် မင်းသမီး တောမြိုင်လမ်းခရီးတွင် သဘာဝကို သီဆိုကပြသော နှစ်ပါးသွားခွင် «မြိုင်ထ» တင်ဆက်မှု၌ ဦးပုလဲစိန်၏ «ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ မြိုင်ထ» (ဝေဿန္တရာမြိုင်ထ၊ မြိုင်ဟေဝန်မြိုင်ထ) တို့မှာ တစ်မူဆန်းသစ်သည်။ ဇာတ်တော်လာ ဖြစ်စဉ်များကို နောက်ခံ ရုပ်သေပြကွက်ဖြင့် စီစဉ်ထားပြီး၊ ဦးပုလဲစိန်က ဇာတ်ခုံရှေ့ပိုင်း လက်ယာဒေါင့်မှနေ၍ «မြိုင်ထ အကဟန်» ဖြင့် ကပြခဲ့ရာ ပရိသတ် အထူးလူကြိုက်များခဲ့သည်။ == ထင်ပေါ်၍ စင်တော်ကောက် ဇာတ်တော်ပြိုင်ပွဲ ဆုဆင်နွှဲ == ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဦးပုလဲစိန်သည် [[မကွေးမြို့]]တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသား [[အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲ|ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီး]] ဇာတ်သဘင်ပြိုင်ပွဲ၌ မကွေးတိုင်း ကိုယ်စားပြု «ဝေဿန္တရာ ဇာတ်တော်ကြီး» ဖြင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် «တတိယဆု» ကို ရရှိခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် အကဲဖြတ် အမှတ်ပေးဒိုင်လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ဝမ်းတစ်ထွာနှင့် သဘင်ပညာရပ်အဖြာဖြာ == ဇနီးဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး ဒေါ်ခင်ဝင်းကြည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဦးပုလဲစိန်သည် မကွေး၊ ချောက်၊ လယ်ကိုင်း စသည့် ဒေသများ၌ ဘက်ပေါင်းစုံ သဘင်ပညာကို အသုံးချကာ ရုံပွဲ၊ ဗလာပွဲ၊ ဘုန်းကြီးပျံ ဧယင်ကျူးပွဲနှင့် ဘုရားထီးတင် ရတုဆိုပွဲများကို ဝမ်းရေးအတွက် လှုပ်ရှားကပြခဲ့ရသည်။ ဦးပုလဲစိန် သီဆိုအသံသွင်းခဲ့သော မြိုင်ထ၊ ဇာတ်တော်ကြီးနှင့် အသံသွင်းဇာတ်များကို ရန်ကုန်မြို့ [[အောင်လံတော်]] တေးသံသွင်းမှ တစ်ပြည်လုံးသို့ ဖြန့်ချိပေးခဲ့သည်။ == ဇရာ၊ ဆည်းဆာနှင့် ဘဝနိဂုံး == အသက်အရွယ် အိုမင်းကြီးရင့်လာသောအခါ ဦးပုလဲစိန်သည် မွေးဖွားရာဇာတိ ကုက္ကိုတန်းရွာသို့ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည်။ «တောင်ဝှေးလဲတုန်းက ဖိုးသူတော်ကယ်နိုင်ခဲ့ပေမယ့် ဖိုးသူတော်လဲသောအခါတွင် တောင်ဝှေးကတစ်ဖန် ပြန်လို့မကယ်» နိုင်သော ဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသော်လည်း၊ စလင်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း၊ တညောင် တို့သို့ လာရောက်ကပြကြသော သဘင်သည်အချို့က လာရောက်ကန်တော့ကြလေ့ရှိသည်။ သဘင်ပညာရှင်ကြီး ဦးပုလဲစိန်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အသက် (၇၇) နှစ် အရွယ်တွင် ချစ်လှစွာသော ရွာနှင့် အနုပညာကို စွန့်လွှတ်ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး၊ ကုက္ကိုတန်းကျေးရွာ သုဿာန်၌ပင် မထင်မရှား မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ခံခဲ့ရပေသည်။ == ကိုးကား စာအုပ်စာစောင်များ == * ဆင်ဖြူကျွန်းမိတ်ဆက် * ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း - «ပြည်သူချစ်သောအနုပညာရှင်များ» * စကြာကိုကို - «အောင်ဗလ သဘင်ရောင်ရှိန် ဆက်ခံနွှဲသည့် ဦးပုလဲစိန်» (ဆင်ဖြူကျွန်းမဂ္ဂဇင်း အမှတ် ၆၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆၊ စာမျက်နှာ ၂၁၆) * အောင်လွင်ဦး (ဆင်ဖြူကျွန်း) - «ဦးပုလဲစိန် အတ္ထုပတ္တိ ဆောင်းပါး» [[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]] [[Category:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသူ/သားများ]] [[Category:စလင်းမြို့နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] k81nl0v8r8s8txbepzlcng0k8ur2zwp 1053902 1053881 2026-09-19T03:57:14Z Ninjastrikers 22896 cleanup 1053902 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{refimprove}} '''ဦးပုလဲစိန်''' (၁၂၉၄–၂၅၅၂ / ခရစ် ၁၉၃၃–၂၀၀၉) သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]နောက်ပိုင်း ခေတ်၌ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၏ နိုင်ငံကျော် [[မင်းသား|ဇာတ်မင်းသားကြီး]]တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ [[ဇာတ်တော်ကြီး]]များ၊ [[အော်ပရာ]]များနှင့် ပျောက်ကွယ်နေသော သဘင်ဆိုင်ရာ အနုပညာရပ်များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းတင်ဆက်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ == အစောပိုင်းဘဝ နှင့် ပညာရေး== ဦးပုလဲစိန်ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်]]၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]အပိုင်၊ ကျပင်းကျေးရွာအုပ်စုဝင် [[ကုက္ကိုတန်းရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်|ကုက္ကိုတန်းကျေးရွာ]]၌ နေထိုင်ကြသော အဖ ဦးဉာဏ်၊ အမိ ဒေါ်လှဝိုင်း တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၄ ခုနှစ်၊ တပိုတွဲလဆန်း (၈) ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၉၃၃) သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်သောင်း ဖြစ်သည်။ မောင်သောင်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် အဆို၊ အက ဝါသနာကြီးလှသဖြင့် ရပ်ရွာပွဲများတွင် ပါဝင်သီဆိုခဲ့ပြီး ဒေသခံ သဘင်သည်များထံတွင်လည်း နည်းခံခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် သဘင်ပညာရှင် [[ဗလလေး]] (ဦးထွန်းရင်) ဆင်ဖြူကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဗလလေးသည် [[ယောကျ်ားမင်းသမီး]] [[ဆရာအောင်ဗလ|ဆရာအောင်ဗလ]] ကျော်ကြားစကတည်းက အနီးကပ် တပည့်ခံကာ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး၊ အောင်ဗလ အမည်မှ ဗလ ကို ယူ၍ ဗလလေး ဟု နာမည်ကျော်ကြားလာသူ ဖြစ်သည်။ ဗလလေးသည် မင်းသားအဖြစ်ရော ယောကျ်ားမင်းသမီးအဖြစ်ပါ ကပြနိုင်သူဖြစ်ပြီး၊ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာသောအခါ မိမိဆရာ၏ မြို့လည်းဖြစ်၊ အပေါင်းအသင်းများရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သော ဆင်ဖြူကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာ ဗလလေး ထံတွင် မောင်သောင်းသည် လက်ထပ်သင် တပည့်အဖြစ် ခံယူကာ ဇာတ်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၃၁၂ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း (၁၄/၁၅) ရက်များ၌ ပြတောက်ရွာ ဦးထီးရှိန် ဆိုင်းအဖွဲ့၊ ဆရာ ဗလလေး (ဘဘကြီး) တို့နှင့်အတူ ကူရင်းချောက် ဘုရားပွဲမှ စတင်ကပြခဲ့ရာ ရွာကျောင်းဆရာတော်က မောင်ပုလဲ ဟု စတင်ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဆရာ၏ သင်ပြပေးမှုဖြင့် မင်းသားပုလဲ၊ ရှေ့ထွက်မင်းသား ပုလဲစိန်၊ ထို့နောက် ခေါင်းဆောင်မင်းသား ပုလဲစိန် အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ == အောင်မြင်ကျော်ကြားလာခြင်း == နောက်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမြို့]]မှ ဇာတ်ပိုင်ရှင် ဦးထွန်းကြည်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကေတုသီရိ ပုလဲစိန် ဇာတ်အဖွဲ့ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ မိုးကောင်းဘုရားပွဲတော်၌ ရန်ကုန်ပွဲဦးထွက် ကပြခဲ့ပြီး [[မြန်မာ့အသံ]] ဇာတ်သဘင်အခန်းမှ နှစ်ပါးသွားခွင် အသံလွှင့်ခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တစ်ဟုန်ထိုး ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုပွဲဦးထွက် နှစ်ပါးခွင် ပရိကံပြောကြားရာ၌ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သား၊ ကျပင်းဒေသသား၊ ဂန္ထဝင်သဘင်ပညာရှင် အောင်ဗလ၏ မျိုးနွယ်ဆက် မင်းသားအဖြစ် ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ ကေတုသီရိ ဟူသော အမည်မှာ တောင်ငူဇာတ်ပိုင်ရှင်နှင့် ပဋိညာဉ်ပြုချက်အရ (ကေတု = တောင်ငူ၊ သီရိ = ကျက်သရေဆောင်၊ တောင်ငူမြို့ကျက်သရေဆောင် မင်းသား) ခေတ္တယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်း-ကျပင်း ဒေသခံများက မိမိဒေသသား ဖြစ်ပါလျက် တောင်ငူမြို့ကို အမွှမ်းတင်သည့် အမည်ယူသည်ကို မကျေနပ်ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်အဖွဲ့ဖြင့် သီးခြားလှုပ်ရှားသော ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ပုလဲစိန် အမည်ဖြင့်သာ ကပြခဲ့သည်။ ဦးပုလဲစိန်သည် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သား ဂန္ထဝင်သဘင်ပညာရှင် အောင်ဗလ ၏ သဘင်ပညာနှင့် ဂုဏ်ကို စောင့်ထိန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း၌ ဆင်ဖြူကျွန်း-ကျပင်း ဒေသမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် နိုင်ငံကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။ ဦးပုလဲစိန်၏ ဇနီး မင်းသမီး ခင်ဝင်းကြည်သည် အကအဆို ပိုင်နိုင်သည့် ကြောင်လိမ်အက တီထွင်သူ မင်းသား ခေတ်ပါတီ နှင့် ဒုတိယဇနီး မင်းသမီး ပဲခူးကြည် (ပဂိုးကြည်) တို့၏ တူမ (မင်းသမီး လှလေးစိန် ခေါ် လင်ပန်းခွေ လှစိန် ၏ တူမ) ဖြစ်သည်။ ဦးပုလဲစိန်တို့ ဇနီးမောင်နှံသည် မင်းသား ခေတ်ပါတီ တို့ထံတွင် သဘင်ပညာ ဆည်းပူးရင်း တွဲဖက်ကပြခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ပြည်မြို့]]၌ ကပြစဉ်ကလည်း ဇာတ်စာရေးဆရာ မင်းသား အမယ်ကြီးအို ဦးအောင်စိန် ထံတွင် သဘင်ပညာများ ထပ်မံဆည်းပူးခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == တင်ဆက်ကပြပုံ == ဦးပုလဲစိန်သည် ဇာတ်သဘင်၌ အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်း တင်ဆက်ခဲ့သည်- * '''နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးများ''' ခေတ်ပြိုင်ဇာတ်အဖွဲ့အချို့ နောက်ပိုင်းဇာတ်တော်ကြီး တင်ဆက်မှု လျော့ရဲ ဖြစ်ကတတ်ဆန်း လုပ်လာချိန်တွင် ဦးပုလဲစိန်က ဂန္ဓာရုံ၊ ရေဝတီ စသည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို အသံကောင်း၊ အဆို၊ အငို၊ အပြောတို့ဖြင့် ဟာကွက်မရှိ လုံအောင် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းတင်ဆက်ခဲ့သည်။ * '''နှစ်ပါးသွားခွင်''' မင်းသား မင်းသမီးတို့၏ အက၊ အဆို၊ အပြောနှင့် လူရွှင်တော်များ၏ ဟာသပြက်လုံးများ ပါဝင်သော နှစ်ပါးသွားခွင်ကို မင်းသားတစ်လှည့် မင်းသမီးတစ်လှည့် သို့မဟုတ် တွဲက များဖြင့် စနစ်ကျသော ပရိကံပြောပုံများပါဝင်သည့် မူမှန် မြန်မာ့သဘင် နှစ်ပါးသွားအဖြစ် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ * '''အော်ပရာ တင်ဆက်မှု''' ပြဇာတ်မထွက်မီ အတွေးအမြင်မှန်ကန်ရေး၊ ဝိသမလောဘကင်းစင်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားမျှတရေး ဦးတည်ချက်ထားသည့် အော်ပရာများကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ** ဇာတ်စာရေးဆရာ [[မြင်းခြံအောင်နိုင်]] ၏ ''ဒို့ခေတ်ရောက်ပြီ'' ** ဇာတ်စာရေးဆရာ မြင်းခြံအောင်နိုင် ၏ ''ငွေတစ်ကျပ်နှင့် ငမိုး''။ ** [[ဆိုင်းဆရာ]] [[စိန်ဗိုလ်တင့်]] ၏ ''ဖက်ခွက်စား''။ ===ဟောပြောပုံခွင်=== စစ်ကြိုခေတ် (၁၉၃၈-၁၉၃၉) ခန့်က မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်း ဇာတ်နှင့် အောင်လံတော်ခင်စိန် ဇာတ်တို့တွင် ဇာတ်စာရေးဆရာ ဦးစံခို (အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ ဒုတိယဖိုးစိန် ဇာတ်တွင် ဇာတ်စာရေးဆရာ အဘိဓမ္မာသောင်း တို့က နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ပွားများရေး မိနစ် (၂၀) ခန့် ဟောပြောခဲ့သော အဟောအပြော (ဟောပြောပွဲ) ကဏ္ဍသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တိမ်မြုပ်နေခဲ့သည်။ ဦးပုလဲစိန်သည် ထိုကဏ္ဍကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး မိမိဇာတ်တွင် ဆင်ဖြူကျွန်း နွယ်တမယ်ရွာသား ဦးဇီးကွက် (ဦးစံခင်) အား နှစ်ပါးသွား မထွက်မီ ဆိုင်းချက်နှင့်အညီ ဟောပြောစေခဲ့သည်။ ဦးဇီးကွက်သည် မြန်မာရာဇဝင်မှ မြင်စိုင်းခေတ် [[ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ]] ဘုရင် ဒိုင်းနှင့်ကာကို ကိုင်၍ ကာချင်းဆိုကပြကာ အမျိုးသားဇာတ်မာန် တက်ကြွစေခဲ့ပုံ စသည့် ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် အနုပညာအကြောင်းအရာများကို ဟောပြောခဲ့သည်။ === မြိုင်ထ === မင်းသားနှင့် မင်းသမီး တောမြိုင်လမ်းခရီးတွင် သဘာဝကို သီဆိုကပြသော နှစ်ပါးသွားခွင် မြိုင်ထ တင်ဆက်မှု၌ ဦးပုလဲစိန်၏ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ မြိုင်ထ (ဝေဿန္တရာမြိုင်ထ၊ မြိုင်ဟေဝန်မြိုင်ထ) တို့မှာ တစ်မူဆန်းသစ်သည်။ ဇာတ်တော်လာ ဖြစ်စဉ်များကို နောက်ခံ ရုပ်သေပြကွက်ဖြင့် စီစဉ်ထားပြီး၊ ဦးပုလဲစိန်က ဇာတ်ခုံရှေ့ပိုင်း လက်ယာဒေါင့်မှနေ၍ မြိုင်ထ အကဟန် ဖြင့် ကပြခဲ့ရာ ပရိသတ် အထူးလူကြိုက်များခဲ့သည်။ ===ဇာတ်တော်ပြိုင်ပွဲ === ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဦးပုလဲစိန်သည် [[မကွေးမြို့]]တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသား [[အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲ|ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီး]] ဇာတ်သဘင်ပြိုင်ပွဲ၌ မကွေးတိုင်း ကိုယ်စားပြု ဝေဿန္တရာ ဇာတ်တော်ကြီး ဖြင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် တတိယဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် အကဲဖြတ် အမှတ်ပေးဒိုင်လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == အသက်အရွယ် အိုမင်းကြီးရင့်လာသောအခါ ဦးပုလဲစိန်သည် မွေးဖွားရာဇာတိ ကုက္ကိုတန်းရွာသို့ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည်။ သဘင်ပညာရှင်ကြီး ဦးပုလဲစိန်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အသက် (၇၇) နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး၊ ကုက္ကိုတန်းကျေးရွာ သုဿာန်၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} * ဆင်ဖြူကျွန်းမိတ်ဆက် * ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း - ပြည်သူချစ်သောအနုပညာရှင်များ * စကြာကိုကို - အောင်ဗလ သဘင်ရောင်ရှိန် ဆက်ခံနွှဲသည့် ဦးပုလဲစိန် (ဆင်ဖြူကျွန်းမဂ္ဂဇင်း အမှတ် ၆၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆၊ စာမျက်နှာ ၂၁၆) * အောင်လွင်ဦး (ဆင်ဖြူကျွန်း) - ဦးပုလဲစိန် အတ္ထုပတ္တိ ဆောင်းပါး [[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]] [[Category:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] iww1tn6iuosztcjs3bg6j6eoplgna38 0 252791 1054119 1050750 2026-09-19T11:11:29Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054119 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Slevogt Faun and a Girl.jpg|thumb|မုဒိမ်းမှု]] '''မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း''' ({{langx|en|Rape}}) ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ၎င်းအပေါ် [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] သို့မဟုတ် အခြားသော [[ထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိုးသွင်းမှုများ]] ပြုလုပ်ခြင်း ပါဝင်သည့် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]] အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအပြုအမူကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓမ္မပြုမူခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်အနိုင်ထက်ပြုခြင်း၊ အာဏာကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် သတိလစ်နေသူ၊ မစွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ ဉာဏ်ရည်မသန်စွမ်းသူ သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ သဘောတူညီချက်ပေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်အောက် ရောက်ရှိနေသူကဲ့သို့သော တရားဝင် သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်သည့် လူတစ်ဦးအပေါ် ဖြစ်စေ ကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="Chapter 6">{{cite web |title=Chapter 6: Sexual Violence |publisher=[[World Health Organization]] |date=2002 |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/9241545615_eng.pdf?sequence=1 |access-date=11 April 2021 |archive-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810080252/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/9241545615_eng.pdf?sequence=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Schulhofer |first1=Stephen J. |date=2017 |title=Reforming the Law of Rape |url=https://scholarship.law.umn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1577&context=lawineq |journal=Minnesota Journal of Law & Inequality |volume=35 |issue=2 |page=335}}</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၏ မှားယွင်းမှုသည် ထိခိုက်ခံရသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် အကြမ်းဖက်မှု သာမကဘဲ၊ သက်ဆိုင်သူ လူသားတစ်ဦးလုံး၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ဖြစ်တည်မှုအပေါ် အကြမ်းဖက်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Gardner |first=John |chapter=The Wrongness of Rape |date=2000-03-23 |title=Oxford Essays in Jurisprudence |pages=193–218 |editor-last=Horder |editor-first=Jeremy |chapter-url=https://academic.oup.com/book/50633/chapter/421302198 |access-date=2025-11-10 |publisher=Oxford University PressOxford |language=en |doi=10.1093/oso/9780198268581.003.0010 |isbn=978-0-19-826858-1 |last2=Shute |first2=Stephen |chapter-url-access=subscription }}. Author eprint: https://johngardnerathome.info/pdfs/wrongnessofrape.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260131184629/https://johngardnerathome.info/pdfs/wrongnessofrape.pdf |date=31 January 2026 }} retrieved on 10 November 2025.</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို စိစစ်မေးမြန်းမှုမရှိဘဲ ''လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု'' ဝေါဟာရနှင့် အပြန်အလှန် လဲလှယ်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |editor1-last=Petrak |editor1-first=Jenny |editor2-last=Hedge |editor2-first=Barbara|title=The Trauma of Sexual Assault Treatment, Prevention and Practice. |year=2003 |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-85138-8 |page=2 |url={{Google books |plainurl=yes |id=6KZfQ6cSVHoC |page=2}}}}</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခံရမှုကို တိုင်ကြားခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ရာခိုင်နှုန်းများသည် ဥပဒေစိုးမိုးရာ နယ်မြေတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း ရဲတပ်ဖွဲ့မှ မှတ်တမ်းတင်ထားသော မုဒိမ်းမှုဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ|အဇာဘိုင်ဂျန်]]တွင် ၀.၂ မှ [[ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ|ဘော့ဆွာနာ]]တွင် ၉၂.၉ အထိ ရှိခဲ့ပြီး အလယ်အလတ်ပမာဏမှာ [[လစ်သူရေးနီးယား]]တွင် ၆.၃ ဖြစ်သည်။<ref name="unodc1">[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls "Rape at the National Level, number of police recorded offenses".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029210321/http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls |date=29 October 2013 }} United Nations.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မုဒိမ်းမှုအပါအဝင် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]] တိုင်ကြားချက်အများစုသည် အမျိုးသားများက အမျိုးသမီးများအပေါ် ကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs239/en/ |title=Violence against women |website=World Health Organization |access-date=8 September 2017 |archive-date=14 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414100345/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs239/en/ |url-status=live }}</ref> သူစိမ်းများက မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းသည် ထိခိုက်ခံရသူ သိရှိထားသူများက ကျူးလွန်ခြင်းထက် လျော့နည်းလေ့ရှိပြီး၊ ထောင်အတွင်း အမျိုးသားအချင်းချင်း မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းများသည် အဖြစ်များသော်လည်း တိုင်ကြားမှု အနည်းဆုံး ပုံစံဖြစ်နိုင်သည်။<ref>[[Human Rights Watch]] [https://www.hrw.org/legacy/reports/2001/prison/report7.html#_1_48 No Escape: Male Rape In U.S. Prisons. Part VII. Anomaly or Epidemic: The Incidence of Prisoner-on-Prisoner Rape.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903190935/http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/prison/report7.html#_1_48 |date=3 September 2014 }}; estimates that 100,000–140,000 violent male-male rapes occur in U.S. prisons annually; compare with [https://www.fbi.gov/ucr/cius2007/offenses/violent_crime/forcible_rape.html FBI statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916010913/http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/offenses/violent_crime/forcible_rape.html |date=16 September 2008 }} that estimate 90,000 violent male-female rapes occur annually.</ref><ref>Robert W. Dumond, "Ignominious Victims: Effective Treatment of Male Sexual Assault in Prison," 15 August 1995, p. 2; states that "evidence suggests that [male-male sexual assault in prison] may be a staggering problem". Quoted in {{Cite book |last1=Mariner |first1=Joanne |last2=(Organization) |first2=Human Rights Watch |title=No escape: male rape in U.S. prisons |url={{Google books |plainurl=yes |id=QkFfYfEO5IgC |page=370}} |access-date=7 June 2010|date=17 April 2001|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-258-6|page=370}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Struckman-Johnson |first=Cindy |author2=David Struckman-Johnson |year=2006 |title=A Comparison of Sexual Coercion Experiences Reported by Men and Women in Prison |journal=Journal of Interpersonal Violence |volume=21 |issue=12 |pages=1591–1615 |issn=0886-2605 |pmid=17065656 |doi=10.1177/0886260506294240|s2cid=27639359 }}; reports that "Greater percentages of men (70%) than women (29%) reported that their incident resulted in oral, vaginal, or anal sex. More men (54%) than women (28%) reported an incident that was classified as rape."</ref> နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများအတွင်း ကျယ်ပြန့်ပြီး တမင်ပြုလုပ်သော မုဒိမ်းကျင့်မှုများ (ဥပမာ- စစ်ပွဲအတွင်း မုဒိမ်းကျင့်မှုများ) နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျေးကျွန်ပြုမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဤအလေ့အထများသည် [[လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု|လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ]]နှင့် [[စစ်ရာဇဝတ်မှု]]များ ဖြစ်ကြသည်။ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကို သတ်မှတ်ထားသော လူမျိုးစုတစ်ခုလုံးကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ ဖျက်ဆီးလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကျူးလွန်ပါက [[လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ မုဒိမ်းကျင့်ခံရသူများသည် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်း အထိခိုက်ခံရနိုင်ပြီး စိတ်ဒဏ်ရာရရှိပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော စိတ်ဖိစီးမှု ဝေဒနာ ဝင်စားလာနိုင်သည်။<ref name="aaets">{{cite web |url=http://www.aaets.org/article178.htm |title=Post Traumatic Stress Disorder in Rape Survivors |publisher=The American Academy of Experts in Traumatic Stress |year=1995 |access-date=30 April 2013 |archive-date=13 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913203354/http://www.aaets.org/article178.htm |url-status=live }}</ref> ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ [[လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ]] ကူးစက်နိုင်ခြေ အန္တရာယ်များလည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အမျိုးသမီး ထိခိုက်ခံရသူများအတွက် [[ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း|ကိုယ်ဝန်]]ရရှိသွားနိုင်သည့် အပိုဆောင်း အန္တရာယ်များ ရှိသည်။ ထိခိုက်ခံရသူသည် မုဒိမ်းကျင့်သူထံမှလည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ မိမိ၏ မိသားစုနှင့် ဆွေမျိုးများထံမှလည်းကောင်း အကြမ်းဖက်မှုများ သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။<ref name="zeenews.india">{{cite web |url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/rape-victim-threatened-to-withdraw-case-in-up_694364.html |title=Rape victim threatened to withdraw case in UP |publisher=Zeenews.india.com |date=19 March 2011 |access-date=3 February 2013 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227181949/https://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/rape-victim-threatened-to-withdraw-case-in-up_694364.html |url-status=live }}</ref><ref name="wisemuslimwomen">{{cite web |url=http://www.wisemuslimwomen.org/currentissues/stigmitizationofrape/ |title=Stigmatization of Rape & Honor Killings |publisher=WISE Muslim Women |date=31 January 2002 |access-date=3 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108041415/http://www.wisemuslimwomen.org/currentissues/stigmitizationofrape/ |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="bbc">{{Cite news |last=Harter |first=Pascale |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13760895 |title=BBC News – Libya rape victims 'face honour killings' |journal=BBC News |date=14 June 2011 |access-date=3 February 2013 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921101600/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13760895 |url-status=live }}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ == === ယေဘုယျ === မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကို ဥပဒေစိုးမိုးရာ နယ်မြေအများစုတွင် ကျူးလွန်သူက ထိခိုက်ခံရသူ၏ သဘောတူညီချက် မပါဘဲ [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] သို့မဟုတ် အခြားသော [[ထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] ပြုလုပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Book04">{{cite book |editor-last=Smith |editor-first=Merril D. |title=Encyclopedia of rape |url=https://archive.org/details/encyclopediarape00smit_435 |url-access=limited |year=2004 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Conn. [u.a.] |isbn=978-0-313-32687-5 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediarape00smit_435/page/n190 169]–170 |edition= 1st}}</ref> အစိုးရ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဥပဒေစိုးမိုးရေး အေဂျင်စီများ၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူများနှင့် ဥပဒေရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူများအကြား မုဒိမ်းမှု၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ မတူညီဘဲ ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။<ref name="Maier2008" /> သမိုင်းကြောင်းအရလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရလည်းကောင်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Book04"/><ref name="Maier2008">{{cite journal |last1=Maier |first1=S. L. |title="I Have Heard Horrible Stories...": Rape Victim Advocates' Perceptions of the Revictimization of Rape Victims by the Police and Medical System |journal=Violence Against Women |volume=14 |issue=7 |year=2008 |pages=786–808 |issn=1077-8012 |doi=10.1177/1077801208320245|pmid=18559867 |s2cid=12906072 }}</ref> မူလက ''Rape'' ဆိုသည်မှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်မပါဝင်ဘဲ အင်္ဂလိပ်စာပေတွင် အခြားအကြောင်းအရာများ၌ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရောမဥပဒေတွင် ၎င်းကို သို့မဟုတ် raptus ကို အကြမ်းဖက်မှု ပြစ်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>[[Justinian]], ''Institutiones'' [http://www.constitution.org/sps/sps02_j1-4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143943/http://www.constitution.org/sps/sps02_j1-4.htm|date=12 June 2018}}</ref><ref>Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary on Roman Law'', pp. 667 (''raptus'') and 768 (''vis'') [{{Google books |plainurl=yes |id=iklePELtR6QC }}]</ref> ''Raptus'' သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ၎င်း၏ အုပ်ထိန်းသူ အမျိုးသား၏ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် အဓိက လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။ အခြားသော မုဒိမ်းမှု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များသည်လည်း အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ယူဂိုဆလားဗီးယားဟောင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ခုံရုံး (ICTY) က မုဒိမ်းမှုကို ထိခိုက်ခံရသူ သို့မဟုတ် တတိယလူတစ်ဦးအပေါ် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ အဓမ္မပြုခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်းတို့ လိုအပ်သော ပြစ်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Rule 93. Rape and Other forms of Sexual Violence |url=https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule93 |access-date=17 October 2022 |publisher=International Committee of the Red Cross |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017232836/https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule93 |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗျူရို]]သည် မုဒိမ်းမှုကို အမျိုးသားများက အမျိုးသမီးများအပေါ်၌သာ ကျူးလွန်သည့် ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို "အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား အဓမ္မပြု၍ ၎င်း၏ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ ကာမစပ်ယှက်ခြင်း" မှ "ထိခိုက်ခံရသူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခု သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုဖြင့် မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုအတွင်းသို့ မည်မျှပင် နည်းပါးစေကာမူ ထိုးဖောက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အခြားသူတစ်ဦး၏ လိင်အင်္ဂါဖြင့် ပါးစပ်အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ခြင်း။" ဟု ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဤမွမ်းမံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် အမျိုးသားတစ်ဦးအား အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွင်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်စေခြင်းကို မုဒိမ်းမှုအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုသေးသော်လည်း၊ ထိခိုက်ခံရသူနှင့် ကျူးလွန်သူ၏ ကျား၊မ မည်သူမဆို ဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းသည် လိင်တံ သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်ဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကဲ့သို့ပင် စိတ်ဒဏ်ရာ ရရှိစေနိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref>{{cite web | url=https://www.scientificamerican.com/article/sexual-victimization-by-women-is-more-common-than-previously-known/ | title=Sexual Victimization by Women is More Common Than Previously Known | website=[[Scientific American]] | date=January 2018 | access-date=3 December 2023 | archive-date=3 December 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231203212759/https://www.scientificamerican.com/article/sexual-victimization-by-women-is-more-common-than-previously-known/ | url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် ဗျူရိုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခံရသူက သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်သည့် အခြေအနေများကိုပါ ဖော်ပြထားသည်။ မူးယစ်ဆေး သို့မဟုတ် အရက်ကြောင့် ထိခိုက်ခံရသူသည် သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ဖက်ဒရယ် သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသော်လည်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း မုဒိမ်းမှု စာရင်းဇယားများကို ပိုမို တိကျစွာ အစီရင်ခံနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://blogs.usdoj.gov/blog/archives/1801 |title=An Updated Definition of Rape (U.S. Dept of Justice, January 6, 2012) |access-date=30 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313021145/http://blogs.usdoj.gov/blog/archives/1801 |archive-date=13 March 2012 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/01/07/us/politics/federal-crime-statistics-to-expand-rape-definition.html|title=Federal Crime Statistics to Expand Rape Definition|first=Charlie|last=Savage|date=14 April 2018|work=The New York Times|archive-date=7 January 2012|access-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107021022/https://www.nytimes.com/2012/01/07/us/politics/federal-crime-statistics-to-expand-rape-definition.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/audio-repository/news-podcasts-thisweek-rape-definition-changed/view|title=Rape Definition Changed|website=FBI|access-date=1 May 2023|archive-date=1 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501104531/https://www.fbi.gov/audio-repository/news-podcasts-thisweek-rape-definition-changed/view|url-status=live}}</ref> [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က မုဒိမ်းမှုကို [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]]ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊<ref name="Krug2002">{{cite book |title=World report on violence and health |publisher=World Health Organization |page=149 |date=2002 |access-date=5 December 2015 |editor1-last=Krug |editor1-first=Etienne G. |display-editors=etal |isbn=978-92-4-154561-7 |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42495/1/9241545615_eng.pdf |archive-date=26 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126200524/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42495/1/9241545615_eng.pdf |url-status=live }}</ref> [[ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ကာကွယ်ရေးစင်တာများ|အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဗဟိုဌာန]]ကလည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။<ref name = cdcstats>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/sv_surveillance_definitionsl-2009-a.pdf |access-date=6 June 2017 |date=2014 |publisher=National Center for Injury Prevention and Control, Centers for Disease Control and Prevention |title=Sexual Violence Surveillance: Uniform Definitions and Recommended Data Elements, Version 2.0. |last1=Basile |first1=KC |last2=Smith |first2=SG |last3=Breiding |first3=MJ |last4=Black |first4=MC |last5=Mahendra |first5=RR |archive-date=22 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722065503/https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/sv_surveillance_definitionsl-2009-a.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=Markovchick2016>{{cite book |last=Markovchick |first=Vincent |title=Emergency medicine secrets |url=https://archive.org/details/emergencymedicin0000unse_q3k5 |publisher=Elsevier |location=Philadelphia, PA |year=2016 |isbn=9780323355162 |pages=[https://archive.org/details/emergencymedicin0000unse_q3k5/page/516 516]–520 |chapter=Sexual Assault}}</ref> အချို့နိုင်ငံများ သို့မဟုတ် တရားစီရင်ရေး နယ်မြေများတွင် မုဒိမ်းမှုနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှုကို ခွဲခြားထားသည်။ မုဒိမ်းမှုကို လိင်တံဖြင့် မိန်းမကိုယ်သို့ ထိုးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် လိင်တံပါဝင်သော ထိုးဖောက်မှုအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ပြီး၊ အခြားသော သဘောတူညီချက်မပါသည့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Kalbfleisch">{{cite book |last1=Kalbfleisch |first1=Pamela J. |last2=Cody |first2=Michael J. |title=Gender Power and Communication in Human Relationships |publisher=[[Routledge]] |year=2012 |access-date=30 April 2013 |isbn=978-1-136-48050-8 |url={{Google books |plainurl=yes |id=LyMo1RUJwj0C |page=218}} }}</ref><ref name="Plummer">{{cite book |author=Ken Plummer |title=Modern Homosexualities: Fragments of Lesbian and Gay Experiences |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |pages=187–191 |access-date=24 August 2013 |isbn=978-1-134-92242-0 |url={{Google books |plainurl=yes |id=OSO3q4XEfz4C |page=189}} }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် စကော့တလန်တွင် မုဒိမ်းမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် လိင်တံကို အသုံးပြု၍ ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ရမည်ဟု အဓိကထား သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite news |title=Sexual Offences (Scotland) Act 2009 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |year=2009 |access-date=12 December 2013 |url=http://www.legislation.gov.uk/asp/2009/9/section/1 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924004540/https://www.legislation.gov.uk/asp/2009/9/section/1 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC News, rape">{{cite news |author1=Tom de Castella |author2=Jon Kelly |title=Assange case: How is rape defined? |work=BBC News |date=22 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19333439 |access-date=12 December 2013 |archive-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200829054724/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19333439 |url-status=live }}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ် ရဝမ်ဒါဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ခုံရုံးက မုဒိမ်းမှုကို "အဓမ္မပြုလုပ်သည့် အခြေအနေများအောက်တွင် လူတစ်ဦးအပေါ် ကျူးလွန်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျူးကျော်မှု" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Book04" /> အခြားသော ဥပဒေစနစ်အချို့တွင်မူ မုဒိမ်းမှုဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုသို့မဟုတ် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ အဖြစ် အစားထိုး အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.msu.edu/~sdclub/resources/criminal%20code.doc |title=Criminal code |access-date=31 December 2010 |archive-date=25 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225121436/http://www.msu.edu/%7Esdclub/resources/criminal%20code.doc |url-status=live }}</ref> အချို့နိုင်ငံများတွင် လိင်ဆက်ဆံစဉ် လက်တွဲဖော်အား အသိမပေးဘဲ ကွန်ဒုံးကို ချွတ်လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ဆီးလိုက်ခြင်းကို ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အကြောင်းမှာ မူလ သဘောတူညီချက်သည် ကာကွယ်မှုပါသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းအတွက်သာ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကာကွယ်မှုမပါသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းအတွက် <em>မဟုတ်</em>သောကြောင့် ထိုနောက်ပိုင်း လုပ်ဆောင်မှုသည် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ တရားမဝင် ဖြစ်သွားရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2954726 |title='Rape-Adjacent': Imagining Legal Responses to Nonconsensual Condom Removal |first=Alexandra |last=Brodsky |date=2017 |ssrn=2954726 |access-date=11 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204104732/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2954726 |url-status=live }}</ref> ထိုသို့သော ကိစ္စရပ်များအတွက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊<ref>{{cite web | url=https://www.vice.com/en/article/man-convicted-of-rape-after-removing-condom-during-sex-without-consent/ | title=Man Convicted of Rape After Removing Condom During Sex Without Consent | date=12 January 2017 | work=Vice }}</ref> ဆွစ်ဇာလန်၊<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/man-convicted-rape-condom-sex-switzerland-a7521891.html|title=Man convicted of rape for taking off condom during sex|date=11 January 2017|website=The Independent|access-date=11 November 2023|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220621/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/man-convicted-rape-condom-sex-switzerland-a7521891.html|url-status=live}}</ref> နယူးဇီလန်<ref>{{cite web | url=https://theconversation.com/new-zealands-first-successful-stealthing-prosecution-leads-the-way-for-law-changes-in-australia-and-elsewhere-159323 | title=New Zealand's first successful 'stealthing' prosecution leads the way for law changes in Australia and elsewhere | date=28 April 2021 | work=The Conversation | access-date=11 November 2023 | archive-date=28 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030618/https://theconversation.com/new-zealands-first-successful-stealthing-prosecution-leads-the-way-for-law-changes-in-australia-and-elsewhere-159323 | url-status=live }}</ref>နိုင်ငံတို့တွင် မုဒိမ်းမှုအဖြစ် ပြစ်ဒဏ်သတ်မှတ်ပြီး ဩစတြေးလျ၊<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2021-10-08/act-criminalises-stealthing-in-australia-first/100522564 | title=Consent law overhaul: ACT criminalises 'stealthing' in Australian first | newspaper=ABC News | date=7 October 2021 }}</ref> ကနေဒါ၊<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/politics/scc-condom-use-case-decision-1.6535127 |title=Supreme Court rules not wearing condom against partner's wishes could lead to sexual assault conviction |first=Richard |last=Raycraft |date=29 July 2022 |work=CBC News }}</ref> ဂျာမနီ<ref>{{cite web | url=https://edition.cnn.com/2018/12/20/health/stealthing-germany-sexual-assault-scli-intl/index.html | title=Police officer found guilty of condom 'stealthing' in landmark trial | date=20 December 2018 | work=CNN | access-date=11 November 2023 | archive-date=11 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231111142758/https://edition.cnn.com/2018/12/20/health/stealthing-germany-sexual-assault-scli-intl/index.html | url-status=live }}</ref>နိုင်ငံတို့တွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိင် ရာဇဝတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မတော်မတရားပြုမူခြင်း]] ouag0ihuj7aers8rcyxking0n2zrqkd 0 254210 1053941 822884 2026-09-19T07:09:20Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053941 wikitext text/x-wiki လမင်း၏ အလင်းအမှောင် အစိတ်အပိုင်းကို တိထီဟုခေါ်သည်။ တိထီကို တစ်လုံး နှစ်လုံး စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ လမင်း၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ၁၅ စိတ်စိတ်၍သတ်မှတ်ထားသည်။ တစ်စိတ်သည် ပျမ်းမျှ တစ်ရက်နှင့်အလားတူသည်။ လဆန်းပိုင်းတွင်ရှိသော တိထီတစ်လုံးသည် လမင်း၏မျက်နှာပြင် ၁၅ စိတ်ရှိသည့်အနက် တစ်စိတ်လင်း၍ ၁၄ စိတ် မည်းမှောင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တိထီ နှစ်လုံးသည် ၂ စိတ်လင်း၍ ၁၃ စိတ် မည်းမှောင်နေသည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်ရက်ထက် တစ်ရက် အလင်းတိုးလာရာ ၁၅ ရက်သို့မဟုတ် လဆုတ် ၁ ရက် ၂ ရက်ခန့်တွင် တိထီသည် သုညဖြစ်သည်။ (သုည သည် ၁၅ ၏တန်ဖိုးပင်ဖြစ်သည်။) ယင်းသုညတွင် လမင်း၏ မျက်နှာပြင်တွင် အမည်းထုမရှိတော့ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ထိုရက်တွင် လသည် အပြည့်အဝပြည့်သည်။ ၎င်းကို "ပုဏ္ဏမီတိထီ" ဟုခေါ်သည်။ "လပြည့်တိထီ"ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုမှ လဆုတ်ပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း မည်းမှောင်လာရာ လဆုတ်တိထီ တစ်လုံးတွင် လမင်းမျက်နှာပြင် ၁ စိတ်မည်း၍ ၁၄စိတ်လင်းခြင်း၊ လဆုတ်တိထီ ၂ လုံးတွင် လမင်းမျက်နှာပြင် ၂ စိတ်မည်း၍ ၁၃ စိတ်လင်းခြင်း စသည်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း တိထီအလုံးအရ အမည်းရောင်များလာသည်။ လကွယ်နေ့ သို့မဟုတ် နောက်ဆန်း ၁ ရက် ၂ ရက်ခန့်တွင် တိထီ ၁၅ လုံးပြည့်၍ သုညဖြစ်လေသည်။ ၎င်း သုညတိထီတွင် လမင်းအတိအကျကွယ်ပျောက်သော လကွယ်အစစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် "အမာဝသီတိထီ" "လကွယ်တိထီ" ဖြစ်သည်။<ref>"သင့်အတွက် နေ့စဉ်အကြံပေး ဒိုင်ယာရီ ၂၀၂၄"။</ref> တိထီကို ၆၀ စိတ်စိတ်လျှင် ဃဋီ ဖြစ်သည်။ ဃဋီ ၆၀ ပြည့်လျှင် တိထီ တစ်လုံးတိုးသည်။ လ က ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပတ်ရန်ကြာချိန်သည် ၂၉.၅၃၀၅၈၉ ရက် (၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်၊ ၂.၉ စက္ကန့်) ဖြစ်သည်။ အလွယ်ပြောရလျှင် ၂၉ ရက်ခွဲ (၂၉.၅ ရက်) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာလများတွင် ရက်မစုံ ၂၉၊ ရက်စုံ ၃၀ ရက် တစ်လှည့်စီထားပြီး ရက်ကို ညှိထားသည်။ အနည်းငယ် ကွာဟလာသည့် အချိန်များကို ပေါင်းစု၍ လထပ်ခြင်း ရက်ငင်ခြင်းဖြင့် ရက်ပြန်ပြင်ယူကြရသည်။ ထို့ကြောင့် လပြည့်၊ လကွယ်နေ့များနှင့် အမှန်တကယ် လပြည့်ခြင်း လကွယ်ခြင်းများသည် မကြာခဏဆိုသလို ကွာဟနေခြင်းမျိုးရှိတတ်သည်။ လပြည့်နေ့များတွင်ပင် ကွာဟမှုများရှိနေတတ်သည်အတွက် အခါပေးပညာများ၊ အစီအရင်ပညာများတွင် လဆန်း၊ လဆုတ်ထက် တိထီကို ပို၍ သုံးစွဲကြသည်။<ref>"နက္ခတ္တဗေဒသိပ္ပံ စာပေးစာယူသင်တန်း"၊ ဆရာကာလာစန်။ ရန်ကုန်။ ၁၉၇၀။''</ref> [[File:Tithi Calculation.jpg|thumb|တိထီတွက်ပုံ]] လ က ကမ္ဘာကို ပတ်သည့် ၃၆၀ ဒီကရီအား လဆန်း ၁၈၀ ဒီကရီ၊ လဆုတ် ၁၈၀ ဒီကရီပိုင်းခြားထားသည်။ လဆန်းတွင် ၁၅ ပိုင်း လဆုတ်တွင် ၁၅ ပိုင်း ပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် တိထီတစ်လုံးတွင် ၁၂ ဒီကရီရှိသည်။ (၁၈၀ / ၁၅ = ၁၂ ဒီကရီ)။ ==အကိုးအကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] jrfj6i6l8dpvtbpmfx29rcofwzi99ao 0 266331 1053942 880116 2026-09-19T07:09:21Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053942 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာဟာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်မှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ အစဉ်အမြဲ တိမ်းစောင်းပြီး ၂၄ နာရီလျှင် တစ်ပါတ်နှုန်းနဲ့ လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို တိမ်းစောင်းလျက်အတိုင်း နေကို ပျမ်းမျှ ၃၆၅ ရက်လျှင် တစ်ပါတ်နှုန်း လှည့်ပတ်နေပါသေးတယ်။ ထိုအခါမှာ ကမ္ဘာရဲ့ တိမ်းစောင်းနေမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့နေရာများမှာ နေရောင်ခြည်ရရှိမှု ပုံစံ၊ အချိန်တို့ ကွာခြားခြင်းတွေ ဖြစ်လာပါတော့တယ်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း|တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း - ဝီကီပီးဒီးယား]](အီကွေတာ၏တောင်ဘက်) နဲ့ [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း|မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း - ဝီကီပီးဒီးယား]] (အီကွေတာမြောက်ဘက်) တို့ နေရောင်ခြည် ကျရောက်သည့်အချိန် မတူညီပဲ အမြဲ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေကြပါတယ်။<ref>ဝီကီပီးဒီးယား</ref> '''ဇွန်ယဉ်စွန်းချိန်''' သို့မဟုတ် '''မြောက်ယဉ်စွန်းချိန်''' သို့မဟုတ် '''နွေယဉ်စွန်းချိန်'''ဟု ခေါ်သော '''ဥတ္တရယဉ်စွန်းချိန်''' (June Solstice) သည်နှစ်စဉ် ဇွန်လ (၂၀) ရက်နှင့် (၂၂) ရက်နေ့အကြား ဖြစ်ပေါ်‌လေ့ရှိပြီး နေရောင်ခြည်ဟာ မြောက်အရပ်ကို အမြင့်ဆုံးတက်လာကာ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသို့ တည့်မတ်စွာဖြင့် ကျရေက်ပါတယ်။ အာတိတ်စက်ဝိုင်း (မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဒေသ)တစ်ခုလုံးဟာ နေဘက်သို့ တိမ်းစောင်းနေပြီး ၂၄ နာရီပတ်လုံးနီးပါး နေ့ အချိန့်ြစ်လို့နေပါတယ်။ တကယ်တော့.. အီကွေတာ (၀ ဒီဂရီ) ကနေ မြောက်ဘက်ကို လတ္တီကျူ့ မြင့်တက်လာတိုင်း နေ့တာ (နေ့အချိန်) ပိုရှည်လာတာပါ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၀ မှ ၃၀ အကြားရှိတဲ့ ကျနော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း ဇွန်လရောက်ပြီဆိုလျှင် နံနက် ၅:၃၀ လောက်မှာ နေထွက်ပြီး ညနေ ၆:၄၀ လောက်မှ နေဝင်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မျိုးမှာ အီကွေတာမှ တောင်ဘက်ကို ဆက်ဆင်းသွားလျှင်တော့ နေ့တာတိုပြီး ညတာရှည်မှာဖြစ်ပြီး အန္တာတိကတိုက်မှာတော့ (၂၄) နာရီပတ်လုံး ည အချိန် ဖြစ်လို့နေမှာပါ။ ရာသီဥတုအရပြောရလျှင် မြောက်ကမ္ဘာမှာ နွေဥတု ဖြစ်နေပြီး..၊ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကတော့ ဆောင်းဥတု ဖြစ်လို့နေပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထဝီအနေအထားအရ.. ကမ္ဘာ့ နွေရာသီမှာ ရေခိုးရေငွေ့ပါတဲ့ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ တိုက်ခတ်တဲ့အတွက် မိုးရွာသွန်းပါတယ်။<ref>အာကာသနှင့် စကြဝဠာ သင်ထောက်ကူစာမျက်နှာ</ref> [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များ]] o0ipjm2uwppcfih0cnsq062ztypj7i0 0 268076 1053846 1016349 2026-09-18T14:30:16Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1053846 wikitext text/x-wiki {{ငလျင်}} [[File:1906 San Francisco earthquake seismograph.png|thumb|upright=2.0|၁၉၀၆ ခုနှစ် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်မှတိုင်းတာရရှိထားသော ငလျင်တိုင်းဂရပ်]] '''ငလျင်ပမာဏ စကေးများ'''(seismic magnitude scales)ကို ငလျင်တစ်ခု၏ အင်အားစုစုပေါင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ]] (seismic intensity scales)ဟုခေါ်သည့် သတ်မှတ်နေရာတစ်ခုတွင် ငလျင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေကြီးတုန်လှုပ်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို အမျိုးအစားခွဲသည့် စကေးများနှင့် မတူညီပါ။ ငလျင်တစ်ခု၏ ပမာဏကို [[ငလျင်တိုင်းဂရပ်]] (seismogram) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ငလျင်လှိုင်းများ၏ အတိုင်းအဆကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်သည်။ ၎င်းငလျင်ပမာဏစကေးများသည် ငလျင်လှိုင်းများ၏ မည်သည့်ရှုထောင့်ကို အသုံးပြုသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မည်သို့တိုင်းတာသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း မူတည်ပြီး စကေးတစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ ==ပမာဏစကေးများ== ===ရစ်ခ်တာ စကေး=== {{main|ရစ်ခ်တာ စကေး}} [[ချားလ်စ် ရစ်ခ်တာ]] (Charles F. Richter) မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး "ရစ်ခ်တာစကေး" ဟုလူသိများသော ငလျင်ပြင်းအားတိုင်းတာခြင်းအတွက် ပထမဆုံးစကေးသည် အမှန်တကယ်တွင် ဒေသတွင်းပြင်းအားပမာဏစကေးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ '''ML''' သို့မဟုတ် '''M_L''' ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။<ref>{{Harvnb|Kanamori|1983|p=187}}.</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းနှင့် နီဗားဒါး၏ ဘူမိဗေဒအခြေအနေအပေါ်တွင် အခြေခံပြီး တီထွင်ထားသော မူရင်း "ရစ်ခ်တာစကေး"သည် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်လက္ခဏာ (continental crust) မတူကွဲပြားမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ရော့ကီတောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်နေရာတိုင်း) ၏ ငလျင်များအတွက် မတိကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Chung|Bernreuter|1980|p=ix}}.</ref> ထိုကြောင့် အခြားစကေးများ တီထွင်ရန် တွန်းအားဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဘူမိဗေဒစစ်တမ်းအဖွဲ့ (USGS)ကဲ့သို့သော ငလျင်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အုပ်စု အများစုက ငလျင်ပြင်းအား ၄.၀ ထက်ကျော်လျှင် ရစ်ခ်တာစကေးအစား လည်ကိန်းပမာဏစကေးကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။<ref>The "USGS Earthquake Magnitude Policy" for reporting earthquake magnitudes to the public as formulated by the ''USGS Earthquake Magnitude Working Group'' was implemented January 18, 2002, and posted at https://earthquake.usgs.gov/aboutus/docs/020204mag_policy.php. It has since been removed; a copy is archived at the , and the essential part can be found [http://dapgeol.tripod.com/usgsearthquakemagnitudepolicy.htm here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731230704/http://dapgeol.tripod.com/usgsearthquakemagnitudepolicy.htm |date=31 July 2017 }}.</ref>(သို့သော်လည်း သတင်းအဖွဲ့အစည်းအချို့က ၎င်းကို ရစ်ခ်တာစကေးအဖြစ် မှားယွင်းဖေါ်ပြတတ်သေးသည်။) ===မျက်နှာပြင်-လှိုင်းပမာဏ စကေး=== {{main|မျက်နှာပြင်-လှိုင်းပမာဏ စကေး}}<ref>{{Harvnb|Havskov|Ottemöller|2009|pp=17–19}}. See especially figure 1-10.</ref> ===လည်ကိန်းပမာဏနှင့် စွမ်းအင်ပမာဏ စကေး=== {{main|မိုးမင့် စကေး|l1=လည်ကိန်းပမာဏ စကေး}} သောမတ်စ် ဟင့်ခ်စ် (Thomas C. Hanks) and ဟိရိုအို ကနမိုရိ (Hiroo Kanamori)တို့မှ တီထွင်ခဲ့ပြီး၊ '''Mw''' သို့မဟုတ် '''M_w''' ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Hanks |first=Thomas |date=1979 |title=A moment magnitude scale |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB084ib05p02348?casa_token=Ob3hlS8_Ur4AAAAA:V-crV2WsODI0_CZP662OUwD-t4uyd0-r3_RYD0dyHcjfF7S6OwvqVhY6GfdevVhtjmsqIERTz57y8cC7 |journal=Journal of Geophysical Research}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ငလျင် စကေး]] [[ကဏ္ဍ:ငလျင်ဗေဒ]] i1k0kk1f2tde21orogviw5tzqsm48rt 0 272720 1053822 1052217 2026-09-18T12:22:34Z ~2026-50257-08 148315 /* ကျောင်း၏အကျယ်အဝန်းနှင့်စာသင်ဆောင်များ */ 1053822 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} အခြေခံပညာနှင့်စက်မှု၊စိုက်ပျိုး၊မွေးမြူရေးအထက်တန်းကျောင်း(သုဝဏ္ဏ)[[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)|အ.ထ.က(စက်၊စိုက်၊မွေး)သုဝဏ္ဏ]](or)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ သုဝဏ္ဏ (အတိုကောက် [[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]])သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]]၊ [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]]၊ သုဝဏ္ဏမြို့၊ ၂၅ရပ်ကွက်၊ သံသုမာလမ်းမ‌ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။၁၉၄၅ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။[ကိုးကားချက်လိုသည်] သူငယ်တန်းမှ ဒွာဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားပေးနေသည့် အထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်။ [[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]] ပညာရေးမှူးရုံးစိုက်ရာကျောင်းဖြစ်သည်။{{Infobox school | name = အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ | image=[[File:အထက(သုဝဏ္ဏ).jpg|thumb|Basic Education High School Thuwanna]] [[File:အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ).jpg|thumb|အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]] | caption = Basic Education High School(THUWANNA) | logo =[[File:Basic Education High School Thuwanna.png|thumb|B.E.H.S(Thuwanna)]] | motto = ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ဆောက်အံ့ | motto_translation = | established =1945 | type =အများဆိုင် | acres = | founder =ဒေါ်ချစ်မေ(အထကအဖြစ်) | principal = ဒေါ်‌အေးမြင့်စန်း | faculty = | students = ၂၅၀၀ ဦး(2025) | mascot = | colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း | city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | state = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | website = | grades = သူငယ်တန်း - ဒွာဒဿမတန်း KG - Grade 12 | address = သံသုမာလမ်း,၂၅ရပ်ကွက်,သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် | newspaper = | yearbook = | nickname = ထ(သု) | schoolnumber = 1 | schoolboard = }} == ကျောင်း၏အကျယ်အဝန်းနှင့်စာသင်ဆောင်များ == ကျောင်း၏အကျယ်အဝန်းမှာ၁၃ဧက‌ကျော်ရှိ၍ကျောင်းဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ထွက်နိုင်သော ဂိတ်ပေါက် ၆ ခု ရှိသည်။ *'''ကံ့ကော်ဆောင်'''(အဆောင်အဟောင်းကိုဖျတ်၍အဆောင်အသစ်ပြန်ဆောက်နေ) ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊ လှေကား ၁ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၅ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၅ ခန်း * '''သဇင်ဆောင်''' ** ပထမအထပ်: ရူပဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ဓာတုဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ဇီဝဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ကျောင်းကျန်းမာ‌ရေးဆေးခန်း ** မြေညီအထပ်: ကျောင်းအုပ်ကြီးရုံးခန်း၊ VIP ဧည့်ခန်း၊ ကွန်ပျူတာအခန်း၊ စာရေးရုံးခန်း၊ စတို * '''အင်းကြင်းဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု *'''ဇီဇဝါဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာကြည့်တိုက် ၂ ခန်း၊ ဘုရားခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၂ ခန်း၊အစည်းအဝေးခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ ဆရာ/မ သန့်စင်ခန်း * '''သရဖီဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း * '''စံပယ်ဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ သန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း * '''သပြေဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ သန့်စင်ခန်း ၂ ခန်း * '''အဆောင်သစ် (၁)''' ** မြေညီထပ်: စာသင်ခန်း ၆ ခန်း၊ကွန်ပျူတာအခန်း၊ဂိုထောင်၊သန့်စင်ခန်း ၈ ခန်း * '''အဆောင်သစ် (၂)''' ** ဒုတိယအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊အိမ်သာ ၁ လုံး ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊အိမ်သာ ၁ လုံး ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၄ ခန်း၊ ဆရာဆရာမနား‌နေခန်း ၁ ခန်း၊လှေကား ၁ ခုအိမ်သာ ၁လုံး * '''ယုဇနအဆောင်''' ** ကျောင်းသားဟောင်းများအသင်းရုံးခန်း၊ဆရာ/မ ‌အိမ်အခန်းများ၊အိမ်သာ၊ဆရာ/မဟောင်းများအတွက်ကျန်းမာရေးစေတနာ့‌ဆေးခန်း ==ရရှိခဲ့သောဆုတံဆိပ်များ== * ၂၀၁၀ခုနှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲတွင် The Whole Burma Second ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။ * ၁၉၉၇ခုနှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာ‌မေးပွဲတွင် The Whole Burma Fifth ဆုကိုရှိခဲ့သည်။ * ၂၀၁၆-၂၀၁၇ပညာသင်နှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာ‌မေးပွဲတွင်ရန်ကုန်တိုင်းဒေကြီးပဉ္စမအဆင့်ရရှိသူကိုမွေးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ * ၂၀၁၄-၁၅နှစ်ထပ်ကွမ်းလူရည်ချွန်(အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ)မှမခန့်ခန့်ချောရရှိခဲ့သည်။ * ၂၀၁၉-၂၀နှစ်ထပ်ကွမ်းလူရည်ချွန်(အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ)မှမောင်မြတ်မင်းသန့်ရရှိခဲ့သည်။ * အာဟာရချက်ပြုတ် သရုပ်ပြပြိုင်ပွဲ ရန်ကုန်တိုင်း‌ေဒသကြီးအဆင့်ပထမဆု(၁၉.၈.၂၀၂၅)ရရှိခဲ့ပါသည်။ * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန အခြေခံပညာဦးစီးဌာနရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ပညာ‌ရေးမှူးရုံး မှ ကြီးမှူးကျင်းပ သောအခြေခံပညာ ကျောင်းပေါင်းစုံ အကြိမ် (၂၀) မြောက် ပဌာန်းဒေသနာတော် အကောင်းဆုံးရွတ်ဆို ပူဇော်မှု ရွေးချယ်ပွဲ ဆုချီးမြှင့်ပွဲ (၁၃-၁-၂၀၂၃) တွင် အမျိုးသားအသင်း အတွက် ပထမဆု နှင့် ပဌာန်းအမွှမ်း ပထမ ဆု ကို (အထက သုဝဏ္ဏ ) မှ ရ ရှိသည်။ * ရေဒီယိုဉာဏ်စမ်းပဟေဠိပြိုင်ပွဲ အထူးဆုနှစ်ဆု * ၂၀၂၄-၂၅ပညာသင်နှစ်အင်္ဂလိပ်စာစွမ်းရည်ဗဟိုအဆင့်ဧကာဒသမအဆင့်ရရှိသည်။ * တီစောင်းတီခတ်ပြိုင်ပွဲဗဟိုအဆင့်အဖွဲ့လိုက်ပြိုင်ပွဲပထမ * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအဆင့်ပတ္တလားတီးခတ်ပြိုင်ပွဲဒုတိယဆုမောင်ဇင်မင်းသုတ * ၂၀၂၅-၂၆ပညာသင်နှစ်ဓမ္မစကြာ‌ဒေသနာအ‌ကောင်းဆုံးရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပွဲအသင်းလိုက်မြို့နယ်အဆင့်ပထမ၊တိုင်းအဆင့်ဒုတိယရရှိခဲ့ပါသည်။ * ၂၀၂၄-၂၅ခုနှစ်ရန်ကုန်တိုင်း‌ေဒသကြီးအဆင့်းအခြေခံပညာ ကျောင်းပေါင်းစုံ ပဌာန်းဒေသနာတော် အကောင်းဆုံးရွတ်ဆို ပူဇော်မှု ရွေးချယ်ပွဲ ဆုချီးမြှင့်ပွဲနှစ်သိမ့်ဆုရရှိခဲ့ပါသည်။ ==ထင်ရှားသော ကျောင်းသား/ကျောင်းသားဟောင်းများ== * အကယ်ဒမီ[[ပြေတီဦး]] - နိုင်ငံကျော်သရုပ်ဆောင် * အေးသစ္စာမြင့်-နိုင်ငံဂုဏ်‌ဆောင်(ရွှေတံဆိပ်များဆုရှင်) * စာရေးဆရာကြီးကောင်းသန့်-စာ‌ရေးဆရာကြီး * (MRTV-4)မင်းသမီးဖူးစုံ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ]] g6bv23exzaa2mkz6gen7aips9xvvwve 1053973 1053822 2026-09-19T08:32:37Z ~2026-50526-96 148351 /* */ 1053973 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} အခြေခံပညာနှင့်စက်မှု၊စိုက်ပျိုး၊မွေးမြူရေးအထက်တန်းကျောင်း(သုဝဏ္ဏ)[[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)|အ.ထ.က(စက်၊စိုက်၊မွေး)သုဝဏ္ဏ]](or)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ သုဝဏ္ဏ (အတိုကောက် [[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]])သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]]၊ [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]]၊ သုဝဏ္ဏမြို့၊ ၂၅ရပ်ကွက်၊ သံသုမာလမ်းမ‌ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။၁၉၄၅ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။[ကိုးကားချက်လိုသည်] သူငယ်တန်းမှ ဒွာဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားပေးနေသည့် အထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်။ [[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]] ပညာရေးမှူးရုံးစိုက်ရာကျောင်းဖြစ်သည်။{{Infobox school | name = အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ | image=[[File:အထက(သုဝဏ္ဏ).jpg|thumb|Basic Education High School Thuwanna]] [[File:အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ).jpg|thumb|အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]] | caption = Basic Education High School(THUWANNA) | logo =[[File:Basic Education High School Thuwanna.png|thumb|B.E.H.S(Thuwanna)]] | motto = ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ဆောက်အံ့ | motto_translation = | established =1945 | type =အများဆိုင် | acres = | founder =ဒေါ်ချစ်မေ(အထကအဖြစ်) | principal = ဒေါ်‌အေးမြင့်စန်း | faculty = | students = ၂၀၀၀ ဦး(2025) | mascot = | colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း | city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | state = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | website = | grades = သူငယ်တန်း - ဒွာဒဿမတန်း KG - Grade 12 | address = သံသုမာလမ်း,၂၅ရပ်ကွက်,သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် | newspaper = | yearbook = | nickname = ထ(သု) | schoolnumber = 1 | schoolboard = }} == ကျောင်း၏အကျယ်အဝန်းနှင့်စာသင်ဆောင်များ == ကျောင်း၏အကျယ်အဝန်းမှာ၁၃ဧက‌ကျော်ရှိ၍ကျောင်းဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ထွက်နိုင်သော ဂိတ်ပေါက် ၆ ခု ရှိသည်။ *'''ကံ့ကော်ဆောင်'''(အဆောင်အဟောင်းကိုဖျတ်၍အဆောင်အသစ်ပြန်ဆောက်နေ) ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊ လှေကား ၁ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၅ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၅ ခန်း * '''သဇင်ဆောင်''' ** ပထမအထပ်: ရူပဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ဓာတုဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ဇီဝဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ကျောင်းကျန်းမာ‌ရေးဆေးခန်း ** မြေညီအထပ်: ကျောင်းအုပ်ကြီးရုံးခန်း၊ VIP ဧည့်ခန်း၊ ကွန်ပျူတာအခန်း၊ စာရေးရုံးခန်း၊ စတို * '''အင်းကြင်းဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု *'''ဇီဇဝါဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာကြည့်တိုက် ၂ ခန်း၊ ဘုရားခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၂ ခန်း၊အစည်းအဝေးခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ ဆရာ/မ သန့်စင်ခန်း * '''သရဖီဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ အမျိုးသားသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း၊ အမျိုးသမီးသန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း * '''စံပယ်ဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ သန့်စင်ခန်း ၃ ခန်း * '''သပြေဆောင်''' ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၃ ခန်း၊ လှေကား ၂ ခု၊ သန့်စင်ခန်း ၂ ခန်း * '''အဆောင်သစ် (၁)''' ** မြေညီထပ်: စာသင်ခန်း ၆ ခန်း၊ကွန်ပျူတာအခန်း၊ဂိုထောင်၊သန့်စင်ခန်း ၈ ခန်း * '''အဆောင်သစ် (၂)''' ** ဒုတိယအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊အိမ်သာ ၁ လုံး ** ပထမအထပ်: စာသင်ခန်း ၅ ခန်း၊အိမ်သာ ၁ လုံး ** မြေညီအထပ်: စာသင်ခန်း ၄ ခန်း၊ ဆရာဆရာမနား‌နေခန်း ၁ ခန်း၊လှေကား ၁ ခုအိမ်သာ ၁လုံး * '''ယုဇနအဆောင်''' ** ကျောင်းသားဟောင်းများအသင်းရုံးခန်း၊ဆရာ/မ ‌အိမ်အခန်းများ၊အိမ်သာ၊ဆရာ/မဟောင်းများအတွက်ကျန်းမာရေးစေတနာ့‌ဆေးခန်း ==ရရှိခဲ့သောဆုတံဆိပ်များ== * ၂၀၁၀ခုနှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲတွင် The Whole Burma Second ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။ * ၁၉၉၇ခုနှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာ‌မေးပွဲတွင် The Whole Burma Fifth ဆုကိုရှိခဲ့သည်။ * ၂၀၁၆-၂၀၁၇ပညာသင်နှစ်တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာ‌မေးပွဲတွင်ရန်ကုန်တိုင်းဒေကြီးပဉ္စမအဆင့်ရရှိသူကိုမွေးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ * ၂၀၁၄-၁၅နှစ်ထပ်ကွမ်းလူရည်ချွန်(အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ)မှမခန့်ခန့်ချောရရှိခဲ့သည်။ * ၂၀၁၉-၂၀နှစ်ထပ်ကွမ်းလူရည်ချွန်(အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ)မှမောင်မြတ်မင်းသန့်ရရှိခဲ့သည်။ * အာဟာရချက်ပြုတ် သရုပ်ပြပြိုင်ပွဲ ရန်ကုန်တိုင်း‌ေဒသကြီးအဆင့်ပထမဆု(၁၉.၈.၂၀၂၅)ရရှိခဲ့ပါသည်။ * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန အခြေခံပညာဦးစီးဌာနရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ပညာ‌ရေးမှူးရုံး မှ ကြီးမှူးကျင်းပ သောအခြေခံပညာ ကျောင်းပေါင်းစုံ အကြိမ် (၂၀) မြောက် ပဌာန်းဒေသနာတော် အကောင်းဆုံးရွတ်ဆို ပူဇော်မှု ရွေးချယ်ပွဲ ဆုချီးမြှင့်ပွဲ (၁၃-၁-၂၀၂၃) တွင် အမျိုးသားအသင်း အတွက် ပထမဆု နှင့် ပဌာန်းအမွှမ်း ပထမ ဆု ကို (အထက သုဝဏ္ဏ ) မှ ရ ရှိသည်။ * ရေဒီယိုဉာဏ်စမ်းပဟေဠိပြိုင်ပွဲ အထူးဆုနှစ်ဆု * ၂၀၂၄-၂၅ပညာသင်နှစ်အင်္ဂလိပ်စာစွမ်းရည်ဗဟိုအဆင့်ဧကာဒသမအဆင့်ရရှိသည်။ * တီစောင်းတီခတ်ပြိုင်ပွဲဗဟိုအဆင့်အဖွဲ့လိုက်ပြိုင်ပွဲပထမ * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအဆင့်ပတ္တလားတီးခတ်ပြိုင်ပွဲဒုတိယဆုမောင်ဇင်မင်းသုတ * ၂၀၂၅-၂၆ပညာသင်နှစ်ဓမ္မစကြာ‌ဒေသနာအ‌ကောင်းဆုံးရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပွဲအသင်းလိုက်မြို့နယ်အဆင့်ပထမ၊တိုင်းအဆင့်ဒုတိယရရှိခဲ့ပါသည်။ * ၂၀၂၄-၂၅ခုနှစ်ရန်ကုန်တိုင်း‌ေဒသကြီးအဆင့်းအခြေခံပညာ ကျောင်းပေါင်းစုံ ပဌာန်းဒေသနာတော် အကောင်းဆုံးရွတ်ဆို ပူဇော်မှု ရွေးချယ်ပွဲ ဆုချီးမြှင့်ပွဲနှစ်သိမ့်ဆုရရှိခဲ့ပါသည်။ ==ထင်ရှားသော ကျောင်းသား/ကျောင်းသားဟောင်းများ== * အကယ်ဒမီ[[ပြေတီဦး]] - နိုင်ငံကျော်သရုပ်ဆောင် * အေးသစ္စာမြင့်-နိုင်ငံဂုဏ်‌ဆောင်(ရွှေတံဆိပ်များဆုရှင်) * စာရေးဆရာကြီးကောင်းသန့်-စာ‌ရေးဆရာကြီး * (MRTV-4)မင်းသမီးဖူးစုံ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ]] eiztronnnnmhwnm5vrrps2mdrrfy5xu 1 278019 1053848 955722 2026-09-18T15:05:30Z Ko Aung Ta Pyay 148324 /* တစ်သင်ချေ.ဆိုတာ..တစ်နောက်မှာ.သုညဘယ်နစ်လုံးရှိပါသနည် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1053848 wikitext text/x-wiki == တစ်သင်ချေ.ဆိုတာ..တစ်နောက်မှာ.သုညဘယ်နစ်လုံးရှိပါသနည် == တစ်သင်ချေသည်..တစ်၏နောက်မှာ..သုညဘယ်မျှရှိပါသနည် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2025-35233-29|&#126;2025-35233-29]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2025-35233-29|talk]]) ၀၀:၄၉၊ ၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :သူတို့ ဒီမှာ ‌ော်ပြချက်အရဆို ၁၄၀ လို့သာပြောတယ်။ ‌ေါတမဘုရားရှင်ဟာ ‌ောကရဲ့သဘောတရားတွေကို သတ္တဝါတို့မြင်သာအာင် အနန္တမကတဲ့ညဏ်တာ်နဲ့ လွယ်လင့်တကူဟာပြနိုင်တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို ကျွန်တော်တို့ မမေ့သင့်ပါဘူး။ တကယ်လို့သာ ဒီ သုညအလုံးရေ ၁၄၀ ဆိုတဲ့အချက်က မှန်ကန်တယ်ဆိုရင် ဒီပမာဏအတွက် ထင်သာမြင်သာအာင်ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ‌ောနိုင်ပါတယ်။ ဒါတွက ယခုပညာရှင်တွေ လက်လှမ်းမီသလာက် ‌ေးထားတဲ့ ပမာဏအနည်းငယ်လို့ဘဲ ထင်ပါတယ်။ :ဂဏန်းသင်္ချာ ဖြင့်ပင် ဖော်ပြရန်ခက်ခဲသည့် ပမာဏ ဟုထင်မြင်မိပါသည် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Ko Aung Ta Pyay|Ko Aung Ta Pyay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ko Aung Ta Pyay|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၅၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) n7hk9c2v5om51jvkkdcejumkfafdl1u 1053854 1053848 2026-09-18T15:50:39Z Ko Aung Ta Pyay 148324 မဟာကထာနံ အလွန် "အသင်္ချေ" (Asaṅkheyya) ကို "သုည ၁၄၀ လုံး (10^140)" ဟု တိကျသော ဂဏန်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ထားခြင်းကို မူရင်း ထေရဝါဒ ပိဋကတ်တော် အယူအဆနှင့်အညီ ပြင်ဆင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ ပါဠိကျမ်းဂန်များအရ "အသင်္ချေ" ဆိုသည်မှာ ဂဏန်းသင်္ချာဖြင့် အဆုံးသတ် ရေတွက်၍ မရနိုင်သော ပမာဏ (Uncountable) ဖြစ်ပြီး၊ 10^140 ဆိုသည်မှာ ခေတ်သစ် သုတေသီများ၏ တွက်ချက်မှုမျှသာ ဖြစ်သဖြင့် အပြိုင်အယူအဆအဖြစ် ဖော်ပြသင့်ပါသည်။ 1053854 wikitext text/x-wiki == တစ်သင်ချေ.ဆိုတာ..တစ်နောက်မှာ.သုညဘယ်နစ်လုံးရှိပါသနည် == တစ်သင်ချေသည်..တစ်၏နောက်မှာ..သုညဘယ်မျှရှိပါသနည် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2025-35233-29|&#126;2025-35233-29]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2025-35233-29|talk]]) ၀၀:၄၉၊ ၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) '''​အသင်္ချေ၏ ပမာဏ (10^{140}) ဖော်ပြချက်အား ကျမ်းဂန်အထောက်အထားများဖြင့် ပြင်ဆင်ရန် အဆိုပြုခြင်း။ ။'' ပါဠိအဘိဓာန်နှင့် ပိဋကတ်တော်လာ အဘိဓမ္မာ အထောက်အထားများ * အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ ကျမ်းစာ: ပါဠိအဘိဓာန်ကျမ်း ဖြစ်သော အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ (ဂါထာအမှတ် ၄၇၃ - ၄၈၀) တွင် ကိန်းဂဏန်း အမည်များကို ကုဋေ (10^7) မှစ၍ ၇ နေရာစီ (သုည ၇ လုံးစီ) တိုးပွားသည့် စနစ်ဖြင့် အစဉ်လိုက် ရေတွက်ပြထားပါသည်။ * ကထာနံ = 10^126 ( ၁ အနောက်တွင် သုည ၁၂၆ လုံး ) * မဟာကထာနံ = 10^133 ( ၁ အနောက်တွင် သုည ၁၃၃ လုံး ) * အသင်္ချေယျ = မဟာကထာနံ အလွန် (10^140 နေရာ / အဆင့်) * ထောက်ပြရန်အချက်: ကျမ်းဂန်တွင် အဘိဓာန်ပုဒ်များအရ အဆင့်များ သတ်မှတ်ထားခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး "သုည ၁၄၀ လုံး တိကျစွာ ရှိသည်" ဟု ဝါကျအဖြစ် ဘုရားရှင် တိုက်ရိုက် ဟောကြားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ စကားလုံးရင်းမြစ် (Etymology) အရ အဓိပ္ပာယ် န သင်္ချေယျိတဗ္ဗန္တိ = အသင်္ချေယျံ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ဂဏန်းသင်္ချာအားဖြင့် တိကျစွာ ရေတွက်ခြင်းငှာ မထိုက်/မရနိုင်သောကြောင့် အသင်္ချေယျ ဟု ခေါ်သည်" ဟု ပိဋကတ်တော် ဋီကာများတွင် တိကျစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ *ထောက်ပြရန်အချက်: စကားလုံး ရင်းမြစ်ကိုယ်၌က သင်္ချာဂဏန်းဖြင့် မရေတွက်နိုင်သော ပမာဏ (Uncountable/Innumerable) ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်လွင်နေပါသည်။ သုည ၁၄၀ ယူဆချက် ပေါ်ပေါက်လာပုံ အနောက်တိုင်း ပညာရှင်များ၏ တွက်ချက်မှုပေါ်ကို အခြေခံ၍ အချက်အလက်စစ်ဆေးမှု။ ။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် အနောက်တိုင်း ပါဠိသုတေသီများ (ဥပမာ - Childers, Rhys Davids စသည်) က ပါဠိအဘိဓာန်ပါ ကုဋေပွားစနစ် (၇ နေရာစီ တိုးခြင်း) ကို ထပ်ညွှန်းကိန်း ဖြင့် သင်္ချာနည်းအရ တွက်ချက်ကြည့်ရာမှ 10^140 (၁ အနောက်တွင် သုည ၁၄၀ လုံး) ဆိုသော အဆင့်ကို ဖော်ထုတ် ရေးသားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မဟာယန ဝါဒဖြင့် အချက်အလက် စစ်ဆေးမှု။ ။ဂန္ဓဝင် မဟာယာန သုတ္တန်ကျမ်းများဖြစ်သော အဝတံသကသုတ် (Avatamsaka Sutra) နှင့် အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်း သင်္ချာကျမ်းအချို့တွင်လည်း "Asamkhyeya" ကို 10^140 (၁ အနောက်တွင် သုည ၁၂၀ လုံး) အဖြစ် ဘောင်သွင်း ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ သုည ၁၄၀ ယူဆချက် သည် ပြင်ဆင်ရေးသားရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်အထောက်အထားအရ တိုက်စစ် စစ်ဆေးကြည့်ခြင်း။ ။ » ၁။ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ (ဂါထာ ၄၇၃-၄၈၀) အရ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း။ ။ပါဠိအဘိဓာန်ကျမ်းဖြစ်သော အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ (ဂါထာ ၄၇၃-၄၈၀) ၌ ဂဏန်းအမည်များကို ၇ နေရာစီ ပွားများရေတွက်ပြထားသော်လည်း၊ ပိဋကတ်တော် ဋီကာများ၏ "န သင်္ချေယျိတဗ္ဗန္တိ = အသင်္ချေယျံ" ဟူသော ဝုဒ်နက်ဖွင့်ဆိုချက်အရ "အသင်္ချေ" ဆိုသည်မှာ "ဂဏန်းသင်္ချာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ရေတွက်ခြင်းငှာ မထိုက်/မရနိုင်သော ပမာဏကို ရည်ညွှန်းပါသည်" ဟု ဝုဒ်အနက် တိုက်ရိုက် ဖွင့်ဆိုထားသည်။ » ၂။ ‌ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု‌ေကြာင့် အခြေအမြစ် မခိုင်လုံခြင်း။ ။ "သုည ၁၄၀ လုံး" ဆိုသည်မှာ ပါဠိအဘိဓာန်ပါ ကုဋေပွားစနစ်ကို ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက 10^140 ဟု သင်္ချာနည်းအရ ပုံဖော်တွက်ချက်ထားသည့် အယူအဆမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဂေါတမဘုရားရှင် တိုက်ရိုက် ဟောကြားခဲ့သည့် တိကျသော ဂဏန်းပမာဏ မဟုတ်ပါ။ » ၃။ မဟာဗုဒ္ဓ၀င်ကျမ်းနှင့် မလိုက်ညီခြင်း ။ ။ မဟာဗုဒ္ဓဝင် ကျမ်းစာ အချက်အလက်: ဘုရားလောင်းများ ပါရမီဖြည့်ဆည်းရာ အသင်္ချေယျ ကာလအပိုင်းအခြားကို ရေတွက်ရာ၌ "ကပ်ကမ္ဘာပေါင်း ဂဏန်းသင်္ချာဖြင့် မရေတွက်နိုင်အောင် များပြားသော ကာလ" ဟုသာ မိန့်ဆိုထားပြီး တိကျသော သင်္ချာဂဏန်း မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ » ၄။ Pali Text Society (PTS) Pali-English Dictionary အထောက်အထား။ ။ "Asaṅkheyya" ကို "Incalculable, Innumerable, Inestimable" (ဂဏန်းဖြင့် တွက်ချက်၍ မရနိုင်သော၊ မရေတွက်နိုင်သော၊ ပမာဏ မခန့်မှန်းနိုင်သော) ဟုသာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားပါသည်။ 10^(140) ဟု တိုက်ရိုက် အဓိပ္ပာယ်မဖွင့်ပါ။ » ၅။ Childers' Pali Dictionary (1875): အနောက်တိုင်း သုတေသီ Childers က ပါဠိအဘိဓာန်ပါ 10^7 စနစ်ကို သင်္ချာနည်းအရ ပွားများပြရာမှ 10^(140) ဟူသော အဆင့် (Order of magnitude) ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ »»» ထို့ကြောင့် ယခု ဆောင်းပါးပါ ဖော်ပြချက်တွင် "ထေရဝါဒ ကျမ်းဂန်များအလိုအရ ဂဏန်းသင်္ချာဖြင့် ရေတွက်၍ မရနိုင်သော ပမာဏဖြစ်ပြီး၊ ခေတ်သစ်/အနောက်တိုင်း သုတေသီအချို့ကမူ 10^140 အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြကြသည်" ဟု အပြိုင်အယူအဆအဖြစ် ပိုမို တိကျစွာ ပြင်ဆင် ရေးသားသင့်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Ko Aung Ta Pyay|Ko Aung Ta Pyay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ko Aung Ta Pyay|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၉၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) q0gbya6zrp5yhn8xwh39bkvd2la9ht7 2 282473 1053969 1053694 2026-09-19T07:49:53Z Mkant00 135890 1053969 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) # [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (Normal subgroup) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်]] (Principal ideal) # [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (Irreducible polynomial) # [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်]] (Integral element) # [[ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of Galois theory) # [[ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်]] (Hilbert's basis theorem) # [[ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Burnside's lemma) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[အရင်းအမြစ်စု]] (Domain) # [[ပစ်မှတ်စု]] (Codomain) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ]] (Composition operator) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်]] (Inverse function) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) # [[မြှောက်လဒ်]] (Product) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) # [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း]] (Linear independence) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) # [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (Dual vector space) # [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)]] (Dot product) # [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း]] (Triangle inequality) # [[အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်]] (Rank-nullity theorem) # [[ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်]] (Cayley-Hamilton theorem) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[ဒွန်တွဲကိန်း]] (Dual number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်]] (Euclid's theorem) # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese remainder theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) # [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (Ring of integers) # [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) # [[အိုင်ဆင်စတိုင်း ကိန်းပြည့်]] (Eisenstein integer) # [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) # [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်]] (Complex conjugation) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)]] (Inner product space) # [[ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ်]] (Hahn-Banach theorem) # [[ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Banach algebra) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖန်ရှင်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[လွတ်လပ်သည့် အုပ်စု]] (Free group) # [[အချိုးညီအုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] # [[Unique factorization domain]] # [[Noetherian ring]] # [[Sylow theorems]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Linear transformation) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalue) # [[Eigenvector]] # [[Eigenspace]] # [[Orthogonality]] # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[Singular value decomposition]] '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # Hilbert C*-module # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] # [[Completeness (topology)]] # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Lebesgue integration]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Partial differential equation]] # [[Fourier series]] '''Probability, Statistics & Discrete Math''' # [[Random variable]] # [[Expected value]] # [[Variance]] # [[Normal distribution]] </div> o6wvuott5w4m24yy86hbnecwu9dgdzj 0 283801 1054113 1053736 2026-09-19T10:02:28Z Zawzawaungthwin 100038 ပြည်ပဧည့်များလာရောက်မှု 1054113 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅။ || [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅။ || [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁။ || [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၃ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၅ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၂ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | ၃၈ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၁ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ ၂၀၂၆ || အမေရိကန်မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ || {{flag|USA}}|| အမည်မဖော်ပြ || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်၏ထူးခြားခရီးစဥ် |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] bz845e51eisvecenlr3v0eboe0v3grz 1054114 1054113 2026-09-19T10:04:21Z Zawzawaungthwin 100038 စက်တင်ဘာ 1054114 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅။ || [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅။ || [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁။ || [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၃ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၅ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၂ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | ၃၈ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၁ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || အမေရိကန်မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ || {{flag|USA}}|| အမည်မဖော်ပြ || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်၏ထူးခြားခရီးစဥ် |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] ezibnpljnj7ir1ttqxbk19ffd50oul8 3 284648 1053905 1047661 2026-09-19T04:31:34Z Dr Lotus Black 31011 Warning 1053905 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chenzeyan29 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၄၀၊ ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == Infobox and Lead section == Thank you for updating the articles. Please note that according to the Manual of Style, an infobox is customarily displayed in the top right corner of an article, parallel to the lead section. Therefore, it is recommended that the lead section be placed after the infobox template within the source code to ensure proper formatting. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Chenzeyan29|Chenzeyan29]] Please kindly follow this suggestion. Thanks. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၂၊ ၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::You will be blocked from editing if you do not follow the Manual of Style guideline. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၃၅၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ==Warning== I have noticed that you edited some other articles with significant changes (removing significant paragraph) which is redflag. I also noticed you were blocked from english wikipedia for some reason thus i have to warm you any further article edting, please do in meaniful, make sure with reliable sources citation. Otherwise, please note that i have to block you unfortunately. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၁၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 68lavjbxtj50sbnxs0990gszj6szi1v 0 290995 1053872 1051056 2026-09-18T17:08:33Z Dr Lotus Black 31011 update 1053872 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ နီပေါ ရေကြီးမှု | image = Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png | image_caption = တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ် ရှိ ကျီလုန်းဆိပ်ကမ်း ဖြတ်သန်းရေးစခန်းသို့ ရေကြီးရေလျှံမှု ကျရောက်စဉ် | date = {{start date|2026|08|26|df=y}}–လက်ရှိ | location = {{ubl | [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ ရာသုဝါခရိုင် နှင့် နုဝါကုတ်ခရိုင် | [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တိဘက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကျီလုန်းခရိုင် }} | type = လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု | deaths = ၁,၄၅၃+{{efn|နီပေါတွင် ၁,၄၁၀<ref name="kp1410"/> တရုတ်တွင် ၄၃<ref name=":24">{{Cite web |date=2026-09-16 |title=Nepal raises flood missing toll by nearly 1,000 people to 6,150 |url=https://www.courthousenews.com/nepal-raises-flood-missing-toll-by-nearly-1000-people-to-6150 |access-date=2026-09-16 |website=Courthouse News Service |language=en-us |agency=Agence France-Presse}}</ref>}} | injuries = ၉,၂၈၇ ဦး+ <ref name=":36"/> | missing = ၆,၆၆၄ ဦးထက်မနည်း{{efn|နီပေါတွင် ၆,၁၄၅ ဦး<ref name="kp1410"/> တရုတ်တွင် ၅၁၉ ဦး<ref name=":24"/>}} | cause = [[ရေခဲမြစ်]] ပြိုကျခြင်း သို့မဟုတ် ရေခဲပြိုခြင်း (စုံစမ်းစစ်ဆေးဆဲ) | property_damage = '''နီပေါ -''' နီပေါ ရူပီး ဘီလီယံ ၂၀၀ အထက်<br>{{small|(အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃ ဘီလီယံ အထက်)}}<br>'''တရုတ် -''' အတည်ပြုရန်ကျန်ရှိဆဲ }} '''၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု''' သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[နီပေါနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တြိသုလီမြစ် အတိုင်း စီးဆင်းလာသော ထိုလျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုများကြောင့် လူနေအိမ်ခြေ မြို့ရွာ ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အပြင် ထောင်နှင့်ချီသော ပြည်သူများလည်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသော တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ်ရှိ ကျီလုန်းဆိပ်ကမ်း ဧရိယာသို့ပါ ရေကြီးရေလျှံမှုများ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုနှင့် မြေပြိုမှုများကြောင့် လူနေထူထပ်သော ဒေသများ၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့အရ အနည်းဆုံး လူ ၁,၄၅၃ ဦး (နီပေါနိုင်ငံတွင် ၁,၄၁၀ ဦးနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၄၃ ဦး) သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုထားကာ<ref name="kp1410">{{cite news |title=Six bodies recovered from Upper Trishuli-1 tunnel |url=https://kathmandupost.com/national/2026/09/18/six-bodies-recovered-from-upper-trishuli-1-tunnel |work=The Kathmandu Post |date=18 September 2026 |access-date=18 September 2026 }}</ref> လူ ၉,၂၈၇ ကျော် ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":36">{{Cite web |date=2026-09-15 |title=Bhotekoshi floods: 1,399 bodies recovered so far |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/67106/ |access-date=2026-09-16 |website=The Annapurna Express}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက ရာသုဝါခရိုင်၊ နုဝါကုတ်ခရိုင်၊ ဓဒင်းခရိုင်၊ ဂိုရခါခရိုင် နှင့် ချိတဝါန်ခရိုင်များရှိ မြစ်ချောင်းများတစ်လျှောက်မှ လူထုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် ရေကြီးရေလျှံမှု သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်၏ ပမာဏသည် ပြင်းထန်လွန်းသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ငလျင်တိုင်းတာရေး စက်ကိရိယာများ (Seismometers) ၌ပင် ဖမ်းယူရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=နီပေါနိုင်ငံတွင် ရေကြီးမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၆၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၈၂၃ ဦး ပျောက်ဆုံးနေ |url=https://xinhuamyanmar.com/detail/4353 |access-date=2026-08-27 |website=xinhuamyanmar.com |language=my}}</ref> == ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်း == ဂြိုဟ်တုအချက်အလက်များနှင့် ပညာရှင်များ၏ ကနဦး လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါ ဘေးအန္တရာယ်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း အမြင့်ပိုင်း၌ ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေပြိုကျမှုဖြစ်စဉ်မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် နီပေါနိုင်ငံ ရာသုဝါခရိုင်နှင့် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်အနီး လင်ဒေခိုလာမြစ် (Lhende Khola) အထက်ပိုင်း၌ ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု အမြောက်အမြား ပြိုကျခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ရေခဲနှင့် ကျောက်ထုကြီးများ အရှိန်ပြင်းစွာ ပြိုကျခြင်း (Ice-rock avalanche) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အမေရိကန် Planet Labs ၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများအရ ဟိမဝန္တာတောင် အမြင့်မီတာ ၅,၂၀၀ ခန့်တွင်ရှိသော ရေခဲထု အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုသည် မီတာ ၁,၂၀၀ ခန့် အောက်ဘက်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ကျောက်တုံး၊ အနည်အနှစ်များနှင့်အတူ ပြိုကျခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြိုကျလာသော ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေသားများသည် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်ရှိ လင်ဒေခိုလာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားပြီး မြစ်ရေစီးကြောင်းကို ယာယီ ပိတ်ဆို့သွားစေခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပိတ်ဆို့နေသော ရေ၊ ရွှံ့နှင့် ကျောက်တုံးထုကြီးသည် ခဏအတွင်း ဓာတ်အားပွင့်ထွက်ကာ အောက်ဘက်သို့ အရှိန်ပြင်းစွာ ထိုးဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘိုတေးကိုရှီမြစ် (Bhote Koshi) မှတစ်ဆင့် တြိသုလီမြစ် (Trishuli River) အတွင်းသို့ ပြင်းအားမြင့် ရေစီးကြောင်းများအဖြစ် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးဝင်ခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တောင်တန်းဒေသ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာန (ICIMOD) ၏ တိုင်းတာချက်များအရ ထရိရှူလီမြစ်၏ ရေမျက်နှာပြင်သည် မိနစ် ၃၀ အတွင်း ၇ မီတာမှ ၉ မီတာအထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပုံမှန် မြစ်ရေတက်သည့် ရေကြီးမှုမျိုး မဟုတ်ဘဲ ရွှံ့မြေထု၊ အနည်အနှစ်နှင့် ကျောက်တုံးကြီးများ ပါဝင်သော ရုတ်တရက် လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု (Flash flood) ဖြစ်သောကြောင့် လမ်းတလျှောက်ရှိ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းတံတားများနှင့် ယာဉ်မောင်းနှင်မှုများကို တိုက်စားဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။ == မြေတုန်ခါမှုနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု == အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်စတင်ချိန်၌ တိုင်းတာရေးစခန်းများက မြေတုန်ခါမှုတစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမေရိကန် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးအဖွဲ့ (USGS) ၏ နောက်ပိုင်းဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါနေရာတွင် သဘာဝ ငလျင်လှုပ်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ICIMOD ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ထိုမြေတုန်ခါမှုသည် ရေကြီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်း ဟုတ်မဟုတ် သို့မဟုတ် ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု ပြိုကျမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တုန်ခါမှု ဟုတ်မဟုတ်ကို ပညာရှင်များက ဆက်လက် လေ့လာနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခုဖြစ်ရပ်ကို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပွားသည်ဟု အတည်မပြုနိုင်သေးသော်လည်း ဟိမဝန္တာဒေသ၌ အပူချိန် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ရေခဲထုကြီးများ (Glaciers) နှင့် အမြဲအေးခဲနေသော မြေသားအလွှာများ (Permafrost) ၏ အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာကာ တောင်ပေါ် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ပိုမို ဖြစ်ပွားလာရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=နီပေါနဲ့ တိဗက်နယ်စပ်ရေကြီးမှု - သေဆုံးသူ ၃၅၉ ဦးရှိလာ၊ ဒုတိယအကြိမ်ရေကြီးနိုင်ခြေကိုပညာရှင်တွေသတိပေး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၇ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cmzezgkpnj3kt |access-date=2026-08-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး == {{flagicon|Nepal}} နီပေါနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှာဖွေရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် နီပေါ တပ်မတော်၊ လက်နက်ကိုင် ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့် နီပေါ ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့ကို ဟယ်လီကော်ပတာများ၊ ဆေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ စေလွှတ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နီပေါ တပ်မတော်၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အနည်းဆုံး ပြည်သူ ၈၈ ဦးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နီပေါ လမ်းဦးစီးဌာနသည် ပြိုကျပျက်စီးသွားသော တံတားများနေရာတွင် ဘေလီတံတားများ (Bailey bridges) စတင် တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ {{flagicon|China}} [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] ဗဟိုကော်မတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး [[ရှီကျင့်ဖျင်]] က ပျောက်ဆုံးနေသူများကို ဆက်လက် ရှာဖွေသွားရန်နှင့် ဘေးအန္တရာယ် စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် သတိပေးစနစ်များကို မြှင့်တင်ရန် တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အစိုးရသည် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ကူညီရန် အရေးပေါ် ဝန်ထမ်း ၈၀၀ နီးပါး၊ ယာဉ်လှိုင်း ၁၅၀၊ အနံ့ခံခွေးများနှင့် အမြန်ရေယာဉ်များကို စေလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံအချက်အလက်များ ထောက်ပံ့ပေးသည့် အာကာသနှင့် အဓိက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ် (International Charter Space and Major Disasters) ကိုလည်း စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နီပေါနှင့် တိဘက်နယ်စပ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို အစွမ်းကုန်လုပ်ဆောင်သွားရန် တရုတ်သမ္မတရှီကျင်းပင် တိုက်တွန်း |url=https://news-eleven.com/article/314579 |access-date=2026-08-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {{flagicon|UN}} [[ကုလသမဂ္ဂ]] အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်]] က နီပေါအစိုးရ ဦးဆောင်သည့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ပံ့ပိုးရန် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့များနှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများမှ ထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို စေလွှတ်လျက်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ {{flagicon|India}} [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အက်စ် ဂျိုင်ရှန်ကာ က အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေဖြင့် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီနှင့် သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်း ၁၀ တန်ကို လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့် ပေးပို့ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ {{flagicon|United States}} [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] က သဘာဝဘေး တုံ့ပြန်ရေး အကြံပေးတစ်ဦးကို စေလွှတ်မည်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀၀,၀၀၀ ကူညီထောက်ပံ့မည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ {{flagicon|United Kingdom}} [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်]] ဝန်ကြီးချုပ် [[အင်ဒီ ဘာနမ်]] က ဗြိတိန်အစိုးရအနေဖြင့် နီပေါအစိုးရကို ကူညီရန် ပေါင် ၅ သန်း လှူဒါန်းရန် ကတိပြုထားပြီး နီပေါနိုင်ငံရောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံသားများကို ကူညီရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] huvcevnjnzgzzgmqieg3rt904q4z9j0 0 291430 1053892 1053748 2026-09-19T02:45:22Z CobaltEcho9 113523 a mistake reference at the top was removed. 1053892 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= <nowiki>[[</nowiki>[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]<nowiki>]]</nowiki>|native_name=Letu Chin|image=[[File:Letu Chin couple in their traditional attires.jpg|thumb|Letu Chin couple in their traditional attires]]}}'''လေးတူချင်း''' (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' <ref>{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}</ref>'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''<ref>{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}</ref> ''and Ledu''<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် "လဲဒူ <ref>https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up</ref>"] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ "လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး" ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် " [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]" ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ "လဲဒူ" နှင့် "လဲဒု" တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "Ledu"အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ "လေးတူ" ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ "Ledu" ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ^{[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]}။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် "လေးတူ" <ref>https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971</ref> ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် "[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu]" ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}</ref> လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ အရေးပါသော ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.10) - BURMA Part I-Report) <ref>{{Cite book |last=S. G. Grantham |date=1921 | title=Census Of India 1921 |url=https://www.burmalibrary.org/en/census-of-burma-1921-report}}</ref> ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C.36 Ledu ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.11) - BURMA Part I-Report) <ref>{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}</ref> ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C40. Ledu ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကောက်ယူခဲ့သည်ကိုလည်း ထင်ရှားစွာတွေ တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ ^[<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref>^]။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊<ref>{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}</ref> သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == အခြေချနေထိုင်မှု == ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}</ref> ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}</ref> လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ == တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း == တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင် ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်— * အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း * မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ * နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ * ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း * ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း * ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ * ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း * လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ * ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]] == ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။ မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ == လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ == လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne<ref>{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}</ref>ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]}^{[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]}] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း<ref>{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}</ref>ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}</ref> [[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]] == ရိုးရာဝတ်စုံများ == လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures & Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု == လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။ သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}</ref> === အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား === {| class="wikitable" |+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets) အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ''' |- | A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d |- | E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j |- | K,k || L,l || M,m || N,n || O,o |- | P,p || Q,q || S,s || T,t || U,u |- V,v || X,x || Y,y || Z,z || |} '''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)''' {| class="wikitable" | valign="top" |K က | valign="top" |Kh ခ | valign="top" |Ng င | valign="top" |C စ | valign="top" |S ဆ |- | valign="top" |Ny ည | valign="top" |T တ/သ | valign="top" |Th ထ | valign="top" |D ဒ/ဓ | valign="top" |N န |- | valign="top" |P ပ | valign="top" |Ph ဖ | valign="top" |B ဘ/ဗ | valign="top" |M မ | valign="top" |Y ရ/ယ |- | valign="top" |L လ | valign="top" |V ဝ | valign="top" |H ဟ | valign="top" | |} '''သရ(၁၁) လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |A | valign="top" |Aw | valign="top" |E | valign="top" |Ei | valign="top" |Ë | valign="top" |I |- | valign="top" |O | valign="top" |U | valign="top" |X | valign="top" |J | valign="top" |Ä | valign="top" | |} '''သရတွဲ (၁၆)လုံး''' {| class="wikitable" | valign="top" |Ai | valign="top" |Awi | valign="top" |Au | valign="top" |Awu | valign="top" |Eu |- | valign="top" |Ëu | valign="top" |Iu | valign="top" |Oi | valign="top" |Uaw | valign="top" |Ui |- | valign="top" |Uj | valign="top" |Xi | valign="top" |Xu | valign="top" |Ji | valign="top" |Ju |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Äi | valign="top" | | valign="top" | |} '''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး (6 Ending Consonants in the Letu Language)''' {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ !! အဓိပ္ပါယ် |- | K || kawk || ခြင်းတောင်း |- | M || am || အိုး |- | N || con || ပြေးသည် |- | Ng || Pang || အော်သည် |- | P || Pap || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည် |- | T || Tap || တပ်ဆင်သည် |} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 1t5p9nqsnhlpieeikhdequxmy7fwb5n 14 291763 1053936 1053613 2026-09-19T07:09:17Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053936 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Seasons}} {{Cat main|ရာသီ}} [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] ky29nw7e9vs6qgc65yf8x4421i6jn4e 1 291779 1053835 1053775 2026-09-18T13:36:52Z Ninjastrikers 22896 /* */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1053835 wikitext text/x-wiki လက်ရှိစာမျက်နှာတွင်ဖော်ပြထားသောရွာအမည်မှန်မှာ တော်လေရွာ ဖြစ်သည်။ တောင်လေ မဟုတ်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:ပရဟိတ|ပရဟိတ]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ပရဟိတ|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၅၅၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :ကျောက်မဲမြို့နယ်ထဲမှာတင်ပဲ ကျေးရွာအုပ်စုမတူတဲ့ [[တော်လေရွာ၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်]] ဆိုတာလည်း ရှိနေသေးတယ်။ Google Map ထဲဝင်ကြည့်တာ တည်နေရာမတူဘူး။ ကျောက်မဲမြို့နယ်ထဲမှာပဲ တောင်လေ၊ တော်လေ ရွာနှစ်ရွာ ရှိနေတာလား မသိဘူး။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၆၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::နှစ်ခု မတူပါဘူး။ Pcode ကော၊ ကျေးရွာအုပ်စုကော ကွဲပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၃၆၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 5jpr83bcppwu4mcvov9l7pjxojq86f5 3 291807 1053823 2026-09-18T12:30:31Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053823 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-50257-08 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၀၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 3ezfllvetpsryrn1v3tqgvizavrfglr 3 291808 1053824 2026-09-18T12:30:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053824 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-50687-92 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၀၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) j4jcsrylwoh598t6mz1wdag8gwq3q7o 0 291809 1053825 2026-09-18T12:39:40Z Dr Lotus Black 31011 " '''မိုးရာသီ''' (တခါတရံ စိုစွတ်ရာသီဟုလည်းခေါ်) သည် ဒေသတခုတွင် တစ်နှစ်တာကာလအတွင်း [[မိုး|မိုးရွာသွန်းမှု]] ဖြစ်ပွားသောကာလကို ခေါ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053825 wikitext text/x-wiki '''မိုးရာသီ''' (တခါတရံ စိုစွတ်ရာသီဟုလည်းခေါ်) သည် ဒေသတခုတွင် တစ်နှစ်တာကာလအတွင်း [[မိုး|မိုးရွာသွန်းမှု]] ဖြစ်ပွားသောကာလကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=When is rainy season? |url=https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/types-of-weather/rain/rainy-seasons |access-date=2022-09-02 |website=Met Office }}</ref> ယေဘုယျအားဖြင့် မိုးရာသီသည် အနည်းဆုံး (၁) လ ကြာရှည်သည်။<ref>Glossary of Meteorology (2013). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=rainy-season1 Rainy season.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215203023/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=rainy-season1 |date=2009-02-15 }} American Meteorological Society. Retrieved on 2008-12-27.</ref> ခရီးသွားလုပ်ငန်းများက တခါတရံ '''''စိမ်းလန်းရာသီ'''''ဟုလည်း ခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။<ref>Costa Rica Guide (2005). [http://costa-rica-guide.com/when.htm When to Travel to Costa Rica.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315161628/http://costa-rica-guide.com/when.htm |date=2012-03-15 }} ToucanGuides. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီရှိသော ဒေသများသည် အပူပိုင်းဒေသနှင့် သမပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။<ref>Michael Pidwirny (2008). [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9k.html CHAPTER 9: Introduction to the Biosphere.] PhysicalGeography.net. Retrieved on 2008-12-27.</ref> [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ]]စနစ်အောက်တွင် မိုးရာသီသည် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၆၀ မီလီမီတာ (၂,၄ လက်မ) အထက် ရွာသွန်းသောလကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | title=Updated world Köppen-Geiger climate classification map}}</ref> ဆာဗားနား ရာသီဥတု (savanna climate) နှင့် မုတ်သုံရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများနှင့် မတူသည်မှာ မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိသော ဒေသများသည် စိုစွတ်သော ဆောင်းရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့သော နွေရာသီရှိကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်း သစ်ရွက်ကြွေတောများ (Tropical seasonal forests) တွင် ခြောက်သွေ့သောလများနှင့် မိုးရွာသွန်းသောလများ လက္ခဏာရပ်အဖြစ် ရှိကြပြီး၊ ယင်းမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန် ညီမျှစွာ ရွာသွန်းသဖြင့် မိုးရာသီ သို့မဟုတ် နွေရာသီဟူ၍ သီးခြားမရှိသော အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများ (Tropical rainforests) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name="Hyde">Elisabeth M. Benders-Hyde (2003). [https://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm World Climates.] Blue Planet Biomes. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီ ထင်ရှားစွာရှိသော အချို့သော ဒေသများတွင် နွေးထွေးသော ရာသီဥတု၏ လယ်ပိုင်း၌ အပူပိုင်းဆုံချက်ဇုန် (Intertropical Convergence Zone) သို့မဟုတ် မုတ်သုံလေဖိအားနည်း ရိုးကြောင်း (Monsoon trough) သည် ပိုမိုမြင့်မားသော လတ္တီကျုများသို့ ရွှေ့လျားသွားသောအခါ မိုးရာသီ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် မိုးရွာသွန်းမှု ခေတ္တရပ်တန့်သွားလေ့ရှိသည်။<ref name="JS">J. S. 0guntoyinbo and F. 0. Akintola (1983). [http://www.cig.ensmp.fr/~iahs/redbooks/a140/iahs_140_0063.pdf Rainstorm characteristics affecting water availability for agriculture.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205200119/http://www.cig.ensmp.fr/~iahs/redbooks/a140/iahs_140_0063.pdf |date=2009-02-05 }} IAHS Publication Number 140. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီသည် ပူနွေးသော ရာသီဥတု သို့မဟုတ် [[နွေရာသီ]]အတွင်း ကျရောက်သောအခါ မိုးရွာသွန်းမှုသည် အဓိကအားဖြင့် နေမွန်းလွဲပိုင်းနှင့် ညနေစောင်းပိုင်းတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီတွင် လေထုအရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာခြင်း၊ သောက်သုံးရေ အရည်အသွေး တိုးတက်လာခြင်းနှင့် အပင်များ သိသိသာသာ ဖြစ်ထွန်းကြီးထွားလာခြင်းတို့ကြောင့် ရာသီကုန်ပိုင်းတွင် သီးနှံအထွက်နှုန်းများ ပိုမိုရရှိစေသည်။ မြစ်ရေများသည် ကမ်းပါးများကို လျှံတက်လာသဖြင့် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အမြင့်ပိုင်း ကုန်းမြေများသို့ ဆုတ်ခွာသွားကြသည်။ မြေဆီလွှာ အာဟာရဓာတ်များ လျော့နည်းသွားပြီး မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှုများ တိုးပွားလာသည်။ မိုးရာသီသည် အပူချိန်မြင့်မားခြင်းနှင့် တိုက်ဆိုင်သော ဒေသများ (အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများ) တွင် [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]နှင့် [[သွေးလွန်တုပ်ကွေး|သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ]] ဖြစ်ပွားမှုများကို တိုးပွားစေသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs094/en/|title=Malaria Fact Sheet|date=April 2016|website=The World Health Organization|access-date=April 24, 2016}}</ref> အချို့သော တိရစ္ဆာန်များတွင် မိုးရာသီအတွက် လိုက်လျောညီထွေနေထိုင်မှုနှင့် ရှင်သန်ရပ်တည်မှု ဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာများ ရှိကြသည်။ သီးနှံများ ရင့်မှည့်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသဖြင့် လွန်ခဲ့သော ခြောက်သွေ့သော ရာသီကြောင့် မိုးရာသီတွင် အစားအစာ လိုအပ်ချက်များ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီတွင် အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုးနိုင်သော သီးနှံများမှာ ပလောပီနံ၊ [[ပြောင်းဖူး]]၊ [[မြေပဲ]]၊ ပြောင်းဆန် (Millet)၊ [[စပါး]]နှင့် မြောက်ဥ (Yam) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2021-07-28 |title=6 Types Of Crops To Plant During Rainy Season |url=https://agricfy.com/6-types-of-crops-to-plant-during-rainy-season/ |access-date=2022-10-01 |website=agricfy.com }}</ref> အပူပိုင်း မိုးရာသီ၏ သမပိုင်းဆိုင်ရာ အလားတူရာသီမှာ [[နွေဦး|နွေဦးရာသီ]] သို့မဟုတ် [[ဆောင်းဦး|ဆောင်းဦးရာသီ]] ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ရာသီများ]] [[Category:မိုး]] bkx7mw50zcw324utbn5j6ltf0dkceqa 1053839 1053825 2026-09-18T14:12:19Z Dr Lotus Black 31011 1053839 wikitext text/x-wiki [[File:Darwin thunderstorm.jpg|thumb|ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ မိုးရာသီကာလ မိုးကြိုးပစ်နေပုံ]] '''မိုးရာသီ''' (တခါတရံ စိုစွတ်ရာသီဟုလည်းခေါ်) သည် ဒေသတခုတွင် တစ်နှစ်တာကာလအတွင်း [[မိုး|မိုးရွာသွန်းမှု]] ဖြစ်ပွားသောကာလကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=When is rainy season? |url=https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/types-of-weather/rain/rainy-seasons |access-date=2022-09-02 |website=Met Office }}</ref> ယေဘုယျအားဖြင့် မိုးရာသီသည် အနည်းဆုံး (၁) လ ကြာရှည်သည်။<ref>Glossary of Meteorology (2013). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=rainy-season1 Rainy season.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215203023/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=rainy-season1 |date=2009-02-15 }} American Meteorological Society. Retrieved on 2008-12-27.</ref> ခရီးသွားလုပ်ငန်းများက တခါတရံ '''''စိမ်းလန်းရာသီ'''''ဟုလည်း ခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။<ref>Costa Rica Guide (2005). [http://costa-rica-guide.com/when.htm When to Travel to Costa Rica.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315161628/http://costa-rica-guide.com/when.htm |date=2012-03-15 }} ToucanGuides. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီရှိသော ဒေသများသည် အပူပိုင်းဒေသနှင့် သမပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။<ref>Michael Pidwirny (2008). [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9k.html CHAPTER 9: Introduction to the Biosphere.] PhysicalGeography.net. Retrieved on 2008-12-27.</ref> [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ]]စနစ်အောက်တွင် မိုးရာသီသည် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၆၀ မီလီမီတာ (၂,၄ လက်မ) အထက် ရွာသွန်းသောလကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | title=Updated world Köppen-Geiger climate classification map}}</ref> ဆာဗားနား ရာသီဥတု (savanna climate) နှင့် မုတ်သုံရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများနှင့် မတူသည်မှာ မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိသော ဒေသများသည် စိုစွတ်သော ဆောင်းရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့သော နွေရာသီရှိကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်း သစ်ရွက်ကြွေတောများ (Tropical seasonal forests) တွင် ခြောက်သွေ့သောလများနှင့် မိုးရွာသွန်းသောလများ လက္ခဏာရပ်အဖြစ် ရှိကြပြီး၊ ယင်းမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန် ညီမျှစွာ ရွာသွန်းသဖြင့် မိုးရာသီ သို့မဟုတ် နွေရာသီဟူ၍ သီးခြားမရှိသော အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများ (Tropical rainforests) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name="Hyde">Elisabeth M. Benders-Hyde (2003). [https://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm World Climates.] Blue Planet Biomes. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီ ထင်ရှားစွာရှိသော အချို့သော ဒေသများတွင် နွေးထွေးသော ရာသီဥတု၏ လယ်ပိုင်း၌ အပူပိုင်းဆုံချက်ဇုန် (Intertropical Convergence Zone) သို့မဟုတ် မုတ်သုံလေဖိအားနည်း ရိုးကြောင်း (Monsoon trough) သည် ပိုမိုမြင့်မားသော လတ္တီကျုများသို့ ရွှေ့လျားသွားသောအခါ မိုးရာသီ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် မိုးရွာသွန်းမှု ခေတ္တရပ်တန့်သွားလေ့ရှိသည်။<ref name="JS">J. S. 0guntoyinbo and F. 0. Akintola (1983). [http://www.cig.ensmp.fr/~iahs/redbooks/a140/iahs_140_0063.pdf Rainstorm characteristics affecting water availability for agriculture.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205200119/http://www.cig.ensmp.fr/~iahs/redbooks/a140/iahs_140_0063.pdf |date=2009-02-05 }} IAHS Publication Number 140. Retrieved on 2008-12-27.</ref> မိုးရာသီသည် ပူနွေးသော ရာသီဥတု သို့မဟုတ် [[နွေရာသီ]]အတွင်း ကျရောက်သောအခါ မိုးရွာသွန်းမှုသည် အဓိကအားဖြင့် နေမွန်းလွဲပိုင်းနှင့် ညနေစောင်းပိုင်းတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီတွင် လေထုအရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာခြင်း၊ သောက်သုံးရေ အရည်အသွေး တိုးတက်လာခြင်းနှင့် အပင်များ သိသိသာသာ ဖြစ်ထွန်းကြီးထွားလာခြင်းတို့ကြောင့် ရာသီကုန်ပိုင်းတွင် သီးနှံအထွက်နှုန်းများ ပိုမိုရရှိစေသည်။ မြစ်ရေများသည် ကမ်းပါးများကို လျှံတက်လာသဖြင့် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အမြင့်ပိုင်း ကုန်းမြေများသို့ ဆုတ်ခွာသွားကြသည်။ မြေဆီလွှာ အာဟာရဓာတ်များ လျော့နည်းသွားပြီး မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှုများ တိုးပွားလာသည်။ မိုးရာသီသည် အပူချိန်မြင့်မားခြင်းနှင့် တိုက်ဆိုင်သော ဒေသများ (အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများ) တွင် [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]နှင့် [[သွေးလွန်တုပ်ကွေး|သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ]] ဖြစ်ပွားမှုများကို တိုးပွားစေသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs094/en/|title=Malaria Fact Sheet|date=April 2016|website=The World Health Organization|access-date=April 24, 2016}}</ref> အချို့သော တိရစ္ဆာန်များတွင် မိုးရာသီအတွက် လိုက်လျောညီထွေနေထိုင်မှုနှင့် ရှင်သန်ရပ်တည်မှု ဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာများ ရှိကြသည်။ သီးနှံများ ရင့်မှည့်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသဖြင့် လွန်ခဲ့သော ခြောက်သွေ့သော ရာသီကြောင့် မိုးရာသီတွင် အစားအစာ လိုအပ်ချက်များ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီတွင် အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုးနိုင်သော သီးနှံများမှာ ပလောပီနံ၊ [[ပြောင်းဖူး]]၊ [[မြေပဲ]]၊ ပြောင်းဆန် (Millet)၊ [[စပါး]]နှင့် မြောက်ဥ (Yam) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2021-07-28 |title=6 Types Of Crops To Plant During Rainy Season |url=https://agricfy.com/6-types-of-crops-to-plant-during-rainy-season/ |access-date=2022-10-01 |website=agricfy.com }}</ref> အပူပိုင်း မိုးရာသီ၏ သမပိုင်းဆိုင်ရာ အလားတူရာသီမှာ [[နွေဦး|နွေဦးရာသီ]] သို့မဟုတ် [[ဆောင်းဦး|ဆောင်းဦးရာသီ]] ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မိုးရာသီသည် မုတ်သုန်ကာလဖြစ်သော မေလမှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ၅၀၀ မီလီမီတာ (၂၀၀ လက်မ) နှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ၇၅၀ မီလီမီတာ (၃၀ လက်မ) အထိ အသီးသီး ရှိသည်။<ref>https://bluegreenatlas.com/climate/myanmar_climate.html</ref> မိုးဦးကာလ (မေလလယ် မှ ဇွန်လ) တွင် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]အတွင်းမှ တောင်ပိုင်မုတ်သုံလေ (Southwest Monsoon) သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း (တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ဧရာဝတီတိုင်း) မှ စတင်ဝင်ရောက်လာသည်။ မေလလယ်မှစ၍ မိုးရွာသွန်းမှုများ စတင်ပြီး ဇွန်လဆန်းတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ မုတ်သုံလေ လွှမ်းမိုးသွားသည်။ မိုးလယ်ကာလ (ဇူလိုင် မှ ဩဂုတ်လ) တွင် မုတ်သုံလေသည် အားအကောင်းဆုံး ကာလဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် မိုးရွာသွန်းမှု အများဆုံး ဖြစ်ပေါ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်း]]နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ မိုးနှောင်းကာလတွင် မုတ်သုံလေသည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ စတင်၍ တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသည်။ မိုးနှောင်းကာလ (စက်တင်ဘာ မှ အောက်တိုဘာလ) တွင် မုတ်သုံလေသည် လုံးဝဆုတ်ခွာသွားပြီး မိုးရာသီ ကုန်ဆုံးကာ အေးမြသော [[ဆောင်းရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။<ref>https://www.britannica.com/place/Myanmar/Climate</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ရာသီများ]] [[Category:မိုး]] q53a9x5pmrirgdpf8476r0q2184nu2w 0 291810 1053830 2026-09-18T12:47:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်''' (音止めの滝, Otodome-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဖုဂျိတောင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053830 wikitext text/x-wiki '''အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်''' (音止めの滝, Otodome-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဖုဂျိတောင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ရှိပြီး ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်မှ ငါးမိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်၍ သွားမည်ဆိုပါက [[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]သို့ ရောက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 0rutues17y727rf30b1avv2baxl38a1 1053832 1053830 2026-09-18T12:48:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053832 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန် | alt_name = 音止めの滝 | image = 2013-12-02 Shiraito Falls, Fujinomiya(白糸の滝) DSCF9974.jpg | caption = | location = [[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]],<br/> [[Shizuoka Prefecture]], [[Japan]] | coordinates = {{coord|35|18|44|N|138|35|21|E|source:jawiki_region:JP-22_type:waterbody|display=title, inline}} | pushpin_map = Japan | pushpin_relief=1 | type = block | height = {{cvt|25|m}} | height_longest = | average_width = {{cvt|5|m}} | number_drops = | average_flow = | watercourse = | world_rank = }} '''အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်''' (音止めの滝, Otodome-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဖုဂျိတောင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ရှိပြီး ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်မှ ငါးမိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်၍ သွားမည်ဆိုပါက [[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]သို့ ရောက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} g0rfxx5a8uxdm9b6rp6knplb96uwrir 1053910 1053832 2026-09-19T05:03:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1053910 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန် | alt_name = 音止めの滝 | image = 2013-12-02 Shiraito Falls, Fujinomiya(白糸の滝) DSCF9974.jpg | caption = | location = [[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]],<br/> [[Shizuoka Prefecture]], [[Japan]] | coordinates = {{coord|35|18|44|N|138|35|21|E|source:jawiki_region:JP-22_type:waterbody|display=title, inline}} | pushpin_map = Japan | pushpin_relief=1 | type = block | height = {{cvt|25|m}} | height_longest = | average_width = {{cvt|5|m}} | number_drops = | average_flow = | watercourse = | world_rank = }} '''အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်''' (音止めの滝, Otodome-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဖုဂျိတောင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ရှိပြီး ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်မှ ငါးမိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်၍ သွားမည်ဆိုပါက [[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]သို့ ရောက်ရှိသည်။ ရေတံခွန်၏ အမည်မှာ "အသံရပ်ရေတံခွန်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤမည်သည် ခမခုရခေတ်ကာလ ဆိုဂမိုနိုဂတရိပုံပြင်ထဲမှ ဇာတ်လမ်းတစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဆိုဂညီအစ်ကိုများသည် မိနမိုတိုနော ယောရိတိုမို Minamoto no Yoritomo) နှင့်အတူ ဖူဂျီတောင်ခြေသို့ တောလိုက်ရန် စူးစမ်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦးသည် ယောရိတိုမို၏ အထိန်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် ခုဒိုးဆွတ်ခဲဆွတ်နဲ ( Kudō Tsuketsune) ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ ခုဒိုးဆွတ်ခဲဆွတ်နဲသည် သူတို့၏ ဖခင်ကို သတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ လုပ်ကြံသည့်အခါ အသံမကြားစေသည် သူတို့၏ အစီအစဉ်ကို ရေတံခွန်မှ ရေများကျဆင်းနေသည့်အချိန်နှင့်တိုက်၍ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလှပဆုံးရေတံခွန် ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ဤစာရင်းကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ပတ်ဝန်းကျင်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.world-of-waterfalls.com/asia-shiraito-waterfall.html World of Waterfalls home page] {{commons category}} ==ကိုးကား== {{reflist}} jhfbuc970k6ccj0bdhgbiot9dnnhow1 1053911 1053910 2026-09-19T05:04:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053911 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန် | alt_name = 音止めの滝 | image = 2013-12-02 Shiraito Falls, Fujinomiya(白糸の滝) DSCF9974.jpg | caption = | location = [[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]],<br/> [[Shizuoka Prefecture]], [[Japan]] | coordinates = {{coord|35|18|44|N|138|35|21|E|source:jawiki_region:JP-22_type:waterbody|display=title, inline}} | pushpin_map = Japan | pushpin_relief=1 | type = block | height = {{cvt|25|m}} | height_longest = | average_width = {{cvt|5|m}} | number_drops = | average_flow = | watercourse = | world_rank = }} '''အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်''' (音止めの滝, Otodome-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဖုဂျိတောင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ရှိပြီး ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်မှ ငါးမိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်၍ သွားမည်ဆိုပါက [[ရှိရအိတိုရေတံခွန်]]သို့ ရောက်ရှိသည်။ ရေတံခွန်၏ အမည်မှာ "အသံရပ်ရေတံခွန်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤမည်သည် ခမခုရခေတ်ကာလ ဆိုဂမိုနိုဂတရိပုံပြင်ထဲမှ ဇာတ်လမ်းတစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဆိုဂညီအစ်ကိုများသည် မိနမိုတိုနော ယောရိတိုမို Minamoto no Yoritomo) နှင့်အတူ ဖူဂျီတောင်ခြေသို့ တောလိုက်ရန် စူးစမ်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦးသည် ယောရိတိုမို၏ အထိန်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် ခုဒိုးဆွတ်ခဲဆွတ်နဲ ( Kudō Tsuketsune) ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ ခုဒိုးဆွတ်ခဲဆွတ်နဲသည် သူတို့၏ ဖခင်ကို သတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ လုပ်ကြံသည့်အခါ အသံမကြားစေသည် သူတို့၏ အစီအစဉ်ကို ရေတံခွန်မှ ရေများကျဆင်းနေသည့်အချိန်နှင့်တိုက်၍ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလှပဆုံးရေတံခွန် ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ဤစာရင်းကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ပတ်ဝန်းကျင်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.world-of-waterfalls.com/asia-shiraito-waterfall.html World of Waterfalls home page] {{commons category}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] lxudfm79rtfp2otjntoo7trhytiodwv 0 291811 1053833 2026-09-18T13:21:46Z Mkant00 135890 "'''ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (Euclidean geometry)''' သည် အခြေခံ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (foundational axioms) ၏ အနည်းဆုံးအစုမှ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ကောက်ချက်ချ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053833 wikitext text/x-wiki '''ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (Euclidean geometry)''' သည် အခြေခံ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (foundational axioms) ၏ အနည်းဆုံးအစုမှ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ကောက်ချက်ချ ဆင်းသက်သည့် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ သင်္ချာဆိုင်ရာ စနစ် (axiomatic mathematical system) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) ကို အသုံးမပြုဘဲ အမှတ်များ (points)၊ မျဉ်းများ (lines) နှင့် ပြင်ညီများ (planes) ကဲ့သို့သော အခြေခံကျ အရာဝတ္ထုများဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ အဆိုများကို တည်ဆောက်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ မူဘောင်သည် ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ (coordinate systems) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို အသုံးပြု၍ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ၏ မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) နှင့် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ == နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Axiomatic Foundations) == === ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများနှင့် အများသုံး အယူအဆများ (Euclid's Postulates and Common Notions) === ကလပ်စစ်ကယ် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (classical Euclidean geometry) ကို ကြိုတင်အဆိုများ (postulates) ငါးခုနှင့် အများလက်ခံ အယူအဆများ (common notions) ငါးခုအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည်။<ref>Heath (1956), pp. 195–202.</ref> ကြိုတင်အဆို ငါးခုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (geometric objects) ၏ တည်ရှိမှုနှင့် တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း (constructibility) ကို အခိုင်အမာဆိုသည်။ *မည်သည့် အမှတ်နှစ်ခုကိုမဆို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း (straight line segment) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းအဖြစ် အဆက်မပြတ် (continuously) ဆန့်ထုတ်နိုင်သည်။ *ပေးထားသော မည်သည့်အမှတ်ကိုမဆို ဗဟို (center) အဖြစ်နှင့် ပေးထားသော မည်သည့်မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို အချင်းဝက် (radius) အဖြစ် အသုံးပြု၍ စက်ဝိုင်း (circle) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *ထောင့်မှန်များ (right angles) အားလုံးသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီ (congruent) ကြသည်။ *မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းသည် အခြားမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို ဖြတ်သွားရာတွင် တစ်ဖက်တည်းရှိ အတွင်းထောင့်များ (interior angles) ၏ ပေါင်းလဒ်သည် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက် ငယ်နေပါက ထိုမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်ဆွဲလိုက်လျှင် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းသည် အတွင်းထောင့်ပေါင်းလဒ် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက်ငယ်သော ဘက်ခြမ်း၌ ဆုံတွေ့မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြိုင်မျဉ်း အခြေခံအဆို (parallel postulate) ဟု ခေါ်သည်။ အများလက်ခံ အယူအဆများ ငါးခုသည် [[ညီမျှခြင်း]] (equality) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (properties) ကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ယင်းသည် ယူကလစ် ဆက်သွယ်ချက် (Euclidean relation) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *တစ်ခုတည်းသောအရာနှင့် ညီမျှသော အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=c \land b=c \implies a=b</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများကို ညီမျှသောအရာများနှင့် [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းပါက]] ပေါင်းလဒ်များသည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a+c = b+c</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများမှ ညီမျှသောအရာများကို [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ပါက]] နုတ်လဒ်များ (differences) သည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a-c = b-c</math> ဖြစ်သည်။ *အချင်းချင်း ထပ်တူကျသော (coincide) အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ *အလုံးစုံ (whole) သည် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်း (part) ထက် ပိုမိုကြီးမားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အပေါင်း (positive) အစိတ်အပိုင်း <math>c</math> တစ်ခုအတွက် <math>a = b + c</math> ဖြစ်ပါက <math>a > b</math> ဖြစ်သည်။ === ခေတ်သစ် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Modern Axiomatizations) === ယူကလစ်၏ နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatization) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် ကြားတွင်ရှိခြင်း (betweenness) ကဲ့သို့သော သဘောတရားများကို သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ယူဆခဲ့သောကြောင့် ပကတိ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ တိကျခိုင်မာမှု (absolute logical rigor) ကို တည်ထောင်ရန် ခေတ်သစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (formalizations) ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ * '''ဟီလ်ဘတ်၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Hilbert's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် အမှတ်[[အစု|အစုများ]] (point sets) ကို အသုံးပြုထားသော သီးသန့် ပေါင်းစပ် (synthetic) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှတ်၊ မျဉ်း၊ ပြင်ညီ ကဲ့သို့သော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသော အခြေခံစကားရပ်များ (primitive undefined terms) ကို ဖော်ထုတ်ပြီး နဂိုမှန်အဆိုများကို ဖြတ်သန်းတည်ရှိမှု (incidence)၊ အစီအစဉ် (order)၊ ထပ်တူညီမှု (congruence)၊ ပြိုင်မျဉ်းများ (parallels) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Eves (1997), p. 55.</ref> * '''ဘာ့ခ်ဟော့ဖ်၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Birkhoff's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် ကြိုတင်အဆို လေးခုသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် ပကတိ အကွာအဝေး (absolute distance) နှင့် ထောင့် (angle) ကို အခြေခံ သဘောတရားများအဖြစ် မှီခိုသည်။ <ref>Birkhoff (1932), pp. 329–345.</ref> * '''တာစကီး၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Tarski's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ကို အားမကိုးဘဲ အခြေခံ ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (elementary Euclidean geometry) ကို ဖော်ပြသည့် ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (first-order logic) ဖြင့် သီးသန့် ဖော်ပြထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ဤဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (formulation) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ကိန်းစစ် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (real closed fields) ၏ မော်ဒယ် (model) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြောင်းနှင့် ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ပြည့်စုံပြီး (complete) ဆုံးဖြတ်၍ရနိုင်စွမ်းရှိသည် (decidable) ကို တာစကီးက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Tarski (1951).</ref> == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာနှင့် အတိုင်းအတာပိုမိုမြင့်မားသော ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Analytic and Higher-Dimensional Generalisations) == === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Analytic Formulation) === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီတွင် ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) ကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော (2-dimensional) [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ် စနစ်]] (Cartesian coordinate system) ဖြင့် မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည်။ အမှတ် <math>P</math> တစ်ခုကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) <math>(p_x, p_y) \in \mathbb{R}^2</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အမှတ်နှစ်ခု <math>P</math> နှင့် <math>Q</math> အကြားရှိ အကွာအဝေးကို ယူကလစ် အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (Euclidean metric) ဖြင့် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>d(P, Q) = \sqrt{(p_x - q_x)^2 + (p_y - q_y)^2}</math> ဖြစ်သည်။ === ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာများ (Higher Dimensions) === ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီသည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (n-dimensional Euclidean space) သို့ ယေဘုယျပြုပြီး ၎င်းကို <math>\mathbb{R}^n</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) <math>\mathbf{p} = (p_1, p_2, \dots, p_n)</math> နှင့် <math>\mathbf{q} = (q_1, q_2, \dots, q_n)</math> အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (generalized distance function) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စံနှုန်း]] (Euclidean norm) ဟုခေါ်သည်။ :<math>d(\mathbf{p}, \mathbf{q}) = \sqrt{\sum_{i=1}^n (p_i - q_i)^2}</math> ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ပင်မ ရလဒ်များ (Core Theorems and Main Results) == === တြိဂံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Triangle Properties) === အတွင်းထောင့်များ <math>\alpha</math>၊ <math>\beta</math> နှင့် <math>\gamma</math> ပါရှိသော မည်သည့် ပြင်ညီ တြိဂံ (planar triangle) အတွက်မဆို <ref>Heath (1956), p. 316.</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma = 180^\circ = \pi \text{ rad}</math> ဖြစ်သည်။ တြိဂံနှစ်ခုသည် အောက်ပါ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု အခြေအနေများ (isometric conditions) ထဲမှ တစ်ခုခုကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''အနား-အနား-အနား (Side-Side-Side) (SSS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားများ သုံးခုလုံး ညီမျှသည်။ * '''အနား-ထောင့်-အနား (Side-Angle-Side) (SAS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားနှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အတွင်းထောင့်တို့ ညီမျှသည်။ * '''ထောင့်-အနား-ထောင့် (Angle-Side-Angle) (ASA)''' သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်နှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အနားအလျားတို့ ညီမျှသည်။ ပွန်စ် အာစီနိုရမ် (pons asinorum) သည် အနားအလျားများ <math>a, b, c</math> နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထောင့်များ (opposite angles) <math>\alpha, \beta, \gamma</math> ပါရှိသော တြိဂံတစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို နှစ်နားညီတြိဂံ သီအိုရမ် (isosceles triangle theorem) ဟုလည်း ခေါ်သည်။<ref>Heath (1956), p. 251.</ref> :<math>a = b \iff \alpha = \beta</math> ဖြစ်သည်။ === အဓိက ဂျီဩမေတြီ သီအိုရမ်များ (Major Geometric Theorems) === * '''[[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem)''' ထောင့်မှန်ကျအနား အလျားများ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> ပါရှိပြီး ထောင့်မှန်ခံအနား (hypotenuse) အလျား <math>c</math> ရှိသော ထောင့်မှန်တြိဂံ (right triangle) တစ်ခုအတွက်<ref>Heath (1956), p. 347.</ref> :<math>a^2 + b^2 = c^2</math> ဖြစ်သည်။ * '''သေးလ် ၏ သီအိုရမ် (Thales' theorem)''' ကွဲပြားသော အမှတ်များ (distinct points) <math>A</math>၊ <math>B</math> နှင့် <math>C</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း <math>AC</math> ကို အချင်း (diameter) ဖြစ်စေလျက် စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ ပတ်လည်အနားပေါ်တွင် တည်ရှိနေပါက <math>B</math> ၌ရှိသော ခံဆောင်ထောင့် (subtended angle) သည် ထောင့်မှန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>\angle ABC = 90^\circ</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပတိုလမီ၏ သီအိုရမ် (Ptolemy's theorem)''' စက်ဝိုင်းတစ်ခုအတွင်း အတွင်းရေးဆွဲထားသော (inscribed) မည်သည့် ခုံးသော (convex) စက်ဝိုင်းထပ် စတုဂံ (cyclic quadrilateral) <math>ABCD</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ထောင့်ဖြတ်များ (diagonals) ၏ အလျားများ [[မြှောက်လဒ်]]သည် ၎င်း၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားများ အလျားများ၏ မြှောက်လဒ်များကို ပေါင်းထားသော ရလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ :<math>|AC| \cdot |BD| = |AB| \cdot |CD| + |BC| \cdot |DA|</math> ဖြစ်သည်။ == References == * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |title=The Thirteen Books of Euclid's Elements |edition=2nd |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1956 |isbn=0-486-60088-2}} * {{Citation |last=Eves |first=Howard |title=Foundations and Fundamental Concepts of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |date=1997 |isbn=978-0-486-69609-6}} * {{Citation |last=Birkhoff |first=George David |title=A Set of Postulates for Plane Geometry (Based on Scale and Protractors) |journal=Annals of Mathematics |volume=33 |issue=2 |pages=329–345 |date=1932 |doi=10.2307/1968336}} * {{Citation |last=Tarski |first=Alfred |title=A Decision Method for Elementary Algebra and Geometry |publication-place=Berkeley |publisher=University of California Press |date=1951}} [[Category:ဂျီဩမေတြီ]] 9fz6thd9kgaqw0dlbye07u40myn4bmk 1053838 1053833 2026-09-18T14:00:26Z Mkant00 135890 /* ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများနှင့် အများသုံး အယူအဆများ (Euclid's Postulates and Common Notions) */ 1053838 wikitext text/x-wiki '''ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (Euclidean geometry)''' သည် အခြေခံ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (foundational axioms) ၏ အနည်းဆုံးအစုမှ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ကောက်ချက်ချ ဆင်းသက်သည့် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ သင်္ချာဆိုင်ရာ စနစ် (axiomatic mathematical system) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) ကို အသုံးမပြုဘဲ အမှတ်များ (points)၊ မျဉ်းများ (lines) နှင့် ပြင်ညီများ (planes) ကဲ့သို့သော အခြေခံကျ အရာဝတ္ထုများဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ အဆိုများကို တည်ဆောက်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ မူဘောင်သည် ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ (coordinate systems) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို အသုံးပြု၍ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ၏ မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) နှင့် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ == နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Axiomatic Foundations) == === ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများနှင့် အများသုံး အယူအဆများ (Euclid's Postulates and Common Notions) === [[File:Parallel postulate en.svg|thumb|The parallel postulate (Postulate 5): ပြိုင်မျဉ်း အခြေခံအဆို (parallel postulate)]] ကလပ်စစ်ကယ် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (classical Euclidean geometry) ကို ကြိုတင်အဆိုများ (postulates) ငါးခုနှင့် အများလက်ခံ အယူအဆများ (common notions) ငါးခုအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည်။<ref>Heath (1956), pp. 195–202.</ref> ကြိုတင်အဆို ငါးခုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (geometric objects) ၏ တည်ရှိမှုနှင့် တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း (constructibility) ကို အခိုင်အမာဆိုသည်။ *မည်သည့် အမှတ်နှစ်ခုကိုမဆို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း (straight line segment) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းအဖြစ် အဆက်မပြတ် (continuously) ဆန့်ထုတ်နိုင်သည်။ *ပေးထားသော မည်သည့်အမှတ်ကိုမဆို ဗဟို (center) အဖြစ်နှင့် ပေးထားသော မည်သည့်မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို အချင်းဝက် (radius) အဖြစ် အသုံးပြု၍ စက်ဝိုင်း (circle) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *ထောင့်မှန်များ (right angles) အားလုံးသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီ (congruent) ကြသည်။ *မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းသည် အခြားမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို ဖြတ်သွားရာတွင် တစ်ဖက်တည်းရှိ အတွင်းထောင့်များ (interior angles) ၏ ပေါင်းလဒ်သည် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက် ငယ်နေပါက ထိုမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်ဆွဲလိုက်လျှင် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းသည် အတွင်းထောင့်ပေါင်းလဒ် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက်ငယ်သော ဘက်ခြမ်း၌ ဆုံတွေ့မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြိုင်မျဉ်း အခြေခံအဆို (parallel postulate) ဟု ခေါ်သည်။ အများလက်ခံ အယူအဆများ ငါးခုသည် [[ညီမျှခြင်း]] (equality) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (properties) ကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ယင်းသည် ယူကလစ် ဆက်သွယ်ချက် (Euclidean relation) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *တစ်ခုတည်းသောအရာနှင့် ညီမျှသော အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=c \land b=c \implies a=b</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများကို ညီမျှသောအရာများနှင့် [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းပါက]] ပေါင်းလဒ်များသည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a+c = b+c</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများမှ ညီမျှသောအရာများကို [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ပါက]] နုတ်လဒ်များ (differences) သည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a-c = b-c</math> ဖြစ်သည်။ *အချင်းချင်း ထပ်တူကျသော (coincide) အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ *အလုံးစုံ (whole) သည် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်း (part) ထက် ပိုမိုကြီးမားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အပေါင်း (positive) အစိတ်အပိုင်း <math>c</math> တစ်ခုအတွက် <math>a = b + c</math> ဖြစ်ပါက <math>a > b</math> ဖြစ်သည်။ === ခေတ်သစ် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Modern Axiomatizations) === ယူကလစ်၏ နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatization) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် ကြားတွင်ရှိခြင်း (betweenness) ကဲ့သို့သော သဘောတရားများကို သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ယူဆခဲ့သောကြောင့် ပကတိ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ တိကျခိုင်မာမှု (absolute logical rigor) ကို တည်ထောင်ရန် ခေတ်သစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (formalizations) ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ * '''ဟီလ်ဘတ်၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Hilbert's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် အမှတ်[[အစု|အစုများ]] (point sets) ကို အသုံးပြုထားသော သီးသန့် ပေါင်းစပ် (synthetic) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှတ်၊ မျဉ်း၊ ပြင်ညီ ကဲ့သို့သော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသော အခြေခံစကားရပ်များ (primitive undefined terms) ကို ဖော်ထုတ်ပြီး နဂိုမှန်အဆိုများကို ဖြတ်သန်းတည်ရှိမှု (incidence)၊ အစီအစဉ် (order)၊ ထပ်တူညီမှု (congruence)၊ ပြိုင်မျဉ်းများ (parallels) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Eves (1997), p. 55.</ref> * '''ဘာ့ခ်ဟော့ဖ်၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Birkhoff's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် ကြိုတင်အဆို လေးခုသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် ပကတိ အကွာအဝေး (absolute distance) နှင့် ထောင့် (angle) ကို အခြေခံ သဘောတရားများအဖြစ် မှီခိုသည်။ <ref>Birkhoff (1932), pp. 329–345.</ref> * '''တာစကီး၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Tarski's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ကို အားမကိုးဘဲ အခြေခံ ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (elementary Euclidean geometry) ကို ဖော်ပြသည့် ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (first-order logic) ဖြင့် သီးသန့် ဖော်ပြထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ဤဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (formulation) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ကိန်းစစ် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (real closed fields) ၏ မော်ဒယ် (model) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြောင်းနှင့် ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ပြည့်စုံပြီး (complete) ဆုံးဖြတ်၍ရနိုင်စွမ်းရှိသည် (decidable) ကို တာစကီးက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Tarski (1951).</ref> == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာနှင့် အတိုင်းအတာပိုမိုမြင့်မားသော ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Analytic and Higher-Dimensional Generalisations) == === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Analytic Formulation) === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီတွင် ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) ကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော (2-dimensional) [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ် စနစ်]] (Cartesian coordinate system) ဖြင့် မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည်။ အမှတ် <math>P</math> တစ်ခုကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) <math>(p_x, p_y) \in \mathbb{R}^2</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အမှတ်နှစ်ခု <math>P</math> နှင့် <math>Q</math> အကြားရှိ အကွာအဝေးကို ယူကလစ် အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (Euclidean metric) ဖြင့် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>d(P, Q) = \sqrt{(p_x - q_x)^2 + (p_y - q_y)^2}</math> ဖြစ်သည်။ === ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာများ (Higher Dimensions) === ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီသည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (n-dimensional Euclidean space) သို့ ယေဘုယျပြုပြီး ၎င်းကို <math>\mathbb{R}^n</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) <math>\mathbf{p} = (p_1, p_2, \dots, p_n)</math> နှင့် <math>\mathbf{q} = (q_1, q_2, \dots, q_n)</math> အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (generalized distance function) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စံနှုန်း]] (Euclidean norm) ဟုခေါ်သည်။ :<math>d(\mathbf{p}, \mathbf{q}) = \sqrt{\sum_{i=1}^n (p_i - q_i)^2}</math> ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ပင်မ ရလဒ်များ (Core Theorems and Main Results) == === တြိဂံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Triangle Properties) === အတွင်းထောင့်များ <math>\alpha</math>၊ <math>\beta</math> နှင့် <math>\gamma</math> ပါရှိသော မည်သည့် ပြင်ညီ တြိဂံ (planar triangle) အတွက်မဆို <ref>Heath (1956), p. 316.</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma = 180^\circ = \pi \text{ rad}</math> ဖြစ်သည်။ တြိဂံနှစ်ခုသည် အောက်ပါ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု အခြေအနေများ (isometric conditions) ထဲမှ တစ်ခုခုကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''အနား-အနား-အနား (Side-Side-Side) (SSS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားများ သုံးခုလုံး ညီမျှသည်။ * '''အနား-ထောင့်-အနား (Side-Angle-Side) (SAS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားနှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အတွင်းထောင့်တို့ ညီမျှသည်။ * '''ထောင့်-အနား-ထောင့် (Angle-Side-Angle) (ASA)''' သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်နှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အနားအလျားတို့ ညီမျှသည်။ ပွန်စ် အာစီနိုရမ် (pons asinorum) သည် အနားအလျားများ <math>a, b, c</math> နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထောင့်များ (opposite angles) <math>\alpha, \beta, \gamma</math> ပါရှိသော တြိဂံတစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို နှစ်နားညီတြိဂံ သီအိုရမ် (isosceles triangle theorem) ဟုလည်း ခေါ်သည်။<ref>Heath (1956), p. 251.</ref> :<math>a = b \iff \alpha = \beta</math> ဖြစ်သည်။ === အဓိက ဂျီဩမေတြီ သီအိုရမ်များ (Major Geometric Theorems) === * '''[[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem)''' ထောင့်မှန်ကျအနား အလျားများ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> ပါရှိပြီး ထောင့်မှန်ခံအနား (hypotenuse) အလျား <math>c</math> ရှိသော ထောင့်မှန်တြိဂံ (right triangle) တစ်ခုအတွက်<ref>Heath (1956), p. 347.</ref> :<math>a^2 + b^2 = c^2</math> ဖြစ်သည်။ * '''သေးလ် ၏ သီအိုရမ် (Thales' theorem)''' ကွဲပြားသော အမှတ်များ (distinct points) <math>A</math>၊ <math>B</math> နှင့် <math>C</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း <math>AC</math> ကို အချင်း (diameter) ဖြစ်စေလျက် စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ ပတ်လည်အနားပေါ်တွင် တည်ရှိနေပါက <math>B</math> ၌ရှိသော ခံဆောင်ထောင့် (subtended angle) သည် ထောင့်မှန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>\angle ABC = 90^\circ</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပတိုလမီ၏ သီအိုရမ် (Ptolemy's theorem)''' စက်ဝိုင်းတစ်ခုအတွင်း အတွင်းရေးဆွဲထားသော (inscribed) မည်သည့် ခုံးသော (convex) စက်ဝိုင်းထပ် စတုဂံ (cyclic quadrilateral) <math>ABCD</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ထောင့်ဖြတ်များ (diagonals) ၏ အလျားများ [[မြှောက်လဒ်]]သည် ၎င်း၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားများ အလျားများ၏ မြှောက်လဒ်များကို ပေါင်းထားသော ရလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ :<math>|AC| \cdot |BD| = |AB| \cdot |CD| + |BC| \cdot |DA|</math> ဖြစ်သည်။ == References == * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |title=The Thirteen Books of Euclid's Elements |edition=2nd |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1956 |isbn=0-486-60088-2}} * {{Citation |last=Eves |first=Howard |title=Foundations and Fundamental Concepts of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |date=1997 |isbn=978-0-486-69609-6}} * {{Citation |last=Birkhoff |first=George David |title=A Set of Postulates for Plane Geometry (Based on Scale and Protractors) |journal=Annals of Mathematics |volume=33 |issue=2 |pages=329–345 |date=1932 |doi=10.2307/1968336}} * {{Citation |last=Tarski |first=Alfred |title=A Decision Method for Elementary Algebra and Geometry |publication-place=Berkeley |publisher=University of California Press |date=1951}} [[Category:ဂျီဩမေတြီ]] c4oba3e4k0z2x18vrl5li1t3wuo4rhp 1053844 1053838 2026-09-18T14:23:19Z Dr Lotus Black 31011 /* References */ 1053844 wikitext text/x-wiki '''ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (Euclidean geometry)''' သည် အခြေခံ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (foundational axioms) ၏ အနည်းဆုံးအစုမှ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ကောက်ချက်ချ ဆင်းသက်သည့် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ သင်္ချာဆိုင်ရာ စနစ် (axiomatic mathematical system) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) ကို အသုံးမပြုဘဲ အမှတ်များ (points)၊ မျဉ်းများ (lines) နှင့် ပြင်ညီများ (planes) ကဲ့သို့သော အခြေခံကျ အရာဝတ္ထုများဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ အဆိုများကို တည်ဆောက်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ မူဘောင်သည် ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ (coordinate systems) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို အသုံးပြု၍ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ၏ မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) နှင့် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ == နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Axiomatic Foundations) == === ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများနှင့် အများသုံး အယူအဆများ (Euclid's Postulates and Common Notions) === [[File:Parallel postulate en.svg|thumb|The parallel postulate (Postulate 5): ပြိုင်မျဉ်း အခြေခံအဆို (parallel postulate)]] ကလပ်စစ်ကယ် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (classical Euclidean geometry) ကို ကြိုတင်အဆိုများ (postulates) ငါးခုနှင့် အများလက်ခံ အယူအဆများ (common notions) ငါးခုအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည်။<ref>Heath (1956), pp. 195–202.</ref> ကြိုတင်အဆို ငါးခုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (geometric objects) ၏ တည်ရှိမှုနှင့် တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း (constructibility) ကို အခိုင်အမာဆိုသည်။ *မည်သည့် အမှတ်နှစ်ခုကိုမဆို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း (straight line segment) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းအဖြစ် အဆက်မပြတ် (continuously) ဆန့်ထုတ်နိုင်သည်။ *ပေးထားသော မည်သည့်အမှတ်ကိုမဆို ဗဟို (center) အဖြစ်နှင့် ပေးထားသော မည်သည့်မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်းကိုမဆို အချင်းဝက် (radius) အဖြစ် အသုံးပြု၍ စက်ဝိုင်း (circle) တစ်ခုကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ *ထောင့်မှန်များ (right angles) အားလုံးသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီ (congruent) ကြသည်။ *မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းသည် အခြားမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို ဖြတ်သွားရာတွင် တစ်ဖက်တည်းရှိ အတွင်းထောင့်များ (interior angles) ၏ ပေါင်းလဒ်သည် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက် ငယ်နေပါက ထိုမျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းကို အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်ဆွဲလိုက်လျှင် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ကြောင်းသည် အတွင်းထောင့်ပေါင်းလဒ် ထောင့်မှန်နှစ်ခုထက်ငယ်သော ဘက်ခြမ်း၌ ဆုံတွေ့မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြိုင်မျဉ်း အခြေခံအဆို (parallel postulate) ဟု ခေါ်သည်။ အများလက်ခံ အယူအဆများ ငါးခုသည် [[ညီမျှခြင်း]] (equality) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (properties) ကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ယင်းသည် ယူကလစ် ဆက်သွယ်ချက် (Euclidean relation) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *တစ်ခုတည်းသောအရာနှင့် ညီမျှသော အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=c \land b=c \implies a=b</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများကို ညီမျှသောအရာများနှင့် [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းပါက]] ပေါင်းလဒ်များသည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a+c = b+c</math> ဖြစ်သည်။ *ညီမျှသောအရာများမှ ညီမျှသောအရာများကို [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ပါက]] နုတ်လဒ်များ (differences) သည် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a=b \implies a-c = b-c</math> ဖြစ်သည်။ *အချင်းချင်း ထပ်တူကျသော (coincide) အရာများသည် အချင်းချင်း ညီမျှကြသည်။ *အလုံးစုံ (whole) သည် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်း (part) ထက် ပိုမိုကြီးမားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အပေါင်း (positive) အစိတ်အပိုင်း <math>c</math> တစ်ခုအတွက် <math>a = b + c</math> ဖြစ်ပါက <math>a > b</math> ဖြစ်သည်။ === ခေတ်သစ် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Modern Axiomatizations) === ယူကလစ်၏ နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatization) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် ကြားတွင်ရှိခြင်း (betweenness) ကဲ့သို့သော သဘောတရားများကို သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ယူဆခဲ့သောကြောင့် ပကတိ ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ တိကျခိုင်မာမှု (absolute logical rigor) ကို တည်ထောင်ရန် ခေတ်သစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းများ (formalizations) ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ * '''ဟီလ်ဘတ်၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Hilbert's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် အမှတ်[[အစု|အစုများ]] (point sets) ကို အသုံးပြုထားသော သီးသန့် ပေါင်းစပ် (synthetic) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှတ်၊ မျဉ်း၊ ပြင်ညီ ကဲ့သို့သော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသော အခြေခံစကားရပ်များ (primitive undefined terms) ကို ဖော်ထုတ်ပြီး နဂိုမှန်အဆိုများကို ဖြတ်သန်းတည်ရှိမှု (incidence)၊ အစီအစဉ် (order)၊ ထပ်တူညီမှု (congruence)၊ ပြိုင်မျဉ်းများ (parallels) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။<ref>Eves (1997), p. 55.</ref> * '''ဘာ့ခ်ဟော့ဖ်၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Birkhoff's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် ကြိုတင်အဆို လေးခုသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် ပကတိ အကွာအဝေး (absolute distance) နှင့် ထောင့် (angle) ကို အခြေခံ သဘောတရားများအဖြစ် မှီခိုသည်။ <ref>Birkhoff (1932), pp. 329–345.</ref> * '''တာစကီး၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Tarski's axioms)''' ဤမူဘောင်သည် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ကို အားမကိုးဘဲ အခြေခံ ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ (elementary Euclidean geometry) ကို ဖော်ပြသည့် ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (first-order logic) ဖြင့် သီးသန့် ဖော်ပြထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ဤဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (formulation) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ကိန်းစစ် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (real closed fields) ၏ မော်ဒယ် (model) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြောင်းနှင့် ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ပြည့်စုံပြီး (complete) ဆုံးဖြတ်၍ရနိုင်စွမ်းရှိသည် (decidable) ကို တာစကီးက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Tarski (1951).</ref> == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာနှင့် အတိုင်းအတာပိုမိုမြင့်မားသော ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Analytic and Higher-Dimensional Generalisations) == === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Analytic Formulation) === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီတွင် ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) ကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော (2-dimensional) [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ် စနစ်]] (Cartesian coordinate system) ဖြင့် မော်ဒယ်ဖွဲ့စည်းသည်။ အမှတ် <math>P</math> တစ်ခုကို [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) <math>(p_x, p_y) \in \mathbb{R}^2</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အမှတ်နှစ်ခု <math>P</math> နှင့် <math>Q</math> အကြားရှိ အကွာအဝေးကို ယူကလစ် အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (Euclidean metric) ဖြင့် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>d(P, Q) = \sqrt{(p_x - q_x)^2 + (p_y - q_y)^2}</math> ဖြစ်သည်။ === ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာများ (Higher Dimensions) === ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီသည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (n-dimensional Euclidean space) သို့ ယေဘုယျပြုပြီး ၎င်းကို <math>\mathbb{R}^n</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) <math>\mathbf{p} = (p_1, p_2, \dots, p_n)</math> နှင့် <math>\mathbf{q} = (q_1, q_2, \dots, q_n)</math> အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော အကွာအဝေး [[ဖန်ရှင်]] (generalized distance function) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|ယူကလစ် စံနှုန်း]] (Euclidean norm) ဟုခေါ်သည်။ :<math>d(\mathbf{p}, \mathbf{q}) = \sqrt{\sum_{i=1}^n (p_i - q_i)^2}</math> ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ပင်မ ရလဒ်များ (Core Theorems and Main Results) == === တြိဂံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Triangle Properties) === အတွင်းထောင့်များ <math>\alpha</math>၊ <math>\beta</math> နှင့် <math>\gamma</math> ပါရှိသော မည်သည့် ပြင်ညီ တြိဂံ (planar triangle) အတွက်မဆို <ref>Heath (1956), p. 316.</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma = 180^\circ = \pi \text{ rad}</math> ဖြစ်သည်။ တြိဂံနှစ်ခုသည် အောက်ပါ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု အခြေအနေများ (isometric conditions) ထဲမှ တစ်ခုခုကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''အနား-အနား-အနား (Side-Side-Side) (SSS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားများ သုံးခုလုံး ညီမျှသည်။ * '''အနား-ထောင့်-အနား (Side-Angle-Side) (SAS)''' သက်ဆိုင်ရာ အနားအလျားနှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အတွင်းထောင့်တို့ ညီမျှသည်။ * '''ထောင့်-အနား-ထောင့် (Angle-Side-Angle) (ASA)''' သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်နှစ်ခုနှင့် ကြားတွင်ပါဝင်သော အနားအလျားတို့ ညီမျှသည်။ ပွန်စ် အာစီနိုရမ် (pons asinorum) သည် အနားအလျားများ <math>a, b, c</math> နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထောင့်များ (opposite angles) <math>\alpha, \beta, \gamma</math> ပါရှိသော တြိဂံတစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ယင်းကို နှစ်နားညီတြိဂံ သီအိုရမ် (isosceles triangle theorem) ဟုလည်း ခေါ်သည်။<ref>Heath (1956), p. 251.</ref> :<math>a = b \iff \alpha = \beta</math> ဖြစ်သည်။ === အဓိက ဂျီဩမေတြီ သီအိုရမ်များ (Major Geometric Theorems) === * '''[[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem)''' ထောင့်မှန်ကျအနား အလျားများ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> ပါရှိပြီး ထောင့်မှန်ခံအနား (hypotenuse) အလျား <math>c</math> ရှိသော ထောင့်မှန်တြိဂံ (right triangle) တစ်ခုအတွက်<ref>Heath (1956), p. 347.</ref> :<math>a^2 + b^2 = c^2</math> ဖြစ်သည်။ * '''သေးလ် ၏ သီအိုရမ် (Thales' theorem)''' ကွဲပြားသော အမှတ်များ (distinct points) <math>A</math>၊ <math>B</math> နှင့် <math>C</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း <math>AC</math> ကို အချင်း (diameter) ဖြစ်စေလျက် စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ ပတ်လည်အနားပေါ်တွင် တည်ရှိနေပါက <math>B</math> ၌ရှိသော ခံဆောင်ထောင့် (subtended angle) သည် ထောင့်မှန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>\angle ABC = 90^\circ</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပတိုလမီ၏ သီအိုရမ် (Ptolemy's theorem)''' စက်ဝိုင်းတစ်ခုအတွင်း အတွင်းရေးဆွဲထားသော (inscribed) မည်သည့် ခုံးသော (convex) စက်ဝိုင်းထပ် စတုဂံ (cyclic quadrilateral) <math>ABCD</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ထောင့်ဖြတ်များ (diagonals) ၏ အလျားများ [[မြှောက်လဒ်]]သည် ၎င်း၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားများ အလျားများ၏ မြှောက်လဒ်များကို ပေါင်းထားသော ရလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ :<math>|AC| \cdot |BD| = |AB| \cdot |CD| + |BC| \cdot |DA|</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |title=The Thirteen Books of Euclid's Elements |edition=2nd |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1956 |isbn=0-486-60088-2}} * {{Citation |last=Eves |first=Howard |title=Foundations and Fundamental Concepts of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |date=1997 |isbn=978-0-486-69609-6}} * {{Citation |last=Birkhoff |first=George David |title=A Set of Postulates for Plane Geometry (Based on Scale and Protractors) |journal=Annals of Mathematics |volume=33 |issue=2 |pages=329–345 |date=1932 |doi=10.2307/1968336}} * {{Citation |last=Tarski |first=Alfred |title=A Decision Method for Elementary Algebra and Geometry |publication-place=Berkeley |publisher=University of California Press |date=1951}} [[Category:ဂျီဩမေတြီ]] 2mj6dbx239udalwfwjnru2w8p27in3b 0 291812 1053837 2026-09-18T13:58:03Z Mkant00 135890 "[[file:Spherical_triangle_3d.png|thumb|right|300px|စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခု]] '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ (Spherical geometry)''' သည် <math>\mathbb{S}^2</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော အတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053837 wikitext text/x-wiki [[file:Spherical_triangle_3d.png|thumb|right|300px|စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခု]] '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ (Spherical geometry)''' သည် <math>\mathbb{S}^2</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]နှစ်ခုရှိသည့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် (sphere) ၏ ဂျီဩမေတြီ ဖြစ်ပြီး ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် <math>\mathbb{S}^n</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသည့် <math>n</math>-စက်လုံးမျက်နှာပြင် (n-sphere) ၏ ဂျီဩမေတြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (3-dimensional Euclidean space) <math>\mathbb{R}^3</math> အတွင်း ထည့်သွင်းထားသော မျက်နှာပြင် (embedded surface) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (metric properties) သည် ဝန်းရံရပ်ဝန်း (ambient space) အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည့် [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (Riemannian manifold) တစ်ခုအဖြစ် အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် (intrinsically) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အခြေခံအရာဝတ္ထုများ နှင့် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Geometric Primitives and Metric Properties) == စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် မျဉ်းဖြောင့်များကို ဂျီအိုဒက်စစ်များ (geodesics) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ စက်လုံးမျက်နှာပြင် တစ်ခုပေါ်တွင် ဤဂျီအိုဒက်စစ်များသည် စက်ဝိုင်းကြီးများ (great circles) နှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * '''ဖြတ်သန်းတည်ရှိမှု (Incidence)''' မည်သည့် ကွဲပြားသော (distinct) စက်ဝိုင်းကြီးနှစ်ခုမဆိုသည် အချင်းအရ မျက်နှာချင်းဆိုင် အမှတ်များဖြစ်သော ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များ (antipodal points) ဟုခေါ်သည့် အမှတ်နှစ်ခုတိတိတွင် ဖြတ်သန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း မဟုတ်သော အမှတ်များ (non-antipodal points) နှစ်ခုသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ * '''ဝင်ရိုးစွန်းများ (Poles)''' စက်ဝိုင်းကြီးတိုင်းကို ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များအတွဲတစ်ခုနှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ ဆက်စပ်ထားသည်။ ဤဝင်ရိုးစွန်းများသည် ပေးထားသော စက်ဝိုင်းကြီးသို့ ထောင့်မှန်ကျသော (orthogonal) စက်ဝိုင်းကြီးများ အားလုံး၏ [[အစု]]အတွက် ဘုံ ဖြတ်မှတ်များ (common intersections) ဖြစ်ကြသည်။ * '''အကွာအဝေး (Distance)''' အမှတ်နှစ်ခုကြားရှိ အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာ အကွာအဝေး (intrinsic distance) သည် ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အတိုဆုံး စက်ဝိုင်းကြီး စက်ပိုင်း၏ အလျားဖြစ်သည်။ == စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံများ နှင့် အဓိက သီအိုရမ်များ (Spherical Triangles and Core Theorems) == စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံ (spherical triangle) သည် စက်ဝိုင်းကြီးများ၏ စက်ပိုင်းအငယ်များ (minor arcs) သုံးခု ဖြတ်သန်းခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗဟုဂံ (polygon) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Meserve (1983), pp. 281–282.</ref> * '''ထောင့်ပေါင်းလဒ် (Angle Sum) နှင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှု (Spherical Excess)''' စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခုတွင် အတွင်းထောင့်များ (interior angles) <math>\alpha</math>၊ <math>\beta</math> နှင့် <math>\gamma</math> ရှိသည်ဆိုပါစို့။ အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် [[ပိုင် (သင်္ချာ)|<math>\pi</math>]] ရေဒီယန် (180°) ထက် တိကျစွာ ကျော်လွန်သည် (strictly exceeds)။ :<math>\pi < \alpha + \beta + \gamma < 3\pi</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဧရိယာ (Area)''' အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော စက်လုံးမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခု၏ ဧရိယာ <math>A</math> သည် ၎င်း၏ စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှုနှင့် တိကျစွာ အချိုးကျသည် (strictly proportional)။ ယင်းသည် ၎င်း၏ ထောင့်ပေါင်းလဒ်က <math>\pi</math> ထက် ကျော်လွန်သော ပမာဏဖြစ်သည်။ :<math>A = R^2 (\alpha + \beta + \gamma - \pi)</math> ဖြစ်သည်။ ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် (unit sphere) ပေါ်တွင် ဤတွင် <math>R = 1</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းဧရိယာသည် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှုနှင့် တိတိကျကျ ညီမျှသည်။ * '''ထပ်တူညီမှု (Congruence)''' ဧရိယာကို အတွင်းထောင့်များက ဆုံးဖြတ်ပေးသောကြောင့် ထပ်တူကျသော သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်များပါရှိသည့် မည်သည့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံ နှစ်ခုမဆိုသည် ဧရိယာ ညီမျှကြသည်။ ထို့အပြင် သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်များ ညီမျှခြင်းသည် တြိဂံနှစ်ခု ထပ်တူညီရန် (congruent) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထောင့်-ထောင့်-ထောင့် (Angle-Angle-Angle) (AAA) ဆင်တူမှု စံသတ်မှတ်ချက် (similarity criterion) သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် ထပ်တူညီမှုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ (uniquely) အာမခံသည်။ == ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီမှ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ သွေဖည်မှုများ (Axiomatic Deviations from Euclidean Geometry) == "မျဉ်း" ကို စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် [[နဂိုမှန်အဆို]]အရ သတ်မှတ်သောအခါ (axiomatically defined) စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီသည် [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများ]] (postulates) သုံးခု၏ စံ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုများကို တိကျစွာ ချိုးဖောက်သည် (rigorously violates) ။<ref>Gowers (2002), pp. 94, 98.</ref> * '''ပထမ ကြိုတင်အဆို (တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မျဉ်းပိုင်းများ)''' မည်သည့် ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များ နှစ်ခုကြားတွင်မဆို ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော စက်ဝိုင်းကြီး စက်ပိုင်းများ [[အနန္တ]]အရေအတွက် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် ကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) မျဉ်းပိုင်းက ဆက်သွယ်သည်ဟူသော နဂိုမှန်အဆို၏ စံ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုကို ချိုးဖောက်သည်။ * '''တတိယ ကြိုတင်အဆို (အကန့်အသတ်မရှိသော စက်ဝိုင်းများ)''' စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အချင်းဝက်သည် စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခု၏ ပတ်လည်အနား၏ တစ်ဝက် ဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသည်။ ယင်းသည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော အချင်းဝက်များဖြင့် စက်ဝိုင်းများကို ရေးဆွဲနိုင်သည်ဟူသော နဂိုမှန်အဆိုကို ချိုးဖောက်သည်။ * '''ပဉ္စမ ကြိုတင်အဆို (ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆို)''' မည်သည့် စက်ဝိုင်းကြီးနှစ်ခုမဆို ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များတွင် မလွဲမသွေ ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ပေးထားသော မျဉ်းကို မဖြတ်သန်းဘဲ မျဉ်းတစ်ကြောင်း ရေးဆွဲနိုင်သည့် အမှတ်ဟူ၍ မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် ပြိုင်မျဉ်းများ (parallel lines) မရှိပေ။ == References == * {{Citation |last=Meserve |first=Bruce E. |title=Fundamental Concepts of Geometry |orig-year=1959 |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1983 |isbn=0-486-63415-9}} * {{Citation |last=Gowers |first=Timothy |title=Mathematics: A Very Short Introduction |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=2002 |isbn=978-0192853615}} [[Category:ဂျီဩမေတြီ]] da7qlm05mia3zx31i0mx2iwxuib7zur 1053843 1053837 2026-09-18T14:21:57Z Dr Lotus Black 31011 /* References */ 1053843 wikitext text/x-wiki [[file:Spherical_triangle_3d.png|thumb|right|300px|စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခု]] '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ (Spherical geometry)''' သည် <math>\mathbb{S}^2</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]နှစ်ခုရှိသည့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် (sphere) ၏ ဂျီဩမေတြီ ဖြစ်ပြီး ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် <math>\mathbb{S}^n</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသည့် <math>n</math>-စက်လုံးမျက်နှာပြင် (n-sphere) ၏ ဂျီဩမေတြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (3-dimensional Euclidean space) <math>\mathbb{R}^3</math> အတွင်း ထည့်သွင်းထားသော မျက်နှာပြင် (embedded surface) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (metric properties) သည် ဝန်းရံရပ်ဝန်း (ambient space) အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည့် [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (Riemannian manifold) တစ်ခုအဖြစ် အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် (intrinsically) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အခြေခံအရာဝတ္ထုများ နှင့် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Geometric Primitives and Metric Properties) == စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် မျဉ်းဖြောင့်များကို ဂျီအိုဒက်စစ်များ (geodesics) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ စက်လုံးမျက်နှာပြင် တစ်ခုပေါ်တွင် ဤဂျီအိုဒက်စစ်များသည် စက်ဝိုင်းကြီးများ (great circles) နှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * '''ဖြတ်သန်းတည်ရှိမှု (Incidence)''' မည်သည့် ကွဲပြားသော (distinct) စက်ဝိုင်းကြီးနှစ်ခုမဆိုသည် အချင်းအရ မျက်နှာချင်းဆိုင် အမှတ်များဖြစ်သော ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များ (antipodal points) ဟုခေါ်သည့် အမှတ်နှစ်ခုတိတိတွင် ဖြတ်သန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း မဟုတ်သော အမှတ်များ (non-antipodal points) နှစ်ခုသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ * '''ဝင်ရိုးစွန်းများ (Poles)''' စက်ဝိုင်းကြီးတိုင်းကို ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များအတွဲတစ်ခုနှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ ဆက်စပ်ထားသည်။ ဤဝင်ရိုးစွန်းများသည် ပေးထားသော စက်ဝိုင်းကြီးသို့ ထောင့်မှန်ကျသော (orthogonal) စက်ဝိုင်းကြီးများ အားလုံး၏ [[အစု]]အတွက် ဘုံ ဖြတ်မှတ်များ (common intersections) ဖြစ်ကြသည်။ * '''အကွာအဝေး (Distance)''' အမှတ်နှစ်ခုကြားရှိ အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာ အကွာအဝေး (intrinsic distance) သည် ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အတိုဆုံး စက်ဝိုင်းကြီး စက်ပိုင်း၏ အလျားဖြစ်သည်။ == စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံများ နှင့် အဓိက သီအိုရမ်များ (Spherical Triangles and Core Theorems) == စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံ (spherical triangle) သည် စက်ဝိုင်းကြီးများ၏ စက်ပိုင်းအငယ်များ (minor arcs) သုံးခု ဖြတ်သန်းခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗဟုဂံ (polygon) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Meserve (1983), pp. 281–282.</ref> * '''ထောင့်ပေါင်းလဒ် (Angle Sum) နှင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှု (Spherical Excess)''' စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခုတွင် အတွင်းထောင့်များ (interior angles) <math>\alpha</math>၊ <math>\beta</math> နှင့် <math>\gamma</math> ရှိသည်ဆိုပါစို့။ အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် [[ပိုင် (သင်္ချာ)|<math>\pi</math>]] ရေဒီယန် (180°) ထက် တိကျစွာ ကျော်လွန်သည် (strictly exceeds)။ :<math>\pi < \alpha + \beta + \gamma < 3\pi</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဧရိယာ (Area)''' အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော စက်လုံးမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံတစ်ခု၏ ဧရိယာ <math>A</math> သည် ၎င်း၏ စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှုနှင့် တိကျစွာ အချိုးကျသည် (strictly proportional)။ ယင်းသည် ၎င်း၏ ထောင့်ပေါင်းလဒ်က <math>\pi</math> ထက် ကျော်လွန်သော ပမာဏဖြစ်သည်။ :<math>A = R^2 (\alpha + \beta + \gamma - \pi)</math> ဖြစ်သည်။ ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် (unit sphere) ပေါ်တွင် ဤတွင် <math>R = 1</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းဧရိယာသည် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပိုလျှံမှုနှင့် တိတိကျကျ ညီမျှသည်။ * '''ထပ်တူညီမှု (Congruence)''' ဧရိယာကို အတွင်းထောင့်များက ဆုံးဖြတ်ပေးသောကြောင့် ထပ်တူကျသော သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်များပါရှိသည့် မည်သည့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံ နှစ်ခုမဆိုသည် ဧရိယာ ညီမျှကြသည်။ ထို့အပြင် သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်များ ညီမျှခြင်းသည် တြိဂံနှစ်ခု ထပ်တူညီရန် (congruent) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထောင့်-ထောင့်-ထောင့် (Angle-Angle-Angle) (AAA) ဆင်တူမှု စံသတ်မှတ်ချက် (similarity criterion) သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် ထပ်တူညီမှုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ (uniquely) အာမခံသည်။ == ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီမှ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ သွေဖည်မှုများ (Axiomatic Deviations from Euclidean Geometry) == "မျဉ်း" ကို စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် [[နဂိုမှန်အဆို]]အရ သတ်မှတ်သောအခါ (axiomatically defined) စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီသည် [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်၏ ကြိုတင်အဆိုများ]] (postulates) သုံးခု၏ စံ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုများကို တိကျစွာ ချိုးဖောက်သည် (rigorously violates) ။<ref>Gowers (2002), pp. 94, 98.</ref> * '''ပထမ ကြိုတင်အဆို (တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မျဉ်းပိုင်းများ)''' မည်သည့် ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များ နှစ်ခုကြားတွင်မဆို ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော စက်ဝိုင်းကြီး စက်ပိုင်းများ [[အနန္တ]]အရေအတွက် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် ကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) မျဉ်းပိုင်းက ဆက်သွယ်သည်ဟူသော နဂိုမှန်အဆို၏ စံ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုကို ချိုးဖောက်သည်။ * '''တတိယ ကြိုတင်အဆို (အကန့်အသတ်မရှိသော စက်ဝိုင်းများ)''' စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အချင်းဝက်သည် စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခု၏ ပတ်လည်အနား၏ တစ်ဝက် ဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသည်။ ယင်းသည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော အချင်းဝက်များဖြင့် စက်ဝိုင်းများကို ရေးဆွဲနိုင်သည်ဟူသော နဂိုမှန်အဆိုကို ချိုးဖောက်သည်။ * '''ပဉ္စမ ကြိုတင်အဆို (ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆို)''' မည်သည့် စက်ဝိုင်းကြီးနှစ်ခုမဆို ဆန့်ကျင်ဘက်စွန်း အမှတ်များတွင် မလွဲမသွေ ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ပေးထားသော မျဉ်းကို မဖြတ်သန်းဘဲ မျဉ်းတစ်ကြောင်း ရေးဆွဲနိုင်သည့် အမှတ်ဟူ၍ မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီတွင် ပြိုင်မျဉ်းများ (parallel lines) မရှိပေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} * {{Citation |last=Meserve |first=Bruce E. |title=Fundamental Concepts of Geometry |orig-year=1959 |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1983 |isbn=0-486-63415-9}} * {{Citation |last=Gowers |first=Timothy |title=Mathematics: A Very Short Introduction |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=2002 |isbn=978-0192853615}} [[Category:ဂျီဩမေတြီ]] eafiu69j6koymcayulthch2597c6y4e 3 291813 1053850 2026-09-18T15:31:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053850 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ko Aung Ta Pyay ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၃၁၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) pmz53umjzkgsazuhmg28utkf590fweb 14 291814 1053852 2026-09-18T15:42:24Z Dr Lotus Black 31011 "{{Possibly empty category}} {{Hidden category}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053852 wikitext text/x-wiki {{Possibly empty category}} {{Hidden category}} golzqmm8dqrgrny98wtw0yb16lb8bxs 0 291815 1053861 2026-09-18T16:27:24Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မိုးရာသီ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053861 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မိုးရာသီ]] 967d16lfq17fmwjgagao00crelebwsr 0 291816 1053863 2026-09-18T16:35:08Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ရစ်ခ်တာ စကေး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053863 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ရစ်ခ်တာ စကေး]] jva3402hpdq8kp4w0nb0ptuvpj8quwy 0 291817 1053866 2026-09-18T16:50:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ရဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရဲကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ရဲကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053866 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရဲကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ရဲကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.44356724493129| 96.31386669831208|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t5iytsofjnrj0rbmuopst83vd7083h0 0 291818 1053867 2026-09-18T16:52:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သဲကော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သဲကောရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သဲကောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053867 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သဲကော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သဲကောရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|သဲကောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.38811379500885| 96.31768097602071|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ff7dp6ardsctebs369abu397nkhn7ep 0 291819 1053868 2026-09-18T16:54:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကဲလင်းဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကဲလင်းဆိပ်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကဲလင်းဆိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053868 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကဲလင်းဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကဲလင်းဆိပ်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကဲလင်းဆိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.171718301216508| 96.42104818713166|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} d2v5yebp4o3mbegolry6nq3duuip7vl 0 291820 1053870 2026-09-18T16:57:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ပိန်းနှဲပင် ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲရိုင်းပြင်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကျွဲရိုင်းပြင်ရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053870 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ပိန်းနှဲပင် ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲရိုင်းပြင်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကျွဲရိုင်းပြင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nkxsu73eqfsicy4n6y5if2h6gkrknus 0 291821 1053871 2026-09-18T16:58:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဇလုပ်ကြီးသိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ချောင်းမကြီးရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ချောင်းမကြီးရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053871 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဇလုပ်ကြီးသိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ချောင်းမကြီးရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ချောင်းမကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.45079391078685| 95.90683531119132|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} bzvqgi5nftdrlgxmsps7u50oshe7b4l 3 291822 1053874 2026-09-18T17:31:16Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053874 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MasonJanuary ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၁၊ ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 3rqbmla8ht8at7rdyh2tn9kxmmbetel 0 291823 1053879 2026-09-18T20:24:46Z Mkant00 135890 "'''ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Burnside's lemma)''' ကို '''ကော်ချီ-ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Cauchy-Frobenius lemma)''' သို့မဟုတ် '''ပတ်လမ်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053879 wikitext text/x-wiki '''ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Burnside's lemma)''' ကို '''ကော်ချီ-ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Cauchy-Frobenius lemma)''' သို့မဟုတ် '''ပတ်လမ်းရေတွက်ခြင်း သီအိုရမ် (orbit-counting theorem)''' ဟုလည်း သိကြပြီး ၎င်းသည် [[အစု]] (set) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (group action) တစ်ခု၏ ပတ်လမ်း (orbit) များကို ရေတွက်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>G</math> သည် [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>g \in G</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>X^g</math> သည် <math>g</math> ဖြင့် အထိုင်ဖြစ်သော (fixed) <math>X</math> ရှိ [[အစုဝင်]] (element) များ၏ အစုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">X^g = \{ x \in X \mid g \cdot x = x \}</math> အဆိုပါ ပတ်လမ်းများ၏ အရေအတွက်သည် စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>X/G</math> ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) ဖြစ်ပြီး ယင်းကို <math>|X/G|</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုကာ ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">|X/G| = \frac{1}{|G|}\sum_{g \in G}|X^g|</math> အဆုံးရှိအစု <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်နေသော အလိုရှိရာ အုပ်စု (arbitrary group) <math>G</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math display="block">G \times X/G \longleftrightarrow \coprod_{g \in G} X^g</math> == သက်သေပြချက် (Proof) == <math>g \in G</math> အပေါ်ရှိ အထိုင်မှတ် အစု (fixed-point set) များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် <math>x \in X</math> အပေါ်ရှိ [[အုပ်စုပိုင်း|တည်ငြိမ်စေ အုပ်စုပိုင်း]] (stabilizer subgroup) <math>G_x = \{ g \in G \mid g \cdot x = x \}</math> များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ်နှင့် ထပ်တူညီ (equivalent) သည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |\{(g,x)\in G\times X \mid g \cdot x = x\}| = \sum_{x \in X} |G_x|</math> ပတ်လမ်းနှင့် တည်ငြိမ်စေအုပ်စု သီအိုရမ် (orbit-stabilizer theorem) အရ ပတ်လမ်း <math>G \cdot x = \{ g \cdot x \mid g \in G\}</math> နှင့် [[ကိုဆက်|ဘယ် ကိုဆက်များ]] (left cosets) ၏ အစု <math>G / G_x</math> တို့အကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G \cdot x| = [G : G_x] = \frac{|G|}{|G_x|}</math> ဤဆက်သွယ်ချက်ကို ပေါင်းလဒ် (summation) ထဲသို့ အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\sum_{x \in X} |G_x| = \sum_{x \in X} \frac{|G|}{|G \cdot x|} = |G| \sum_{x \in X}\frac{1}{|G \cdot x|}</math> <math>X</math> ကို ၎င်း၏ ပတ်လမ်းများဖြစ်သော <math>A \in X/G</math> တို့၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) အဖြစ် ခွဲခြမ်းမှု (decomposition) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G| \sum_{A\in X/G} \sum_{x\in A} \frac{1}{|A|} = |G| \sum_{A\in X/G} 1 = |G| \cdot |X/G|</math> ကနဦး ဖော်ပြချက်နှင့် အဆုံးသတ် ဖော်ပြချက်တို့ကို ညီမျှခြင်း (equating) ပြုလုပ်ခြင်းက ဤအထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |G| \cdot |X/G|</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Burnside |first=William |title=Theory of Groups of Finite Order |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1897}} * {{Citation |last=Rotman |first=Joseph J. |title=An Introduction to the Theory of Groups |edition=4th |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94285-8 |doi=10.1007/978-1-4612-8686-8}} qisc7uya0dcibzhd728dv96mn3mxcs8 1053880 1053879 2026-09-18T20:25:05Z Mkant00 135890 1053880 wikitext text/x-wiki '''ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Burnside's lemma)''' ကို '''ကော်ချီ-ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Cauchy-Frobenius lemma)''' သို့မဟုတ် '''ပတ်လမ်းရေတွက်ခြင်း သီအိုရမ် (orbit-counting theorem)''' ဟုလည်း သိကြပြီး ၎င်းသည် [[အစု]] (set) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (group action) တစ်ခု၏ ပတ်လမ်း (orbit) များကို ရေတွက်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>G</math> သည် [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>g \in G</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>X^g</math> သည် <math>g</math> ဖြင့် အထိုင်ဖြစ်သော (fixed) <math>X</math> ရှိ [[အစုဝင်]] (element) များ၏ အစုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">X^g = \{ x \in X \mid g \cdot x = x \}</math> အဆိုပါ ပတ်လမ်းများ၏ အရေအတွက်သည် စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>X/G</math> ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) ဖြစ်ပြီး ယင်းကို <math>|X/G|</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုကာ ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">|X/G| = \frac{1}{|G|}\sum_{g \in G}|X^g|</math> အဆုံးရှိအစု <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်နေသော အလိုရှိရာ အုပ်စု (arbitrary group) <math>G</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math display="block">G \times X/G \longleftrightarrow \coprod_{g \in G} X^g</math> == သက်သေပြချက် (Proof) == <math>g \in G</math> အပေါ်ရှိ အထိုင်မှတ် အစု (fixed-point set) များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် <math>x \in X</math> အပေါ်ရှိ [[အုပ်စုပိုင်း|တည်ငြိမ်စေ အုပ်စုပိုင်း]] (stabilizer subgroup) <math>G_x = \{ g \in G \mid g \cdot x = x \}</math> များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ်နှင့် ထပ်တူညီ (equivalent) သည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |\{(g,x)\in G\times X \mid g \cdot x = x\}| = \sum_{x \in X} |G_x|</math> ပတ်လမ်းနှင့် တည်ငြိမ်စေအုပ်စု သီအိုရမ် (orbit-stabilizer theorem) အရ ပတ်လမ်း <math>G \cdot x = \{ g \cdot x \mid g \in G\}</math> နှင့် [[ကိုဆက်|ဘယ် ကိုဆက်များ]] (left cosets) ၏ အစု <math>G / G_x</math> တို့အကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G \cdot x| = [G : G_x] = \frac{|G|}{|G_x|}</math> ဤဆက်သွယ်ချက်ကို ပေါင်းလဒ် (summation) ထဲသို့ အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\sum_{x \in X} |G_x| = \sum_{x \in X} \frac{|G|}{|G \cdot x|} = |G| \sum_{x \in X}\frac{1}{|G \cdot x|}</math> <math>X</math> ကို ၎င်း၏ ပတ်လမ်းများဖြစ်သော <math>A \in X/G</math> တို့၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) အဖြစ် ခွဲခြမ်းမှု (decomposition) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G| \sum_{A\in X/G} \sum_{x\in A} \frac{1}{|A|} = |G| \sum_{A\in X/G} 1 = |G| \cdot |X/G|</math> ကနဦး ဖော်ပြချက်နှင့် အဆုံးသတ် ဖော်ပြချက်တို့ကို ညီမျှခြင်း (equating) ပြုလုပ်ခြင်းက ဤအထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |G| \cdot |X/G|</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Burnside |first=William |title=Theory of Groups of Finite Order |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1897}} * {{Citation |last=Rotman |first=Joseph J. |title=An Introduction to the Theory of Groups |edition=4th |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94285-8 |doi=10.1007/978-1-4612-8686-8}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 54nra896n1vjv8qgr41a2fgebnevk74 0 291824 1053882 2026-09-18T20:36:05Z Mkant00 135890 "'''ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's little theorem)''' သည် မည်သည့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> အတွက်မဆို [[ကိန်းပြည့်]] <math>a^p - a</math> သည် <math>p</math> ၏ ကိန်းပြည့် ဆတိုးကိန်းတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053882 wikitext text/x-wiki '''ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's little theorem)''' သည် မည်သည့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> အတွက်မဆို [[ကိန်းပြည့်]] <math>a^p - a</math> သည် <math>p</math> ၏ ကိန်းပြည့် ဆတိုးကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည့် ကိန်းသီအိုရီရှိ အခြေခံကျသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>a</math> သည် မည်သည့် ကိန်းပြည့်မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">a^p \equiv a \pmod p</math> အကယ်၍ <math>a</math> သည် <math>p</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (coprime) ဖြစ်ပါက ဤသီအိုရမ်ကို နှစ်ဖက်စလုံးမှ <math>a</math> အား ချေဖျက်ခြင်း (canceling) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> == ပုံစံတကျ သက်သေပြချက်များ (Formal Proofs) == === မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းမှတစ်ဆင့် သက်သေပြချက် (Proof via Modular Arithmetic - Induction) === <math>a \geq 0</math> ဟု မှတ်ယူပါ။ ဤသက်သေပြချက်သည် <math>a</math> အပေါ် ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (induction) ဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ အခြေခံအခြေအနေ <math>a = 0</math> အတွက် <math>0^p \equiv 0 \pmod p</math> သည် အသေးအဖွဲအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ <math>a^p \equiv a \pmod p</math> ဖြစ်စေရန်အတွက် သီအိုရမ်သည် <math>a</math> အတွက် မှန်ကန်သည်ဟု မှတ်ယူပါစို့။ <math>(a+1)^p</math> ၏ တန်ဖိုးကို ဘိုင်နိုမီရယ် သီအိုရမ် (binomial theorem) အသုံးပြု၍ ရှာဖွေမည်ဖြစ်သည်။ <math display="block">(a+1)^p = \sum_{k=0}^p \binom{p}{k} a^k</math> <math>0 < k < p</math> အတွက် ဘိုင်နိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်း (binomial coefficient) <math>\binom{p}{k} = \frac{p!}{k!(p-k)!}</math> သည် <math>p</math> ဖြင့် စားပြတ်သည်။ <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး ပိုင်းခြေ (denominator) ရှိ မည်သည့်ကိန်းပိုင်းကိုမျှ စား၍မပြတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] (modulo) <math>p</math> အရ ကြားခံကိန်းပိုင်းများ အားလုံးသည် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ <math display="block">(a+1)^p \equiv a^p + 1^p \pmod p</math> ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းဆိုင်ရာ ယူဆချက် (inductive hypothesis) <math>a^p \equiv a \pmod p</math> ကို အစားထိုးခြင်းဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">(a+1)^p \equiv a + 1 \pmod p</math> ဤအချက်က <math>a \geq 0</math> အားလုံးအတွက် သီအိုရမ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>p = 2</math> ဖြစ်ပါက <math>a \equiv -a \pmod 2</math> ဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားခြင်းအားဖြင့် ဤရလဒ်သည် အနုတ်ကိန်းပြည့်များသို့ ဖြန့်ကျက်သွားသည်။ မကိန်း သုဒ္ဓကိန်းများ (odd primes) <math>p</math> အတွက် <math>(-a)^p = -a^p \equiv -a \pmod p</math> ဖြစ်သည်။ === အုပ်စုသီအိုရီမှတစ်ဆင့် သက်သေပြချက် (Proof via Group Theory) === <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ မော်ဂျူလို <math>p</math> အရ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) ၏ အစု <math>\{1, 2, \ldots, p-1\}</math> သည် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် <math>(\mathbb{Z}/p\mathbb{Z})^\times</math> ဟု ကိုယ်စားပြုသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စု၏ အစဉ် (order) သည် <math>p-1</math> ဖြစ်သည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] အရ မည်သည့်အစုဝင် <math>a \in (\mathbb{Z}/p\mathbb{Z})^\times</math> ၏ အစဉ်မဆိုသည် ၎င်းအုပ်စု၏ အစဉ်ကို စားပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အစုဝင် <math>a</math> အား ၎င်းအုပ်စု၏ အစဉ်အတိုင်း ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (raising to the power) သည် အုပ်စု၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) အဖြစ်သို့ တန်ဖိုးထွက်ပေါ်လာသည်။ <math display="block">a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>a</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းက <math>a^p \equiv a \pmod p</math> ကို ရရှိစေသည်။ ဤ ညီမျှခြင်း (equality) သည် <math>a \equiv 0 \pmod p</math> ဖြစ်သောအခါတွင်လည်း အသေးအဖွဲအားဖြင့် မှန်ကန်ပြီး ဤနည်းအားဖြင့် ရလဒ်ကို ကိန်းပြည့် <math>a</math> အားလုံးသို့ ယေဘုယျပြုပေးသည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == === အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ် (Euler's Theorem) === အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်က ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်ကို အလိုရှိရာ ဆပေါင်းကိန်း (composite) မော်ဂျူလပ်စ်များ <math>n</math> သို့ ယေဘုယျပြုသည်။ <math>\varphi(n)</math> သည် <math>\{1, \ldots, n\}</math> ထဲရှိ <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော ကိန်းပြည့်အရေအတွက်ကို ရေတွက်ပေးသည့် အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် ဖန်ရှင် (Euler's totient function) ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော မည်သည့် ကိန်းပြည့် <math>a</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">a^{\varphi(n)} \equiv 1 \pmod n</math> <math>n = p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သောအခါ <math>\varphi(p) = p - 1</math> ဖြစ်ပြီး ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ တိုက်ရိုက် အကျိုးဆက်သီအိုရမ်တစ်ခုက ထပ်ကိန်း လျှော့ချခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်။ အကယ်၍ <math>\gcd(a, n) = 1</math> ဖြစ်ပြီး အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ <math>x, y \geq 0</math> အတွက် <math>x \equiv y \pmod{\varphi(n)}</math> ဖြစ်ပါက <math>a^x \equiv a^y \pmod n</math> ဖြစ်သည်။ == ပြောင်းပြန်အဆိုများနှင့် တိုးချဲ့ချက်များ (Converses and Extensions) == === လေးမား၏ သီအိုရမ် (Lehmer's Theorem) === ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်၏ တိကျသော ပြောင်းပြန်အဆို (strict converse) သည် မှားယွင်းသည်။ သို့သော်လည်း လေးမား၏ သီအိုရမ်က တိကျခိုင်မာသော သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရန်အတွက် အားပျော့သော ပြောင်းပြန်အဆိုတစ်ခုကို ပေးသည်။ အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် ကိန်းပြည့် <math>a</math> တစ်ခု တည်ရှိလျှင် <math display="block">a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> နှင့် <math>p - 1</math> ကို စားပြတ်သည့် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းများ <math>q</math> အားလုံးအတွက် <math display="block">a^{(p-1)/q} \not\equiv 1 \pmod p</math> ထိုအခါ <math>p</math> သည် တိကျစွာ သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ === သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု၏ မော်ဂျူလိုအရ ယူနစ်ရင်းများ (Roots of Unity Modulo a Prime) === အကယ်၍ <math>p</math> သည် မကိန်း သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက မော်ဂျူလို <math>p</math> အရ ကိန်းပြည့်များသည် [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းက ညီမျှခြင်း <math>x^2 \equiv 1 \pmod p</math> တွင် ကိန်းရင်း <math>x \equiv 1</math> နှင့် <math>x \equiv -1</math> ဟူ၍ အတိအကျ နှစ်ခုသာ ရှိကြောင်း ဆိုလိုသည်။ <math>s > 0</math> နှင့် <math>d</math> သည် မကိန်းပြည့်တစ်ခု ဖြစ်သောနေရာတွင် <math>p - 1 = 2^s d</math> ဟု ရေးသားခြင်းအားဖြင့် ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်က <math>p</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော မည်သည့် <math>a</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်စေသည်။ <math display="block">a^{2^s d} \equiv 1 \pmod p</math> နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများကို အဆက်မပြတ် တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်းဖြင့် ထပ်ကိန်းများ၏ ကိန်းစဉ်က <math>a^d \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်စေသည်။ သို့မဟုတ် <math>0 \leq r < s</math> အပိုင်းအခြားအတွင်း အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် အချို့သော ကိန်းပြည့် <math>r</math> တည်ရှိစေသည်။ <math display="block">a^{2^r d} \equiv -1 \pmod p</math> ဤ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိသည် မီလာ-ရာဘင် သုဒ္ဓကိန်းစစ်ဆေးခြင်း (Miller-Rabin primality test) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Burton |first=David M. |title=The History of Mathematics: An Introduction |edition=7th |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=2011 |isbn=978-0-07-338315-6}} * {{Citation |last=Long |first=Calvin T. |title=Elementary Introduction to Number Theory |edition=2nd |publication-place=Lexington, MA |publisher=D. C. Heath and Company |date=1972 |isbn=978-0669627039}} * {{Citation |last=Ore |first=Oystein |title=Number Theory and Its History |publication-place=New York |publisher=Dover |date=1988 |orig-date=1948 |isbn=978-0-486-65620-5}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] hvrl7f6332jzun3u6ppyq8fub5ownvz 0 291825 1053883 2026-09-18T20:46:14Z Mkant00 135890 "'''တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ် (Chinese remainder theorem)''' သည် အစုံလိုက် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (pairwise coprime) မော်ဂျူလပ်စ် (moduli) များပါဝင်သည့် တစ်ပြိုင်နက် ထပ်တူညီ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053883 wikitext text/x-wiki '''တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ် (Chinese remainder theorem)''' သည် အစုံလိုက် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (pairwise coprime) မော်ဂျူလပ်စ် (moduli) များပါဝင်သည့် တစ်ပြိုင်နက် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ (simultaneous congruences) စနစ်တစ်ခုအတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ (unique solution) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>n_1, \ldots, n_k</math> တို့သည် <math>1</math> ထက်ကြီးသော အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓ [[ကိန်းပြည့်]]များ (pairwise coprime integers) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>N = \prod_{i=1}^k n_i</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ပေးထားသော မည်သည့်ကိန်းပြည့်များ <math>a_1, \ldots, a_k</math> အတွက်မဆို ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ စနစ် <math display="block">\begin{align} x &\equiv a_1 \pmod{n_1} \\ &\,\,\,\vdots \\ x &\equiv a_k \pmod{n_k} \end{align}</math> တွင် အဖြေတစ်ခု ရှိပြီး မည်သည့်အဖြေနှစ်ခုမဆိုသည် မော်ဂျူလို (modulo) <math>N</math> အရ ထပ်တူညီ (congruent) ကြသည်။ [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် ဤအချက်က အောက်ပါ ပုံဖော်မှု (mapping) [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|ကွင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (ring isomorphism) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math display="block">x \bmod N \mapsto (x \bmod n_1,\, \ldots,\, x \bmod n_k)</math> <math display="block">\mathbb{Z}/N\mathbb{Z} \cong \mathbb{Z}/n_1\mathbb{Z} \times \cdots \times \mathbb{Z}/n_k\mathbb{Z}</math> == သီအိုရမ်၏ သက်သေပြချက် (Proof of the Theorem) == === တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness) === <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့သည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ စနစ်၏ အဖြေနှစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) <math>x - y</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">x - y \equiv 0 \pmod{n_i} \quad \text{for all } 1 \leq i \leq k</math> သို့ဖြစ်၍ <math>n_i</math> တစ်ခုစီသည် <math>x - y</math> ကို [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စား၍ပြတ်]] (divide) သည်။ မော်ဂျူလပ်စ် <math>n_i</math> များသည် အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) <math>N</math> သည်လည်း <math>x - y</math> ကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်ရာ အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">x \equiv y \pmod{N}</math> === တည်ရှိမှု (Existence) === <math>N_i = N/n_i</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>n_i</math> များသည် အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သောကြောင့် <math>i</math> အားလုံးအတွက် <math>\gcd(N_i, n_i) = 1</math> ဖြစ်သည်။ ဘေဇူး၏ ထပ်တူညီမှု (Bézout's identity) အရ အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် ကိန်းပြည့်များ <math>M_i</math> နှင့် <math>m_i</math> တို့ တည်ရှိသည်။ <math display="block">M_i N_i + m_i n_i = 1</math> အဖြေ <math>x</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက် (construct) ပါ။ <math display="block">x = \sum_{i=1}^k a_i M_i N_i</math> မည်သည့် မော်ဂျူလပ်စ် <math>n_j</math> အတွက်မဆို အကယ်၍ <math>i \neq j</math> ဖြစ်ပါက <math>n_j \mid N_i</math> ဖြစ်ပြီး ယင်းက <math>M_i N_i \equiv 0 \pmod{n_j}</math> ဖြစ်သည်။ <math>i = j</math> အတွက် ဘေဇူး၏ ထပ်တူညီမှုက <math>M_i N_i \equiv 1 \pmod{n_i}</math> ကို ပေး၍ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">x \equiv a_i (1) + \sum_{j \neq i} a_j (0) \equiv a_i \pmod{n_i}.</math> == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == === နှိုင်းရသုဒ္ဓမဟုတ်သော မော်ဂျူလပ်စ်များ (Non-coprime Moduli) === အလိုရှိရာ အပေါင်းကိန်းပြည့်များ <math>n_1, \ldots, n_k</math> အတွက် တစ်ပြိုင်နက် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ စနစ် <math>x \equiv a_i \pmod{n_i}</math> တွင် အဖြေတစ်ခု ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">a_i \equiv a_j \pmod{\gcd(n_i, n_j)} \quad \text{for all } i \neq j.</math> အဆိုပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသောအခါ အဆိုပါအဖြေသည် မော်ဂျူလို <math>N = \operatorname{lcm}(n_1, \ldots, n_k)</math> အရ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သည်။ === ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်းများ (Principal Ideal Domains) === ဤသီအိုရမ်သည် အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓ ကိန်းပြည့်များကို ဒိုမိန်း (domain) ၏ အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓ အစုဝင်များဖြင့် အစားထိုးခြင်းမှတစ်ဆင့် မည်သည့် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်းများ]] (principal ideal domain, PID) သို့မဆို သဘာဝကျစွာ ဖြန့်ကျက်နိုင်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (univariate polynomial ring) <math>K[X]</math> ကဲ့သို့သော [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|ယူကလစ် ဒိုမိန်းများ]] (Euclidean domains) အတွက် အဖြေများကို တိုးချဲ့ ယူကလစ် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (extended Euclidean algorithm) သို့မဟုတ် [[အပိုင်းကိန်း]]ခွဲ ခွဲခြမ်းမှု (partial fraction decomposition) ကို အသုံးပြု၍ ပြတ်သားစွာ တည်ဆောက်နိုင်သည်။ === အလိုရှိရာ ကွင်းများ (Arbitrary Rings) === <math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>I_1, \ldots, I_k</math> တို့သည် နှစ်ဖက် [[အိုင်ဒီးလ်]]များ (two-sided ideals) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ အကယ်၍ <math>i \neq j</math> အားလုံးအတွက် <math>I_i + I_j = R</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းအိုင်ဒီးလ်များသည် အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓ သို့မဟုတ် အချင်းချင်း အကြီးဆုံးဖြစ်သော (comaximal) ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ၎င်းအိုင်ဒီးလ်များသည် အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓ ဖြစ်ပါက အောက်ပါ ပုံဖော်မှုသည် ကွင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \phi : R/\left(\bigcap_{i=1}^k I_i\right) &\to (R/I_1) \times \cdots \times (R/I_k) \\ x \bmod \bigcap_{i=1}^k I_i &\mapsto (x \bmod I_1,\, \ldots,\, x \bmod I_k) \end{align}</math> အကယ်၍ <math>R</math> သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]]ဖြစ်ပါက အစုံလိုက် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော အိုင်ဒီးလ်များ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) သည် ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\bigcap_{i=1}^k I_i = \prod_{i=1}^k I_i</math> ဖြစ်သည်။ <math>\bar{e}_i = \phi^{-1}(0,\ldots,1,\ldots,0)</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ဤနေရာတွင် <math>1</math> သည် <math>i</math> ကြိမ်မြောက် အစိတ်အပိုင်းတွင် ရှိသည်။ အစုဝင်များ <math>\bar{e}_i</math> တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|စားလဒ်ကွင်း]] (quotient ring) <math>R/\left(\bigcap_{i=1}^k I_i\right)</math> အတွင်းရှိ ဗဟိုကျပြီး (central) အစုံလိုက် ထောင့်မှန်ကျသော (pairwise orthogonal) ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotents) ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ <math>\bigcap_{i=1}^k I_i = (0)</math> ဖြစ်ပါက ဤအစုဝင်များသည် <math>e_1 + \cdots + e_k = 1</math> နှင့် <math>I_i = R(1 - e_i)</math> တို့ကို ပြေလည်စေမည့် ဗဟိုကျပြီး အစုံလိုက် ထောင့်မှန်ကျသော ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ <math>e_i \in R</math> အဖြစ်သို့ ပင့်တင် (lift) သွားကြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=1989 |isbn=3-540-64243-9}} * {{Citation |last1=Ireland |first1=Kenneth |last2=Rosen |first2=Michael |title=A Classical Introduction to Modern Number Theory |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1990 |isbn=0-387-97329-X}} * {{Citation |last1=Jones |first1=Gareth A. |last2=Jones |first2=J. Mary |title=Elementary Number Theory |publication-place=London |publisher=Springer |date=1998 |isbn=3-540-76197-7}} * {{Citation |last=Rosen |first=Kenneth H. |title=Elementary Number Theory and its Applications |edition=3rd |publication-place=Reading, MA |publisher=Addison-Wesley |date=1993 |isbn=978-0201-57889-8}} * {{Citation |last=Sengupta |first=Ambar N. |title=Representing Finite Groups: A Semisimple Introduction |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2012 |isbn=978-1-4614-1232-8}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] j9p5a2foavmd96iobeevkoefsrh5a3d 0 291826 1053884 2026-09-18T20:53:36Z Mkant00 135890 "'''ယူကလစ်၏ သီအိုရမ် (Euclid's theorem)''' သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]များ (prime numbers) [[အနန္တ]] ရှိကြောင်းဆိုသည့် [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) မှ အခြေခံကျသော ဖော်ပြချက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053884 wikitext text/x-wiki '''ယူကလစ်၏ သီအိုရမ် (Euclid's theorem)''' သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]များ (prime numbers) [[အနန္တ]] ရှိကြောင်းဆိုသည့် [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) မှ အခြေခံကျသော ဖော်ပြချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သက်သေပြချက်များ (Proofs) == === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြချက် (Algebraic Proof) === <math>p_1, p_2, \ldots, p_n</math> တို့သည် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အဆုံးရှိ စာရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>P</math> ကို ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး <math>P = p_1 p_2 \cdots p_n</math> နှင့် <math>q = P + 1</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (fundamental theorem of arithmetic) အရ <math>q</math> သည် အချို့သော သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ အကယ်၍ <math>p</math> သည် ကနဦး စာရင်းထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ပါက ၎င်းသည် <math>P</math> နှင့် <math>q</math> နှစ်ခုစလုံးကို စား၍ပြတ်မည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ်ဖြစ်သော <math>q - P = 1</math> ကိုလည်း စား၍ပြတ်မည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့်သုဒ္ဓကိန်းကမျှ <math>1</math> ကို စား၍မပြတ်သောကြောင့် <math>p</math> သည် မူလစာရင်းထဲတွင် မပါဝင်နိုင်ပေ။ သို့ဖြစ်၍ အဆိုပါ [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) ထဲတွင် မပါဝင်သော သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ နောက်တစ်နည်းအားဖြင့် မည်သည့် ကိန်းပြည့် <math>n > 1</math> အတွက်မဆို <math>N = n! + 1</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>N</math> တွင် သုဒ္ဓကိန်း စားကိန်း (prime divisor) <math>p</math> အနည်းဆုံးတစ်ခု ရှိသည်။ ကိန်းပြည့်များ <math>2, \ldots, n</math> သည် <math>N</math> ကို စားသောအခါ အကြွင်း (remainder) <math>1</math> ကျန်ရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် <math>N</math> ကို စား၍မပြတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် <math>p > n</math> ဖြစ်သည်။ <math>n</math> သည် အလိုရှိရာ (arbitrary) ဖြစ်သောကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းများသည် အကန့်အသတ်မရှိ (unbounded) ပေ။ === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ သက်သေပြချက် (Analytic Proof) === ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်အရ ၎င်းတို့၏ သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းများ (prime factors) သည် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အဆုံးရှိအစု <math>P_k = \{p_1, \ldots, p_k\}</math> ထဲတွင် ပါဝင်နေသော အပေါင်းကိန်းပြည့်အားလုံး၏ အချိုးပြောင်းပြန်များ (reciprocals) ၏ ပေါင်းလဒ်သည် [[ကိန်းစဉ်တန်း|ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်းများ]] (geometric series) ၏ မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ <math display="block">\prod_{p \in P_k} \frac{1}{1 - \frac{1}{p}} = \prod_{p \in P_k} \sum_{i \geq 0} \frac{1}{p^i} = \sum_{n \in N_k} \frac{1}{n}</math> အကယ်၍ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက် အဆုံးရှိခဲ့ပါက <math>P_k</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းအားလုံး၏ အစုကို ကိုယ်စားပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ညာဘက်ခြမ်းသည် ဟာမိုနစ် [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (harmonic series) <math>\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}</math> ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်းဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်ခြမ်းသည် အဆုံးရှိသော တန်ဖိုးများ၏ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ရာ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ သက်သေပြချက် (Combinatorial Proof) === <math>N</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>k</math> သည် <math>p_1, \ldots, p_k \leq N</math> ရှိသော သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အရေအတွက် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ မည်သည့်ကိန်းပြည့် <math>a \leq N</math> မဆို တွင် နှစ်ထပ်ကိန်းကင်းစင်သော ကိန်းပြည့် (square-free integer) နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်း (square) တို့၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique factorization) တစ်ခုစီ ရှိသည်။ <math display="block">a = \left( p_1^{e_1} p_2^{e_2} \cdots p_k^{e_k} \right) s^2</math> ဤနေရာတွင် <math>e_i \in \{0, 1\}</math> တစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။ ထပ်ကိန်းများ (exponents) <math>e_i</math> အတွက် ဖြစ်နိုင်သော ပေါင်းစပ်မှုများ (combinations) <math>2^k</math> ခု ရှိသည်။ <math>s^2 \leq a \leq N</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>s</math> အတွက် ရွေးချယ်စရာ အများဆုံး <math>\lfloor\sqrt{N}\rfloor</math> ခု ရှိသည်။ ကိန်းပြည့် <math>a \leq N</math> ၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်ကို ဘောင်ခတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">N \leq 2^k \sqrt{N}</math> ဤ မညီမျှခြင်း (inequality) ကို ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းဖြင့် <math>2^k \geq \sqrt{N}</math> သို့မဟုတ် <math>k \geq \frac{1}{2}\log_2 N</math> ကို ရရှိသည်။ <math>N</math> သည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ <math>k</math> သည်လည်း အကန့်အသတ်မရှိ ကြီးမားလာရမည်ဖြစ်သည်။ === တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သက်သေပြချက် (Topological Proof) === <math>a \neq 0</math> အတွက် <math>S(a, b) = a\mathbb{Z} + b</math> ပုံစံရှိ ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်များ (arithmetic progressions) ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ကိန်းပြည့်များ <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ်ရှိ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါ။ အခြေအစု (basis set) <math>S(a, b)</math> တစ်ခုစီသည် အဖွင့် (open) လည်းဖြစ်ပြီး အပိတ် (closed) လည်း ဖြစ်သည်။ <math>-1</math> နှင့် <math>1</math> ကို ဖယ်ထုတ်ထားသော ကိန်းပြည့်များ၏ အစုသည် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ဆတိုးကိန်းများ (multiples) အားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mathbb{Z} \setminus \{-1, 1\} = \bigcup_{p \text{ prime}} S(p, 0).</math> အကယ်၍ သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အရေအတွက် အဆုံးရှိခဲ့ပါက ဤပေါင်းစပ်စုသည် အပိတ်စုများ (closed sets) ၏ အဆုံးရှိ ပေါင်းစပ်စု (finite union) ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် တိကျစွာ အပိတ် (strictly closed) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ဖြည့်စွက်စု (complement) ဖြစ်သော <math>\{-1, 1\}</math> သည် အဖွင့်စု (open set) တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဆုံးရှိသော ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) တစ်ခုသည် ဤတိုပေါ်လော်ဂျီတွင် အဖွင့် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == ပိုမိုအားကောင်းသော ရလဒ်များ (Stronger Results) == အောက်ပါ သီအိုရမ်များသည် သုဒ္ဓကိန်းများအပေါ် တင်းကျပ်သော ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ဘောင်များကို တည်ဆောက်ပေးပြီး ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်ကို အကျိုးဆက်သီအိုရမ်များ (corollaries) အဖြစ် အသေးအဖွဲအားဖြင့် ဖြစ်စေသည်။ * '''သုဒ္ဓကိန်း သီအိုရမ် (Prime Number Theorem)''' တွင် <math>\pi(x)</math> သည် သုဒ္ဓကိန်း-ရေတွက် ဖန်ရှင် (prime-counting function) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>x \to \infty</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသည်နှင့်အမျှ ယင်းဖန်ရှင်သည် အောက်ပါအတိုင်း ချဉ်းကပ်မှု သဘာဝအရ အရွယ်ပြောင်း (scale asymptotically) သွားသည်။ :<math>\lim_{x\to\infty} \frac{\pi(x)}{x/\log x} = 1</math> :<math>\lim_{x\to\infty} \frac{x}{\log x} = \infty</math> ဖြစ်သောကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အရေအတွက်သည် အနန္တဖြစ်သည်။ * '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ သီအိုရမ် (Dirichlet's Theorem)''' တွင် မည်သည့် အပေါင်း နှိုင်းရသုဒ္ဓ ကိန်းပြည့်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>a</math> နှင့် <math>d</math> အတွက်မဆို <math>a \pmod{d}</math> နှင့် ထပ်တူညီသော သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တ များပြားစွာ ရှိသည်။ * '''ဘာထရန်၏ ကြိုတင်အဆို (Bertrand's postulate)''' သို့မဟုတ် '''ချေဘီရှက်ဗ်၏ သီအိုရမ် (Chebyshev's Theorem)''' တွင် မည်သည့် ကိန်းပြည့် <math>n > 1</math> အတွက်မဆို <math>n</math> နှင့် <math>2n</math> ကြားတွင် တိကျစွာ သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> အနည်းဆုံးတစ်ခု အမြဲရှိပြီး ယင်းက <math>\pi(2n) - \pi(n) \geq 1</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Dickson |first=Leonard Eugene |title=History of the Theory of Numbers |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Chelsea Publishing |date=1971 |isbn=978-0-8284-0086-2}} * {{Citation |last=Furstenberg |first=Harry |title=On the infinitude of primes |journal=American Mathematical Monthly |volume=62 |issue=5 |date=1955 |doi=10.2307/2307043}} * {{Citation |last=Havil |first=Julian |title=Gamma: Exploring Euler's Constant |publication-place=Princeton |publisher=Princeton University Press |date=2003 |isbn=0-691-09983-9}} * {{Citation |last=Ore |first=Oystein |title=Number Theory and its History |publication-place=New York |publisher=Dover |date=1988 |orig-date=1948 |isbn=978-0-486-65620-5}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] g1l37qse0j8sha9wiehk301j7vukyak 0 291827 1053885 2026-09-18T20:58:30Z Mkant00 135890 "'''ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton theorem)''' သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တိုင်းသည် ၎င်း၏..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053885 wikitext text/x-wiki '''ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton theorem)''' သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တိုင်းသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ဝိသေသလက္ခဏာ ညီမျှခြင်း (characteristic equation) ကို ပြေလည်စေကြောင်း ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>A</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring with identity) တစ်ခုပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>A</math> ၏ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) <math>p_A(\lambda)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math display="block">p_A(\lambda) = \det(\lambda I_n - A) = \lambda^n + c_{n-1}\lambda^{n-1} + \cdots + c_1\lambda + c_0</math> ဤနေရာတွင် <math>I_n</math> သည် <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|ထပ်တူရကိန်းအုံ]] (identity matrix) ဖြစ်သည်။ ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်က ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို <math>p_A(\lambda)</math> ထဲသို့ အစားထိုးခြင်းဖြင့် <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|သုညကိန်းအုံ]] (zero matrix) <math>O</math> ကို ရရှိကြောင်းဆိုသည်။ <math display="block">p_A(A) = A^n + c_{n-1}A^{n-1} + \cdots + c_1A + c_0I_n = O</math> == ပုံစံတကျ သက်သေပြချက်များ (Formal Proofs) == === တိုက်ရိုက် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြချက် (Direct Algebraic Proof) === <math>\lambda</math> သည် ပုံစံတကျ ကိန်းရှင် (formal variable) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကိန်းအုံ <math>\lambda I_n - A</math> တွင် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) [[အစုဝင်]] (entry) များ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အက်ဂျူဂိတ် (adjugate) ကိန်းအုံဖြစ်သော <math>B = \operatorname{adj}(\lambda I_n - A)</math> သည် အခြေခံ ထပ်တူညီမှု (fundamental identity) ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">(\lambda I_n - A)B = \det(\lambda I_n - A) I_n = p_A(\lambda) I_n</math> ကိန်းအုံ <math>B</math> ကို ကိန်းသေ (constant) <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များ <math>B_i</math> ပါဝင်သည့် <math>\lambda</math> ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">B = \sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i B_i</math> ဤ [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (series) ကို အက်ဂျူဂိတ် ထပ်တူညီမှုထဲသို့ အစားထိုးခြင်းဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{align} p_A(\lambda) I_n &= (\lambda I_n - A)\sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i B_i \\ &=\sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^{i + 1} B_i - \sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i A B_i \\ &=\lambda^n B_{n - 1} + \sum_{i = 1}^{n - 1} \lambda^i(B_{i - 1} - A B_i) - A B_0. \end{align}</math> <math>\lambda^i</math> ၏ သက်ဆိုင်ရာ ထပ်ကိန်း (power) များ၏ ကိန်းအုံ မြှောက်ဖော်ကိန်းများကို ညီမျှစေခြင်းက အောက်ပါ စနစ် (system) ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ <math display="block">B_{n - 1} = I_n, \qquad B_{i - 1} - A B_i = c_i I_n \quad \text{for } 1 \leq i \leq n-1, \qquad -A B_0 = c_0 I_n</math> <math>\lambda^i</math> မြှောက်ဖော်ကိန်းအတွက် ညီမျှခြင်းကို ဘယ်ဘက်မှ <math>A^i</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းနှင့် ညီမျှခြင်းအားလုံးကို ပေါင်းခြင်းတို့က တယ်လီစကုပ်ပုံ ပေါင်းလဒ် (telescoping sum) တစ်ခုကို ရရှိစေသည်။ <math display="block">A^n B_{n-1} + \sum_{i=1}^{n-1}\left( A^i B_{i-1} - A^{i+1}B_i\right) - A B_0 = A^n + c_{n-1} A^{n-1} + \cdots + c_1 A + c_0 I_n</math> ဘယ်ဘက်ခြမ်းသည် သုညကိန်းအုံသို့ အတိအကျ ကျေပျက်သွားပြီး အောက်ပါဆက်သွယ်ချက်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math display="block">O = p_A(A)</math> === အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကိန်းအုံများမှတစ်ဆင့် သက်သေပြချက် (Proof via Matrices of Endomorphisms) === <math>V</math> သည် <math>e_1, \ldots, e_n</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ် (generate) ထားသော ဖလှယ်ရ ကွင်း <math>R</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော [[မော်ဂျူး]] (n-dimensional module) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\varphi</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသော <math>V</math> ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math display="block">\varphi(e_i) = \sum_{j = 1}^n A_{j,i} e_j \quad \text{for } i=1,\ldots,n</math> <math>E \in V^n</math> သည် အစိတ်အပိုင်း (component) များ <math>e_i</math> ပါဝင်သည့် တိုင် [[ဗက်တာ]] (column vector) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ညီမျှခြင်းများ စနစ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">(\varphi I_n - A^\top) E = 0</math> ကိန်းအုံ <math>\varphi I_n - A^\top</math> ၏ အစုဝင်များသည် ဖလှယ်ရ ကွင်းပိုင်း (commutative subring) <math>R[\varphi] \subseteq \operatorname{End}(V)</math> ထဲတွင် ရှိသည်။ <math>M(n, R[\varphi])</math> အတွင်းရှိ ၎င်း၏ အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းက အောက်ပါအတိုင်း ပေးသည်။ <math display="block">\operatorname{adj}(\varphi I_n - A^\top) (\varphi I_n - A^\top) E = \det(\varphi I_n - A^\top) I_n E = p_A(\varphi) I_n E = 0</math> ယင်းက <math>i</math> အားလုံးအတွက် <math>p_A(\varphi)(e_i) = 0</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက် (imply) သည်။ အစုဝင်များ <math>e_i</math> သည် <math>V</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးသောကြောင့် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် <math>p_A(\varphi)</math> သည် အတိအကျအားဖြင့် သုညဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်သည် မည်သည့် ဖလှယ်ရ ကွင်းပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများအတွက်မဆို အကျုံးဝင်သည်။ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် သက်သေပြချက်အား သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ခြင်း (abstraction) သည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် နာကာယာမာ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Nakayama lemma) ကို တည်ဆောက်ရန် အသုံးပြုသည့် အဓိက ယန္တရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ၏ ပြုပြင်ထားသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များမှတစ်ဆင့် ဤသီအိုရမ်၏ ဆင်တူချက်များသည် ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကဲ့သို့သော ဖလှယ်၍မရသည့် ဒိုမိန်းများ (non-commutative domains) အတွက်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Atiyah |first1=M. F. |last2=MacDonald |first2=I. G. |title=Introduction to Commutative Algebra |publication-place=Reading, MA |publisher=Westview Press |date=1969 |isbn=978-0-201-40751-8}} * {{Citation |last=Zhang |first=Fuzhen |title=Quaternions and Matrices of Quaternions |journal=Linear Algebra and Its Applications |volume=251 |date=1997 |pages=21-57 |doi=10.1016/0024-3795(95)00543-9}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] i065wzropo8jkbw0k2830k8njqfrn34 0 291828 1053886 2026-09-18T21:06:52Z Mkant00 135890 "'''အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ် (Extreme value theorem)''' သည် အပိတ်နှင့် အကန့်အသတ်ရှိသော အပိုင်းအခြား (closed and bounded interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် ဖန်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053886 wikitext text/x-wiki '''အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ် (Extreme value theorem)''' သည် အပိတ်နှင့် အကန့်အသတ်ရှိသော အပိုင်းအခြား (closed and bounded interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်]] (continuous real-valued function) တစ်ခုက ၎င်း၏ အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) နှင့် အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) များကို ရရှိကြောင်း ဖော်ပြသည့် ကိန်းစစ် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (real analysis) ရှိ အခြေခံကျသော သီအိုရမ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>f : [a,b] \to \mathbb{R}</math> သည် အပိတ်နှင့် အကန့်အသတ်ရှိသော အပိုင်းအခြား <math>[a,b]</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (continuous function) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်က <math>[a,b]</math> အတွင်း အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် ကိန်းများ <math>c</math> နှင့် <math>d</math> တို့ တည်ရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">f(d) \leq f(x) \leq f(c) \quad \forall x\in [a,b]</math> ဤအချက်က <math>[a,b]</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်း ဖော်ပြသည့် ပိုမိုအားနည်းသော အကန့်အသတ်ရှိခြင်း သီအိုရမ် (boundedness theorem) ကို သက်ရောက်စေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် ကိန်းစစ်များ <math>m</math> နှင့် <math>M</math> တို့ တည်ရှိသည်။ <math display="block">m \le f(x) \le M \quad \forall x \in [a, b]</math> == ပုံစံတကျ သက်သေပြချက်များ (Formal Proofs) == ယေဘုယျကျမှုကို မဆုံးရှုံးစေဘဲ အောက်ပါ သက်သေပြချက်များသည် အထက်ဘောင် (upper bound) နှင့် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး တို့၏ တည်ရှိမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ ဆင်တူသော သက်သေပြချက်များကို <math>-f</math> အပေါ် အသုံးချခြင်းဖြင့် အောက်ဘောင် (lower bound) နှင့် အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး တို့ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ === အကန့်အသတ်ရှိခြင်း သီအိုရမ် (Boundedness Theorem) === <math>f</math> သည် <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် အထက်မှ အကန့်အသတ်မရှိ (not bounded above) ဟု မှတ်ယူပါ။ ထိုအခါ <math>x_n \in [a,b]</math> နှင့် <math>n</math> အားလုံးအတွက် <math>f(x_n) > n</math> ဖြစ်စေမည့် [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>(x_n)_{n \in \mathbb{N}}</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>[a,b]</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိသောကြောင့် ဘော်ဇာနို-ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် သီအိုရမ် (Bolzano-Weierstrass theorem) က စုဆုံသော ကိန်းစဉ်ပိုင်း (convergent subsequence) <math>(x_{n_k})_{k \in \mathbb{N}}</math> တစ်ခု၏ တည်ရှိမှုကို အာမခံပေးသည်။ <math>x = \lim_{k\to\infty} x_{n_k}</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>[a,b]</math> သည် အပိတ် ဖြစ်သောကြောင့် <math>x \in [a,b]</math> ဖြစ်သည်။ <math>x</math> နေရာရှိ <math>f</math> ၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု (continuity) အရ ကိန်းစဉ် <math>(f(x_{n_k}))</math> သည် <math>f(x)</math> သို့ စုဆုံ (converge) သည်။ သို့သော်လည်း တည်ဆောက်ပုံအရ <math>k</math> အားလုံးအတွက် <math>f(x_{n_k}) > n_k \geq k</math> ဖြစ်ပြီး ယင်းက <math>(f(x_{n_k}))</math> သည် <math>\infty</math> သို့ ဖြာထွက် (diverge) ကြောင်း သက်ရောက်သည်။ ဤအချက်သည် <math>f(x)</math> သို့ စုဆုံခြင်းကို ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်စေသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>f</math> သည် <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် အထက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသည်။ === ကိန်းစဉ်အရ အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ် ကိန်းစဉ်အရ (Sequential Extreme Value Theorem) === အကန့်အသတ်ရှိခြင်း သီအိုရမ်အရ အစု <math>f([a,b])</math> သည် အထက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသည်။ ကိန်းစစ်များ၏ ဒက်ဒီကင်း-ပြည့်စုံသော (Dedekind-complete) ဂုဏ်သတ္တိအရ စူပရီမမ် (supremum) <math>M = \sup f([a,b])</math> သည် တည်ရှိသည်။ <math>n \in \mathbb{N}</math> တိုင်းအတွက် <math>M - 1/n</math> သည် <math>f</math> အတွက် အထက်ဘောင်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ သို့ဖြစ်၍ <math>[a,b]</math> အတွင်း အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် ကိန်းစဉ် <math>(d_n)</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math display="block">M - \frac{1}{n} < f(d_n) \leq M</math> ညှစ်ခြင်း သီအိုရမ် (squeeze theorem) အရ ကိန်းစဉ် <math>(f(d_n))</math> သည် <math>M</math> သို့ စုဆုံသည်။ ဘော်ဇာနို-ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် သီအိုရမ်အရ <math>(d_n)</math> တွင် အချို့သော <math>d \in [a,b]</math> သို့ စုဆုံသည့် ကိန်းစဉ်ပိုင်း <math>(d_{n_k})</math> တစ်ခု ရှိသည်။ <math>f</math> သည် <math>d</math> နေရာတွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(d) = \lim_{k\to\infty} f(d_{n_k}) = M</math> ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် ၎င်း၏ စူပရီမမ် <math>M</math> ကို <math>d</math> နေရာ၌ ရရှိသည်။ === အခြား သက်သေပြချက် (Alternative Proof) === <math>M = \sup f([a,b])</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>x \in [a,b]</math> အားလုံးအတွက် <math>f(x) < M</math> ဖြစ်သည်ဟု ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုကို ပြသရန်အတွက် မှတ်ယူပါ။ <math display="block">g(x) = \frac{1}{M - f(x)}</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင်သည် <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည်။ စူပရီမမ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>\epsilon > 0</math> တိုင်းအတွက် <math>M - f(x) < \epsilon</math> ဖြစ်စေမည့် <math>x \in [a,b]</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤအချက်က <math>g(x) > 1/\epsilon</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်ပြီး ယင်းမှာ <math>g</math> သည် <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်မရှိကြောင်း ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဤအချက်သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် <math>g</math> အပေါ် အသုံးချထားသည့် အကန့်အသတ်ရှိခြင်း သီအိုရမ်နှင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်စေသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>f(x) = M</math> ဖြစ်စေမည့် အချို့သော <math>x \in [a,b]</math> သည် တည်ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == === ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်းများ (Compact Spaces) === အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်သည် ယေဘုယျ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) သို့ ဖြန့်ကျက်သည်။ <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>f:V\to W</math> သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>K \subset V</math> သည် ကျစ်လျစ်သော အစု (compact set) တစ်ခုဖြစ်ပါက [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) <math>f(K) \subset W</math> သည် ကျစ်လျစ်သည်။ အကယ်၍ <math>W = \mathbb{R}</math> သည် စံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (standard topology) နှင့် ဖြစ်ပါက ဟိုင်းနား-ဘိုရဲလ် သီအိုရမ် (Heine-Borel theorem) က ကျစ်လျစ်သော အစု <math>f(K)</math> သည် အပိတ်ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ <math>f(K)</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိသောကြောင့် <math>\sup f(K)</math> နှင့် <math>\inf f(K)</math> တို့ တည်ရှိကြသည်။ <math>f(K)</math> သည် အပိတ် ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတွင် ၎င်း၏ စူပရီမမ်နှင့် အင်ဖီမမ် (infimum) တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် <math>p, q \in K</math> တို့ တည်ရှိသည်။ <math display="block">f(p) = \sup_{x \in K} f(x) \quad \text{and} \quad f(q) = \inf_{x \in K} f(x)</math> === ဆီမီးအဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (Semi-continuous Functions) === ဤသီအိုရမ်သည် တိုးချဲ့ထားသော ကိန်းစစ်မျဉ်း (extended real number line) <math>[-\infty, \infty]</math> ထဲသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ဆီမီးအဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များသို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f: [a, b] \to [-\infty, \infty)</math> တစ်ခုသည် အောက်ပါအခြေအနေရှိလျှင် အထက် ဆီမီးအဆက်မပြတ် (upper semi-continuous) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\limsup_{y\to x} f(y) \le f(x) \quad \forall x \in [a, b]</math> အကယ်၍ <math>f</math> သည် ကျစ်လျစ်သော အပိုင်းအခြား (compact interval) <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် အထက် ဆီမီးအဆက်မပြတ် ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အထက်မှ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ၎င်း၏ စူပရီမမ်ကို ရရှိသည်။ ဖန်ရှင် <math>f: [a, b] \to (-\infty, \infty]</math> တစ်ခုသည် အောက်ပါအခြေအနေရှိလျှင် အောက် ဆီမီးအဆက်မပြတ် (lower semi-continuous) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\liminf_{y\to x} f(y) \geq f(x) \quad \forall x \in [a, b]</math> အကယ်၍ <math>f</math> သည် ကျစ်လျစ်သော အပိုင်းအခြား <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် အောက် ဆီမီးအဆက်မပြတ် ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အောက်မှ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ၎င်း၏ အင်ဖီမမ်ကို ရရှိသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Abbott |first=Stephen |title=Understanding Analysis |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=2001 |isbn=978-0-387-95060-0}} * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |isbn=0-07-054235-X}} * {{Citation |last=Spivak |first=Michael |title=Calculus |edition=3rd |publication-place=Houston |publisher=Publish or Perish |date=1994 |isbn=978-0-914098-89-8}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 60ayowc4ig5no0p09qszzj8t2inmzcp 0 291829 1053887 2026-09-18T21:18:04Z Mkant00 135890 "'''ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ် (Hilbert's basis theorem)''' သည်[[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]](polynomial ring) အတွင်းရှိ ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053887 wikitext text/x-wiki '''ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ် (Hilbert's basis theorem)''' သည်[[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]](polynomial ring) အတွင်းရှိ [[အိုင်ဒီးလ်]]တိုင်းသည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါကြောင်း (finitely generated) ဆိုသည့် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]]မှ အခြေခံကျသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများအရ ဤသီအိုရမ်သည် နိုသာ ကွင်း (Noetherian ring) ဖြစ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိသည် ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်းများ ဖွဲ့စည်းမှုအောက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားကြောင်းဆိုသည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == အကယ်၍ <math>R</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်း ဖြစ်ပါက ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း <math>R[X]</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်း ဖြစ်သည်။<ref>Roman (2008), p. 136.</ref> ကိန်းရှင်အရေအတွက်အပေါ် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအားဖြင့် ဤအချက်က အောက်ပါအတိုင်း သက်ရောက်စေသည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် နိုသာ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက မသိကိန်းများစွာပါ ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (multivariate polynomial ring) <math>R[X_1,\dotsc,X_n]</math> သည် နိုသာ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သက်သေပြချက် (Proof) == ယေဘုယျကျမှုကို မဆုံးရှုံးစေဘဲ <math>R</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အခြေအနေကို စဉ်းစားပါ။ <math>\mathfrak{a} \subseteq R[X]</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းမပါသော ဘယ် အိုင်ဒီးလ် (left ideal) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို|မှီခို ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]](axiom of dependent choice) ကို အသုံးပြု၍ ပိုလီနိုမီရယ်များ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{ f_0, f_1, \ldots \}</math> တစ်ခုကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် (iteratively) တည်ဆောက်ပါ။ <math>\mathfrak{b}_n</math> သည် <math>f_0, \ldots, f_{n-1}</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ဘယ် အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး ထို နှိုင်းရ ဖြည့်စွက်စု (relative complement) တွင် အငယ်ဆုံး ဒီဂရီ (minimal degree) ရှိသည့် ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုအဖြစ် <math>f_n \in \mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_n</math> ကို ရွေးချယ်ပါ။ ဤတည်ဆောက်ပုံအရ[[သဘာဝကိန်း]]များ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{\deg(f_0), \deg(f_1), \ldots \}</math> သည် လျော့ကျခြင်းမရှိသော ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ <math>a_n</math> သည် <math>f_n</math> ၏ ဦးဆောင်မြှောက်ဖော်ကိန်း (leading coefficient) ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>\mathfrak{b}</math> သည် ကိန်းစဉ် <math>a_0,a_1,\ldots</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော <math>R</math> အတွင်းရှိ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>R</math> သည် နိုသာ ဖြစ်သောကြောင့် အိုင်ဒီးလ်များ၏ အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း (ascending chain of ideals) <math display="block">(a_0) \subset (a_0,a_1) \subset (a_0,a_1,a_2) \subset \cdots</math> သည် တည်ငြိမ်သွားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ကိန်းပြည့် <math>N</math> အတွက် <math>\mathfrak{b} = (a_0,\ldots,a_{N-1})</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းကြောင့် <math>a_N</math> ကို ယခင်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ ဘယ် <math>R</math> မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (left <math>R</math>-linear combination) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">a_N = \sum_{i<N} u_{i}a_{i}, \qquad u_i \in R</math> ပိုလီနိုမီရယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">g = \sum_{i<N} u_{i} X^{\deg(f_{N})-\deg(f_{i})} f_{i}</math> ဤပိုလီနိုမီရယ် <math>g</math> သည် <math>\mathfrak{b}_N</math> ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး <math>f_N</math> ၏ ဦးဆောင်ကိန်းပိုင်း (leading term) နှင့် အတိအကျ တူညီစေရန် တည်ဆောက်ထားသည်။ <math>f_N \notin \mathfrak{b}_N</math> ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် <math>f_N - g \in \mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_N</math> ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဦးဆောင်ကိန်းပိုင်းများ အချင်းချင်း ကျေပျက်သွားသောကြောင့် <math>\deg(f_N - g) < \deg(f_N)</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>f_N</math> သည် <math>\mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_N</math> တွင် အငယ်ဆုံး ဒီဂရီရှိသည်ဟူသော မှတ်ယူချက်ကို ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်စေသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များ (Algebraic Consequences) == <math>R</math> သည် နိုသာ[[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]]ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါ။ ဤသီအိုရမ်သည်[[အက္ခရာသင်္ချာ]]နှင့်[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]](algebraic geometry) နှစ်ခုစလုံးတွင် သက်ရောက်စေသော အကျိုးဆက်သီအိုရမ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ * '''အဖိုင်း အဖြေစုများ (Affine Varieties):''' <math>R^n</math> ပေါ်ရှိ အဖိုင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းကို အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{a} \subset R[X_1, \dotsc, X_n]</math> တစ်ခု၏ နေရာ (locus) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်သောကြောင့် အဖိုင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းသည် အဆုံးရှိသော ပိုလီနိုမီရယ် အရေအတွက်၏ နေရာ ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီအရ ဤအချက်က အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းသည် အဆုံးရှိသော ဟိုက်ပါမျက်နှာပြင်များ (hypersurfaces) အရေအတွက်၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။<ref>Hilbert (1890).</ref> * '''အဆုံးရှိ ဖော်ပြချက်ပါ အက္ခရာသင်္ချာများ (Finitely Presented Algebras):''' အကယ်၍ <math>A</math> သည် ဖလှယ်ရဖြစ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ <math>R</math>-[[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အချို့သော အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{a}</math> အတွက် စားလဒ် <math>R[X_1, \dotsc, X_n] / \mathfrak{a}</math> သို့ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်အရ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုသာ ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ဖလှယ်ရဖြစ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် အဆုံးရှိ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Hilbert |first=David |title=Über die Theorie der algebraischen Formen |journal=Mathematische Annalen |volume=36 |issue=4 |date=1890 |pages=473–534 |doi=10.1007/BF01208503}} * {{Citation |last=Roman |first=Stephen |title=Advanced Linear Algebra |edition=3rd |series=Graduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-0-387-72828-5}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 9veqhls7x0z22r14zmhpt9u4qcqiz6k 3 291831 1053901 2026-09-19T03:32:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053901 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် USoekoko ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၃၂၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) n3dovr692r2tgmbccik0tr9pc22jg3j 0 291832 1053903 2026-09-19T04:27:44Z Ninjastrikers 22896 "{{Events by month|၂၀၂၇|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} {{Year nav|2027}} {{Year article header|2027}} {{horizontal TOC|nonum=yes}} == ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော နှင့် ပြုလုပ်ရန် သတ်မှတ်ထားသော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053903 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၇|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} {{Year nav|2027}} {{Year article header|2027}} {{horizontal TOC|nonum=yes}} == ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော နှင့် ပြုလုပ်ရန် သတ်မှတ်ထားသော အစီအစဉ်များ == *[[၇ ဇန်နဝါရီ]] – [[၅ ဖေဖော်ဝါရီ]]– [[၂၀၂၇ အာရှဖလား]]ဘောလုံးပြိုင်ပွဲကို [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ ရီယာ့ဒ်၊ ဂျက်ဒါနှင့် အယ်လ်ခိုဘာမြို့တို့၌ ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ယင်းပြိုင်ပွဲသည် (၁၉) ကြိမ်မြောက် ကျင်းပသော အာရှဖလားပြိုင်ပွဲ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="AFC2027">{{Cite web |title=Two-year countdown: Dates for AFC Asian Cup Saudi Arabia 2027™ confirmed |date=2025-01-03 |website=Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup.html/news/dates-for-afc-asian-cup-saudi-arabia-2027%E2%84%A2-recommended |access-date=2026-08-22}}</ref> *[[၁၃ ဇန်နဝါရီ]] – [[၃၁ ဇန်နဝါရီ|၃၁]] – ၂၀၂၇ ကမ္ဘာ့အမျိုးသား လက်ပစ်ဘောချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲကို [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပွဲစဉ်များကို ကိုလုံး၊ ဟန်နိုဗာ၊ ကီလ်၊ မက်ဂ်ဒီဘာ့ဂ်၊ [[မြူးနစ်ခ်မြို့|မြူးနစ်]]နှင့် စတုဂတ်မြို့တို့တွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြမည် ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်လုပွဲကို ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ကိုလုံးမြို့၌ ကျင်းပရန် လျာထားသည်။<ref name="IHF2027">{{Cite web |title=Match schedule confirmed for the 2027 IHF Men's World Championship |date=2026-06-18 |website=International Handball Federation |url=https://www.ihf.info/competitions/men/308/30th-ihf-mens-handball-world-championship-2027-germany/263667/news/283455 |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၅ ဇန်နဝါရီ]] – [[၂၅ ဇန်နဝါရီ|၂၅]] – ၂၀၂၇ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ ဆောင်းရာသီအားကစားပြိုင်ပွဲကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ချန်ချွန်းမြို့တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲကို နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်များ အားကစားအဖွဲ့ချုပ်က ကြီးမှူးကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="FISU2027">{{Cite web |title=Regulations for the Changchun 2027 Winter Universiade |date=2026-02-13 |website=FISU |url=https://www.fisu.net/app/uploads/2026/04/20260213_FISU-Regulations_Changchun-2027-Winter-Universiade.pdf |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၀ ဇန်နဝါရီ]] – [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] – ၂၀၂၇ အာဖရိက အားကစားပြိုင်ပွဲကို [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကိုင်ရိုမြို့]]တွင် ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="AfricanGames2027">{{Cite web |title=Egypt ready for the African Games in 2027 |date=2025-06-24 |website=African Union Sports Council |url=https://sportscouncil.au.int/en/news/press-releases/2025-06-24/egypt-ready-african-games-2027 |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၃၀ ဇန်နဝါရီ]] – [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]၏ သမ္မတကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရန် ဖက်ဒရယ်ညီလာခံက ကြီးမှူးကျင်းပမည့် ၂၀၂၇ ဂျာမနီသမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=TKO, Arizona Sports & Events Alliance, and Legends Global announce Noche UFC, WWE Royal Rumble and PBR World Finals coming to Arizona |date=2026-08-04 |website=WWE Corporate |url=https://corporate.wwe.com/about/news/2026/08-04-2026 |access-date=2026-08-22}}</ref> *[[ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ]] – အကြိမ် (၄၀) မြောက် ရွိုင်ရယ်ရမ်းဘယ်လက်ဝှေ့ပွဲကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[အရီဇိုးနားပြည်နယ်]]တွင် ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားပြီး၊ ယင်းပွဲသည် ရက်စတယ်မေးနီးယား ၄၃ အတွက် ချန်ပီယံလုပွဲ အခွင့်အရေးများကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။ * [[၇ မတ်]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် အက်စတိုးနီးယား ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၁၉ မတ်]] – [[၂၆ စက်တင်ဘာ]] – ၂၀၂၇ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးပြပွဲ (GREEN×EXPO 2027 ဟုလည်း လူသိများသည်) ကို ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယိုကိုဟားမားမြို့တွင် ''ပျော်ရွှင်မှုအတွက် အနာဂတ်၏ သဘာဝရှုခင်း'' (Scenery of the Future for Happiness) ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref name="Yokohama2027">{{Cite web |title=GREEN×EXPO 2027 |website=International Horticultural Expo 2027 Association |url=https://expo2027yokohama.or.jp/en/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] ** ၂၀၂၇ ဖင်လန် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ** ၂၀၂၇ ပြင်သစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၁ မေ]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် ဆားဘီးယား သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၁၁ မေ]]–[[၁၅ မေ|၁၅]] – (၇၁) ကြိမ်မြောက် [[ယူရိုဗစ်ရှင်း သီချင်းပြိုင်ပွဲ]]ကို [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]၊ ဘာဂတ်စ်မြို့ရှိ အေရီနာ ဘာဂတ်စ်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ပထမ ဆီမီးဖိုင်နယ်ကို မေ ၁၁ ရက်၊ ဒုတိယ ဆီမီးဖိုင်နယ်ကို မေ ၁၃ ရက်နှင့် ဗိုလ်လုပွဲကြီးကို မေ ၁၅ ရက်တွင် ကျင်းပရန် လျာထားသည်။<ref name="Eurovision2027">{{Cite web |title=FAQs: Burgas 2027 |website=Eurovision.com |url=https://www.eurovision.com/newsroom/frequently-asked-questions/faqs-burgas-2027/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၄ မေ]]–[[၃၀ မေ]] – ၂၀၂၇ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေခဲပြင်ဟော်ကီအဖွဲ့ချုပ် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဒစ်ဆယ်ဒေါ့ဖ်မြို့နှင့် မန်ဟိန်းမြို့တို့တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဗိုလ်လုပွဲအဆင့်ကို ဒစ်ဆယ်ဒေါ့ဖ်မြို့၌ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ဂျာမနီနှင့် ဆွစ်ဇာလန်တို့ ယှဉ်ပြိုင်ကစားမည့် ဖွင့်ပွဲစဉ်ကို မေ ၁၃ ရက်တွင် ဂယ်လ်ဆင်ကာချန်မြို့ရှိ ဗဲလ်တင်စ်-အေရီနာ ၌ ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသည်။<ref name="IIHF2027">{{Cite web |title=IIHF World Championship Germany 2027™ announces Preliminary Round Groups |date=2026-06-08 |website=International Ice Hockey Federation |url=https://www.iihf.com/en/events/2027/wm/news/75120/iihf_world_championship_2027_announces_preliminary |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၅ မေ]]–[[၁၅ ဩဂုတ်]] – အထူးပြုပြပွဲတစ်ရပ်ဖြစ်သော အိတ်စ်ပို ၂၀၂၇ ကို [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ ဘဲလ်ဂရိတ်မြို့တွင် ''လူသားထုအတွက် ကစားနည်းများ - အားလုံးအတွက် အားကစားနှင့် ဂီတ'' (Play for Humanity: Sport and Music for All) ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref name="ExpoBelgrade2027">{{Cite web |title=BIE General Assembly recognises Specialised Expo 2027 Belgrade |date=2024-11-25 |website=Bureau International des Expositions |url=https://www.bie-paris.org/site/en/news-announcements/specialised-expo/bie-general-assembly-recognises-specialised-expo-2027-belgrade |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၆ မေ]] – ၂၀၂၇ ယူအီးအက်ဖ်အေ ယူရိုပါလိဂ်ဗိုလ်လုပွဲကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ [[ဖရန့်ဖွတ်မြို့]]တွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၅ ဇွန်]] – ၂၀၂၇ ယူအီးအက်ဖ်အေ ချန်ပီယံလိဂ်ဗိုလ်လုပွဲကို [[စပိန်နိုင်ငံ]]၊ [[မက်ဒရစ်မြို့]]ရှိ မက်ထရိုပိုလီတာနို အားကစားကွင်းတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="UCL2027">{{Cite web |title=2027 UEFA Champions League final: Estadio Metropolitano, Madrid |date=2026-07-13 |website=UEFA.com |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/029d-1eb2d5faf53c-d67c9fed04fa-1000--2027-uefa-champions-league-final-estadio-metropolitano-m/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၆ ဇွန်]] – ၂၀၂၇ မက္ကဆီကို ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၁၆ ဇွန်]]–[[၂၇ ဇွန်|၂၇]] –၂၀၂၇ ဥရောပ အားကစားပြိုင်ပွဲကို [[တူရကီနိုင်ငံ]]၊ [[အစ္စတန်ဘူလ်မြို့]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲအစီအစဉ်တွင် အားကစားနည်းနှင့် ကဏ္ဍခွဲပေါင်း ၂၆ မျိုး ပါဝင်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name="EuropeanGames2027">{{Cite web |title=4th European Games Istanbul 2027 confirmed with 26 sports in the programme on the road to LA28 |date=2026-03-26 |website=European Olympic Committees |url=https://www.eurolympic.org/4th-european-games-istanbul-2027-confirmed-with-26-sports-in-the-programme-on-the-road-to-la28/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၉ ဇွန်]]–[[၁၇ ဇူလိုင်]] – ၂၀၂၇ အာဖရိကဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲကို [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]]၊ [[တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ|တန်ဇန်းနီးယား]]နှင့် [[ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ]]တို့က ပူးတွဲအိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ဖွင့်ပွဲစဉ်ကို ဇွန် ၁၉ ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်လုပွဲကို ဇူလိုင် ၁၇ ရက်တွင်လည်းကောင်း ကျင်းပရန် လျာထားသည်။ ဤပြိုင်ပွဲသည် နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံက ပူးတွဲအိမ်ရှင်အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် လက်ခံကျင်းပသည့် အာဖရိကဖလားပြိုင်ပွဲ ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။<ref name="AFCON2027">{{Cite web |title=ROAD TO EAST AFRICA! CAF Announces Kick-Off, Final and Qualifiers Dates for the TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations PAMOJA 2027 |date=2026-05-02 |website=Confederation of African Football |url=https://www.cafonline.com/afcon2025/news/road-to-east-africa-caf-announces-kick-off-final-and-qualifiers-dates-for-the-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-pamoja-2027/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၄ ဇွန်]]–[[၂၅ ဇူလိုင်]] – ၂၀၂၇ ဖီဖာ အမျိုးသမီးကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို [[ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ဤပြိုင်ပွဲသည် [[တောင်အမေရိကတိုက်]]တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသည့် ဖီဖာ အမျိုးသမီးကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ ဖြစ်လာမည် ဖြစ်ပြီး၊ [[ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့]]ရှိ မာရာကာနာ အားကစားကွင်၌ အဖွင့်ပွဲစဉ်နှင့် ဗိုလ်လုပွဲ နှစ်ရပ်စလုံးကို လက်ခံကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="FIFAWWC2027">{{Cite web |title=FIFA Women's World Cup Brazil 2027™ |website=FIFA |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/womens/womensworldcup |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၅ ဇွန်]]–[[၄ ဇူလိုင်]] – ၂၀၂၇ ကမ္ဘာ့တပ်မတော် အားကစားပြိုင်ပွဲကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ချာလော့တ် မက်ထရိုပိုလီတန်ဒေသနှင့် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားနှင့် တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များရှိ အခြားသော နေရာများတွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ * [[၂၃ ဇူလိုင်]]–[[၈ ဩဂုတ်]] – ၂၀၂၇ ပန်အမေရိကန် အားကစားပြိုင်ပွဲကို [[ပီရူးနိုင်ငံ]]၊ [[လီမာမြို့]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၄၁ နိုင်ငံမှ အားကစားသမား ၆,၉၀၀ ကျော်တို့က အားကစားနည်း ၃၈ မျိုးတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြမည်ဟု မျှော်လင့်ရပြီး ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ဇူလိုင် ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသည်။<ref name="Lima2027">{{Cite web |title=Official sports schedule for the Lima 2027 Pan American Games confirmed |date=2026-05-14 |website=Panam Sports |url=https://www.panamsports.org/en/news-sport/official-sports-schedule-for-the-lima-2027-pan-american-games-confirmed/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၄ ဇူလိုင်]]–[[၈ ဩဂုတ်]] – ၂၀၂၇ ပစိဖိတ် အားကစားပြိုင်ပွဲကို ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား၊ တဟီတီကျွန်းတွင် ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၂၅ ဇူလိုင်]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် ဂရိ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၁ ဩဂုတ်]]–[[၁၂ ဩဂုတ်]] – ၂၀၂၇ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ နွေရာသီအားကစားပြိုင်ပွဲကို [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ ချောင်ချွန်းပြည်နယ်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲကို ယင်းဒေသအတွင်း ပါဝင်သော မြို့များနှင့် ပြည်နယ်များက ပူးတွဲတာဝန်ယူ ကျင်းပသွားမည် ဖြစ်သည်။<ref name="FISUSummer2027">{{Cite web |title=Chungcheong Megacity announced as host of 2027 FISU World University Games Summer |date=2022-11-12 |website=FISU |url=https://www.fisu.net/2022/11/12/chungcheong-megacity-announced-as-host-of-2027-fisu-world-university-games-summer/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၃ ဩဂုတ်]]–[[၈ ဩဂုတ်]] – ၂၀၂၇ ကမ္ဘာ့လူငယ်များနေ့ကို တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ [[ဆိုးလ်မြို့]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ယင်းတွေ့ဆုံပွဲတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ လူငယ်များသည် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို ၁၄]] နှင့် အတူတကွ တွေ့ဆုံကြမည် ဖြစ်သည်။<ref name="WYD2027">{{Cite web |title=Words of His Holiness Pope Leo XIV to Young People following Holy Mass - Jubilee of Youth |date=2025-08-03 |website=Holy See Press Office |url=https://press.vatican.va/content/leo-xiv/en/angelus/2025/documents/20250803-angelus.pdf |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၀ ဩဂုတ်]] – ၂၀၂၇ ကင်ညာ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၂၂ ဩဂုတ်]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် စပိန် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၂၇ ဩဂုတ်]]–[[၁၂ စက်တင်ဘာ]] – ၂၀၂၇ ဖီဘာ ဘတ်စကက်ဘော ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို [[ကာတာနိုင်ငံ]]၊ [[ဒိုဟာမြို့]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် နိုင်ငံလက်ရွေးစင် ၃၂ သင်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်ပြီး မိုးလုံလေလုံ အားကစားကွင်း လေးကွင်း၌ ပွဲစဉ်ပေါင်း ၉၂ ပွဲ ကစားသွားမည် ဖြစ်သည်။<ref name="FIBA2027">{{Cite web |title=Get Ready: World Cup 2027 venues confirmed with exactly two years to go |date=2025-08-27 |website=FIBA Basketball |url=https://www.fiba.basketball/en/news/get-ready-world-cup-2027-venues-confirmed-with-exactly-two-years-to-go |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၂၈ စက်တင်ဘာ]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် ဆလိုဗက်ကီးယား ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၁ အောက်တိုဘာ]]–[[၁၃ နိုဝင်ဘာ]] – ၂၀၂၇ ရပ်ဂ်ဘီ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အသင်းအရေအတွက် တိုးချဲ့ထားသော ဤပြိုင်ပွဲတွင် အသင်းပေါင်း ၂၄ သင်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်ပြီး အဖွင့်ပွဲစဉ်ကို [[ပါ့သ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်လုပွဲကို [[ဆစ်ဒနီမြို့]]၌လည်းကောင်း ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref name="RWC2027">{{Cite web |title=About Men's Rugby World Cup 2027 |website=World Rugby |url=https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/about |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[အောက်တိုဘာ]]–[[နိုဝင်ဘာ]] – ၂၀၂၇ ခရစ်ကတ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]]၊ [[ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ|ဇင်ဘာဘွေ]]နှင့် [[နမီးဘီးယားနိုင်ငံ]]တို့တွင် ပူးတွဲကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲတွင် အသင်းပေါင်း ၁၄ သင်း ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး ပွဲစဉ်ပေါင်း ၅၄ ပွဲ ယှဉ်ပြိုင်ကစားရန် စီစဉ်ထားသည်။<ref name="CWC2027">{{Cite web |title=ICC Events |website=International Cricket Council |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/shrpqiqix3w7xunyql86.pdf |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၆ အောက်တိုဘာ]]–[[၂၄ အောက်တိုဘာ|၂၄]] – ၂၀၂၇ အထူးအိုလံပစ် ကမ္ဘာ့နွေရာသီအားကစားပြိုင်ပွဲကို [[ချီလီနိုင်ငံ]]၊ [[ဆန်တီယာဂိုမြို့]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ * [[၂၄ အောက်တိုဘာ]] – ၂၀၂၇ အာဂျင်တီးနား အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[၂၇ အောက်တိုဘာ]]–[[၄ နိုဝင်ဘာ]] – ၂၀၂၇ ဓနသဟာယ လူငယ်အားကစားပြိုင်ပွဲကို [[မော်လတာနိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Malta to Host the 2027 Commonwealth Youth Games |date=2025-07-31 |website=Commonwealth Sport |url=https://www.commonwealthsport.com/news/4328644/www.commonwealthsport.com/news/4328644/malta-to-host-the-2027-commonwealth-youth-games |access-date=2026-08-22}}</ref> * [[၁၁ နိုဝင်ဘာ]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် ပိုလန် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ * [[၂၂ ဒီဇင်ဘာ]] – အကယ်၍ သတ်မှတ်ရက်ထက် စောစီးစွာ စတင်ကျင်းပခြင်းမရှိပါက နောက်လာမည့် အီတလီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ဤရက်စွဲထက် နောက်မကျစေဘဲ မဖြစ်မနေ ကျင်းပရမည် ဖြစ်သည်။ ===ရက်စွဲ အတိအကျ မသိရသေးသော အစီအစဉ်များ=== * ၂၀၂၇ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်း – အာတီးမစ် အစီအစဉ်၏ တတိယမြောက် မစ်ရှင်ဖြစ်သော အာတီးမစ် ၃ အာကာသခရီးစဉ်ကို ကနေဒီ အာကာသစခန်းမှတစ်ဆင့် အိုရီယွန် အာကာသယာဉ်နှင့် အာကာသလွှတ်တင်ရေးစနစ် တို့ဖြင့် အာကာသယာဉ်မှူး လေးဦးကို လွှတ်တင်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ [[နာဆာ]]၏ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော အာတီးမစ် ဖွဲ့စည်းပုံအရ Artemis III သည် ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်အတွင်း လူလိုက်ပါသည့် သရုပ်ပြမစ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ လကမ္ဘာဆင်းသက်ရေး မစ်ရှင်အတွက် လိုအပ်သော စီးပွားဖြစ် လူလိုက်ပါဆင်းသက်သည့် စနစ်ဆိုင်ရာ စက်ပစ္စည်းများနှင့် အခြားစနစ်များအကြား အာကာသယာဉ်ချင်း တွေ့ဆုံချိတ်ဆက်မှုဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေးများကို စမ်းသပ်ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အာတီးမစ် အစီအစဉ်၏ ပထမဆုံးသော လကမ္ဘာပေါ်သို့ လူလိုက်ပါဆင်းသက်မည့် ခရီးစဉ်ကိုမူ ယခုအခါ ၂၀၂၈ ခုနှစ်တွင် အာတီးမစ် ၄ ဖြင့် လုပ်ဆောင်ရန် လျာထားသည်။<ref name="ArtemisIII">{{Cite web |title=NASA Marches Toward Artemis III Mission in 2027, Names Crew Members |date=2026-06-09 |website=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-marches-toward-artemis-iii-mission-in-2027-names-crew-members/ |access-date=2026-08-22}}</ref> * ၂၀၂၇ ခရစ်ကတ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို တောင်အာဖရိက၊ ဇင်ဘာဘွေနှင့် နမီးဘီးယားနိုင်ငံတို့တွင် ကျင်းပသွားမည် ဖြစ်သည်။<ref name="CWC2027"/> * ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပမည့် အိုလံပစ် အီးစပေါ့ အားကစားပြိုင်ပွဲကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ စတင်ဖွင့်လှစ်သည့် ပြိုင်ပွဲသည် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]] နှင့် ဆော်ဒီ အိုလံပစ်နှင့် ပါရာလံပစ်ကော်မတီတို့အကြား ရေရှည်လက်တွဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="OlympicEsports">{{Cite web |title=The Olympic Esports Games |website=International Olympic Committee |url=https://img.olympics.com/images/image/private/fl_attachment/primary/ta3mdy5mqdmxakymp98i.pdf |access-date=2026-08-22}}</ref> * ရက်စတယ်မေးနီးယား ၄၃ကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ၊ ရီယာ့ဒ်မြို့၌ ကျင်းပမည်ဖြစ်ရာ မြောက်အမေရိကတိုက် ပြင်ပတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသည့် ပွဲစဉ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်မည် ဖြစ်သည်။ WWE အဖွဲ့အစည်းက ယင်းပွဲကို ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း နှစ်ညတာ ကျင်းပမည့် အစီအစဉ်အဖြစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ကျင်းပမည့် ရက်စွဲအတိအကျနှင့် နေရာကိုမူ ထုတ်ပြန်ကြေညာရန် ကျန်ရှိနေသေးသည်။<ref name="WM43">{{Cite web |title=Riyadh Season to make history by hosting WrestleMania 43 in 2027 |date=2025-09-12 |website=WWE Corporate |url=https://corporate.wwe.com/about/news/2025/09-12-2025 |access-date=2026-08-22}}</ref> * ၂၀၂၇ အာရပ် အားကစားပြိုင်ပွဲကို ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ၊ ရီယာ့ဒ်မြို့တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref name="ArabGames2027">{{Cite web |title=Saudi Arabia to host 16th Pan Arab Games in 2027 |date=2023-07-17 |website=Olympic Council of Asia |url=https://oca.asia/news/4130-saudi-arabia-to-host-16th-pan-arab-games-in-2027.html |access-date=2026-08-22}}</ref> * ၂၀၂၇ ပါလက်စတိုင်း သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျင်းပမည့် အချိန်ကာလမှာ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် နောက်ထပ် ပေါ်ပေါက်လာမည့် ဥပဒေရေးရာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။<ref name="PalestinianElection2027">{{Cite web |title=President Abbas issues decree-law amending the General Elections Law |date=2026-06-14 |website=WAFA |url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/171648 |access-date=2026-08-22}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:၂၀၂၇}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၇| ]] o93aac0rap6lr1c2ltndsp1kfr8rz21 100 291833 1053904 2026-09-19T04:30:15Z Ninjastrikers 22896 "{{Events by month|၂၀၂၇|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} '''[[၂၀၂၇]]''' ခုနှစ်၊ '''[[ဇန်နဝါရီ|ဇန်နဝါရီလ]]'''သည် လာမည့်နှစ်၏ ပထမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ သောကြာနေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053904 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၇|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} '''[[၂၀၂၇]]''' ခုနှစ်၊ '''[[ဇန်နဝါရီ|ဇန်နဝါရီလ]]'''သည် လာမည့်နှစ်၏ ပထမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[သောကြာနေ့]]ဖြင့် စတင်မည့် ဤလသည် ရက်ပေါင်း ၃၁ ကြာခဲ့ပြီးနောက် [[တနင်္ဂနွေနေ့]]တွင် ကုန်ဆုံးမည် ဖြစ်သည်။ == [[မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ]] == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Month Inclusion|၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၇/ပြက္ခဒိန်}} {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Sidebar}} </div> </div> {{commons category|January 2027}} {{events by month links|year=2027|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၇]] 23rqyzjfc7q89qml84hyzva75oeoqjm 14 291834 1053909 2026-09-19T04:43:44Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|2027}} {{Year category}} {{Decade category header|decade=2020}} [[Category:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်|]] [[Category:ခုနှစ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053909 wikitext text/x-wiki {{Commons category|2027}} {{Year category}} {{Decade category header|decade=2020}} [[Category:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်|၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] [[Category:ခုနှစ်များ]] efnu43sd6l1ssczhmcsutjg52mobuqi 0 291835 1053912 2026-09-19T05:07:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ရှိရအိတိုရေတံခွန်''' (白糸の滝, Shiraito-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053912 wikitext text/x-wiki '''ရှိရအိတိုရေတံခွန်''' (白糸の滝, Shiraito-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} rqsswwxj91opkd99acfvk2yc1d7fsfo 1053913 1053912 2026-09-19T05:07:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053913 wikitext text/x-wiki '''ရှိရအိတိုရေတံခွန်''' (白糸の滝, Shiraito-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] p80w5sgq09mbutxa93nxblfmyye0c2z 100 291836 1053914 2026-09-19T05:21:34Z Ninjastrikers 22896 "{{#invoke:current events calendar|main|year=2027|month=1}}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053914 wikitext text/x-wiki {{#invoke:current events calendar|main|year=2027|month=1}}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude> cfpshamu54wmhcgj5aapb3io8zxojnp 0 291837 1053915 2026-09-19T05:43:56Z Ingyinmay.official 148343 စာမျက်နှာ သစ် ဖန်တီးခြင်း 1053915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ငွေဇင်လှိုင်း|native_name=|birth_name=ငွေဇင်လှိုင်|birth_date={{Birth date and age|1991|10|11}}|nationality=မြန်မာ|occupation=အဆိုတော်|years_active=၂၀၁၈–လက်ရှိ}}'''ငွေဇင်လှိုင်း''' (မွေးနာမည်: '''ငွေဇင်လှိုင်'''၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727">{{cite web |date=27 July 2018 |title=ပရိသတ်တွေ Vote ပေးရတာနဲ့ တန်အောင် ကြိုးစားနေတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/07/27/165018.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> == အနုပညာလှုပ်ရှားမှု == === Myanmar Idol === ငွေဇင်လှိုင်းသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း ပရိသတ်များ၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727" /> ပြိုင်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="duwun_2020_show">{{cite web |date=2020 |title=မွေးရပ်မြေမှာ Show ပွဲလုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://www.duwun.com.mm/article/mwepmemha-show-pwelupmyiute-wezlhiu-id31969 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> === ဂီတလုပ်ငန်းများ === ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Myanmar Idol ပြိုင်ပွဲအပြီး ဂီတအလုပ်များ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည့် အစီအစဉ်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180925">{{cite web |date=25 September 2018 |title=ဗလတောင့်တောင့်နဲ့ အရပ်ရှည်တဲ့ ကောင်လေးကို ကြိုက်တဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/25/170807.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် "Hello" သီချင်းအား ဆန်းသစ်သီဆို၍ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020">{{cite web |date=2020 |title=မြန်မာအိုင်ဒေါ တေးသံရှင် ငွေဇင်လှိုင်း ဆန်းသစ်သီဆိုသည့် Hello သီချင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/385159 |access-date=18 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> ထို့အပြင် အခြားသော ဂီတလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020_post">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://burmese.dvb.no/post/418427 |access-date=19 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_10">{{cite web |date=23 October 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/10/23/232189.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_05">{{cite web |date=17 May 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/05/17/222822.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="duwun_article_8965316">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://www.duwun.com.mm/article/8965316 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်များတွင်လည်း သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ <ref name="twpowernews_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 展現多元文化 |url=https://twpowernews.com/news_pagein.php?iType=1003&n_id=262255 |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Power News}}</ref> <ref name="taiwanmagpie_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 |url=https://taiwanmagpie.com/2024/04/21/%E4%B8%AD%E8%8F%AF%E6%B0%91%E5%9C%8B%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%AD%B8%E5%9C%8B%E8%8F%AF%E5%83%91%E5%8D%94%E6%9C%83%E8%88%89%E8%BE%A7%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%96%B0%E5%B9%B4%E6%B5%B4%E4%BD%9B%E6%BD%91%E6%B0%B4/ |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Magpie}}</ref> == တေးစီးရီးများ == === တစ်ကိုယ်တော် အယ်လ်ဘမ်များ === * ''သီချင်းသည်'' (၂၀၂၀) == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://music.apple.com/us/artist/ngwe-zin-hline/1505720913 Ngwe Zin Hline] - Apple Music * [https://www.youtube.com/@NgweZinHline Ngwe Zin Hline] - YouTube * [https://soundcloud.com/ngwezinhline_mmid_s3 Ngwe Zin Hline] - SoundCloud mp4220f88gyzdw8nobmd6h8waa1zg8l 1053916 1053915 2026-09-19T05:51:59Z Dr Lotus Black 31011 1053916 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ငွေဇင်လှိုင်း|native_name=|birth_name=ငွေဇင်လှိုင်|birth_date={{Birth date and age|1991|10|11}}|nationality=မြန်မာ|occupation=အဆိုတော်|years_active=၂၀၁၈–လက်ရှိ}}'''ငွေဇင်လှိုင်း''' (မွေးနာမည်: '''ငွေဇင်လှိုင်'''၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727">{{cite web |date=27 July 2018 |title=ပရိသတ်တွေ Vote ပေးရတာနဲ့ တန်အောင် ကြိုးစားနေတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/07/27/165018.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> == အနုပညာလှုပ်ရှားမှု == === Myanmar Idol === ငွေဇင်လှိုင်းသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း ပရိသတ်များ၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727" /> ပြိုင်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="duwun_2020_show">{{cite web |date=2020 |title=မွေးရပ်မြေမှာ Show ပွဲလုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://www.duwun.com.mm/article/mwepmemha-show-pwelupmyiute-wezlhiu-id31969 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> === ဂီတလုပ်ငန်းများ === ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Myanmar Idol ပြိုင်ပွဲအပြီး ဂီတအလုပ်များ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည့် အစီအစဉ်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180925">{{cite web |date=25 September 2018 |title=ဗလတောင့်တောင့်နဲ့ အရပ်ရှည်တဲ့ ကောင်လေးကို ကြိုက်တဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/25/170807.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် "Hello" သီချင်းအား ဆန်းသစ်သီဆို၍ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020">{{cite web |date=2020 |title=မြန်မာအိုင်ဒေါ တေးသံရှင် ငွေဇင်လှိုင်း ဆန်းသစ်သီဆိုသည့် Hello သီချင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/385159 |access-date=18 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> ထို့အပြင် အခြားသော ဂီတလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020_post">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://burmese.dvb.no/post/418427 |access-date=19 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_10">{{cite web |date=23 October 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/10/23/232189.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_05">{{cite web |date=17 May 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/05/17/222822.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="duwun_article_8965316">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://www.duwun.com.mm/article/8965316 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်များတွင်လည်း သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ <ref name="twpowernews_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 展現多元文化 |url=https://twpowernews.com/news_pagein.php?iType=1003&n_id=262255 |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Power News}}</ref> <ref name="taiwanmagpie_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 |url=https://taiwanmagpie.com/2024/04/21/%E4%B8%AD%E8%8F%AF%E6%B0%91%E5%9C%8B%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%AD%B8%E5%9C%8B%E8%8F%AF%E5%83%91%E5%8D%94%E6%9C%83%E8%88%89%E8%BE%A7%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%96%B0%E5%B9%B4%E6%B5%B4%E4%BD%9B%E6%BD%91%E6%B0%B4/ |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Magpie}}</ref> == တေးစီးရီးများ == === တစ်ကိုယ်တော် အယ်လ်ဘမ်များ === * ''သီချင်းသည်'' (၂၀၂၀) == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://music.apple.com/us/artist/ngwe-zin-hline/1505720913 Ngwe Zin Hline] - Apple Music * [https://www.youtube.com/@NgweZinHline Ngwe Zin Hline] - YouTube * [https://soundcloud.com/ngwezinhline_mmid_s3 Ngwe Zin Hline] - SoundCloud {{Lifetime|၁၉၉၁}} ngrtcxokwu2lzh3l2m5oz2pjxon4f4i 1054115 1053916 2026-09-19T10:10:37Z Zawzawaungthwin 100038 {{autobiography}} {{notability|person}} 1054115 wikitext text/x-wiki {{autobiography}} {{notability|person}} {{Infobox person|name=ငွေဇင်လှိုင်း|native_name=|birth_name=ငွေဇင်လှိုင်|birth_date={{Birth date and age|1991|10|11}}|nationality=မြန်မာ|occupation=အဆိုတော်|years_active=၂၀၁၈–လက်ရှိ}}'''ငွေဇင်လှိုင်း''' (မွေးနာမည်: '''ငွေဇင်လှိုင်'''၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727">{{cite web |date=27 July 2018 |title=ပရိသတ်တွေ Vote ပေးရတာနဲ့ တန်အောင် ကြိုးစားနေတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/07/27/165018.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> == အနုပညာလှုပ်ရှားမှု == === Myanmar Idol === ငွေဇင်လှိုင်းသည် ''Myanmar Idol'' (ရာသီ ၃) ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း ပရိသတ်များ၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180727" /> ပြိုင်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="duwun_2020_show">{{cite web |date=2020 |title=မွေးရပ်မြေမှာ Show ပွဲလုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://www.duwun.com.mm/article/mwepmemha-show-pwelupmyiute-wezlhiu-id31969 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> === ဂီတလုပ်ငန်းများ === ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Myanmar Idol ပြိုင်ပွဲအပြီး ဂီတအလုပ်များ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည့် အစီအစဉ်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="irrawaddy_20180925">{{cite web |date=25 September 2018 |title=ဗလတောင့်တောင့်နဲ့ အရပ်ရှည်တဲ့ ကောင်လေးကို ကြိုက်တဲ့ ငွေဇင်လှိုင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/25/170807.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် "Hello" သီချင်းအား ဆန်းသစ်သီဆို၍ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020">{{cite web |date=2020 |title=မြန်မာအိုင်ဒေါ တေးသံရှင် ငွေဇင်လှိုင်း ဆန်းသစ်သီဆိုသည့် Hello သီချင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/385159 |access-date=18 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> ထို့အပြင် အခြားသော ဂီတလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="dvb_2020_post">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://burmese.dvb.no/post/418427 |access-date=19 September 2026 |website=ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB)}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_10">{{cite web |date=23 October 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/10/23/232189.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="irrawaddy_2020_05">{{cite web |date=17 May 2020 |title=Entertainment News |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/05/17/222822.html |access-date=18 September 2026 |website=ဧရာဝတီ}}</ref> <ref name="duwun_article_8965316">{{cite web |date=2020 |title=Entertainment Coverage |url=https://www.duwun.com.mm/article/8965316 |access-date=18 September 2026 |website=Duwun}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်များတွင်လည်း သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ <ref name="twpowernews_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 展現多元文化 |url=https://twpowernews.com/news_pagein.php?iType=1003&n_id=262255 |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Power News}}</ref> <ref name="taiwanmagpie_2024">{{cite web |date=21 April 2024 |title=中華民國緬甸歸國華僑協會舉辦緬甸新年浴佛潑水 |url=https://taiwanmagpie.com/2024/04/21/%E4%B8%AD%E8%8F%AF%E6%B0%91%E5%9C%8B%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%AD%B8%E5%9C%8B%E8%8F%AF%E5%83%91%E5%8D%94%E6%9C%83%E8%88%89%E8%BE%A7%E7%B7%AC%E7%94%B8%E6%96%B0%E5%B9%B4%E6%B5%B4%E4%BD%9B%E6%BD%91%E6%B0%B4/ |access-date=19 September 2026 |website=Taiwan Magpie}}</ref> == တေးစီးရီးများ == === တစ်ကိုယ်တော် အယ်လ်ဘမ်များ === * ''သီချင်းသည်'' (၂၀၂၀) == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://music.apple.com/us/artist/ngwe-zin-hline/1505720913 Ngwe Zin Hline] - Apple Music * [https://www.youtube.com/@NgweZinHline Ngwe Zin Hline] - YouTube * [https://soundcloud.com/ngwezinhline_mmid_s3 Ngwe Zin Hline] - SoundCloud {{Lifetime|၁၉၉၁}} 1dcnsr03r8e1zmmjic7hqodlheyry2r 3 291838 1053918 2026-09-19T06:33:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053918 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Naymiyarzar180k ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၃၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) p76y1c80vz8ljoh505ky5k9fsg7zf5b 3 291839 1053919 2026-09-19T06:33:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053919 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ingyinmay.official ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၃၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) m20i8xlqbu8js5lynucs3qb1ci1kfin 0 291840 1053920 2026-09-19T06:34:16Z Ninjastrikers 22896 "အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053920 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ စာရင်း|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ စာရင်း|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] cims6gkc5tealkftlg1rjc2nz7u2r25 1053924 1053920 2026-09-19T06:37:09Z Ninjastrikers 22896 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆယ်စုနှစ်များ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဆယ်စုနှစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053924 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်|*]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ စာရင်း|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ စာရင်း|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] 71ipvysnvwzucsoo8hespz3bda1kimf 1053925 1053924 2026-09-19T06:37:38Z Ninjastrikers 22896 /* မှတ်စုများ */ 1053925 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်|*]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] fear04pzc4mhbd1zyy9xa64j13pymmz 1053926 1053925 2026-09-19T06:37:52Z Ninjastrikers 22896 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရာစုနှစ်များ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ရာစုနှစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1053926 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်|*]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] rqn3ttbu42dp66pd2beg2i825kg2i6h 1053977 1053926 2026-09-19T09:01:28Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ဆယ်စုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ|ဆယ်စုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1053977 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] 0dfp9w0uxm8ddglo21be419d5ake5ip 1054064 1053977 2026-09-19T09:22:03Z NjsBot 36203 ရိုဘော့ - ရာစုနှစ် ကို [[:ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ|ရာစုနှစ်များ]] ဖြင့် အစားထိုးနေသည် 1054064 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ အထိ ထောင်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်နှင့် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုခြင်းစီ၏ အသေးစိတ်ဆောင်းပါးများဆီသို့ လင့်ခ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ == ထောင်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- | [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀,၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၉၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၉၀၀၀ မှ ဘီစီ ၈၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၈၀၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၇၀၀၀ မှ ဘီစီ ၆၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၆၀၀၀ မှ ဘီစီ ၅၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၄၀၀၀ မှ ဘီစီ ၃၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၃၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၂၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၀၀၁ |- | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]] || ဘီစီ ၁၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁ |- | [[၁ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ |- | [[၂ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၁၀၀၁ မှ အေဒီ ၂၀၀၀ |- | [[၃ ထောင်စုနှစ်]] || အေဒီ ၂၀၀၁ မှ အေဒီ ၃၀၀၀ |} == ရာစုနှစ်များနှင့် ဆယ်စုနှစ်များ == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၃၀၀၀-၂၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၃၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၁ ရာစုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၂၀၀၀-၁၀၀၁ |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၂၀ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[ဘီစီ ၁၉ ရာစုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်]]—ဘီစီ ၁၀၀၀–၁ |- | [[ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၉ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၇ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၆ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်]] | [[ဘီစီ ၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s">ဘီစီ ၀ ဆယ်စုနှစ်နှင့် အေဒီ ၀ ဆယ်စုနှစ်တို့သည် ၉ နှစ်သာ ပါဝင်သည့်အတွက် အမှန်တကယ်[[ဆယ်စုနှစ်]]များ မဟုတ်ကြပေ။</ref> |- ! colspan="11" | [[၁ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁–၁၀၀၀ |- | [[၁ ရာစုနှစ်]] | [[၀ ဆယ်စုနှစ်]]<ref group=note name="0s"/> || [[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၃ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၄ ရာစုနှစ်]] | [[၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၅ ရာစုနှစ်]] | [[၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၆ ရာစုနှစ်]] | [[၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၇ ရာစုနှစ်]] | [[၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၈ ရာစုနှစ်]] | [[၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၉ ရာစုနှစ်]] | [[၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၀ ရာစုနှစ်]] | [[၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၂ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၁၀၀၁–၂၀၀၀ |- | [[၁၁ ရာစုနှစ်]] | [[၁၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၂ ရာစုနှစ်]] | [[၁၁၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၁၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၃ ရာစုနှစ်]] | [[၁၂၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၂၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၄ ရာစုနှစ်]] | [[၁၃၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၃၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၅ ရာစုနှစ်]] | [[၁၄၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၄၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၆ ရာစုနှစ်]] | [[၁၅၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၅၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၇ ရာစုနှစ်]] | [[၁၆၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၆၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၈ ရာစုနှစ်]] | [[၁၇၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၁၉ ရာစုနှစ်]] | [[၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | [[၂၀ ရာစုနှစ်]] | [[၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- ! colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်]]—အေဒီ ၂၀၀၁–၃၀၀၀ |- | [[၂၁ ရာစုနှစ်]] | [[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]] || '''[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]''' || [[၂၀၃၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၅၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၆၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်]] || [[၂၀၈၀ ဆယ်စုနှစ်]] || |[[၂၀၉၀ ဆယ်စုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၂ ရာစုနှစ်|၂၂ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၃ ရာစုနှစ်|၂၃ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၄ ရာစုနှစ်|၂၄ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၅ ရာစုနှစ်|၂၅ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၆ ရာစုနှစ်|၂၆ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၇ ရာစုနှစ်|၂၇ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၈ ရာစုနှစ်|၂၈ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၂၉ ရာစုနှစ်|၂၉ ရာစုနှစ်]] |- | colspan="11" | [[၃ ထောင်စုနှစ်#၃၀ ရာစုနှစ်|၃၀ ရာစုနှစ်]] |} ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်အလိုက် စာရင်းများ|ဆယ်စုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အချိန်မှတ်တမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်အလိုက် စာရင်းများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|*]] 1zftgviostp272j41lileyo8ppaumeu 0 291841 1053927 2026-09-19T06:57:47Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053927 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်]] ex8e2ua1xvxg8a9v34wc6w1ts7lvzpp 14 291842 1053929 2026-09-19T07:00:34Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons Category|Gregorian calendar}} [[ကဏ္ဍ:အီတလီ တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053929 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons Category|Gregorian calendar}} [[ကဏ္ဍ:အီတလီ တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်]] gpc3qi8cypvz17i6t8jmmbzbbr2jxd4 1053934 1053929 2026-09-19T07:09:17Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053934 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons Category|Gregorian calendar}} [[ကဏ္ဍ:အီတလီ တီထွင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] kti6e6wfx5e0un3x4mttbqi8qi8kvip 14 291843 1053931 2026-09-19T07:04:59Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053931 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်]] bhyj12mwt9g0ivl09bf1wbq638rslvh 1053938 1053931 2026-09-19T07:09:19Z Dr Lotus Black 31011 Moving from [[Category:ပြက္ခဒိန်]] to [[Category:ပြက္ခဒိန်များ]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1053938 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] 0uukcrd4kv1jos7et9z3xbqujzy8dy9 14 291844 1053933 2026-09-19T07:08:27Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main|ပြက္ခဒိန်}} {{Commons category|Category:Calendars}} [[ကဏ္ဍ:အချိန်]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[Category:သက္ကရာဇ်စဉ်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053933 wikitext text/x-wiki {{Cat main|ပြက္ခဒိန်}} {{Commons category|Category:Calendars}} [[ကဏ္ဍ:အချိန်]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[Category:သက္ကရာဇ်စဉ်]] q2hlxw8a0rf6kmbci4k9rhu4ng24sbv 10 291845 1053949 2026-09-19T07:14:58Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Hist-stub]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053949 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တမ်းပလိတ်:Hist-stub]] noi4pxrabuwxo5bg3ux9tj0w4wue07d 10 291846 1053951 2026-09-19T07:16:23Z Ninjastrikers 22896 "{{asbox | image = Hourglass.svg | pix = 25 | subject = | qualifier = ခုနှစ်တစ်နှစ်ခြင်းစီနှင့် ဆက်စပ်သော | category = ခုနှစ် ဆောင်းပါးတိုများ | tempsort = | name = တမ်းပလိတ်:Year-stub }} <n..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053951 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Hourglass.svg | pix = 25 | subject = | qualifier = ခုနှစ်တစ်နှစ်ခြင်းစီနှင့် ဆက်စပ်သော | category = ခုနှစ် ဆောင်းပါးတိုများ | tempsort = | name = တမ်းပလိတ်:Year-stub }} <noinclude> </noinclude> anvxy53vmug9vv3dpqyeznwfw1oeaax 14 291847 1053952 2026-09-19T07:17:32Z Ninjastrikers 22896 "{{WPSS-cat}} {{Stub Category|article=ခုနှစ်များနှင့် ဆက်စပ်သော|newstub=year-stub|category=ခုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:သမိုင်း ဆောင်းပါးတိုများ| ခုနှစ်]] ကဏ္ဍ:အချိန် ဆောင်းပါး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053952 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub Category|article=ခုနှစ်များနှင့် ဆက်စပ်သော|newstub=year-stub|category=ခုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:သမိုင်း ဆောင်းပါးတိုများ| ခုနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:အချိန် ဆောင်းပါးတိုများ| ခုနှစ်]] c0bki89f0jr2x8xtg0hvvcu4yaky53v 14 291848 1053953 2026-09-19T07:18:30Z Ninjastrikers 22896 "{{WPSS-cat}} {{Stub Category |article=[[အချိန်]] |newstub=time-stub |category=အချိန်}} [[ကဏ္ဍ:ထိပ်ဆုံးအဆင့် ဆောင်းပါးတို ကဏ္ဍများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053953 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub Category |article=[[အချိန်]] |newstub=time-stub |category=အချိန်}} [[ကဏ္ဍ:ထိပ်ဆုံးအဆင့် ဆောင်းပါးတို ကဏ္ဍများ]] gxk118tpxywpfb0yrsvp5ikacq8bqqh 0 291849 1053954 2026-09-19T07:19:09Z Ninjastrikers 22896 "{{Millenniumbox|-15}} '''ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်''' သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053954 wikitext text/x-wiki {{Millenniumbox|-15}} '''ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်''' သည် ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၄,၀၀၁ အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း|ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]ကာလအတွင်း ကျရောက်နေသည်။ ထိုထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ ဤထောင်စုနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရက်စွဲများအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအပေါ် အခြေခံသည့် သက်တမ်းတွက်ချက်နည်းတို့အပေါ် အများအားဖြင့် အခြေပြုထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များသာ ဖြစ်သည်။ == တီထွင်မှုများ၊ တွေ့ရှိမှုများနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ == * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] - [[ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်]]ရှိ ကက်တပ်စ်ဟေးလ် ရှေးဟောင်းနေရာတွင် ကလိုဗစ်ယဉ်ကျေးမှု မတိုင်မီက လက်ရာများဖြစ်သော ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများနှင့် မီးဖိုနေရာများဟု ယူဆရသည့် အရာများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် လူသားများ စတင်ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ဖွယ် ရှိသည်။<ref> [https://web.archive.org/web/20071017032525/http://www.athenapub.com/cacthill.htm Athena Review 2,3: Recent Finds in Archaeology: Pre-Clovis occupation on Virginia's Nottoway River]</ref> * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]] - [[ခွေး]]များကို [[အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်]]အဖြစ် စတင်ယဉ်ပါးမွေးမြူလာကြဖွယ် ရှိသည်။ * [[အီတလီ]] - အီတလီနှင့် [[အရှေ့ဥရောပ]]တို့တွင် ဂရာဗက်တီယန်ယဉ်ကျေးမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ * [[ဥရောပ]] - ကျောက်ဂူနံရံ အနုပညာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ * [[ပြင်သစ်]]၊ [[စပိန်]] - မက်ဒါလီနီယန်ယဉ်ကျေးမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည် (အရိုးဖြင့် ပြုလုပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ ဖန်တီးမှု လက်ရာမြောက်လာခြင်းနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် နံရံဆေးရေးအနုပညာများ အရည်အသွေး ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်းတို့ ပါဝင်သည်)။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:Holocene]] [[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|-၈၅]] {{history-stub}} {{year-stub}} gxzvwk96xycj7ixk7nvambqx2ckpdie 10 291850 1053957 2026-09-19T07:23:29Z Ninjastrikers 22896 "<includeonly>{{#invoke:sidebar|sidebar|name=Millenniumbox|class=hlist |heading1=[[ထောင်စုနှစ်များ]] |heading1style = padding-top: 1em; |content1= *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|m|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|-1|y}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|m|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|0|{{#switch:{{Formatnum:{{{1|..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053957 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:sidebar|sidebar|name=Millenniumbox|class=hlist |heading1=[[ထောင်စုနှစ်များ]] |heading1style = padding-top: 1em; |content1= *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|m|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|-1|y}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|m|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|0|{{#switch:{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|1=ya|y}}}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|m|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|1|{{#switch:{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|-1|1=ya|y}}}}}} |heading2=[[ရာစုနှစ်များ]] |content2= *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|0}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|1}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|2}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|3}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|4}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|5}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|6}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|7}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|8}}}} *{{#invoke:ConvertDigit|main|{{dr|m|c|{{Formatnum:{{{1|1}}}|R}}|9}}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation|content= {{Millenniumbox}} Default format: {{-}} {{Millenniumbox|3}} {{Millenniumbox|-1}} This template produces a navigational box for a millennium article. The examples to the right are produced using <nowiki>{{millenniumbox|3}} and {{millenniumbox|-1}}</nowiki>. [[ကဏ္ဍ:အချိန်၊ ရက်စွဲနှင့် ပြက္ခဒိန် တမ်းပလိတ်များ|Millenniumbox]] }} </noinclude> ei5bo89ap1tnsv4qy2ztwrkk8gewypm 0 291851 1053958 2026-09-19T07:24:30Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[ထောင်စုနှစ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ထောင်စုနှစ်]] evadibjega47rskyyyphndbeg1n0p7i 0 291852 1053959 2026-09-19T07:24:39Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[ရာစုနှစ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1053959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရာစုနှစ်]] 49a4uj2zr9k7ks0j5cq09tb2me6z2fk 0 291853 1053962 2026-09-19T07:33:23Z Mkant00 135890 "[[File:Rank-nullity.svg|right|260px|Rank–nullity theorem]] '''အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ် (Rank-nullity theorem)''' သည် မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053962 wikitext text/x-wiki [[File:Rank-nullity.svg|right|260px|Rank–nullity theorem]] '''အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ် (Rank-nullity theorem)''' သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]](linear transformation) တစ်ခု၏ [[ကာနယ်]](kernel) နှင့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] တို့၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများကို]] ဆက်စပ်ပေးသည့် [[အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]](linear algebra) ရှိ အခြေခံကျသော သီအိုရမ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]<math>F</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]များ (vector spaces) ဖြစ်ပြီး <math>V</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>T : V \to W</math> သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Axler (2015), p. 63.</ref> <math display="block">\operatorname{rank}(T) + \operatorname{nullity}(T) = \dim(V)</math> ဤနေရာတွင် <math>\operatorname{rank}(T) = \dim(\operatorname{Im} T)</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{nullity}(T) = \dim(\operatorname{Ker} T)</math> ဖြစ်သည်။ ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြရလျှင်[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] <math>F^n \to F^m</math> ကို ကိုယ်စားပြုသော <math>F</math> ပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] <math>M</math> တစ်ခုအတွက် [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) ၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသည်]] တိုင် (column) အရေအတွက်ဖြစ်သော <math>n</math> ဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရမ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Friedberg, Insel, and Spence (2014), p. 70.</ref> <math display="block">\operatorname{rank}(M) + \operatorname{nullity}(M) = n</math> == ပုံစံတကျ သက်သေပြချက် (Formal Proof) == <math>\dim(V) = n</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>T : V \to W</math> သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ [[ကာနယ်]] <math>\operatorname{Ker}(T)</math> သည် <math>V</math> ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတွင် အခြေအစုတစ်ခု ရှိသည်။ <math>\dim(\operatorname{Ker} T) = k</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး အောက်ပါအခြေအစုကို သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">\mathcal{K} = \{v_1, \ldots, v_k\} \subset \operatorname{Ker}(T)</math> ရှတိုင်းနစ်ဇ် ဖလှယ်ခြင်း အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Steinitz exchange lemma) အရ အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့်[[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း|မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော]][[အစု]] (linearly independent set) <math>\mathcal{S} = \{w_1, \ldots, w_{n-k}\}</math> ကို ထပ်မံဖြည့်စွက်ခြင်းဖြင့် <math>\mathcal{K}</math> ကို <math>V</math> ၏ အပြည့်အဝ အခြေအစုတစ်ခုအဖြစ် တိုးချဲ့နိုင်သည်။ <math display="block">\mathcal{B} = \mathcal{K} \cup \mathcal{S} = \{v_1, \ldots, v_k, w_1, \ldots, w_{n-k}\}</math> [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] <math>\operatorname{Im}(T)</math> ကို အခြေအစု <math>\mathcal{B}</math> ၏ ပုံရိပ်ဖြင့် စပန် (span) ပြုလုပ်ထားသည်။ <math>v_i \in \mathcal{K}</math> အားလုံးအတွက် <math>T(v_i) = 0_W</math> ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းနိုင်သည်။ <math display="block">\operatorname{Im}(T) = \operatorname{Span}(T(\mathcal{B})) = \operatorname{Span}\{T(w_1), \ldots, T(w_{n-k})\}</math> <math>T(\mathcal{S})</math> သည် <math>\operatorname{Im}(T)</math> အတွက် အခြေအစုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း တည်ဆောက်ရန် ၎င်းသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းကြောင်း ပြသရမည်ဖြစ်သည်။ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) တစ်ခုသည် သုညသို့ တန်ဖိုးထွက်ပေါ်လာသည်ဟု မှတ်ယူပါစို့။ <math display="block">\sum_{j=1}^{n-k} \alpha_j T(w_j) = 0_W, \quad \alpha_j \in F</math> <math>T</math> ၏ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity) အရ <math display="block">T\left(\sum_{j=1}^{n-k} \alpha_j w_j\right) = 0_W \implies \sum_{j=1}^{n-k} \alpha_j w_j \in \operatorname{Ker}(T)</math> <math>\mathcal{K}</math> သည် <math>\operatorname{Ker}(T)</math> ကို စပန်ပြုသောကြောင့် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေမည့် [[စကေလာ]] (scalar) များ <math>\beta_i \in F</math> တည်ရှိသည်။ <math display="block">\sum_{j=1}^{n-k} \alpha_j w_j = \sum_{i=1}^k \beta_i v_i \implies \sum_{j=1}^{n-k} \alpha_j w_j - \sum_{i=1}^k \beta_i v_i = 0_V</math> <math>\mathcal{B}</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသောကြောင့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ <math>\alpha_j</math> နှင့် <math>\beta_i</math> အားလုံးသည် အတိအကျအားဖြင့် သုညဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>T(\mathcal{S})</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းပြီး <math>\operatorname{Im}(T)</math> အတွက် အရွယ်အစား <math>n - k</math> ရှိသော အခြေအစုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများကို]] ညီမျှခြင်းပြုလုပ်ခြင်းက သီအိုရမ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Katznelson and Katznelson (2008), p. 52.</ref> <math display="block">\dim(\operatorname{Im} T) + \dim(\operatorname{Ker} T) = (n - k) + k = n = \dim(V)</math> == ပြန်လည်ဖော်ပြချက်များနှင့် ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Reformulations and Generalizations) == === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Isomorphisms) === အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက်]] ပထမ[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သီအိုရမ် (first isomorphism theorem) ၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] သီအိုရီဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်သီအိုရမ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းက <math>T</math> သည် အောက်ပါ[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခုကို လှုံ့ဆော် (induce) ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">V / \operatorname{Ker}(T) \cong \operatorname{Im}(T)</math> [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များပေါ်ရှိ]] ဗက်တာရပ်ဝန်းများသည် ပရိုဂျက်တစ်နည်းကျ ခွဲထွက် (projectively split) သောကြောင့် ခွဲထွက် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (splitting lemma) က သရုပ်မဲ့ ဗက်တာရပ်ဝန်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>V \cong \operatorname{Ker}(T) \oplus \operatorname{Im}(T)</math> တစ်ခု တည်ရှိမှုကို အာမခံပေးပြီး အတိုင်းအတာ ပုံသေနည်းကို ရရှိစေသည်။ === တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Exact Sequences) === [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]](homological algebra) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၏]] [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်]](short exact sequence) သည် <math>V \cong U \oplus R</math> ဖြစ်စေပြီး <math>\dim(V) = \dim(U) + \dim(R)</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>U \cong \operatorname{Ker}(T)</math> နှင့် <math>R \cong \operatorname{Im}(T)</math> ဖြစ်သော နေရာရှိ အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်ပင် ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသည့် ကိန်းစဉ်]](finite-dimensional exact sequence) <math display="block">0 \to V_1 \to V_2 \to \cdots \to V_r \to 0</math> အတွက် အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်ကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် အသုံးချခြင်းက အွိုင်လာ ဝိသေသတန်ဖိုး (Euler characteristic) ညီမျှခြင်းကို ရရှိစေသည်။<ref>Valenza (1993), p. 71.</ref> <math display="block">\sum_{i=1}^r (-1)^i \dim(V_i) = 0</math> === ဖရက်ဒ်ဟုမ်း အညွှန်း (Fredholm Index) === အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ ရပ်ဝန်းများကြားရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] <math>T: V \to W</math> တစ်ခုအတွက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ အညွှန်းကို ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) <math>\operatorname{Coker}(T) = W / \operatorname{Im}(T)</math> ကို အသုံးပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math display="block">\operatorname{index}(T) = \dim(\operatorname{Ker} T) - \dim(\operatorname{Coker} T)</math> <math>\dim(\operatorname{Coker} T) = \dim(W) - \dim(\operatorname{Im} T)</math> ကို အစားထိုးခြင်းနှင့် အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်ကို အသုံးချခြင်းက ဤအညွှန်း ညီမျှခြင်းကို အခြေခံ ရပ်ဝန်းများ (underlying spaces) ၏ သဘောတရားများဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းဖော်ပြပေးသည်။ <math display="block">\operatorname{index}(T) = \dim(V) - \dim(W)</math> ဤ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) သည် အာတီယာ-ဆင်းဂါး အညွှန်း သီအိုရမ် (Atiyah-Singer index theorem) ၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဆင်တူချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Axler |first=Sheldon |title=Linear Algebra Done Right |edition=3rd |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publication-place=Cham |publisher=Springer |date=2015 |isbn=978-3-319-11079-0}} * {{Citation |last1=Friedberg |first1=Stephen H. |last2=Insel |first2=Arnold J. |last3=Spence |first3=Lawrence E. |title=Linear Algebra |edition=4th |publication-place=Upper Saddle River, NJ |publisher=Pearson Education |date=2014 |isbn=978-0130084514}} * {{Citation |last1=Katznelson |first1=Yitzhak |last2=Katznelson |first2=Yonatan R. |title=A (Terse) Introduction to Linear Algebra |publication-place=Providence, RI |publisher=American Mathematical Society |date=2008 |isbn=978-0-8218-4419-9}} * {{Citation |last=Valenza |first=Robert J. |title=Linear Algebra: An Introduction to Abstract Mathematics |edition=3rd |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=1993 |isbn=978-0-387-94099-1}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့်_အက္ခရာသင်္ချာ]] h0foifvz2f5q0oxm94ebtlr1q4rjgup 10 291854 1053963 2026-09-19T07:33:24Z Ninjastrikers 22896 "{{Navbox | name = ထောင်စုနှစ်များ | title = [[ထောင်စုနှစ်|ထောင်စုနှစ်များ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = [[:en:Common Era|စီအီး]]{{\}}[[အေဒီ]] |list1 = * [[၁ ထောင်စုနှစ်|ပထမ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053963 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ထောင်စုနှစ်များ | title = [[ထောင်စုနှစ်|ထောင်စုနှစ်များ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = [[:en:Common Era|စီအီး]]{{\}}[[အေဒီ]] |list1 = * [[၁ ထောင်စုနှစ်|ပထမ]] * [[၂ ထောင်စုနှစ်|ဒုတိယ]] * [[၃ ထောင်စုနှစ်|တတိယ]] * [[:en:Timeline of the far future|စတုတ္ထနှင့် နောက်ပိုင်း]] |group2 = [[:en:Before Common Era|ဘီစီအီး]]{{\}}[[ဘီစီ]] |list2 = * [[ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်|ပထမ]] * [[ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်|ဒုတိယ]] * [[ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ်|တတိယ]] * [[ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်|စတုတ္ထ]] * [[ဘီစီ ၅ ထောင်စုနှစ်|ပဉ္စမ]] * [[ဘီစီ ၆ ထောင်စုနှစ်|ဆဋ္ဌမ]] * [[ဘီစီ ၇ ထောင်စုနှစ်|သတ္တမ]] * [[ဘီစီ ၈ ထောင်စုနှစ်|အဋ္ဌမ]] * [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်|နဝမ]] * [[ဘီစီ ၁၀ ထောင်စုနှစ်|ဒသမ]] * [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်|ဧကာဒသမ]] * [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်|ဒွါဒသမ]] * [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်|တေရသမ]] * [[ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်|စုဒ္ဒသမ]] * [[ဘီစီ ၁၅ ထောင်စုနှစ်|ပဉ္စဒသမ]] * [[:en:Timeline of prehistory|သောဠသမ နှင့် အစောပိုင်း]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> oij0sll3nr508a4pf8erxz3rgj0fq7v 14 291855 1053965 2026-09-19T07:34:38Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Roman dictators}} [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ရောမ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာရှင်စနစ်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053965 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Roman dictators}} [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ရောမ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာရှင်စနစ်]] ixq6ebxf2hgz0knu8p62n3pvm026de3 0 291856 1053967 2026-09-19T07:42:24Z Ninjastrikers 22896 "{{Millenniumbox|-14}} {{Stone Age}} '''ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်န..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053967 wikitext text/x-wiki {{Millenniumbox|-14}} {{Stone Age}} '''ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း|ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]ကာလအတွင်း ကျရောက်နေသည်။ ထိုထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ ဤထောင်စုနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရက်စွဲများအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအပေါ် အခြေခံသည့် သက်တမ်းတွက်ချက်နည်းတို့အပေါ် အများအားဖြင့် အခြေပြုထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များသာ ဖြစ်သည်။ == တီထွင်မှုများ၊ တွေ့ရှိမှုများနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ == * [[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|ဂျပန်]] - ရှေးဟောင်း ဂျိုမွန်ခေတ်စတင်ခြင်း (ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ အထိ)၊ အိုးလုပ်ငန်း တီထွင်လာနိုင်ခြင်းနှင့် ရှေးဦးအိုင်းနုလူမျိုးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ကျောက်ခေတ်လယ်]] ([[ကျောက်ခေတ်သစ်]]လည်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရိပ်အယောင်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်း|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] - [[ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်]]ရှိ မဲဒိုးခရော့ဖ် ကျောက်ဂူခိုလှုံရာ ရှေးဟောင်းနေရာတွင် ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများနှင့် မီးဖိုနေရာများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် လူသားများ စတင်ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ဖွယ် ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Rockshelter Artifacts |publisher=Senator John Heinz History Center in Association with the Smithsonian Institution |url=http://heinzhistorycenter.org/secondary.aspx?id=150 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624005552/http://heinzhistorycenter.org/secondary.aspx?id=150 |archive-date=24 June 2011}}</ref> * [[အနောက်ဥရောပ]]တွင် မက်ဒါလီနီယန် ယဉ်ကျေးမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း။ * [[ဥရောပ]]တွင် ကျောက်လက်နက်ငယ်များ တီထွင်ဖန်တီးမှု ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း။ * [[ပြင်သစ်]] - ကျောက်ဂူနံရံဆေးရေးပန်းချီများ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်နေမှုကြောင့် "ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ စစ္စတင်းဝတ်ပြုကျောင်း" (Sistine Chapel of the Palaeolithic) ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည့် စစ်မှန်သော ကျောက်ဂူနံရံအနုပညာ ပြခန်းကြီးဖြစ်သော လက်စ်ကို့စ်ဂူ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ * [[ဂျာမနီ]] - ဦးချိုများကို အသုံးပြု၍ အလုပ်လုပ်ရာတွင် ဆောက်သဖွယ် အသုံးပြုသည့် ချွန်ထက်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများ ပါဝင်မှုဖြင့် ထင်ရှားသော အက်ပီဂရာဗက်တီယန် အမျိုးအစား ဟမ်းဘတ်ဂ်ယဉ်ကျေးမှု (ဘီစီ ၁၃,၅၀၀ ခန့် – ဘီစီ ၁၁,၂၀၀ ခန့်) ထွန်းကားလာခြင်း။ ၎င်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ မြောက်ဘက်စကန်ဒီနေးဗီးယားတောင်ပိုင်းအထိ လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံအထိ လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ * [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းရှိ ဂူတစ်ခုတွင် မူလဇာစ်မြစ်ကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးသော ဓားသွားပုံစံ ကျောက်လက်နက်ပြုလုပ်သည့် ဓလေ့တစ်ခုအစား အိုင်ဘီရိုမော်ရူးရှန် ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ ၏ အစောဆုံးကာလ အဆင့်တစ်ခုက ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစားထိုးနေရာယူခဲ့သည်။<ref>[https://archive.org/details/isbn_0333271904/page/493/mode/1up?q=%2214th+millennium+BC%22] The Macmillan dictionary of archaeology p 493</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုလိုဆင်းခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|-86]] mlr5uh2j4zuh30hdowd7d7xul5443dx 1053968 1053967 2026-09-19T07:42:59Z Ninjastrikers 22896 1053968 wikitext text/x-wiki {{Millenniumbox|-14}} '''ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၃,၀၀၁ အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း|ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]ကာလအတွင်း ကျရောက်နေသည်။ ထိုထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ ဤထောင်စုနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရက်စွဲများအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအပေါ် အခြေခံသည့် သက်တမ်းတွက်ချက်နည်းတို့အပေါ် အများအားဖြင့် အခြေပြုထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များသာ ဖြစ်သည်။ == တီထွင်မှုများ၊ တွေ့ရှိမှုများနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ == * [[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|ဂျပန်]] - ရှေးဟောင်း ဂျိုမွန်ခေတ်စတင်ခြင်း (ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ အထိ)၊ အိုးလုပ်ငန်း တီထွင်လာနိုင်ခြင်းနှင့် ရှေးဦးအိုင်းနုလူမျိုးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ကျောက်ခေတ်လယ်]] ([[ကျောက်ခေတ်သစ်]]လည်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရိပ်အယောင်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်း|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] - [[ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်]]ရှိ မဲဒိုးခရော့ဖ် ကျောက်ဂူခိုလှုံရာ ရှေးဟောင်းနေရာတွင် ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများနှင့် မီးဖိုနေရာများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် လူသားများ စတင်ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ဖွယ် ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Rockshelter Artifacts |publisher=Senator John Heinz History Center in Association with the Smithsonian Institution |url=http://heinzhistorycenter.org/secondary.aspx?id=150 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624005552/http://heinzhistorycenter.org/secondary.aspx?id=150 |archive-date=24 June 2011}}</ref> * [[အနောက်ဥရောပ]]တွင် မက်ဒါလီနီယန် ယဉ်ကျေးမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း။ * [[ဥရောပ]]တွင် ကျောက်လက်နက်ငယ်များ တီထွင်ဖန်တီးမှု ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း။ * [[ပြင်သစ်]] - ကျောက်ဂူနံရံဆေးရေးပန်းချီများ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်နေမှုကြောင့် "ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ စစ္စတင်းဝတ်ပြုကျောင်း" (Sistine Chapel of the Palaeolithic) ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည့် စစ်မှန်သော ကျောက်ဂူနံရံအနုပညာ ပြခန်းကြီးဖြစ်သော လက်စ်ကို့စ်ဂူ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ * [[ဂျာမနီ]] - ဦးချိုများကို အသုံးပြု၍ အလုပ်လုပ်ရာတွင် ဆောက်သဖွယ် အသုံးပြုသည့် ချွန်ထက်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများ ပါဝင်မှုဖြင့် ထင်ရှားသော အက်ပီဂရာဗက်တီယန် အမျိုးအစား ဟမ်းဘတ်ဂ်ယဉ်ကျေးမှု (ဘီစီ ၁၃,၅၀၀ ခန့် – ဘီစီ ၁၁,၂၀၀ ခန့်) ထွန်းကားလာခြင်း။ ၎င်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ မြောက်ဘက်စကန်ဒီနေးဗီးယားတောင်ပိုင်းအထိ လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံအထိ လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ * [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းရှိ ဂူတစ်ခုတွင် မူလဇာစ်မြစ်ကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးသော ဓားသွားပုံစံ ကျောက်လက်နက်ပြုလုပ်သည့် ဓလေ့တစ်ခုအစား အိုင်ဘီရိုမော်ရူးရှန် ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ ၏ အစောဆုံးကာလ အဆင့်တစ်ခုက ဘီစီ ၁၄ ထောင်စုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစားထိုးနေရာယူခဲ့သည်။<ref>[https://archive.org/details/isbn_0333271904/page/493/mode/1up?q=%2214th+millennium+BC%22] The Macmillan dictionary of archaeology p 493</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုလိုဆင်းခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|-86]] pgjpv196d5snplxbq0bwf9j4d11vu2t 0 291857 1053970 2026-09-19T07:52:49Z Ninjastrikers 22896 "{{Millenniumbox|-13}} '''ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ (လွန်ခဲ့သော ၁၅ ထောင်စုနှစ်ခန့်မှ ၁၄ ထောင်စုနှစ်ခန့်) အထိ ကြာမြင့်ခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053970 wikitext text/x-wiki {{Millenniumbox|-13}} '''ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၂,၀၀၁ (လွန်ခဲ့သော ၁၅ ထောင်စုနှစ်ခန့်မှ ၁၄ ထောင်စုနှစ်ခန့်) အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း|ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]ကာလအတွင်း ကျရောက်နေသည်။ ထိုထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ ဤထောင်စုနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရက်စွဲများအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအပေါ် အခြေခံသည့် သက်တမ်းတွက်ချက်နည်းတို့အပေါ် အများအားဖြင့် အခြေပြုထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များသာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူမိဗေဒ== ===တိရစ္ဆာန်များ=== [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]တွင် [[သမင်နီ]]တစ်ကောင်၏ ပထမဆုံးသော ရှေ့သွားတစ်ခု၏ သက်တမ်းသည် ဘီစီ ၁၃ မှ ၁၂ ထောင်စုနှစ်အတွင်း ကျရောက်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။{{sfn|Binois|Bridault|Pion|Ducrocq|2014}} လီဗန့် ဒေသရှိ နာတူဖီယန် ရှေးဟောင်းနေရာများတွင် ဤထောင်စုနှစ်လောက်စောသော ကာလကတည်းက ခွေးများ စတင်ရှိနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။{{sfn|Hole|Wyllie|2007|p=175}} ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ=== လွန်ခဲ့သည့် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကပင် [[အနောက်ဥရောပ]]ရှိ မက်ဒါလီနီယန် နှင့် အေဇီလီယန် ယဉ်ကျေးမှုများ မည်မျှအထိ ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို ပထမဆုံး ရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာခဲ့ကြသည်။{{sfn|Valentin|2008}} ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီစီ ၁၄ မှ [[ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်|၁၂ ထောင်စုနှစ်]]အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နွေးထွေးလာသည့် ကာလအတွင်း ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အဆိုပါ အပြောင်းအလဲများကို တကယ့်တော်လှန်ရေးကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစဉ်က သမိုင်းမတင်မီခေတ် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို စိတ်အားထက်သန်စေခဲ့သလို ယနေ့တိုင်အောင်လည်း လွှမ်းမိုးဆဲဖြစ်သည့် ကပ်ဘေးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီများ၏ အမြင်ရှုထောင့်မှတစ်ဆင့် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။{{sfn|Valentin|2008}} ==လူသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု== ===လူသားများ=== [[အာရှမိုင်းနား]]ဒေသတွင် [[မီးသင့်ကျောက်]] တူးဖော်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းသည် ဤထောင်စုနှစ်တွင် ကောင်းစွာ လည်ပတ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။{{sfn|Dendrinos|2015|p=27}} မီးသင့်ကျောက်သည် အမဲလိုက်ရှာဖွေစားသောက်သူများအနေဖြင့် ဤထောင်စုနှစ်အတွင်း ကုန်စည်ကူးသန်းဖလှယ်ခဲ့ကြဖွယ်ရှိသော သယံဇာတပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။{{sfn|Dendrinos|2015|p=27}} ===နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေး=== [[မိုရာဗီးယား]] ဒေသမှ တွေ့ရှိရသော လက်နက်ပစ္စည်းစာရင်းတွင် အစွန်းပိုင်းခြစ်တံများ၊ ကျောက်ထွင်းသွားများ၊ ထိပ်ဖြတ်အစိတ်ပိုင်းများ၊ ကျောဘက်သွေးထားသော အစိတ်ပိုင်းများ၊ အပေါက်ဖောက်ကိရိယာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကိရိယာများ ကဲ့သို့သော အခြေခံကိရိယာ အုပ်စုများ တွေ့ရှိရသည့် အကြိမ်အရေအတွက်သည် ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှ [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်|၁၁ ထောင်စုနှစ်]] အစောပိုင်းကာလနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှုရှိနေသည်။{{sfn|Wiśniewski|Mroczek|Rodzik|Zagórski|2012|p=309}} ဘီစီ ၁၇ မှ [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်|၉ ထောင်စုနှစ်]]အထိ ကာလအတွင်း ဥရောပတွင် မျက်နှာပြင်ဖိအားသုံး ကျောက်ခွာပြုပြင်သည့် နည်းပညာ တည်ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထား မတွေ့ရပေ။{{sfn|Desrosiers|2012|p=269}} ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံဖော်တွက်ချက်မှုများအရ "ရှေးဦး" စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် လခြမ်းစိမ်းဒေသ၏ ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ် နောက်ဆုံးရေခဲခေတ် အထွတ်အထိပ်ကာလ (LGM) ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်]] အစောပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆထားသော စိုက်ပျိုးရေး၏ သမားရိုးကျ "စတင်ရာကာလ" ထက် များစွာ ပိုမိုစောစီးစွာ စတင်ခဲ့နိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။{{sfn|Dendrinos|2015|p=26}} ဤ "ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး" အဆင့်များသည် [[ယူရေးရှား]]နှင့် [[အာဖရိက]]တစ်ခွင်ရှိ နေရာအသီးသီးတွင် (သီးခြားစီ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော ပုံစံဖြင့်) စတင်ခဲ့ကောင်း စတင်ခဲ့နိုင်သည်။{{sfn|Dendrinos|2015|p=26}} ===အခြားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်မှုများ=== သမိုင်းမတင်မီခေတ် စစ်မြေပြင်နေရာတစ်ခုဖြစ်သော ဂျီဘဲလ် ဆာဟာဘာသည် ဘီစီ ၁၇ မှ ၁၂ ထောင်စုနှစ်အတွင်း သက်တမ်းရှိသည်။{{sfn|Crevecoeur|Dias-Meirinho|Zazzo|Antoine|2021}} ဤထောင်စုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ နေရာများတွင် အဝိုင်းပုံစံ တိရစ္ဆာန်လှောင်ခြံများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။{{sfn|Redding|2011|p=4}} ဘွန်ဂျူကလူနှင့် ပီနာဘာရှီ ရှေးဟောင်းနေရာများသည်လည်း ဤထောင်စုနှစ်အထိ သက်တမ်းနောက်ကြောင်း ပြန်လိုက်၍ ရနိုင်သည်။{{sfn|Hodder|2011|p=117}} ==မှတ်စုများ== {{reflist}} ==ကျမ်းကိုးစာရင်း== ===စာအုပ်များ=== * {{cite book |last1=Desrosiers |first1=Pierre M. |title=The Emergence of Pressure Blade Making: from Origin to Modern Experimentation |date=13 March 2012 |publisher=Springer New York |isbn=9781461420033 |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=Qjm8IbYgnmAC |access-date=25 May 2023 |language=English}} ===ဂျာနယ်များ=== * {{cite journal |last1=Binois |first1=Annelise |last2=Bridault |first2=Anne |last3=Pion |first3=Gilbert |last4=Ducrocq |first4=Thierry |title=Dental Development Pathology in Wild artiodactyls: Two Prehistoric Case Studies from France |journal=International Journal of Paleopathology |date=March 2014 |volume=4 |issue=1 |pages=53–58 |doi=10.1016/j.ijpp.2013.11.002 |pmid=29539502 |bibcode=2014IJPal...4...53B |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01673480/file/BINOIS_BRIDAULT%20%26%20al%202014%20%28dental%20anomalies%29.pdf |access-date=2 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Valentin |first1=Boris |title=Magdalenian and Azilian Lithic Productions in the Paris Basin: Disappearance of a Programmed Economy |journal=The Arkotek Journal |date=2008 |volume=2 |issue=1 |url=https://www.mendeley.com/catalogue/43a389c6-5f75-39aa-bfb9-f498529c3d7d/ |access-date=2 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Hole |first1=Frank |last2=Wyllie |first2=Cherra |title=The Oldest Depictions of Canines and a Possible Early Breed of Dog in Iran |journal=Paléorient |date=2007 |volume=33 |issue=1 |page=175 |doi=10.3406/paleo.2007.5213 |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2007_num_33_1_5213 |access-date=2 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Crevecoeur |first1=Isabelle |last2=Dias-Meirinho |first2=Marie-Hélène |last3=Zazzo |first3=Antoine |last4=Antoine |first4=Daniel |last5=Bon |first5=François |date=2021 |title=New insights on interpersonal violence in the Late Pleistocene based on the Nile valley cemetery of Jebel Sahaba |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=9991 |doi=10.1038/s41598-021-89386-y |doi-access=free|pmid=34045477 |pmc=8159958 |bibcode=2021NatSR..11.9991C |issn=2045-2322}} * {{cite journal |last1=Hodder |first1=Ian |title=The Role of Religion in the Neolithic of the Middle East and Anatolia with Particular Reference to Çatalhöyük |journal=Paléorient |date=2011 |volume=37 |issue=1 |page=117 |doi=10.3406/paleo.2011.5442 |url=https://static1.squarespace.com/static/53568703e4b0feb619b78a93/t/53679810e4b0124f24031660/1399298064708/the-role-of-religion-in-the-neolithic-of-the-middle-east-and-anatolia-with-particular-reference-to-catalhoyuk.pdf |access-date=22 May 2023}} * {{cite journal |last1=Redding |first1=Richard |title=The OK Corral: Standing Wall Island Mystery, Solved. |journal=Aeragram: Ancient Egypt Research Associates |date=2011 |volume=12 |issue=1 |page=4 |url=https://www.academia.edu/download/36410054/aeragram12_1.pdf |access-date=24 May 2023 |issn=1944-0014}} * {{cite journal |last1=Wiśniewski |first1=Tomasz S |last2=Mroczek |first2=Przemysław |last3=Rodzik |first3=Jan |last4=Zagórski |first4=Piotr |last5=Wilczyński |first5=Jacek R |last6=Fišáková |first6=Miriam Nývltová |title=Erratum to "On the Periphery of the Magdalenian World: an open-air Site in Klementowice (Lublin Upland, Eastern Poland)" [Quat. Int. 272–273 (2012) 308–321] |journal=Quaternary International |date=25 October 2012 |volume=276-277 |issue=1 |page=309 |doi=10.1016/j.quaint.2012.08.2106 |bibcode=2012QuInt.276..300W |url=https://www.academia.edu/download/32033159/Klementowice_QI_2012.pdf |access-date=25 May 2023}} ===ညီလာခံမှတ်တမ်းများ=== * {{Cite conference |last=Dendrinos |first=Dimitrios S. |date=2015 |title=From Newgrange to Stonehenge: Monuments to a Bull Cult and Origins of Innovation. |url=https://www.researchgate.net/publication/317433973 |conference=Emeritus Professor, School Of Architecture and Urban Design, University of Kansas, Lawrence, Kansas, USA. In residence at Ormond Beach, Florida. |location=Lawrence, Kansas, USA |publisher=University of Kansas |pages=26, 27 |access-date=7 June 2023 |via=ResearchGate}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုလိုဆင်းခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|-87]] pe6sq9rjcovhimfetj41sbgxupfvkcn 0 291858 1053971 2026-09-19T08:07:08Z Ninjastrikers 22896 "{{Millenniumbox|-12}} '''ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ (လွန်ခဲ့သော ၁၄ ထောင်စုနှစ်ခန့်မှ ၁၃ ထောင်စုနှစ်ခန့်) အထိ ကြာမြင့်ခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1053971 wikitext text/x-wiki {{Millenniumbox|-12}} '''ဘီစီ ၁၂ ထောင်စုနှစ်'''သည် ဘီစီ ၁၂,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၁၁,၀၀၁ (လွန်ခဲ့သော ၁၄ ထောင်စုနှစ်ခန့်မှ ၁၃ ထောင်စုနှစ်ခန့်) အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤထောင်စုနှစ်သည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း|ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]ကာလအတွင်း ကျရောက်နေသည်။ ဤထောင်စုနှစ်အတွင်း [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း]]မှ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]]သို့ ကူးပြောင်းသည့် ကာလ စတင်ခဲ့သည်။{{sfn|Otte|2009|p=538}} ထိုထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ ဤထောင်စုနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရက်စွဲများအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအပေါ် အခြေခံသည့် သက်တမ်းတွက်ချက်နည်းတို့အပေါ် အများအားဖြင့် အခြေပြုထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များသာ ဖြစ်သည်။ {{multiple image|image1=Göbekli Tepe, Urfa.jpg|image2=Karahantepe7.jpg|image3=Nevali Çori kazı alanı maketi (2).jpg|footer=Gobekli Tepe, Karahan Tepe, and Nevali Cori were occupied in the 12th millennium BC }} ==ဘူမိဗေဒ== ===တိရစ္ဆာန်များ=== ကိုမီရှန်ဂူမှ တွေ့ရှိရသော ဆိုင်ဂါဆိတ် ၏ ဦးချိုအရိုးအူတိုင်သည် ဤထောင်စုနှစ်အကုန်တွင် အဆိုပါဂူ၌ လူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။{{sfn|Fereidoun|2010|p=35}} ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် [[သမင်နီ]]တစ်ကောင်၏ ပထမဆုံးသော ရှေ့သွားတစ်ခု၏ သက်တမ်းသည် [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်|ဘီစီ ၁၃]] မှ ၁၂ ထောင်စုနှစ်အတွင်း ကျရောက်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။{{sfn|Binois|Bridault|Pion|Ducrocq|2014}} ဤထောင်စုနှစ်အတွင်း တောင်ပိုင်းလီဗန့်ဒေသ၏ နာတူဖီယန်ယဉ်ကျေးမှုမှ အစောဆုံးသော ခွေးရုပ်ကြွင်းများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Arbuckle|2012|p=210}} ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ === [[မြေထဲပင်လယ်ကျွန်းများ]] ပေါ်ထွန်းလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဘီစီ ၁၂ မှ [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်|၁၁ ထောင်စုနှစ်]]လောက် စောစီးစွာကတည်းက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ညွှန်ပြနေသော ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ ရှိနေသည်။{{sfn|Bechtold|Mussak|2009|p=3}} လွန်ခဲ့သည့် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကပင် အနောက်ဥရောပရှိ မက်ဒါလီနီယန်နှင့် အေဇီလီယန် ယဉ်ကျေးမှုများ မည်မျှအထိ ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို ပထမဆုံး ရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာခဲ့ကြသည်။{{sfn|Valentin|2008}} ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီစီ ၁၄ မှ ၁၂ ထောင်စုနှစ်အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နွေးထွေးလာသည့် ကာလအတွင်း ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အဆိုပါ အပြောင်းအလဲများကို တကယ့်တော်လှန်ရေးကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစဉ်က သမိုင်းမတင်မီခေတ် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို စိတ်အားထက်သန်စေခဲ့သလို ယနေ့တိုင်အောင်လည်း လွှမ်းမိုးဆဲဖြစ်သည့် ကပ်ဘေးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီများ၏ အမြင်ရှုထောင့်မှတစ်ဆင့် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။{{sfn|Valentin|2008}} ==လူသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု== ===လူသားများ=== အီဂျစ်ဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဤထောင်စုနှစ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]၌ လူသားများ ရှိနေခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထား မတွေ့ရှိရပေ။{{sfn|Bauval|Brophy|2013}} သို့သော်လည်း ဤထောင်စုနှစ်အတွင်း အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ တုရှ်ကာ တွင် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်ထွက်လာခြင်းဖြင့် ထိုအချိန်ကာလ ကွက်လပ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါရှေးဟောင်းကာလမှသည် သမိုင်းခေတ်ဦးအထိ ထိုဒေသတွင် လူသားများ အဆက်မပြတ် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ပြသနေသည်။{{sfn|Wyatt|Wyatt|2014|p=424}} ===နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေး=== မိုရာဗီးယား ဒေသမှ တွေ့ရှိရသော လက်နက်ပစ္စည်းစာရင်းတွင် အစွန်းပိုင်းခြစ်တံများ၊ ကျောက်ထွင်းသွားများ၊ ထိပ်ဖြတ်အစိတ်ပိုင်းများ၊ ကျောဘက်သွေးထားသော အစိတ်ပိုင်းများ၊ အပေါက်ဖောက်ကိရိယာများ နှင့် ပေါင်းစပ်ကိရိယာများ ကဲ့သို့သော အခြေခံကိရိယာ အုပ်စုများ တွေ့ရှိရသည့် အကြိမ်အရေအတွက်သည် [[ဘီစီ ၁၃ ထောင်စုနှစ်]]နှောင်းပိုင်းမှ [[ဘီစီ ၁၁ ထောင်စုနှစ်|၁၁ ထောင်စုနှစ်]] အစောပိုင်းကာလနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှုရှိနေသည်။{{sfn|Wiśniewski|Mroczek|Rodzik|Zagórski|2012|p=309}} ဘီစီ ၁၇ မှ [[ဘီစီ ၉ ထောင်စုနှစ်|၉ ထောင်စုနှစ်]]အထိ ကာလအတွင်း [[ဥရောပ]]တွင် မျက်နှာပြင်ဖိအားသုံး ကျောက်ခွာပြုပြင်သည့် နည်းပညာ တည်ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထား မတွေ့ရပေ။{{sfn|Desrosiers|2012|p=269}} ဤထောင်စုနှစ်တွင်သာ [[ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြား]]ကို ဖြတ်ကျော်၍ ရေနက်ပိုင်း ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ရေကြောင်းသွားလာခြင်းဆိုင်ရာ ပထမဆုံး ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။{{sfn|Graciá|Giménez|Anadón|Harris|2013}} အိုးမသုံးမီ ကျောက်ခေတ်သစ်ဦးကာလတွင် ပဲမျိုးရင်းဝင် အပင်စေ့များကို ဤထောင်စုနှစ်မှ စတင်တွေ့ရှိရသည့် တောရိုင်းစုဆောင်းထားသော အပင်များအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ [[ကျောက်ခေတ်သစ်]]ကာလ၏ စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံသိုလှောင်မှုများအဖြစ်လည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Mikić|2016}} ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလသည် ဤထောင်စုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]၌ [[စိုက်ပျိုးရေး]]နှင့်အတူ စတင်မြစ်ဖျားခံခဲ့သည်။{{sfn|Boucherit|2014|p=13}} ===အခြားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်မှုများ=== ဤထောင်စုနှစ်၏ ဒုတိယနှစ်ဝက်ဝန်းကျင်တွင် ရှလက်ဇ်ဝစ်-ဟိုလ်စတိုင်းဒေသ၌ ဟမ်းဘတ်ဂ်ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။{{sfn|Kobusiewicz|1973|p=75}} ဂိုဘက်ကလီ တီပီ၊ ဂူဆာ ဟိုယွတ်ခ်၊ နေဗာလီ ချိုရီနှင့် ကာရာဟန် တီပီ ရှေးဟောင်းနေရာများသည် နတ်ဆရာကဲ့သို့သော ဓလေ့ထုံးတမ်းကျင့်သုံးသူများ ဦးဆောင်သည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းဓလေ့များကို ကျင်းပခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံသော သက်သေပြချက်များကို ပေါ်ထွက်စေခဲ့ပြီး၊ စုပေါင်းထုံးတမ်းပွဲများနှင့် ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုများသည် ဤထောင်စုနှစ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ကြောင်းကိုလည်း ညွှန်ပြနေသည်။{{sfn|Kolankaya-Bostanci|2014|p=190}} [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]]၊ တယ်ဟွာကန်တောင်ကြားတွင် မက်ခ်နီးရှ်၏ တူးဖော်မှုများအရ ဤထောင်စုနှစ်အထိ သက်တမ်းနောက်ကြောင်းပြန်လိုက်နိုင်သော ကျောက်ဂူယဉ်ကျေးမှု အလွှာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Kabo|Y'Edynak|Forni|Galvin|1985|p=607}} ကာလရှည်ကြာ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော သမိုင်းမတင်မီခေတ် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂျီဘဲလ် ဆာဟာဘာသည်လည်း ဤထောင်စုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ် ရှိပါသည်။{{sfn|Crevecoeur|Dias-Meirinho|Zazzo|Antoine|2021}} ==မှတ်စုများ== {{reflist}} ==ကျမ်းကိုးစာရင်း== ===ဝဘ်စာမျက်နှာများ=== * {{cite journal |last1=Boucherit |first1=Gilles |title=Irish and Breton Megalithism |url=https://hal.science/hal–01373330/ |website=hal.science |series=Bretagne/Irlande : Quelles relations? |publisher=Centre De Recherche Bretonne Et Celtique |access-date=1 June 2023 |page=13 |date=13 June 2014}} ===စာအုပ်များ=== * {{cite book |last1=Bechtold |first1=Thomas |last2=Mussak |first2=Rita |title=Handbook of Natural Colorants |date=6 April 2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780470744963 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=hBFxuH5uXyIC |access-date=22 February 2023 |language=English}} * {{cite book |last1=Arbuckle |first1=Benjamin S. |editor1-last=Potts |editor1-first=D.T |title=Animals in the Ancient World |date=2012 |publisher=Blackwell Publishing |page=210 |edition=1st |url=https://www.academia.edu/download/14425124/Arbuckle_2012_Animals_in_the_Ancient_World.pdf |access-date=25 May 2023 |chapter=11}} * {{cite book |last1=Desrosiers |first1=Pierre M. |title=The Emergence of Pressure Blade Making: from Origin to Modern Experimentation |date=13 March 2012 |publisher=Springer New York |isbn=9781461420033 |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=Qjm8IbYgnmAC |access-date=25 May 2023 |language=English}} * {{cite book |last1=Bauval |first1=Robert |last2=Brophy |first2=Thomas |title=Imhotep the African: Architect of the Cosmos |date=September 2013 |publisher=Red Wheel Weiser |isbn=9781609258603 |url=https://books.google.com/books?id=AFrlmG129pUC |access-date=28 May 2023 |language=English |chapter=1}} ===ဂျာနယ်များ=== * {{cite journal |last1=Binois |first1=Annelise |last2=Bridault |first2=Anne |last3=Pion |first3=Gilbert |last4=Ducrocq |first4=Thierry |title=Dental Development Pathology in Wild artiodactyls: Two Prehistoric Case Studies from France |journal=International Journal of Paleopathology |date=March 2014 |volume=4 |issue=1 |pages=53–58 |doi=10.1016/j.ijpp.2013.11.002 |pmid=29539502 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1879981713001320 |access-date=2 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Mikić |first1=Aleksandar |title=Presence of Vetches (Vicia spp.) in Agricultural and Wild Floras of Ancient Europe |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |date=5 March 2016 |volume=63 |issue=4 |pages=745–754 |doi=10.1007/s10722-016-0382-3 |s2cid=254506719 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10722-016-0382-3 |access-date=2 March 2023|url-access=subscription }} * {{cite journal |last1=Valentin |first1=Boris |title=Magdalenian and Azilian Lithic Productions in the Paris Basin: Disappearance of a Programmed Economy |journal=The Arkotek Journal |date=2008 |volume=2 |issue=1 |url=https://www.mendeley.com/catalogue/43a389c6-5f75-39aa-bfb9-f498529c3d7d/ |access-date=2 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Kobusiewicz |first1=Michał |title=Problems concerning Hamburgian Culture in Central Europe |journal=Przegląd Archeologiczny |date=1973 |volume=21 |issue=1 |page=75 |url=https://rcin.org.pl/dlibra/show-content/publication/edition/61143?id=61143 |access-date=3 March 2023 |language=English}} * {{cite journal |last1=Crevecoeur |first1=Isabelle |last2=Dias-Meirinho |first2=Marie-Hélène |last3=Zazzo |first3=Antoine |last4=Antoine |first4=Daniel |last5=Bon |first5=François |date=2021 |title=New insights on interpersonal violence in the Late Pleistocene based on the Nile valley cemetery of Jebel Sahaba |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=9991 |doi=10.1038/s41598-021-89386-y |doi-access=free|pmid=34045477 |pmc=8159958 |bibcode=2021NatSR..11.9991C |issn=2045-2322 | url= https://static-content.springer.com/esm/art%3A10.1038%2Fs41598-021-89386-y/MediaObjects/41598_2021_89386_MOESM1_ESM.pdf}} * {{cite journal |last1=Kabo |first1=Vladimir |last2=Y'Edynak |first2=Gloria |last3=Forni |first3=Gaetano |last4=Galvin |first4=Kathleen F. |last5=Heskel |first5=Dennis L. |last6=Rosen |first6=Steven A. |last7=Shnirelman |first7=V. A. |last8=Smith |first8=Andrew B. |last9=Watkins |first9=Trevor |title=The Origins of the Food-producing Economy [and Comments and Reply] |journal=Current Anthropology |date=1985 |volume=26 |issue=5 |page=607 |doi=10.1086/203349 |jstor=2743082 |s2cid=156036244 |url=https://www.jstor.org/stable/2743082 |access-date=10 March 2023 |language=English|url-access=subscription }} * {{cite book |last1=Otte |first1=Marcel |chapter=The Paleolithic-Mesolithic Transition |title=Sourcebook of Paleolithic Transitions |date=2009 |volume=1 |issue=1 |page=538 |doi=10.1007/978-0-387-76487-0_35 |isbn=978-0-387-76478-8 |chapter-url=http://www.continuitas.org/texts/otte_transition.pdf |access-date=5 May 2023 |archive-date=21 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421051213/http://www.continuitas.org/texts/otte_transition.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Fereidoun |first1=Biglari |title=Iranian Archaeology 1, Special Issue on Paleolithic Period |journal=Iranian Archaeology |date=January 2010 |volume=1 |issue=1 |page=35 |url=https://www.academia.edu/48906550 |access-date=17 May 2023}} * {{cite journal |last1=Wiśniewski |first1=Tomasz S |last2=Mroczek |first2=Przemysław |last3=Rodzik |first3=Jan |last4=Zagórski |first4=Piotr |last5=Wilczyński |first5=Jacek R |last6=Fišáková |first6=Miriam Nývltová |title=Erratum to "On the Periphery of the Magdalenian World: an open-air Site in Klementowice (Lublin Upland, Eastern Poland)" [Quat. Int. 272–273 (2012) 308–321] |journal=Quaternary International |date=25 October 2012 |volume=276–277 |issue=1 |page=309 |doi=10.1016/j.quaint.2012.08.2106 |bibcode=2012QuInt.276..300W |url=https://www.academia.edu/download/32033159/Klementowice_QI_2012.pdf |access-date=25 May 2023}} * {{cite journal |last1=Graciá |first1=Eva |last2=Giménez |first2=Andrés |last3=Anadón |first3=José Daniel |last4=Harris |first4=D. James |last5=Fritz |first5=Uwe |last6=Botella |first6=Francisco |title=The Uncertainty of Late Pleistocene Range Expansions in the Western Mediterranean: a Case Study of the Colonization of south-eastern Spain by the spur-thighed tortoise,''Testudo graeca'' |journal=Journal of Biogeography |date=February 2013 |volume=40 |issue=2 |pages=323–334 |doi=10.1111/jbi.12012 |bibcode=2013JBiog..40..323G |hdl=10261/72475 |s2cid=44550153 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jbi.12012 |access-date=30 May 2023|hdl-access=free |url-access=subscription }} * {{cite web |last1=Wyatt |first1=Nick |last2=Wyatt |first2=Simon |title=The Longue Durée in the Beef Business |date=2014 |page=424 |url=https://www.academia.edu/4038225 |access-date=31 May 2023}} * {{cite journal |last1=Kolankaya-Bostanci |first1=Neyir |title=The Evidence of Shamanism Rituals in Early Prehistoric Periods of Europe and Anatolia |journal=Colloquium Anatolicum |date=1 June 2014 |volume=1 |issue=13 |page=190 |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/collan/issue/61597/919791 |access-date=31 May 2023}} {{ထောင်စုနှစ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း| ]] [[ကဏ္ဍ:ထောင်စုနှစ်များ|-88]] ctyl7x41tc6ohoo0hzl2jxd6bnhex1m 3 291859 1053974 2026-09-19T08:33:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1053974 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-50526-96 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 95rk0oloo76hv9mhg475wbcgv7iycc9 3 291860 1054120 2026-09-19T11:33:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054120 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-50729-67 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၃၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) mr3zlro3922gvoomchciaimhk68dux0